Bài 15. Phong trào dân chủ 1936 - 1939

Vào nửa cuối những năm 30 của thế kỉ XX, trước những biến chuyển của tình hình thế giới và trong nước, Đảng Cộng sản Đông Dương đã thay đổi chủ trương, chuyển sang hình thức đấu tranh cô[r]

Bài 15:

PHONG TRÀO DÂN CHỦ 1936-1939

A Mục tiêu bài học

I Về kiến thức

Giúp học sinh:

- Biết được những nét chính về tình hình Việt Nam trong những năm 1936–1939 có nhiều thay đổi đã ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung và tính chất của phong trào cách mạng Việt Nam trong thời kì này

- Hiểu rõ những hình thức đấu tranh mới mẻ, phong phú được Đảng tiến hành trong phong trào dân chủ 1936-1939

- Thấy được kết quả phong trào đạt được rất to lớn, chính quyền thực dân phải nhượng

bộ một số yêu sách của quần chúng

- Hiểu và rút ra được những kinh nghiệm quý báu mà Đảng đã lãnh đạo trong phong trào dân chủ 1936–1939

II Về thái độ, tư tưởng, tình cảm

- Bồi dưỡng cho học sinh lòng tin tưởng vào sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng

- Nâng cao nhiệt tình cách mạng, hăng hái tham gia phong trào cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng

III Về kĩ năng

- Rèn luyện học sinh kĩ năng phân tích, nhận định, đánh giá, so sánh các sự kiện lịch sử

B Thiết bị, tài liệu dạy học

- Các tác phẩm lịch sử viết về giai đoạn 1936-1939

- Các tác phẩm hồi kí, văn học giai đoạn 1936-1939

- Kênh hình trong sách giáo khoa

C Tiến trình tổ chức hoạt động dạy-học (45 phút)

I Ổn định lớp (1 phút): Nắm sĩ số lớp học.

II Kiểm tra bài cũ (5 phút)

Câu hỏi:

1 Nêu nhận xét về phong trào cách mạng 1930-1931

2 Nêu nội dung cơ bản Luận cương chính trị của Đảng (tháng 10/1930)

III Giảng bài mới (39 phút)

1 Dẫn nhập vào bài mới (1 phút)

Trong những năm 1929-1933, kinh tế Việt Nam phải gánh chịu những hậu quả hết sức nặng nề của cuộc khủng hoảng kinh tế ở nước Pháp Đời sống của các tầng lớp nhân dân gặp nhiều khó khăn Trong bối cảnh đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã kịp thời lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng trong cả nước, với đỉnh cao là là Xô Viết Nghệ-Tĩnh

Bước sang nửa cuối những năm 30 của thế kỉ XX, trước những biến chuyển của tình hình thế giới và trong nước, Đảng Cộng sản Đông Dương đã thay đổi chủ trương, chuyển sang hình thức đấu tranh công khai, hợp pháp và nửa hợp pháp, với mục tiêu đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo và hòa bình Để hiểu rõ hơn, chúng ta cùng tìm hiểu bài học ngày hôm nay, bài 15: PHONG TRÀO DÂN CHỦ 1936-1939

2 Tiến trình tổ chức hoạt động dạy-học (36 phút)

Thời

gian Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cơ bản

7ph Hoạt động 1: Cá nhân, cả lớp

-Giáo viên hỏi: Tình hình thế giới những năm

1936-1939 có điểm gì nổi bật? Trước tình

hình đó các lực lượng tiến bộ trên thế giới

làm gì?

