Vì vây, trước khi hướng dẫn học sinh viết đoạn văn tự sự, giáo viên cần cung cấp một số vấn đề liên quan đến khái niệm đoạn văn và những yêu cầu cụ thể khi viết đoạn văn, đặc biệt tạo ch[r]
Trang 1
phần thứ nhất: đặt vấn đề
I/ Lý do chọn đề tài
Đã từ lâu, Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn cho học sinh THCS là vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết trong việc tạo lập văn bản Từ đó, giúp học sinh hình
ghét cái xấu, cái ác và cũng từ đó rèn cho các em tính tự lập, có 5 duy sáng tạo, ,5B đầu có năng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mĩ trong nghệ thuật (5B
một công cụ để 5 duy và giao tiếp
cho các em cách thức viết đoạn văn, cách sử dụng vốn từ ngữ, diễn đạt câu trong
lối qui nạp, diễn dịch, song hành hay móc xích
tạo thành văn bản yêu cầu phải có các đoạn văn liên kết với nhau mà thành (khi
mê “nghiện” sách vở bị lãng quên, ham bạo lực điện tử, sách kiếm hiệp Vì vậy, các em không còn ham đọc sách, ham nghiên cứu Cho nên, việc viết một đoạn văn lại càng là vấn đề đáng quan tâm khi chúng ta rèn luyện cho các em.Hơn thế nữa, tập làm văn là môn học thực hành tổng hợp ở trình độ cao của môn Văn –
chặt chẽ với Văn và Tiếng Việt _5 vậy, chúng ta dạy Tập làm văn cho học sinh
Rèn luyện cho học sinh là rèn luyện cho các em các thao tác, những cách thức, những ,5B đi trong quá trình tạo lập văn bản Vì thế, cách xây dựng đoạn văn
đoạn văn cho học sinh THCS theo trục tăng dần qua các thể loại văn học: tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận thuyết minh, điều hành ( hành chính công vụ) Từ
đó giúp các em biết vận dụng các thể loại văn bản để phục vụ cho học tập và trong đời sống Qua việc tiếp thu những kiến thức của môn Văn – Tiếng Việt, học sinh vận dụng sáng tạo, tổng hợp để có thể nói hoặc viết theo những yêu cầu, những đề tài khác nhau, những kiểu văn bản khác nhau mà cuộc sống đặt ra cho các em
Trang 2Thông qua môn Tập làm văn, qua bài làm văn của mình, các em bọc lộ
phải biết nắm lấy 5 thế này để phát huy những khả năng của các em, đồng thời qua việc rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn giáo viên có dịp uốn nắn điều chỉnh
Trên đây là những lí do, vị trí, vai trò của việc xây dựng đoạn văn cho học sinh THCS Từ những mặt tích cực, hạn chế trên chúng tôi chọn đề tài này để nghiên cứu và xây dựng các ,5B để rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn 5T tốt hơn
II/ Lịch sử vấn đề
_5 chúng ta đã biết, vấn đề nghiên cứu, rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn
làm văn 5' 5T xem là phân môn chính và có nhiều quan niệm khác nhau:
làm văn thuộc về môn Văn, là bộ phận của môn Văn, quan niệm Tập làm văn giúp cho học sinh tạo lập 5T những văn bản văn học
