Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo)

S¬ ®å kiÕn thøc bµi häc.. §iÒu kiÖn sö dông hµm ý..[r]

M«n häc:Ng÷ v¨n 9

Tr êng thcs vÖ an.

1 Hàm ý là phần thông báo:

A Trái ng ợc với nghĩa t ờng minh

B Cùng một nội dung với nghĩa t ờng minh

Trả lời các câu sau bằng cách khoanh tròn vào chữ cái tr ớc câu trả lời đúng nhất.

C Không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh ng có

thể suy ra từ những từ ngữ ấy

D đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

3 Khi nào ng ời ta dùng hàm ý ?

A Khi không muốn nói thẳng

B Muốn ng ời nghe không hiểu

C Không biết rõ ý

D Muốn chấm dứt cuộc thoại

2 Trong lời nói hàng ngày:

A Tất cả các câu đều có hàm ý

B Không có câu nào có hàm ý

C Có câu có, có câu không có hàm ý

D Hàm ý đ ợc nhiều ng ời dùng

Kiểm tra bài cũ

TiÕt 128 :

NghÜa t êng minh vµ hµm ý

(TiÕp theo)

Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con

chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không

muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no,

không phải nh ờng nhịn cho u.

Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó

xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu

ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét

đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà

lên khóc:

- U bán con thật đấy ? Con van u, con

lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con

đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với

em con. (Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Câu 1: Bữa sau con không đ ợc ăn ở nhà nữa U phải bán con.

Câu 2: U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài rồi.

*Để sử dụng hàm ý cần hai điều kiện:

-Ng ời nói(ng ời viết) có ý thức đ a hàm

ý vào câu nói.

-Ng ời nghe (ng ời đọc) có năng lực giải

đoán hàm ý.

*Chú ý khi dùng hàm ý:

-Đối t ợng tiếp nhận hàm ý.

-Ngữ cảnh sử dụng hàm ý.

Mẩu chuyện vui

1.NHầM

Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận, Sợ ng ời ta c ời

vội vàng hất nó xuống đất nói:

- T ởng là con rận, hoá ra không phải

Có ng ời cúi xuống đất cố tình tìm đ ợc con rận nhặt

lên:

- T ởng là không phải, hoá ra con rận

(Truyện c ời dân gian Việt Nam)

Mình không ở bẩn làm gì có rận!

T ởng là không bẩn, thế

mà có rận !

II Luyện tập:

Bài tập 1: (sgk – 91) Ng ời nói, ng ời nghe những câu in đậm d ới đây là ai ? Xác

định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em, ng

ời nghe có hiểu hàm ý của ng ời nói

không ? Những chi tiết nào chứng tỏ

điều đó.

Ng ời nói Ng ời nghe Hàm ý Chi tiết

a)Anh thanh niên Ông họa sĩ và cô gái Mời bác và cô vào

nhà uống n ớc

Ông theo liền anh thanh

niên vào trong nhà và ngồi xuống ghế

b) Anh Tấn Chị hàngđậu “Chúng tôi không

thể cho đ ợc”

“ Thật là càng giàu có

càng không dám rời một đồng xu Càng ”

không dám rời đồng

xu lại càng giàu có.

Hoạn Th hồn lạc phách xiêu

Khấu đầu d ới tr ờng liệu điều kêu ca.

1 mát mẻ , giễu “ ” “

cợt : quyền quý nh ”

tiểu th cũng có lúc phải đến tr ớc Hoa nô này

2.Hãy chuẩn bị nhận sự báo oán thích đáng

Hoạn Th c)Thúy Kiều

Bài tập 2: (sgk – tr91)

? Hàm ý của câu in đậm d ới đây là gì ? Vì sao em bé không nói thẳng đ ợc mà phải sử dụng hàm ý ? Việc sử dụng hàm ý có thành công không ? Vì sao ?

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái ! – Nó cũng lại nói trổng

Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:

- Cháu phải gọi “Ba chắt n ớc giùm con”, phải nói nh vậy

Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !

Anh Sáu vẫn ngồi im […]

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc l ợc ngà)

-> Chắt n ớc giùm để cơm khỏi nhão !

II LuyÖn tËp:

Bµi tËp 3: (sgk – tr91) H·y ®iÒn vµo l ît lêi cña B trong

®o¹n tho¹i sau ®©y mét c©u cã hµm ý tõ chèi.

A: Mai vÒ quª víi m×nh ®i !

B: / … /

A §µnh vËy.

VÝ dô:

A: Mai vÒ quª víi m×nh ®i !

B: Ngµy mai tí ph¶i tr«ng em!

A §µnh vËy.

II Luyện tập:

Bài tập 4: (sgk – tr91)

Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh hy vọng với con “ ” “

đ ờng trong các câu sau:”

Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hy vọng thì không thể nói đâu

là thực đâu là h cũng giống nh những con đ ờng trên mặt đất;

kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có đ ờng Ng ời ta đi mãi thì

thành đ ờng thôi.

(Lỗ Tấn, Cố h ơng)

Tuy hi vọng chưa thờ̉ nói là thực hay hư nhưng nờ́u cụ́ gắng

thực hiợ̀n thì có thờ̉ đạt được

II Luyện tập:

Bài tập 5: (sgk – tr91

Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những ng ời

ở trên mây và sóng ( trong bài Mây và sóng của “ ”

Ta-go) Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.

Mõy và sóng.

Mẹ ơi, trên mây có ng ời gọi con:

“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà Bọn tớ

chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.”

Con hỏi: Nh ng làm thế nào mình lên đó đ ợc?“ ”

Họ đáp: Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đ a tay lên trời, “

cậu sẽ đ ợc nhấc bổng lên tận tầng mây ”

“Mẹ mình đang đợi ở nhà -con bảo - Làm thế nào có thể ” “

rời mẹ mà đến đ ợc?”

Thế là họ mỉm c ời bay đi.

Nh ng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ.

Con là mây và mẹ sẽ là trăng.

Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái nhà ta sẽ là bầu trời

Có thể viết thêm câu có hàm ý mời mọc :

-Không biết có ai muốn chơi với bọn tớ không?

- Chơi với bọn tớ thích lắm đấy.

1- Khoanh tròn vào đáp án đúng cho câu hỏi sau:

Việc sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào ?

A Ng ời nói (ng ời viết) có trình độ văn hoá cao.

B Ng ời nghe (ng ời đọc) có trình độ văn hoá cao.

C Ng ời nói (ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu còn ng ời nghe (ng ời

đọc) phải có năng lực giải đoán hàm ý.

D Ng ời nói (ng ời viết) phải sử dụng phép tu từ.

2 Nối cột A (câu) với cột B cho phù hợp

A

1 Tôi làm bài rồi.

2 Bây giờ bạn mới làm bài

sao.

3 Lan ơi ! Đã m ời hai giờ rồi

đấy !

B

a Câu có sử dụng hàm ý.

b Câu có nghĩa t ờng minh.

II Luyện tập:

Bài tập củng cố:

*Để sử dụng hàm ý cần hai điều kiện:

-Ng ời nói(ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu nói

-Ng ời nghe (ng ời đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

*Chú ý khi dùng hàm ý:

-Đối t ợng tiếp nhận hàm ý

-Ngữ cảnh sử dụng hàm ý

*Sử dụng hàm ý có tác dụng:

-Trong giao tiếp:

+ Đảm bảo lịch sự, tế nhị

+ Dễ dàng chối bỏ yêu cầu nào đó khi cần vì không trực tiếp nói ra điều đó mà do ng ời nghe tự suy ra

biểu cảm

Sơ đồ kiến thức bài học

Điều kiện sử dụng hàm ý

Sơ đồ kiến thức bài học

Điều kiện sử dụng hàm ý

Ng ời nghe (ng ời đọc)

Ng ời nói (ng ời viết)

có năng lực giải đoán