-Học sinh trả lời

-Giáo viên chốt ý: Từ giữa những năm 30 của

thế kỉ XX, cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới

(1929-1933) đã kết thúc, nhưng hậu quả của nó

vẫn tác động nặng nề đến nhiều nước tư bản

chủ nghĩa Trong bối cảnh như vậy, giới cầm

quyền một số nước tư bản đã đối phó bằng cách

đưa đất nước vào con đường phát xít hóa, tiêu

biểu là ở Đức, Ý, Nhật

-Giáo viên gợi lại kiến thức cũ: Sự xuất hiện của

chủ nghĩa phát xít ở Đức, Ý, Nhật đã đe dọa

nền dân chủ và hòa bình thế giới Trong nước

thiết lập nền chuyên chính độc tài phát xít, thủ

tiêu dân chủ, đàn áp phong trào cách mạng của

nhân dân; đối với các dân tộc khác, chuẩn bị

lực lượng gây chiến tranh xâm lược, phá hoại

hòa bình thế giới

-Giáo viên giảng tiếp:

Trước tình hình đó, tháng 7/1935, Quốc tế

Cộng sản tiến hành Đại hội lần thứ VII tại

Matxcova thông qua đường lối đấu tranh mới,

bàn về vấn đề chống chủ nghĩa phát xít và kêu

gọi các nước thành lập mặt trận nhân dân chống

phát xít

Đoàn đại biểu của Đảng Cộng sản Đông

Dương do Lê Hồng Phong dẫn đầu tham dự Đại

hội

-Giáo viên hỏi: Vậy tình hình nước Pháp giai

đoạn này có gì thay đổi? Sự thay đổi đó có tác

động như thế nào đến tình hình nước ta?

-Học sinh trả lời

-Giáo viên chốt ý: Tháng 6/1936, chính phủ Mặt

I Tình hình thế giới và trong nước

1 Tình hình thế giới

-Chính quyền phát xít ở Đức,

Ý, Nhật ráo riết chạy đua vũ trang, chuẩn bị chiến tranh thế giới

-Tháng 7/1935, Quốc tế Cộng

sản họp Đại hội VII tại Matxcơva bàn về vấn đề chống chủ nghĩa phát xít và kêu gọi các nước thành lập mặt trận nhân dân chống phát xít

trận Nhân dân Pháp lên cầm quyền, thi hành

một số chính sách tiến bộ ở thuộc địa trong đó

có Đông Dương

-Giáo viên mở rộng thêm:

Ở Trung Quốc, cuối năm 1936, Tưởng Giới

Thạch buộc phải bắt tay với Đảng Cộng sản để

chống Nhật Mặt trận dân tộc chống phát xít

được hình thành

Ở Tây Ban Nha, Mặt trận Nhân dân giành

thắng lợi trong kì tuyển cử đầu năm 1936 Chính

phủ Mặt trận Nhân dân Tây Ban Nha được thành

lập

-Tháng 6/1936, Mặt trận Nhân

dân lên cầm quyền ở Pháp

8ph Hoạt động 2: Cá nhân, cả lớp

-Giáo viên giảng: Chính phủ Mặt trận Nhân dân

Pháp sau khi lên cầm quyền đã thi hành một số

chính sách tiến bộ ở Đông Dương

-Giáo viên hỏi: Chính phủ Pháp đã thi hành

những chính sách tiến bộ gì ở Đông Dương?

-Học sinh trả lời.

-Giáo viên chốt ý:

Chính phủ Pháp đã cử phái viên sang điều tra

tình hình, cử Toàn quyền mới, sửa đổi đôi chút

về luật bầu cử vào Viện Dân biểu, ân xá một số

tù chính trị, nới rộng quyền tự do báo chí, cho

phép các đảng, phái chính trị được hoạt động…

Lúc này, trong nước có nhiều Đảng phái với

xu hướng chính trị khác nhau cùng hoạt động,

trong đó Đảng Cộng sản Đông Dương là mạnh

nhất, có chủ trương rõ ràng, tổ chức chặt chẽ

-Giáo viên hỏi: Tình hình kinh tế nước ta trong

những năm 1936-1939 như thế nào?

-Học sinh trả lời.