Đến cải cách giáo dục (1980 – 2001), Tập làm văn là một phần của môn
học tốt các môn học khác Làm văn là quá trình giúp học sinh xây dựng văn bản
quan hệ trực tiếp đến phần Văn và phần Tiếng Việt
Lần thay sách giáo khoa này, phân môn Tập làm văn 5T tích hợp cùng
THCS từ năm học 2002 – 2003
III/ Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu
1 Mục đích.
Tập làm văn với mục đích giúp cho học sinh nắm 5T các thể loại trong
Thuyết minh, Điều hành Từ đó, học sinh biết vận dụng các thể loại văn bản để phục vụ cho học tập, trong đời sống Đặc biệt đề tài này sẽ giúp cho các em biết cách xây dựng đoạn văn thuộc các thể loại nói trên, với bố cục đoạn văn dù ngắn
cho các em rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn theo bố cục ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết luận
Mỗi đoạn văn đều bao hàm một ý chính của nó ý chính đó, có thể đứng ở
đầu đoạn văn theo cách diễn dịch hoặc đứng cuối đoạn văn theo cách qui nạp hoặc ý chính của các câu bình đẳng nhau, ngang hàng nhau theo cách song hành Qua đó, rèn luyện cho học sinh kĩ năng diễn đạt đúng và hay bằng các hình thức nói hoặc viết, tập vận dụng một cách sáng tạo, tổng hợp những kiến thức đã tiếp thu 5T qua các môn Văn – Tiếng Việt và những kiến thức văn hoá xã hội
Trang 3để có thể nói và viết theo yêu cầu, đề tài khác nhau, những kiểu văn bản khác nhau mà cuộc sống đặt ra cho các em
Viết đoạn văn (trong phân môn Tập làm văn còn trực tiếp rèn luyện cho học
…Bởi vì môn
xấu, phải, trái
mĩ.
2 Nhiệm vụ
tình cảm của các em
thẩm mĩ, sáng tạo và biết tôn trọng những giá trị thẩm mĩ khi xây dựng đoạn văn
Là bộ môn khó, đặc biệt yêu cầu kĩ năng càng khó hơn, đòi hỏi chúng ta phải dày công, kiên trì dạy các em Qua đó, hình thành thói quen, kĩ năng phân tích đề, lập dàn ý, dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, trình bày, diễn đạt Trong đó, cách viết đoạn, dựng đoạn càng quan trọng trong ,5B đầu tạo lập viết đoạn, dựng đoạn càng quan trọng trong ,5B đầu lập văn bản Cũng từ dựng đoạn, nhiệm vụ của giáo viên Ngữ Văn là phát huy năng lực 5 duy, năng lực sử dụng ngôn ngữ, giúp các em biết tích luỹ vốn kiên thức, biết huy động vốn kiến thức, biết đặt ra các vấn đề và giải quyết các vấn đề ấy Qua đó, biết trình bày kết quả
5 duy của mình một cách rõ ràng, chặt chẽ, có sức thuyết phục (5B từng vấn
đề, từng kiểu văn bản khi viết đoạn và trong giao tiếp Là phân môn có tính thực hành cao, nên giáo viên cần cho học sinh đọc nhiều đoạn văn mẫu, viết nhiều
đoạn văn để tạo lập văn bản 5T dễ dàng hơn Đó là những mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của giáo viên Ngữ văn trong ,5B rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn cho học sinh THCS
IV/ Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Huyện
V/ Phương pháp nghiên cứu
trình Tập làm văn có mối quan hệ khá rõ ràng: Giữa Văn – Tiếng Việt – Tập
Trang 45T học và thực hành 15 loại văn bản ở bậc THCS, đủ để giao tiếp bằng văn bản
và tiếp tục học lên ở những bậc trên
1 Phương pháp lí thuyết.
p5B đầu dạy cho học sinh những khái niệm về từng thể loại văn, làm quen với những đề văn mẫu, những bài văn mẫu và tìm hiểu cụ thể từng bài qua các tiết học: Lí thuyết về đoạn văn Qua đó, giúp học sinh học, tìm hiểu cách xây dựng đoạn văn, bố cục đoạn văn, các câu chốt (câu chủ đề) trong đoạn văn, viết theo các cách diễn dịch, qui nạp, song hành, móc xích …Từ đó, cho học sinh tập
lí thuyết không quá nặng
2 Phương pháp nghiên cứu, tìm hiểu.
Học sinh là chủ thể trong quá trình dạy học để phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của các em trong quá trình tiếp nhận Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu cho học sinh tự thân vận động là chính, giáo viên im lặng đến mức tối
