_ Những từ ngữ trên chẳng những không là nhược điểm mà trái lại có sức truyền cảm mạnh bởi nó làm giọng thơ thêm thống thiết phù hợp với hoàn cảnh chung của đất nước và rất phù hợp với v[r]
Trang 1BÀI 17
TIẾT 65+66:
Văn bản: HAI CHỮ NƯỚC NHÀ
Trần Tuấn Khải
A.Mục tiêu cần đạt:
_Cảm nhận được nội dung tình yêu nước trong đoạn thơ trích: nỗi đau mất nước và
ý chí phục thù
_Tìm hiểu sức hấp dẫn nghệ thuật của ngòi viết Trần Quang Khải: cách khai thác
đề tài lịch sử, sự lựa chọn thể thơ thích hợp, việc tạo dựng không khí, tâm trạng,
nỗi đau mất nước được thể hiện qua giọng thơ thống thiết
B Tiến trình dạy và học:
1 Oån định.
2 Kiểm tra bài cũ:
_ Đọc thuộc bài “ Muốn làm thằng Cuội”
_ Phân tích giá trị nội dung bài thơ Những đặc sắc về nghệ thuật ? Chỉ ra những yếu tố lãng mạn trong bài
3 Giới thiệu bài mới:
4 Dạy bài mới:
Phần câu hỏi và diễn giảng
*Hoạt động 1:tìm hiểu chú thích
Gọi HS đọc phần chú thích
?Hãy nêu vài nét về tiểu sử của tác giả?Điểm nổi
bật về bút pháp của ông là gì?
GV nhận xét và chốt ý
GV gọihọc sinh đọc bài thơ
Xác định thể loại văn bản ?
Thể thơ này có thế mạnh là gì ?
( Bộc lộ nhiều cung bậc tình cảm khác nhau)
*Hoạt động 2: Tìm hiểu ý chính và cảm xúc bao
trùm đoạn thơ
? Em hãy xác định nội dung đọan thơ
( Đây là lời trăn trối của người cha đối với con trước
giờ vĩnh biệt trong bốiw cảnh nước mất nhà tan
giọng thơ lâm ly, thống thiết)
*Hoạt động 3: Tìm hiểu bố cục
Bài thơ chia làm mấy phần? Ý mỗi phần?
( 3 phần: 8 câu đầu: tâm trạng người cha trong cảnh
ngộ éo le, đau đớn; 20 câu tiếp theo: hiện tình đất
nước; 8 câu cuối: thế bất lực của người cha và trao
gửi cho con)
Phần ghi bảng
I.Giới thiệu:
1.Tác giả:
_Trần Tuấn Khải (1895-1983)
2 Tác phẩm:
_Song thất lục bát
II.Tìm hiểu văn bản:
1.Cảnh ngộ và tâm trạng của người cha:
Trang 2HS đọc lại 8 câu đầu:
? Tìm những chi tiết miêu tả bối cảnh không gian
xảy ra câu chuyện?
? Bối cảnh không gian ở đây có ý nghĩa như thế
nào? Aûi Bắc: nơi biên giới lần ra đi không ngày
trở lại
?Em có nhận xét gì về việc miêu tả cảnh vật nơi ấy?
Cảnh hoang vắng, gợi tang tóc
?Tìm những chi tiết miêu tả hoàn cảnh éo le và tâm
trạng của hai nhân vật: Phi Khanh và Nguyễn Trãi?
?Trong bối cảnh như thế, lời khuyên của Phi Khanh
đối với Nguyễn Trãi có ý nghĩa như thế nào?
Lời khuyên cũng là lời trăn trối người nghe
phải khắc cốt ghi xương
*Hoạt động 5: Phân tích 20 câu thơ tiếp theo
?Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ là gì?
Tự sư
?Giọng điệu ở đây là giọng điệu của ai? Đoạn thơ
kể lại những sự việc gì?
Tác giả nhập vai một người vong quốc đang đi
vào chỗ chết để miêu tả hiện tình đất nước và tội ác
của giặc Minh
?Xen kẽ vào những dòng tự sự còn có những yếu tố
gì nữa? Hãy tòm những câu chứa đựng yếu tố ấy và
nêu tác dụng của chúng?
Xen kẽ những câu tự sự là các câu cảm thán với
những hình ảnh thơ diễn tả cảm xúc mạnh, sâu, tác
động mạnh mẽ đến tình cảm con người
? Như vậy, nỗi đau ấy có còn là nỗi đau, nỡi bi kịch
cá nhân hay không? Em có nhận xét gì về giọng thơ
ở đây?
Nỗi đau này là nỗi đau thiêng liêng, kinh động cả
đất trời: nỗi đau mất nước Giọng thơ trở nên lâm ly,
thống thiết xen lẫn uất ức, hờn căm
*Hoạt động 6: Phân tích đoạn cuối
? Phân tích sự bất lực của người cha và làm rõ ý
nghĩa những lời nhắn nhủ của Phi Khanh với
Nguyễn Trãi?
Nói đến thế bất lực của cha cũng như nhắc đến cơ nghiệp tổ tông nhằm khơi gợi niềm tự hào, nỗi nhục ï
_ ải Bắc sầu ảm đạm, _ giời Nam thảm đìu hiu,
_ ải Bắc sầu ảm đạm, _ giời Nam thảm đìu hiu, _ hổ thét chim kêu
Nơi heo hút , thê lương ,ảm đạm
_ Cha : hạt máu nóng _ Con : tầm tã châu rơi
Tình nhà nghĩa nước đều sâu đậm nên đều đau đớn, xót xa
2.Hiện tình đất nước:
_ quân Minh xâm lăng _ Bốn phương khói lửa _ xương rừng máu sông _ thành tung quách vỡ, _ bỏ vợ lìa con,
chết chóc, bi thảm
_ Thảm vong quốc kể sao xiết kể,
_ … xé tâm can _ …đất khóc giời than _ … nòi giống lầm than
Nỗi đau mất nước được thể hiện bằng giọng thơ thống thiết lẫn hờn căm
Trang 33 Lời trao gửi:
_ Cha : tuổi già sức yếu
_ … đành chịu bó tay
mất nước để kích thích lòng yêu nước , tinh thần
trách nhiệm
* Hoạt động 7:
HS thảo luận về nhan đề bài thơ
?Tại sao tác giả lại lấy nhan đề “ Hai chữ nước nhà”
làm đầu đề? Nó gắn với tư tưởng chung của bài thơ
như thế nào?
Nước và nhà trong hoàn cảnh này là mối quan hệ
không thể tách rời Lấy nước làm nhà, lấy nghĩa với
nước thay cho chữ hiếu với cha sẽ vẹn cả đôi đường
? Bài thơ thành công chủ yếu về mặt nào?
Mượn câu chuyện lịch sử khích lệ lòng yêu
nước
_ Học sinh đọc “ Ghi nhớ”
*Hoạt động 8: Luyện tập.
tổ tông vì nước gian lao, _ Ngọn cờ độc lập máu đào còn đây
Hun đúc ý chí gánh vác non sông cho con
III Ghi nhớ : SGK
IV.LUYỆN TẬP: Làm bài
Gợi ý
_ Tìm những từ ngữ ước lệ, sáo mòn: mây sầu, gió thảm, hổ thét chim kêu, tầm tã châu rơi, giời than…
_ Những từ ngữ trên chẳng những không là nhược điểm mà trái lại có sức truyền cảm mạnh bởi nó làm giọng thơ thêm thống thiết phù hợp với hoàn cảnh chung của đất nước và rất phù hợp với việc miêu tả tâm trạng của những nhân vật thời trung đại
4 Củng cố:
Giáo viên nhận xét kết quả thảo luận
5 Dặn dò:
_ Học thuộc thơ
_ Chuẩn bị ôn tập