Trước cảnh đẹp như thế dù đang là người tù Bác vẫn là người yêu thiên nhiên một cách say mê quên cả những gian nan, cực khổ chốn lao tù .-HOẠT ĐỘNG 4 : -Gọi Hs đọc 2 câu cuối Gvcho HS qu[r]
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 8 (HKII) Tuần 22
BÀI 21:
Tiết 85: Ngắm trăng, Đi đường.
Tiết 86: Câu cảm thán.
Tiết 87+88: Viết bài tập làm văn số 4.
MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Văn: Giúp HS:
-Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên thắm thiết và phong thái ung dung của Bác Hồ dù trong hoàn cảnh tù ngục
-Thấy được sức hấp dẫn nghệ thuật của bài thơ
-Bài “ Đi đường “ hiểu được ý nghĩa tư tưởng : Từ việc đi đường núi mà gợi ra bài học đường đời
Tiếng Việt
Củng cố và nâng cao kiến thức về câu cảm thán và câu trần thuật đã học ở Tiểu học, nắm vững đặc điểm hình thức và chức năng của hai kiểu câu này
Làm Văn
Vận dụng kiến thức về văn bản thuyết minh để làm tốt bài tập làm văn số 5
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:
II.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:
1 Oån định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
-Đọc thuộc lòng bài thơ “ Tức cảnh Pắc Pó “
-Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ trên
3 Giới thiệu bài :
Năm lớp 7 các em đã học một số bài thơ của Bác viết về trăng như: “ Cảnh khuya, Rằm tháng giêng “.Tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung, lạc quan luôn là vẻ đẹp trong tâm hồn Bác Trăng với Bác luôn là bạn tri âm tri kỷ Các em sẽ hiểu rõ hơn qua bài học ngày hôm nay: “ Ngắm Trăng “
Họat đông của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng
Hoạt động 1:
Giới thiệu tập “ Nhật ký
Học sinh đọc phần chú thích ( Sgk tr 37,38)
Đọc –hiểu chú thích :
1 Tác giả: Hồ Chí Minh
Trang 2Họat đông của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng
trong tù “ của Hồ Chí Minh
-Em hãy nêu hòan cảnh sáng
tác bài thơ ?
-Giáo viên đọc một lần và
hướng dẫn đọc
-Gọi học sinh đọc văn bản
phiên âm, dịch nghĩa dịch thơ
Hoạt động 2
-Tìm hiểu nghĩa chữ Hán
Nại nhược hà /khó hững hờ
Câu hỏi tu từ : nại nhược hà ?
(Biết làm thế nào ? ) đó là sự
xốn xang, bối rối của một
tâm hồn nghệ sĩ rất nhạy cảm
trước vẻ đẹp của thiên nhiên
- Dịch là “ Khó hững hờ “ ta
lại hiểu : nhân vật trữ tình
quá bình thản, có phần hững
hờ chứ không rung cảm như
trong câu thơ chữ Hán
-Hai câu thơ sau có kết cấu
đăng đối : đối trong từng câu
và đối hai câu với nhau
Bản dịch đã làm mất đi cấu
trúc đăng đối làm giảm đi sức
truyền cảm của bài thơ
Hoạt động 3:
Tìm hiểu văn bản
-Bác đã ngắm trăng trong
hoàn cảnh như thế nào?
-Tại sao Bác lại viết:Trong tù
không rượu cũng không hoa ?
Trăng,hoa,thơ,rượu là những
thú vui tinh thần cao quí của
các tao nhân mặc khách ngày
xưa.Trước ánh trăng đẹp họ
thường uống rượu,ngắm
hoa,ngâm thơ thì sự thưởng
thức trăng đó mới thú vị,mĩ
mãn
-Điệp từ “không” nhấn mạnh
cái thiếu của người tù-một
chiến sĩ có tâm hồn nghệ sĩ
trước vẻ đẹp của thiên nhiên
-Bác ngắm trăng trong hoàn cảnh bị tù đày
- 3 HS đọc
-Hsgiải thích: Khó hững hờ -Khó quên cảnh đêm nay -Nhà thơ không thể hờ hững được
-Bác ngắm trăng trong hoàn cảnh bị tù đày
-Trong hoàn cảnh bị giam cầm nhà tù làm gì có rượu ,hoa cho tù nhân
( Hs có thể có ý kiến khác)
2.Tác phẩm:
a) Xuất xứ: Trích trong tập”Nhật ký trong tù”.Tập thơ viết bằng chữ Hán gồm
133 bài
-Bài thơ được sáng tác trong khoảng thời gian Bác
bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam ở Quảng Tây (Trung Quốc) (8/1942-9/1943)
b) Thể loại : thất ngôn tứ tuyệt
II Đọc hiểu văn bản -Khai đề :
Trong tù không rượu cũng không hoa
Điệp từ “ không “ nhấn mạnh cái thiếu trong thú vui tinh thần của thi nhân
-Thừa đề :
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Tâm hồn rung động mãnh liệt của người tù trước cảnh trăng đẹp
Trang 3-Gvcho HS đọc câu 2
-Em hiểu tâm trạng của Bác
ra sao trước vẻ đẹp ánh
trăng?