đa để khuyến khích học sinh sáng tạo trong giờ Tập làm văn Vậy, trong tiết học
nghiên cứu, tìm hiểu để vận dụng các kiến thức đã học để dựng đoạn theo đặc
điểm thể loại để tạo lập văn bản
3 Phương pháp kiểm tra, khảo sát.
các thao tác từ lí thuyết về thể loại sau đó đến nghiên cứu, tìm hiểu Từ đó, ta mới đi vào kiểm tra, khảo sát để thấy 5T sự vận dụng tổng hợp, để sáng tạo văn bản qua nhiều ,5B trong quá trình rèn luyện các kĩ năng Đó là điều kiện để
đánh giá học sinh thông qua bài kiểm tra, bài viết ở lớp (hoặc ở nhà) đòi hỏi phải
đánh giá đúng năng lực của học sinh và đòi hỏi một sự nhạy cảm của thầy (5B yêu cầu thực hành của học sinh
4 Phương pháp cố vấn, chuyên gia.
chú ý đến những cái khó khăn này và cũng không cần hỏi ai những vấn đề cần tháo gỡ, cần đến chuyên gia cố vấn
vấn, chuyên gia, giáo viên giúp học sinh vận dụng kiến thức vào viết văn rõ ràng hơn
_5 vậy, việc rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn nói chung và viết đoạn văn
thực hành và lí thuyết, đối chiếu kết quả thực hành của mình với yêu cầu chung
Trang 5giữa giáo viên với học sinh
kĩ năng viết đoạn văn biểu cảm cho học sinh THCS
Phần Thứ hai: Nội dung
kết hợp với Miêu tả - Biểu cảm của học sinh THCS.
I/ Lí thuyết về đoạn văn
_5 chúng ta đã biết, bài viết 5T cấu thành bởi các đoạn văn( văn bản)
triển khai từ ý trong dàn bài Có thể Đoạn văn là một ý hoặc nhiều ý và cũng có
phát triển đoạn và kết đoạn ở góc độ đặc điểm cấu trúc thì các đoạn văn có thể
là đoạn diễn dịch, qui nạp, móc xích, song hành…
Để rèn luyện 5T kĩ năng viết đoạn văn, đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ yêu
cho phù hợp với ý của đoạn để hiệu qủa biểu đạt cao hơn, đoạn văn có sức cuốn
lớp Có triển khai ý thành đoạn cũng mới tiến hành 5T Đây là những thao tác, những kĩ năng có khi thực hiện và rèn luyện đồng thời cùng một lúc
Qua đó, ta có thể hiểu 5Ta Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản,
đứng ở đầu hoặc cuối đoạn văn (hay còn gọi là câu chốt) Các câu trong đoạn văn có nhiệm vụ triển khai và làm rõ chủ đề của đoạn bằng các phép diễn dịch, qui nạp, song hành…
đoạn văn: dùng từ ngữ có tác dụng liên kết, quan hệ từ, đại từ, chỉ từ, các cụm từ thể hiện ý liệt kê, so sánh, đối lập, tổng kết, khái quát…,và dùng câu nối trong
đoạn văn Đoạn văn liên kết nhằm mục đích tạo sự liền mạch một cách hợp lí, tạo tính chỉnh thể cho văn bản
cũng là hình thức làm rõ tính liên kết của nội dung đoạn văn Mặt khác, lại có
Trang 65T phản ánh và tình huống giao tiếp cụ thể.
Vì vậy, chúng ta cần tận dụng những hiểu biết và khả năng trên của học sinh
để phát huy tính tích cực, tính chủ động và sáng tạo của học sinh trong việc rèn
rất nhiều đến việc tiếp thu, vận dụng sáng tạo các kĩ năng viết đoạn văn của các em
II/ Thực trạng viết đoạn văn Tự sự của học sinh THCS
Tập làm văn còn yếu mà đặc biệt là cách dựng đoạn văn khiến cho giáo viên và
nên học sinh không thể tìm hiểu kĩ các đoạn văn mẫu Phần lớn học sinh hiểu sơ sài về mặt Lí thuyết, vì thế xác định đề bài, chủ đề và bố cục đoạn văn càng bối rối: việc rèn kĩ năng viết 5T tiến hành trong các tiết phân tích đề, dàn ý và dựng đoạn, liên kết đoạn từ thấp đến cao, từ một tiêu đề, một ý, một đoạn văn
đến nhiều đoạn, cuối cùng là một văn bản hoàn chỉnh Khi viết còn 5' hiểu kĩ
hoặc thiếu 5' xác định cụ thể đề tài, chủ đề của đoạn văn Quá trình lập luận,
pháp liên kết trong một đoạn văn hoặc nhiều đoạn văn Vì thế các đoạn văn
Phần lớn học sinh 5' biết sử dụng ngôn ngữ cho phù hợp với từng kiểu văn bản Và đặc biệt là phong cách văn bản
Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn tự sự
I/ Một số vấn đề chung về văn tự sự
“ Tự sự” là một thuật ngữ khoa học Trong từ điển Tiếng Việt 2000( Đào Duy Anh) giải thích:
“ Tự” là bày ra
“ Sự” là việc ta làm
_5 vậy “ Tự sự” là lối bày tỏ sự thật
Chúng ta cần phân biệt rõ hai khái niệm: tác phẩm tự sự (theo quan điểm lí
1.Theo quan điểm lí luận văn học
Trang 7“ Tác phẩm phản ánh hiện thực qua bức tranh mở rộng của đời sống trong
có cảm giác hiện thực 5T phản ánh trong tác phẩm tự sự là một thế giới tạo hình xác định đang tự phát triển, tồn tại bên ngoài nhà văn, không phụ thuộc vào tình cảm ý muốn của nhà văn”
2.Theo quan niệm trong Tập làm văn
Trong Tập làm văn, khái niệm “Tự sự” 5T hiểu theo nghĩa rộng Đó là
Sách giáo khoa Tập làm văn (5B đây (1986 – 1995) không dùng khái
giáo khoa Ngữ văn-6 Tập I- trang 28 – nhà xuất bản giáo dục 2002, nêu định
này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa
thái độ khen, chê
thuật một hội nghị, một vụ hoả hoạn
khác khái niệm tự sự bao gồm cả nội dung trần thuật, kể chuyện đã học trong
sự thật
Trang 85B lệ
và cuộc sống của một sự việc về môt kết thúc khác của một câu chuyện dẫ viết
thành nhân vật Thậm chí phải thay đổi ngôi kể để kể chuyện hấp dẫn hợp lí
Trong quá trình tạo lập văn bản, tuỳ vào mục đích, nội dung và tính chất của
+ Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
khi kể nhằm làm cho sự việc kể thêm sinh động màu sắc, hình dáng, diện mạo
sự việc đang kể, ý nghĩa của chuyện này càng thêm sâu sắc
Ví dụ 1: Tự sự kết hợp với miêu tả
“Trong gian phòng lớn tràn ngập ánh sáng, những bức tranh của thí sinh
treo kín bốn bức "#$ Bố, mẹ tôi kéo tôi chen qua đám đông để xem bức tranh của Kiều 0"1 đã +"3 đóng khung, lồng kính Trong tranh, một chú bé đang ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh Mặt chú bé " toả sáng ra một thứ ánh sáng rất lạ Toát lên từ cặp mắt, " thế ngồi của chú không chỉ sự suy " mà còn rất mơ mộng nữa Mẹ hồi hộp thì thầm vào tai tôi:
- “ Con có nhận ra tôi không ?”
Ví dụ 2: Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
“ M" ô kìa ! Sau trận " vùi dập và những cơn gió phủ phàng kéo dài suốt cả một đêm, "R chừng " không bao giờ dứt, vẫn còn một chiếc lá
Trang 9"# xuân bám trên bức "# ghạch Đó là chiếc lá cuối cùng ở trên cây ở gần cuống lá còn giữ mầu xanh sẫm, " với với rìa lá hình răng " đã nhuộm mầu vàng úa, chiếc lá vẫn dũng cảm treo bám vào cành, cách mặt đất
" chừng 20 bộ”
+ Tự sự kết hợp với nghị luận:
…
dùng lí lẽ lô gíc phán đoán nhằm làm sáng toả một ý kiến một quan điểm, 5
nghị luận bằng cách nêu lên các ý kiến nhận xét cùng những lí lẽ và dẫn chứng
thêm phần triết lí
tìm mà hiểu họ thì ta chỉ thấy họ gàn dở, ngu ngốc bần tiện, xấu xa bỉ ổi…toàn
kỉ che lấp mất Tôi biết vậy nên tôi chỉ buồn chứ không nỡ giận…”.