-Giáo viên chốt ý: Sau cuộc khủng hoảng kinh tế

thế giới (1929-1933), thực dân Pháp ở Đông

Dương đã tăng cường bóc lột thuộc địa để bù

đắp thiếu hụt kinh tế cho “chính quốc”

-Giáo viên giảng theo sách giáo khoa, đồng thời

làm rõ thêm: Nông nghiệp lạc hậu; công nghiệp

đẩy mạnh phát triển khai thác mỏ, một số ngày

công nghiệp nhẹ như dệt, xi măng ; thương

nghiệp, chính quyền thực dân chiếm độc quyền

những mặt hàng thiết yếu

-Giáo viên hỏi: Em có nhận xét gì về tình hình

kinh tế nước ta trong những năm 1936-1939?

-Học sinh trả lời.

2 Tình hình trong nước -Chính trị: Chính phủ Pháp thi

hành một số chính sách tiến

bộ ở Đông Dương:

+ Nới rộng quyền tự do, dân chủ

+ Cho phép các đảng, phái chính trị được hoạt động

-Kinh tế: Thực dân Pháp đã

tăng cường bóc lột thuộc địa

-Giáo viên chốt ý: Kinh tế nước ta trong những

năm 1936-1939 có sự phục hồi và phát triển

Tuy nhiên, sự phát triển chỉ tập trung vào

những ngành đáp ứng cho nhu cầu chiến tranh

Nền kinh tế Việt Nam vẫn lạc hậu và bị phụ

thuộc

-Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bảng sau,

đồng thời kết hợp giảng giải để học sinh biết

được tình hình xã hội nước ta trong những năm

1936-1939:

Giai cấp Đời sống

Công

nhân

- Số công nhân thất nghiệp ngày càng nhiều

Nông dân - Không đủ ruộng cày.

- Mức địa tô cao

Tiểu tư

sản

- Tiểu tư sản trí thức thất nghiệp

- Công chức lương thấp

Tư sản - Tư sản dân tộc bị chèn ép

-Giáo viên hỏi: Em có nhận xét gì về đời sống

của nhân dân ta lúc này?

-Học sinh trả lời.

-Giáo viên chốt ý: Đời sống của các tầng lớp

nhân dân không được cải thiện, thất nghiệp, nợ

nần, đói kém vẫn diễn ra ở cả thành thị lẫn nông

thôn

-Giáo viên cung cấp thêm: Theo số liệu chính

thức ở Bắc Kì thì giá sinh hoạt tháng 6/1939

tăng 40% so với tháng 9/1938 và so với năm

1914 thì tăng 177% Trong khi đó, tiền lương

chỉ tăng từ 10 đến 12%, vì vậy một làn sóng bãi

công đã nổ ra (Hồ Chí Minh, Tuyển tập, Tập 1,

Sđd, tr.546).

-Giáo viên giảng tiếp: Chính vì thế, họ đã hăng

hái tham gia phong trào đấu tranh đòi tự do,

cơm áo dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

Đông Dương

để bù đắp cho chính quốc, tạo ra những thay đổi nhưng kinh tế nước ta vẫn là nền kinh tế phụ thuộc vào Pháp

-Xã hội: Mọi tầng lớp nhân

dân đều khốn cùng, vì vậy

họ rất hăng hái đứng dậy đấu tranh đòi tự do, cơm áo, hoà bình dưới sự lãnh đạo của Đảng

7ph Hoạt động 3: Cá nhân, cả lớp

-Giáo viên dẫn dắt:

Trước tình hình mới, trong đó nổi bật là chủ

nghĩa phát xít xuất hiện, Quốc tế Cộng sản đã đề

ra chủ trương đúng đắn trong cuộc đấu tranh

chống phát xít Để có đường lối đấu tranh phù

hợp, Đảng ta đã đề ra chủ trương mới

Tháng 7/1936, Hội nghị Ban Chấp hành

II Phong trào dân chủ 1936-1939

1 Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 7/1936

-Tháng 7/1936, Hội nghị Ban

Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, do Lê

Hồng Phong làm chủ trì, họp ở Thượng Hải

(Trung Quốc) đã diễn ra

Hội nghị dựa trên Nghị quyết Đại hội lần VII

của Quốc tế Cộng sản và căn cứ vào tình hình cụ

thể ở Việt Nam đã định ra chủ trương mới trong

đường lối và phương pháp đấu tranh

-Giáo viên hỏi: Đường lối chiến lược cách

mạng và phương pháp đấu tranh trong thời kì

này có gì khác với thời kì 1930-1931?

-Học sinh trả lời.

-Giáo viên chốt ý: Hội nghĩ đã xác định nhiệm

vụ chiến lược của cách mạng tư sản dân quyền

Đông Dương vẫn là chống đế quốc và phong

kiến Nhưng nhiệm vụ trực tiếp lúc này là tập

trung vào việc đòi quyền tự do dân chủ, cải

thiện đời sống, chống phát xít và bảo vệ hòa

bình thế giới Phương pháp đấu tranh là kết hợp

các hình thức công khai và bí mật, hợp pháp và

bất hợp pháp Hội nghị chủ trương thành lập

Mặt trận Thống nhất nhân dân phản đế Đông

Dương nhằm tập hợp mọi lực lượng tiến bộ,

bảo vệ dân chủ và hòa bình

-Giáo viên hỏi: Em có nhận xét gì về sự thay

đổi về đường lối chiến lược cách mạng và

phương pháp đấu tranh của Đảng?

-Học sinh suy nghĩ, trả lời.

-Giáo viên chốt ý: Đó là sự thay đổi đúng đắn và

kịp thời, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân

cũng như yêu cầu của cách mạng Việt Nam

Điều này cũng chứng tỏ Đảng đã trưởng thành

hơn trong việc chỉ đạo sách lược đấu tranh

-Giáo viên giảng tiếp:

Đảng Cộng sản Đông Dương còn kêu gọi các

đảng phái chính trị, các tổ chức quần chúng và

nhân dân Đông Dương hành đồng, đấu tranh cho

dân chủ

Với những chủ trương đó, Đảng Cộng sản

Đông Dương đã tập hợp được lực lượng cách

mạng đông đảo, kể cả những người tiến bộ trong

giới cầm quyền đế quốc và phong kiến nước ta

lúc đó Phong trào quần chúng lan rộng trong cả

nước

-Giáo viên giảng: Sau Hội nghị này, Hà Huy Tập

được cử làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông

Dương Tiếp đó, Hội nghị Trung ương các năm

Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, do Lê Hồng Phong làm chủ trì đã họp ở Thượng Hải (Trung Quốc)

-Nội dung hội nghị: (PHỤ

LỤC 1).

1937 và 1938 đã bổ sung và phát triển nội dung

cơ bản của Nghị quyết Hội nghị Trung ương

tháng 7/1936 Tại Hội nghị Ban Chấp hành

Trung ương tháng 3/1938, Mặt trận Thống nhất

nhân dân phản đế Đông Dương đổi thành Mặt

trận Thống nhất dân chủ Đông Dương, gọi tắt là

Mặt trận Dân chủ Đông Dương.

-Giáo viên chốt ý: Nghị quyết của các hội nghị

trên là sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của

Đảng

8ph Hoạt động 4: Cá nhân, cả lớp

-Giáo viên dẫn dắt: Hoạt động công khai, hợp

pháp đầu tiên của Đảng là phong trào Đông

Dương Đại hội

-Giáo viên giải thích “Đông Dương Đại hội”:

Đây là cách viết theo lối “Hán-Việt” mà ở thời

kì này người ta quen dùng Hiện nay có một số

cuốn sách viết là Đại hội Đông Dương Về

nghĩa không có gì khác nhau, nhưng ta nên

dùng thuật ngữ đương thời

-Giáo viên giảng: Từ giữa năm 1936, được tin

Quốc hội Pháp sẽ cử một phái đoàn sang điều

tra tình hình Đông Dương, Đảng chủ trương

vận động và tổ chức nhân dân họp bàn các yêu

cầu tự do, dân chủ để thảo ra các bản “dân

nguyện” gửi tới phái đoàn, tiến tới triệu tập

Đông Dương Đại hội (8/1936) Các ủy ban hoạt

động được thành lập khắp cả nước Quần chúng

sôi nổi tham gia mít tinh, hội họp

-Giáo viên giảng tiếp:

Đây là một phong trào được tổ chức hợp

pháp, bề ngoài dường như hưởng ứng chủ trương

của Quốc hội Pháp

Khi phong trào diễn ra rầm rộ, lôi cuốn đông

đảo các tầng lớp nhân dân tham gia thì giữa

tháng 9/1936, chính quyền thực dân lo sợ đã ra

lệnh giải tán các ủy ban hoạt động, cấm các cuộc

hội họp của nhân dân

-Giáo viên hỏi: Phong trào Đông Dương Đại

hội đã có tác động như thế nào đến cách

mạng nước ta thời kì này?

-Học sinh trả lời.

-Giáo viên chốt ý: Mặc dù phái đoàn của Quốc

hội Pháp không sang, phong trào Đông Dương

Đại hội bị cấm hoạt động, nhưng nó đã dấy lên

phong trào đòi quyền tự do, dân chủ, cải thiện

2 Những phong trào đấu tranh tiêu biểu

a) Đấu tranh đòi các quyền tự

do, dân sinh, dân chủ

-Phong trào tiêu biểu:

+ Giữa năm 1936: phong trào Đông Dương Đại hội

đời sống Chính quyền thực dân đã phải giải

quyết một phần yêu sách của nhân dân

-Giáo viên giảng tiếp:

Đầu năm 1937, phái viên của Chính phủ Pháp

G.Gôđa sang điều tra tình hình Đông Dương và

Brêviê nhậm chức Toàn quyền Đông Dương

Lợi dụng sự kiện này, Đảng tổ chức quần chúng

mít tinh “đón rước”, nhưng thực chất là biểu

dương lực lượng

Ở Hà Nội có đến 3 vạn người xếp hàng từ ga

Hàng Cỏ dọc theo lề đường Gămbêtta để đón

Gôđa, đến đâu nhân dân cũng biểu tình đưa yêu

sách về dân sinh, dân chủ

-Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 34

sách giáo khoa trang 101, hỏi: Em biết gì về sự

kiện này? Qua bức ảnh em có nhận xét gì?

-Học sinh trả lời.

-Giáo viên nhận xét, chốt ý:

Trong những năm 1937-1939, các cuộc mít

tinh đòi quyền sống của các tầng lớp nhân dân

vẫn tiếp tục diễn ra Đặc biệt là cuộc đấu tranh

nhân ngày Quốc tế lao động 1/5/1938

Ngày 1/5/1938, tất cả các đoàn thể quần chúng

gồm trên 25.000 người, hàng ngũ chỉnh tề, có

người phụ trách từng nhóm, từng đoạn, mỗi

người đều có huy hiệu trên ngực và khẩu hiệu

cài trên mũ nón Trước lễ đài cuộc mít tinh, có

các khẩu hiệu lớn: “Ủng hộ Mặt trận bình dân

Pháp”, “Tự do nghiệp đoàn”, “Chống phát xít và

đấu tranh chống nạn sinh hoạt đắt đỏ… Đại biểu

của Đảng Xã hội, công nhân, nông dân, tri thức,

Đảng Cộng sản Đông Dương… đã lên công khai

phát biểu trước quần chúng

Bọn thực dân Pháp rất căm tức, nhưng trước

cuộc mít tinh lớn có hàng vạn người tham gia, có

tổ chức, có kế hoạch, có chỉ đạo chặt chẽ, thực

dân Pháp đành bất lực

+ Đầu năm 1937: phong trào đón rước G.Gôđa và Toàn quyền mới ở Đông Dương

+ Mít tinh kỉ niệm Quốc tế Lao động 1/5/1938

-Hình thức đấu tranh: hội họp,

mít tinh, biểu tình đưa yêu sách đòi tự do, dân chủ

2ph - Giáo viên giảng về một số nét tiêu biểu về

phong trào đấu tranh nghị trường và trên lĩnh

vực báo chí để học sinh hiểu

b) Đấu tranh nghị trường (đọc

thêm)

c) Đấu tranh trên lĩnh vực báo

chí (đọc thêm)

4ph Hoạt động 5: Cá nhân, cả lớp 3 Ý nghĩa lịch sử và bài học

kinh nghiệm của phong trào

- Giáo viên hỏi: Những kết quả mà phong trào

này đạt được tác động như thế nào đến sự

phát triển cách mạng?

- Học sinh trả lời.

- Giáo viên chốt ý.

- Giáo viên hỏi: Em hãy nêu bài học kinh

nghiệm của phong trào dân chủ 1936-1939.

- Học sinh trả lời.

- Giáo viên chốt ý.

dân chủ 1936-1939

a) Ý nghĩa lịch sử

-Buộc chính quyền thực dân

phải nhượng bộ một số yêu sách cụ thể về dân sinh dân chủ

-Quần chúng được giác ngộ và

tham gia vào lực lượng chính trị hùng hậu

b) Bài học kinh nghiệm

-Kinh nghiệm xây dựng mặt

trận dân tộc thống nhất, tổ chức lãnh đạo quần chúng, đấu tranh công khai, hợp pháp, đấu tranh nội bộ

-Nhận ra hạn chế của mình

trong công tác mặt trận, vấn

đề dân tộc

Là cuộc tổng diễn tập lần thứ hai của Đảng ta chuẩn

bị lực lượng cho cách mạng Tháng tám 1945

3 Củng cố kiến thức, dặn dò học sinh (2 phút)

a) Củng cố

Vào nửa cuối những năm 30 của thế kỉ XX, trước những biến chuyển của tình hình thế giới và trong nước, Đảng Cộng sản Đông Dương đã thay đổi chủ trương, chuyển sang hình thức đấu tranh công khai, hợp pháp và nửa hợp pháp, với mục tiêu đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo và hòa bình Phong trào dân chủ 1936-1939 đã có ý nghĩa to lớn và

để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho phong trào cách mạng nước ta Đây được xem là cuộc tổng diễn tập lần thứ hai của Đảng ta chuẩn bị lực lượng cho cách mạng Tháng tám 1945

b) Dặn dò

- Học bài cũ, chuẩn bị bài 16

- Hoàn thành bảng so sánh sau:

Tiêu chí so sánh Phong trào 1930-1931 Phong trào 1936-1939

Kẻ thù

Nhiệm vụ

Hình thức đấu tranh

Lực lượng tham gia

Phạm vi

Ý nghĩa

IV Phụ lục

1 Nội dung Hội nghị tháng 7/1936:

Nhiệm vụ cách mạng - Nhiệm vụ chiến lược: Chống đế quốc, chống phong kiến.

- Nhiệm vụ trực tiếp: Chống chế độ phản động thuộc địa, chống

phát xít, chống chiến tranh, đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm

áo và hòa bình

Phương pháp đấu

tranh

-Kết hợp các hình thức công khai và bí mật, hợp pháp và bất

hợp pháp

Chủ trương -Thành lập Mặt trận Thống nhất Nhân dân phản đế Đông

Dương

V Rút kinh nghiệm

- Thời gian dành cho toàn bài và từng hoạt động:

- Nội dung:

- Phương pháp:

- Sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học: