Phương pháp dùng đồ dùng trực quan: Trong mỗi tiết lên lớp cần có sự chuẩn bị dồ dùng trực quan đối với những tiết có đồ dùng trực quan, đồ dùng phải đa dạng nhưng đi đúng trọng tâm bài[r]
Trang 1MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỒI DƯỠNG HỌC SINH
YẾU, KÉM
I ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong quá trình giảng dạy ở trường, một ngôi trường có truyền thống dạy
và học đã đạt nhiều thành tích trong nhiều năm học qua Qua tìm hiểu ở một số trường khác Được thấy chất lượng học tập của mỗi học sinh tốt hay kém điều có nhiều nguyên nhân dẫn đến điều này Như chúng ta đã biết, tiểu học là một bậc học nền tảng đặt nền móng cho sự phát triển toàn diện của một con người Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân
Bài sáng kiến kinh nghiệm này tôi chỉ đưa ra một số vấn đề về tại sao học
sinh học yếu, kém? Qua chủ đề “Một số phương pháp dạy học bồi dưỡng học sinh học yếu, kém” có những nguyên nhân dẫn đến học sinh học yếu,
kém sau mà tôi đang băn khoăn, trăn trở, đưa ra một số cách giải quyết sau:
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1 Cơ sở lý luận của vấn đề:
Trong những năm gần đây khối lượng kiến thức, chương trình học của học sinh tiểu học được tăng lên đáng kể và ngày càng nhiều Chính vì vậy nhà trường và giáo viên phải có nguyên tắc và phương pháp dạy học tốt hơn để truyền đạt kiến thức cho học sinh Có nghĩa là giáo viên đứng lớp phải quan tâm hơn đến công việc dạy học, đồng thời cũng phải quan tâm đến học sinh nhiều hơn, đặc biệt là học sinh học còn yếu, kém trong lớp Trong đó phải có phương pháp dạy học tốt hơn, đa dạng hơn để kích thích lòng đam mê học tập của học sinh Để thực hiện được điều này thì trước hết người giáo viên phải yêu nghề dạy học của mình, coi việc dạy học là một nghề chính, một nghề quan trọng đã tạo dựng nên cuộc sống của mình, vì
Trang 2vậy cần có sự đam mê và trân trọng nó, tuy cuộc sống xung quanh còn ảnh hưởng rất nhiều đến nghề nghiệp của mình
Đúng như vậy! Là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy thì trước hết cần phải quan tâm đến việc học tập của học sinh và luôn nghiên cứu các phương pháp giảng dạy, trong đó có việc học hỏi thêm kinh nghiệm dạy học của giáo viên có thâm niên trong nghề và những giáo viên dạy giỏi vẫn
như các câu danh ngôn đã nói: “Học, học nữa, học mãi” hay “Nhà bác học không ngừng học” trong đó có các phương pháp bồi dưỡng những học sinh
học còn yếu, kém
2 Thực trạng của vấn đề:
a Nguyên nhân của thực trạng:
Đối với địa bàn xã Quang Chiểu nói chung và Trường tiểu học Quang Chiểu II nói riêng thì đây là nơi còn có những khó khăn trong việc dạy và học Dân trí còn thấp, việc học tập của con em họ đều giao phó cho nhà trường Học sinh chưa có điều kiện sinh hoạt các buổi ngoại khoá, mọi hoạt động của học sinh phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của người giáo viên giảng dạy và chủ nhiệm Tuy cơ sở vật chất thiếu thốn rất nhiều nhưng nhà trường vẫn không ngừng phát triển mục tiêu giáo dục và đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục, đưa chất lượng giáo dục lên hàng đầu Như vậy để đạt được