-Bác cảm thấy bối rối ,xốn
xang trong lòng
+Hai câu thơ đầu thể hiện
nét đẹp gì trong tâm hồn
Bác trước cảnh trăng đẹp?
Trước cảnh đẹp như thế dù
đang là người tù Bác vẫn là
người yêu thiên nhiên một
cách say mê quên cả những
gian nan, cực khổ chốn lao tù
.-HOẠT ĐỘNG 4 :
-Gọi Hs đọc 2 câu cuối
Gvcho HS quan sát đối chiếu
bản phiên âm với bản dịch
thơ
-Em hãy nhận xét về sự sắp
xếp vị trí các từ?
-Việc sử dụng nghệ thuật đối
có hiệu quả như thế nào về ý
nghĩa ?
-Cấu trúc đối thể hiện mối
giao hòa giữa người và trăng…
+Qua đó em thấy bài thơ toát
lên vẻ đẹp gì ở Bác ?
Một sức mạnh tinh thần kì
diệu.Bài thơ giúp ta có cái
nhìn hai phía.Phía này là nhà
tù đen tối,là hiện thực tàn
bạo còn ngoài kia là vầng
trăng thơ mộng , là thế giới
của cái đẹp, bầu trời tự do Ở
giữa là song sắt nhà tù nhưng
song sắt nhà tù trở nên bất
lực,vô nghĩa người tù đã biến
-Tâm trạng bối rối,xốn xang.Bác không thể hững hờ được trước vẻ đẹp của đêm trăng sáng
-Một con người yêu thiên nhiên
-Một phong thái ung dung ,lạc quan yêu đời
-HS đọc thơ -Nhận xét:Bản phiên âm có cấu trúc đối
Nhân-nguyệt Nguyệt-thi gia
Chữ song đứng giữa câu tạo
sự cân xứng trong từng câu và cả cặp câu
-Bản dịch :khó thấy rõ phép đối
-Người tù đang thả tâm hồn vượt ra ngoài song sắt để ngắm trăng sáng.Trăng cũng như một ngưới bạn vượt qua chắn song nhà tù tìm đến ngắm nhà thơ
-Bác không chỉ là nhà Cách mạng mà còn là nhà thơ, một tâm hồn nghệ sĩ với tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung tự tại
-Chuyển - hợp :
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
( Đối, nhân hóa ) Sự giao hòa gắn bó giữa người và trăng, bạn tri âm tri kỷ
Tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung tự tại, bản lĩnh phi thường của người chiến sĩ – nghệ sĩ
III Tổng kết
Ghi nhớ SGK Tr38
Trang 4Họat đông của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng
mất mà chỉ có nhà thơ và ánh
trăng Hai tâm hồn tri âm tri
kỷ tìm đến với nhau
Ta hiểu được tình yêu thiên
nhiên,một tinh thần “thép”,
một phong thái ung dung vượt
lên mọi hoàn cảnh ở Bác
Thân thể ở trong lao
Tinh thần ở ngoài lao…
HOẠT ĐỘNG 5
Câu hỏi thảo luận:
Câu 5* (Sgk tr 38)
Rằm tháng giêng
Cảnh khuya
Trung thu …
Ở mỗi bài Bác sáng tác trong
từng hoàn cảnh khác nhau
nhưng tất cả đều thể hiện 1
tâm hồn nghệ sĩ luôn mở ra
giao hòa với ánh trăng
HOẠT ĐỘNG 6
-Em hãy nêu giá trị nội dung
và nghệ thuật của bài thơ ?
-Bài thơ tiêu biểu cho phong
cách của Bác mang đậm màu
sắc cổ điển nhưng rất hiện
đại.Thể thơ tứ tuyệt giản dị
mà hàm súc cùng với phép
đối,nhân hóa ta hiểu được
tâm hồn nghệ sĩ của người
chiến sĩ vĩ đại
Các nhóm HS thảo luận : -đọc những bài thơ có trăng -Nhận xét trăng trong thơ Bác
-Thể thơ tứ tuyệt Sử dụng phép đối, nhân hóa
-Tình yêu thiên nhiên,phong thái ung dung của Bác bất chấp hoàn cảnh ngục tù
4.Củng cố:Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ trên
5.Dặn dò:Học thuộc lòng 2 bài thơ.
Đi đường
(Tự học có hướng dẫn)
Trang 5Hoạt động 1:
Huớng dẫn đọc văn bản
Phiên âm ,dịch nghĩa,
dịch thơ
Hoạt động 2
Giải nghĩa một số từ ngữ
Hán Việt
(SGK /Tr 39)ø
Hoạt động 3:
Tìm hiểu văn bản
-Giới thiệu hoàn cảnh
sáng tác bài thơ:
-Trích trong tập “Nhật kí
trong tù”
-Những khó khăn vất vả
trong thời gian Bác bị
giam cầm
+Hai câu thơ đầu nói lên
nỗi vất vả của người đi
đường, đó là những vất vả
nào?
+Các điệp từ :tẩu lộ,trùng
san nhằm nhấn mạnh
điều gì?
-Trên đường đi gặp hết
lớp núi này sang lớp núi
khác Khó khăn chồng
chất khó khăn, gian lao
nối tiếp gian lao
Bác suy ngẫm về nỗi
gian lao triền miên của
việc đi đường núi cũng
như con đường
cách mạng,con đường
đời
-Mọi gian lao đều kết
thúc khi người đi đường
lên tới đỉnh cao chót
+Bài thơ gợi cho em suy
Học sinh đọc văn bản
Hs đọc chú thích -Nhận xét bài thơ dịch:
Có sự thay đổi sang thơ lục bát nhưng vẫn giữ được ý sát với nguyên tác
-Chân tay bị cùm trói -Dầm mưa ,dãi nắng -Trèo hết núi này qua núi khác
-đường đồi núi trập trùng, hiểm trở,người đi đường gặp nhiều vất vả
-Con đường Cách mạng cũng lắm chông gai, thử thách
Hai câu chuyển, hợp:
Núi có cao bao nhiêu thì cũng tới đỉnh tận cùng
Trèo lên tới đỉnh là lúc khó khăn kết thúc
Con đường Cách mạng
I.Đọc –Hiểu chú thích: II.Đọc_Hiểu văn bản:
1)Xuất xứ:Trích”Nhật kí trong tù”.
2)Thể loại:Thất ngôn tứ tuyệt
Bản dịch:Thơ lục bát
III.Ghi nhớ: SGK /Tr 40
Trang 6Họat động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng
nghĩ gì về thái độ con
người trước con đường đời
đầy khó khăn thử thách?
-Đuờng đi càng khó khăn
thì việc đến đích là niềm
vui sướng của người chiến
thắng Con người ung
dung ngắm cảnh từ trên
đỉnh núi cao
+Hai câu thơ này, ngoài ý
nghĩa miêu tả còn ngụ ý
gì nữa không?
+Bài thơ có 2 lớp nghĩa:
-Nghĩa đen:việc đi đường
núi
-Nghĩa bóng:Con đường
Cách mạng lâu dài và
gian khổ,nếu kiên trì bền
chí nhất định sẽ thắng lợi
càng gian khổ con người càng được tôi luyện
-Phong thái ung dung tự tại của Bác
-Con người cần kiên trì bền chí
-4.Củng cố:Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ trên
5.Học thuộc lòng bài thơ
Tiết 86:
CÂU CẢM THÁN
I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:
II.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:
1 Ổn định lớp :
2 Kiểm tra bài cũ:
-Thế nào là câu cầu khiến ? Cho VD
-Nêu đặc điểm và chức năng của câu cầu khiến
3 Giới thiệu bài:
Giáo viên đọc một đọan thơ có câu cảm thán
Bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về câu cảm thán
Trang 7HOẠT ĐỘNG 1:
-Gọi hs đọc các VD trong SGK
-Treo bảng phụ : có ghi các đọan
trích
a và b
Em hãy xác định câu cảm thán
trong các VD trên
+Dấu hiệu, hình thức nào cho em
biết đó là câu cảm thán ?
(có những từ ngữ cảm thán như :
than ôi, hỡi ơi…)
(Khi viết thường được kết thúc
bằng dấu chấm than (Tuy nhiên
không phải tất cả các câu cảm
thán đều kết thúc bằng dấu
chấm than)
VD: Đau đớn thay phận đàn bà
+HS cho VD
HOẠT ĐỘNG 2 :
+Trong đọan trích a tác giả mở
đầu bằng câu: Hỡi ơi Lão Hạc !
nhằm thể hiện điều gì ?
-Như vậy câu cảm thán là câu
có những từ ngữ cảm thán và
dùng để bộc lộ trực tiếp cảm
xúc của người nói người viết.
-Các em đã học câu nghi vấn,
cầu khiến cũng có chức năng bộc
lộ cảm xúc Vậy muốn phân biệt
câu cảm thán ta dựa vào đâu ?
-Biểu thị bằng phương tiện đặc
thù từ ngữ cảm thán :
ôi, than ôi, hỡi ơi, thay, biết
bao
Hs cho VD ,GV gợi tình huống
BT3 /tr 45
HOẠT ĐỘNG 3:
-Khi viết đơn từ, biên bản hợp
đồng hay trình bày kết quả 1 bài
toán, em có dùng câu cảm thán
-HS đọc to các đọan trích
a b trang 43
+Câu cảm thán:
Hỡi ơi Lão Hạc ! Than ôi !
+Có những từ ngữ cảm thán: hỡi ơi, than ôi, ôi…
-Câu cảm thán dùng để bộc lộtrực tiếp cảm xúc của người nói, người viết (2,3 hs nhắc lại)
-Dựa vào những từ ngữ cảm thán
VD:
Đêm thu buồn lắm chị
Hằng ơi !
-Tình yêu mẹ dành cho con thật thiêng liêng biết bao!
-Ôi một mặt trời đỏ rực!
I.ĐẶC ĐIỂM VÀ CHỨC NĂNG:
Ví dụ:
a)Hỡi ơi lão Hạc! b)Than ôi!Thời oanh liệt nay còn đâu?
Là những câu cảm thán
-Thể hiện bằng các từ ngữ cảm thán:ôi, than ôi, chao(ôi), trời ơi… -Bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói/ viết
II GHI NHỚ:SGK /TR 44
Trang 8Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng
không ?
-Sử dụng ngôn ngữ tư duy logic,
thuật ngữ khoa học, không biểu
lộ cảm xúc nên không dùng câu
cảm thán
+Câu cảm thán thường sử dụng ở
những lọai văn bản nào ?
-Không dùng vì đó là những loại văn bản hành chính, khoa học, không sử dụng ngôn ngữ biểu lộ cảm xúc
-Trong ngôn ngữ nói hằng ngày, trong các tác phẩm văn chương
-HS đọc lại phần ghi nhớ trang 44
III LUYỆN TẬP :
1 Chỉ có những câu cảm thán sau :
a) Than ôi! Lo thay! Nguy thay!
b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi !
c) Chao ôi …mình thôi
Vì có những từ ngữ cảm thán và bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói 2.Câu hỏi tu từ mang tính chất của câu cảm thán vì nó cũng bộc lộ cảm xúc a) Lời thở than
b) Tâm sự của người chinh phụ
c) Tâm trạng bế tắc…
d) Sự ân hận
3.Về nhà làm (GV đã hướng dẫn )
4.Củng cố: Thế nào là câu cảm thán? Nêu đặc điểm hình thức và chức năng 5.Dặn dò:Học và làm bài Soạn câu trần thuật.
Tiết 87+88:
VIẾT BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 4
VĂN THUYẾT MINH
Gv chọn 1 trong các đề bài ở mục II.2 SGK /tr 36
ĐỀ 1: Giới thiệu một đồ dùng trong học tập hoặc trong sinh hoạt.