đạt vì tự sự chính là bức tranh gần gũi nhất với cuộc sống mà cuộc sống thì hết sức đa dạng, phong với đầy đủ tất cả các tình huống, cảnh ngộ, tất cả các kiểu
có các yếu tố khác kết hợp Song tiêu biểu là các yếu tố miêu tả, biểu cảm và
II/ Đặc điểm của đoạn văn tự sự
Trang 102.Trong các tài liệu về ngữ pháp văn bản đã thừa nhận: Giữa câu
và văn bản có một đơn vị ngữ pháp, đơn vị này 5T gọi bằng những tên gọi khác nhau: chỉnh thể cú pháp phù hợp, chỉnh thể trên câu, thành tố của văn bản, khổ văn xuôi, đoạn văn…Đó là đơn vị trung gian giữa các câu văn, văn bản
câu không phải là đơn vị cấu tạo nên văn bản mà chỉ là đơn vị trực tiếp cấu tạo
nên đơn vị trung gian này “ Chỉnh thể trên câu là một đơn vị ngữ pháp có sự
gắn bó một cách chặt chẽ, có một kết cấu nhất định và thể hiện hoàn chỉnh một tiểu chủ đề Còn đoạn văn là một bộ phận của văn bản mang nhiều màu sắc
phong cách” (Phong cách cá nhân và phong cách chức năng).
Vì vậy, dùng khái niệm đoạn văn trong việc xây dựng các loại văn bản là hoàn toàn hợp lí Tuy nhiên hiện nay đã và đang tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau về doạn văn
Thứ nhất: đoạn văn 5T dùng với ý nghĩa chỉ sự phân đoạn về nội dung,
phân đoạn ý của văn bản
Thứ hai: đoạn văn 5T hiểu là sự phân đoạn hoàn toàn mang tính hình thức
Muốn có đoạn văn ta phải chấm xuống dòng
Mỗi chỗ chấm xuống dòng cho ta một đoạn văn
văn _5 vậy, phải chăng đoạn văn 5T xay dựng một cách tuỳ tiện, không dựa vào cơ sở ngữ nghĩa
Hiện nay, có một cách hiểu thoả đáng hơn cả là coi đoạn văn vừa là sự phân
đoạn về nội dung, vừa là sự phân đoạn hình thức Đoạn văn là đơn vị cơ sở của văn bản Về mặt nội dung đoạn văn phải đảm nhận một chức năng nào đấy về mặt nghĩa, có thể hoàn chỉnh hoặc 5' hoàn chỉnh Tính hoàn chỉnh này thể hiện ở chỗ sau mỗi đoạn văn phải có dấu chấm xuống dòng,chữ đầu bao giờ
quan niệm “ Đoạn văn là cơ sở cấu thành văn bản trực tiếp đứng trên câu diễn đạt môt nộ dung nhất định, 5T mở đầu bằng chỗ lùi vào đầu dòng, viết hoa và kết thúc bằng dấu chấm ngắt đoạn)
Trang 113 Đoạn văn tự sự.
tiết 5T kể bằng một đoạn văn Bởi vậy, đoạn văn tự sự có thể giới thiệu nhân vật (lai lịch, tên họ, quan hệ, tính tình, tài năng…) hoặc kể về các việc làm, hành
đọng, lời nói, kết quả và sự đổi thay do các hành động ấy đem lại ở đoạn có lời
trong toàn bộ cuộc thoại
Vậy, thế nào là đoạn văn tự sự ? Đoạn văn tự sự có đặc điểm gì ? Để hiểu 5T vấn đề này ta xết các ví dụ sau:
Ví dụ 1: “ Chẳng bao lâu, "# chồng mất Bà sinh ra một đứa bé không chân, không tay, tròn " một quả dừa Bà buồn lắm toan vứt đi thì đứa con bảo:
-Mẹ ơi, con là "# đấy Mẹ đừng vứt con đi mà tội nghiệp Nghĩ lại thấy "1 con, bà đành để con lại nuôi và đặt tên cho nó là Sọ Dừa”.
Ví dụ 2: “ Vị quan nọ bảo:
JT"3 tôi sẽ +" anh vào gặp vua với điều kiện anh phải chia đôi nửa phần "R của nhà vua Nếu không thì thôi.
M"# nông dân đồng ý Viên quan nọ liền dẫn ông ta vào cung vua Vua cầm lấy viên ngọc và bảo:
-Thế anh muốn ta "R cho anh cái gì bây giờ ?
M"# nông dân bèn "I