kế hoạch năm học và nâng cao được chất lượng giáo dục đòi hỏi người giáo viên dạy học như chúng ta phải nỗ lực, tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhất phù hợp với địa bàn mình công tác, để nâng cao chất lượng học sinh
về các mặt giúp các em học còn yếu, kém có kết quả học tập tốt hơn
- Học sinh ở đây đều là con em dân tộc, trình độ dân trí thấp, trình độ và năng lực của các em khác nhau, chênh lệch về sự tiếp thu kiến thức, hoàn cảnh gia đình khác nhau nên có ảnh hưởng lớn đến việc học và chất lượng của học sinh
- Vốn ngôn ngữ còn thiếu thốn, các em ít tiếp xúc với sách báo và rất ít
Trang 3các cuộc giao lưu giữa học sinh các vùng Môi trường giao tiếp của các em còn hạn hẹp cho nên các em chưa có sự tự tin, mạnh dạn
- Tư duy mang tính cụ thể, dựa vào dấu hiệu bên ngoài, trong khi đó ý nghĩa của chương trình học tập lại ẩn chứa rất nhiều những điều bí ẩn Để hiểu được nội dung một bài học, học sinh cần hiểu được nội dung thông báo của vấn đề, hay nội dung một bài học cụ thể Đây là một việc khó đối với học sinh, mà nhất là học sinh yếu, kém
- Nguyên nhân nữa là còn có một số giáo viên chưa quan tâm đến việc dạy học, chưa quan tâm đến tình hình học tập còn kém của học sinh và chưa có phương pháp dạy học thích hợp dẫn đến chưa kích thích được học sinh học tập Cụ thể hơn là trong mỗi nhà trường thì trình độ cũng như phương pháp dạy học của mỗi giáo viên lại khác nhau Nhất là vẫn còn một số giáo viên đứng lớp trình độ chuyên môn còn yếu, thậm chí còn kém, thì hỏi làm sao học sinh mà học không yếu, không kém
- Một trong những nguyên nhân quan trọng nữa là về phía gia đình; gia đình chưa quan tâm đến việc học tập của con cái, chưa tạo điều kiện học tập cho các em, hay có quan tâm nhưng còn hời hợt, chưa sát sao, chưa khoa học, hay nói cách khác là chưa đúng mực Đơn giản hơn nữa là ở những vùng có điều kiện kinh tế khó khăn như thế này, việc mua sắm đồ dùng dạy học cho con em lại không được chú trọng Mặc dù hiện nay nhà nước đã có những ưu đãi như: Không phải mua sách giáo khoa, cấp không
vở viết, hỗ trợ tiền hàng tháng cho từng học sinh Song việc chăm lo học tập cho con em mình cũng không khả quan hơn Hình như việc học tập của con em mình chỉ phó mặc cho giáo viên, cho nhà trường mà thôi
- Khả năng tiếp thu bài học của các em còn hạn chế, còn chậm do rất nhiều
lý do, nhất là các em vẫn chưa chăm chỉ học tập, nhất là việc tự học ở nhà còn mang tính tự phát, chưa có tính khoa học Cụ thể hơn là các em chưa
có người hướng dẫn việc tự học ở nhà, các em chưa có phương pháp học tập cụ thể Hay nói cách khác là chưa biết học như thế nào cho có hiệu quả
Trang 4- Một số nguyên nhân nữa là cơ sở vật chất còn hạn chế nhiều, tuy có sự đầu tư của nhà nước nhưng chưa đầy đủ, đã ảnh hưởng nhiều trong quá trình dạy học của giáo viên và học của học sinh (giáo viên phải giảng chay, học sinh phải học chay) Nếu giáo viên không chuẩn bị đồ dùng dạy học ở nhà, nên nhiều khi việc chuẩn bị cho bài dạy chưa sau Nguyên nhân nữa phải nói đến là do điều kiện kinh tế phát triển, công nghệ thông tin phát triển, một số giáo viên không chịu tham khảo bài dạy mà chỉ coppy bài soạn trên mạng mà không biến bài trên mạng thành bài giảng của mình, chỉ dùng nó để đối phó với Ban giám hiệu, với cấp trên
Điều này một là do ở các em, nhưng giáo viên cần tìm thêm một số phương pháp để các em hiểu bài nhanh nhất, giáo viên nên dùng phương pháp, và hình thức tổ chức như thế nào cho phù hợp nhất Theo tôi thì ở đây do là vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn với trình độ dân trí chưa phát triển thì dẫn đến việc tiếp thu bài của các em còn kém là điều đương nhiên Là
vì : Thứ nhất bố hoặc mẹ mù chữ, hoặc tái mù không có người hỗ trợ học tập ở nhà Thứ hai là việc tự học của các em là tự do không có người hướng dẫn Ba là cơ sở vật chất, đồ dùng học tập ( sách, vở nhà nước cấp bao nhiêu thì biết bấy nhiêu không trang bị thêm cho con em mình) Bốn là điều kiện kinh tế khó khăn có khi gia đình không đủ gạo ăn, phải trông em nhỏ, hay giúp gia đình vào những công việc khác Năm là các em chưa có tính tự giác trong học tập, không biết vượt khó để vươn lên
b Kết quả của thực trạng:
Kết quả khảo sát đầu năm: Lớp 3A
Giỏi (A +)
Khá (A)
Trung bình (B)
Yếu (C)
Các môn học
Trang 5Qua kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ học sinh yếu, kém còn chiếm gần
3 2
số học sinh trong lớp, tôi rất băn khoăn và làm thế nào để bồi dưỡng và nâng cao được chất lượng đại trà để cuối năm đạt 100% học sinh đủ điều kiện lên lớp 4 Đó là những băn khoăn, trăn trở mà sau khi nhận lớp và giảng dạy cho đến nay tôi quyết định đưa ra một số giải pháp nhằm nâng
cao chất lượng giảng dạy cũng như “một số phương pháp dạy học bồi dưỡng học sinh học yếu, kém” ở nơi tôi đang giảng dạy như sau:
3 Một số biện pháp, phương pháp giải quyết như sau:
3.1 Phương pháp dùng đồ dùng trực quan:
Trong mỗi tiết lên lớp cần có sự chuẩn bị dồ dùng trực quan ( đối với những tiết có đồ dùng trực quan), đồ dùng phải đa dạng (nhưng đi đúng trọng tâm bài giảng) đồng thời qua đồ dùng trực quan giáo viên đứng lớp cần xen kẽ phương pháp khác như vấn đáp, giáo viên đưa ra câu hỏi cho học sinh trả lời và trong tiết dạy cần phát vấn (hỏi) nhiều những học sinh học yếu, kém; điều này đã tạo cho các em có khả năng tư duy cao hơn và nhanh hơn, điều đó rất quan trọng; phương pháp bồi dưỡng học sinh học yếu, kém Mà đặc biệt mình là giáo viên đang thực giảng dạy ở vùng có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn, dân trí còn thấp, điều kiện học tập nhiều khi chưa đảm bảo yêu cầu Cộng vào đó là các thuật ngữ để giảng giải cho học sinh rất khó, về ngôn ngữ của các em chủ yếu là ngôn ngữ mẹ
đẻ cho nên việc tiếp thu bài học còn hạn chế rất nhiều Chính vì vậy phương pháp này rất cần thiết và quan trọng trong quá trình giảng dạy
Ví dụ: Khi dạy các bài Tập đọc, Tự nhiên và xã hội có những tranh vẽ, ảnh
chụp những con vật hay các công trình, nhà máy,… có rất nhiều em thực sự
là không hiểu hay nói cách khác là chưa biết gì Cho nên khi dạy dạng bài này mà không có những đồ dùng trực quan thì rất khó dạy Vậy khi sử dụng
ta cần sử dụng triệt để, đúng lúc, đúng chỗ và phải chuẩn xác Trong khi đó
ta lại phải quan tâm đến ngôn ngữ của học sinh, nếu không ta sẽ dễ bị động
Trang 6Như vậy khi sử dụng phương pháp trực quan thì:
- Đồ dùng phải đúng, đẹp, mang tính khoa học, và phù hợp với nội dung bài học
- Khi sử dụng cần phải kết hợp hài hoà giữa cách giới thiệu đến khâu trình bày, giảng giải, ngôn ngữ khi sử dụng,…
- Sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, đúng với nội dung đang thực hiện
- Không lạm dụng quá nhiều vào đồ dùng trực quan trong bài giảng
- Thuật ngữ trong trực quan phải chuẩn, đáp ứng đúng nội dung
- Các câu hỏi nêu ra không rườm rà, khó hiểu, cần ngắn gon mà đúng trọng tâm
- Khi học sinh sử dụng tranh giáo viên cần hướng dẫn kĩ nội dung trọng tâm câu hỏi
- Sử dụng xong cần phải cất ngay, để tránh tình trạng các em mãi xem trực quan mà không chú ý đến bài học
3.2 Phương pháp khuyến khích, cho điểm:
Một phương pháp nữa cần được áp dụng trong quá trình dạy học để bồi dưỡng học sinh học còn yếu, kém là có những con điểm để khuyến khích học sinh, hay nói cách khác điểm có nới rộng hơn so với những học sinh khá và tốt trong lớp
Vi dụ: Các em học khá và giỏi làm bài đúng hoàn toàn chỉ cho điểm A ( từ
điểm 5 - 6) hoặc B ( điểm dưới 5 ) (theo quy định mới của Bộ giáo dục đối với học sinh tiểu học về quy chế chấm điểm) còn có những học sinh học trung bình và kém nếu làm bài đúng hoàn toàn hay thiếu cho điểm ( điểm 9
- 10) A+ hoặc A ( điểm 7 – 8 ) vậy cao hơn một nấc Điều này có tính kích thích những học sinh học kém có hứng thú trong học tập và cố gắng học tập hơn, đồng thời có khen ngợi động viên trước lớp, phương pháp này là một phương pháp sư phạm có thể áp dụng cho học sinh tiểu học
Nhưng phương pháp này cần áp dụng trong những thời điểm phù hợp
Trang 7- Cách thức giải toán của những bạn học khá, giỏi phải hướng dẫn những bạn yếu, kém Nếu phương pháp này được áp dụng đúng cách đúng phương pháp thì những em học còn yếu, kém sẽ tiến bộ rất nhanh Tuy nhiên qua tìm hiểu ở nhiều trường lân cận khác, vẫn còn những nơi áp dụng chưa tốt nên một số em học yếu, kém ngồi gần bạn học khá, giỏi vẫn còn yếu, kém, đôi khi còn tồi hơn, nên trong bài sáng kiến này tôi xin đề nghị với bạn đọc nếu áp dụng phương pháp này thì giáo viên cần phải có trách nhiệm hơn trong công tác quản lý và hướng dẫn học tập
- Bên cạnh cách sắp xếp trên theo tôi cần có cách khen thưởng khác để khích lệ những em có tiến bộ dần:
Ví dụ: Theo tuần, tháng có những phần thưởng vật chất hoặc tinh thần từ
nguồn quĩ của lớp, để kích thích tinh thần học tập của những em trước đây học yếu, kém
3.3 Phương pháp luyện tập, thực hành.
Một phương pháp nữa để thúc đẩy các em học tập đặc biệt là các em học yếu, kém là phương pháp luyện tập Nếu giao bài tập về nhà cho các em làm, ta cho tuần tự từ bài dễ đến bài khó điều này nếu các em làm được những bài khó thì sẽ tạo cho các em hưng phấn và sẽ làm được bài khó nhưng không quá kiến thức đã học, cần dùng mưu trong những bài tập
a Đối với môn toán:
Đầu tiên cho các em ôn lại các bài toán về cộng, trừ không nhớ; sau đó mới cho các em làm các bài tập cộng, trừ có nhớ một lần, rồi hai lần có nhớ ( không liên tiếp) Rồi những bài toán nhân, chia trong bảng; đặc biệt ở phần nhân, chia yêu cầu các em yếu, kém cần phải thuộc được bảng nhân, chia Dần dần đến các bài toán giải có lời văn, từ bài giải bằng một phép tính đến bài toán giải bằng hai phép tính… Từ đó các em có thể học tốt hơn
về môn toán hay nói cách khác là đạt kết quả cao lên, trung bình hoặc khá nữa Trong khi đó đừng quên giao các bài tập về nhà đúng với lực học của các em hiện tại, và phải có sự giám sát, kiểm tra, đánh giá hằng ngày
Trang 8Một cái nữa là những em học yếu, kém này là khâu đặt tính cũng đang còn chưa đúng; các hàng không thẳng cột với nhau dẫn đến khi thực hiện hay lẫn lộn giữa các hàng Rồi dạng cộng, trừ, nhân, chia có nhớ với những
số lớn các em chưa nhẩm được
Ví dụ: Về phần cộng, trừ, nhân, chia trong phạm vi 100 000 ta có thể cho
các em làm theo hai dạng bài sau:
* Đối với học sinh khá, giỏi ta có thể cho dạng cộng, trừ có nhớ hai lần không liên tiếp với số lớn Dạng này thì cũng không cần nhắc nhở cách đặt tính và tính
64827 + 21957 92896 – 65849
10709 x 7 25295 : 4
Các em có thể làm một cách đơn giản, nhưng đối với học sinh yếu, kém thì có thể không làm được
* Nhưng ta có thể thay đổi một chút ở các số cho bài toán dễ hơn đi Tôi tin chắc các em sẽ làm được, bởi vì các em này khâu tính nhẩm của các em còn kém, chậm
Cũng dạng này tôi cho các em làm bài sau chắc các em sẽ làm tốt:
64827 + 21354 92896 – 66848
15180 x 5 84848 : 4
Song cũng cần lưu ý cách đặt tính và tính của các em, giáo viên phải thường xuyên quan tâm đến các em, nhất là kết quả tính để chỉnh sửa kịp thời
Ví dụ: Đối với dạng toán có lời văn:
* Đối với học sinh khá, giỏi chỉ cần gợi ý và ta cho các em làm bài bình thường như trong sách giáo khoa:
Bài toán 1: Một đội thuỷ lợi đào được 315m mương trong 3 ngày Hỏi
trong 8 ngày, đội đó đào được bao nhiêu mét mương, biết số mét mương đào trong mỗi ngày là như nhau (Toán lớp 3 – trang 149)
Trang 9* Đối với học sinh yếu, kém ta cần thay đổi một số ý nhỏ và dễ hiểu hơn thì các em có thể làm được ngay Cũng bài trên ta có thể chuyển thành:
Bài toán 2: Một đội thuỷ lợi đào 3 ngày được 315m mương Hỏi mỗi ngày
đội thuỷ lợi đó đào được bao nhiêu mét mương và trong 8 ngày như thế đội thuỷ lợi đó đào được bao nhiêu mét mương?
* Hoặc cũng bài trên ta chỉ cần ra một ý ( hay một phép tính)
Bài toán 3: Một đội thuỷ lợi đào 3 ngày được 315m mương Hỏi mỗi ngày
đội thuỷ lợi đó đào được bao nhiêu mét mương?
Đặc biệt là chương trình toán lớp 3 chủ yếu cộng, trừ, nhân, chia trong bảng nên giáo viên phải thường xuyên kiểm tra bảng nhân, bảng chia Bắt buộc các em phải thuộc bảng nhân, chia một cách thuần thục Nhất là những em đã học yếu, kém lại hay quên nhanh
Sau một thời gian tôi thực hiện những biện pháp trên tôi thấy các em yếu, kém đã có tiến triển rõ rệt Kết quả ở bài kiểm tra nửa đầu kì II vừa qua chỉ còn 4 học sinh yếu, kém ( tức là chỉ còn 19,0%)
b Đối với môn Tiếng Việt:
Trước tiên phải cho các em đọc đúng, chuẩn từ, tiếng ( Tiếng Việt), sau
đó là đọc trơn rồi đọc nhanh đúng theo yêu cầu của một học sinh lớp 3 Từ
đó mới cho các em cảm thụ hay hiểu nội dung của bài đọc, nắm được nội dung bài Khi các em đọc đúng, chuẩn thì việc viết đúng chuẩn chính tả mới đạt được yêu cầu Song vấn đề chữ viết của các em Mường Lát nói chung , của Trường tiểu học Quang Chiểu II nói riêng và đặc biệt lớp 3A tôi đang thực dạy là cả một vấn đề nan giải Qua khảo sát đầu năm tỉ lệ chữ viết của các em đạt từ loại B trở lên chỉ đạt 33,3% ( tức là chỉ có 7 em), cho nên nó cũng ảnh hưởng đến kết quả chung của môn học Cho nên tôi thường xuyên cho các em tự luyện viết ở nhà bằng vở ô li qua các bài tập đọc và học thuộc lòng trong sách giáo khoa Tôi sử dụng một số phương pháp sư phạm trong quá trình lên lớp như :
Trang 10- Xếp em đọc tốt ngồi xen kẽ em học yếu, kém khuyến khích các em kèm cặp, thành tích ấy được đấnh giá vào giờ sinh hoạt cuối tuần , khi các em có thành tích tôi khen thưởng kịp thời Đặc biệt trong quá trình hướng dẫn tôi không nóng vội đốt cháy giai đoạn mà tôi kiên trì, nhẹ nhàng, chủ yếu giáo dục bằng tình cảm và giúp các em thấy được cái cần thiết trong môn học, từ
đó giáo dục các em tình yêu quê hương đất nước , yêu thiên nhiên cuộc sống con người
- Kết hợp với gia đình mua tài liệu cho học sinh đọc , khuyến khích học sinh đọc nhiều sách đặc biệt các dạng sách viết cho thiếu nhi
- Một vấn đề đáng nói đến là các em rất bí từ trong khi giải nghĩa từ hay làm bài văn viết Cho nên theo tôi, chúng ta nên trong khi dạy tập đọc, luyện từ và câu cần sử dụng tối đa các phương pháp, hình thức, cách giải nghĩa từ cụ thể cho các em có thể vận dụng được tốt hơn
Ví dụ: Khi dạy tiết tập làm văn ( hãy viết đoạn văn Kể lại một trận thi đấu thể thao mà em đã có dịp xem), Tuần 29.
Để có được sản phẩm tức ( kết quả) tốt nhất ta cần thực hiện tốt các yêu cầu sau:
- Giao việc cho học sinh về nhà chuẩn bị bài theo yêu cầu của đề trên ( từ cuối tuần 27) Các em học khá kèm cặp các em yếu, kém để giúp các em hình thành các ý
- Dạy tốt các bài tập đọc , kể chuyện, luyện từ và câu của tuần 28, 29 (chủ điểm thể thao) Để học sinh nắm được nội dung các câu chuyện về thể thao,
sự sôi nổi hào hứng của việc thi đấu và kết quả của cuộc thi
- Nội dung cần được làm ra ở tiết làm miệng: Tổ chức, điều khiển hoạt động học của học sinh giúp học sinh xác định được: Trọng tâm đề bài ( loại văn kể, kể về một trận thi đấu thể thao mà em đã có dịp xem) Từ đó huy động vốn sống, sự hiểu biết của các em về thể thao khi làm bài Nội dung cần kể