Tác giả kết luận bằng hai câu cảm thán thể hiện tấm lòng của một người có tình yêu đất nước thiết tha, xót xa trước tình cảnh khốn khổ của người dân, luôn quan tâm đến vận mệnh của dâ[r]
Trang 1`
11B1 11B2 11B3
Tiết 105:
VỀ LUÂN LÍ XÃ HỘI Ở NƯỚC TA
(Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây)
Phan Châu Trinh
-1 MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh:
a Kiến thức:
- Cảm nhận được tinh thần yêu nước, tư tưởng tiến bộ của Phan Châu Trinh khi kêu gọi xây dựng nền luân lí xã hội ở nước ta
- Cảm nhận được sức thuyết phục của bài diễn thuyết
b Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu văn bản chính luận
- Rèn kĩ năng viết bài nghị luận
c Thái độ:
- Có ý thức sống và làm việc theo luân lí, phải có tinh thần đoàn kết, đấu tranh để xây dựng xã hội
2 CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
a Giáo viên:
- Bài soạn, SGK, SGV, máy chiếu
b Học sinh:
- Vở soạn, vở ghi, SGK
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a Kiểm tra bài cũ:
b Bài mới:
HĐ1: (10p)Hướng dẫn HS tìm hiểu
tiểu dẫn.
(?) Trình bày những hiểu biết của em
về tác giả Phan Châu Trinh?
- GV chiếu những hình ảnh minh hoạ
về tác giả Phan Châu Trinh
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả:
a Cuộc đời
- Phan Châu Trinh (1872 - 1926)
- Là người nổi tiếng thông minh từ bé
- Có ý thức trách nhiệm đối với đất nước ngay từ tuổi thanh niên
- Chủ trương cứu nước: bất bạo động tuy không thành nhưng nhiệt huyết của ông ảnh hưởng sâu rộng đến phong trào ái quốc đầu thế kỉ XX
b Sự nghiệp sáng tác: Cả chữ Hán và chữ
Nôm, chữ Quốc ngữ
Trang 2(?) Văn bản được viết theo thể loại
nào?
(?) Nội dung của văn bản là gì?
(?) Nêu vị trí đoạn trích?
HĐ2: (30p) Hướng dẫn HS đọc và
tìm hiểu văn bản.
- GV hướng dẫn HS đọc văn bản
(?) Đoạn trích có thể chia làm mấy
phần? Nội dung của mỗi phần là gì?
- HS thảo luận theo nhóm, trả lời câu
hỏi
- GV chiếu đáp án
Gv chiếu sơ đồ dàn ý của bài diễn
thuyết
- Văn chính luận: có tính hùng biện, có lập luận đanh thép
- Thơ ca: dạt dào cảm xúc về đất nước, đồng bào
- Các sáng tác chính: sgk
2 Tác phẩm: (19 - 11 - 1925)
a Thể loại:
- Văn chính luận
b Nội dung:
- Bài diễn thuyết đề cao tác dụng của đạo đức, luân lí, khẳng định phải tìm nguyên nhân mất nước trong việc để mất đạo đức, luân lí truyền thống
3 Đoạn trích: " Về luân lí xã hội ở nước ta" :
- Phần 3 của bài Đạo đức và luân lí Đông Tây được diễn thuyết vào đêm 19/11/1925 tại nhà Hội Thanh niên ở Sài Gòn
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Đọc văn bản:
2 Bố cục:
- 3 đoạn:
+ Đoạn1: Khẳng định nước ta chưa có luân lí
xã hội
+ Đoạn 2: So sánh luân lí xã hội ở nước ta với phương Tây (nước Pháp)
+ Đoạn 3: Giải pháp của Phan Châu Trinh để Việt Nam có luân lí xã hội
3 Tìm hiểu văn bản:
* Dàn ý của bài diễn thuyết:
- Đoạn trích có cấu trucskhas chặt chẽ theo hướng diễn gaiir, giải pháp, kết luận tác gải đặt vấn đề bằng một phủ định” XH nước ta tuyệt nhiên không ai biết đến”, sau đó trình bày hiện trạng, lí giải nguyên nhân trong sự
so sánh với châu Âu và Pháp Cuối cùng kết luận tất yếu rút ra, cũng là giải pháp hành động thiết thực, cái đích của bài viết: Cần phải xây dựng đoàn thể, tuyên truyền CNXH
để tiến đến giành đọc lập, tự do cho đấtnước
=> Bố cục rõ ràng, mạch lạc như vậy tạo điều kiện để người nghe dễ tiếp nhận, được thuyết phục và động lòng chung sức với
Trang 3(?) Luân lí xã hội là gi?
(?) Nhắc lại khái niệm”Luân lí xã
hội” theo quan niệm của Phan Châu
Trinh?
Gv chiếu sơ đồ khái niệm
GV: Theo PCT thì “đạo đức” là cái
không bao giờ thay đổi, là bất di bất
dịch nhưng “luân lí” thì có thể thay
đổi Ở mỗi người, mỗi gia đình, mỗi
quốc gia, mỗi thời kì, luân lí đề có sự
khác nhau và thay đổi
(?) Đối tượng của bài diễn thuyết là
ai? Đối tượng đó đã chi phối đến cách
đặt vấn đề của tác giả như thế nào?
Gv: Nd phần mở đầu thực chất có thể
tóm lược: ở nước ta chưa có luân lí xã
hội, tuy sách nho có câu: Sửa nhà trị
quốc rồi mới yên thiên hạ nhưng thực
ra chủ ý bình thiên hạ cũng không
còn Song cách viết của PCT ấn
tượng hơn nhiều?
(?) Mở đầu đoạn trích tác giả khẳng
định vấn đề gì?
(?) Nhận xét cách đặt vấn đề của tác
giả?
(?) Tác giả đã làm rõ vấn đề bằng
cách gì?
- GV giảng: Quan niệm Nho gia xưa:
mong muốn, ý đồ của nhà cách mạng
a Đoạn 1: Khẳng định nước ta chưa có luân
lí xã hội
* Khái niệm: Xã hội luân lí
- Luân lí xã hội: khái niệm dùng chỉ những quan niệm, nguyên tắc, quy định hợp lí lẽ, thường chi phối mọi quan hệ, hoạt động và phát triển của xã hội
- Theo Phân Châu Trinh: “xã hội luân lý là
sự suy tự lòng công đức mà công đức là suy
ở tư đức mà ra” → Ý thức tương trợ lẫn nhau giữa các cá nhân trong xã hội
* Đối tượng của bài diễn thuyết:
- Bài diễn thuyết được đọc vào ngày 19/11/1925 →Đối tượng trực tiếp chính là những người có mặt tại nhà Hội Thanh niên Sài Gòn; nhân dân, đồng bào, những người yêu nước, đau xót trước thực trạng đất nước, trăn trở trở muốn tìm con đường đi cho cả
XH Với tác giả, họ là “người mình”, “người bên ta”,”người nước ta”, “ông cha ta”,”dân Việt Nam”
- Mở đầu đoạn trích, tác giả khẳng định bằng một phủ định tuyệt đối: “Xã hội luân lí thật trong nước ta tuyệt nhiên không ai biết đến”
-> Cách đặt vấn đề trực tiếp, thẳng thắn
→Đánh tan ngộ nhận có thể có ở người nghe
- Tác giả làm rõ vấn đề bằng cách bác bỏ những quan điểm sai lầm, phiến diện, hạn hẹp: “ Quan hệ bạn bè không thể thay thế
Trang 4Bình thiên hạ là góp phần làm cho
XH giàu có, hạnh phúc; Nay: Bình
thiên hạ là cai trị XH, đè nén con
người, trục lợi cá nhân
cho luân lí xã hội được, mà chỉ là một bộ phận nhỏ, rất nhỏ của luân lí xã hội mà thôi”
- Khẳng định quan niệm nho gia ( tề gia- trị quốc – bình thiên hạ) đã bị hiêu sai lệch
Cách vào đề bộc lộ tư tưởng sắc sảo, nhạy bén, thức thời
c Củng cố: GV nhấn mạnh:
- Những nét khái quát về tác giả Phan Châu Trinh
d Hướng dẫn học sinh tự học: Yêu cầu HS:
- Học bài: Đọc lại văn bản, tìm đọc cả tác phẩm; Nắm nội dung tiết học
Chuẩn bị tiếp tiết 2: Về luân lí xã hội ở nước ta (Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây
-Phan Châu Trinh)
11B1 11B2 11B3
Tiết 106:
VỀ LUÂN LÍ XÃ HỘI Ở NƯỚC TA (Tiết 2) (Trích Đạo đức và luân lí Đông Tây)
Phan Châu Trinh
-1 MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh:
a Kiến thức:
- Cảm nhận được tinh thần yêu nước, tư tưởng tiến bộ của Phan Châu Trinh khi kêu gọi xây dựng nền luân lí xã hội ở nước ta
- Cảm nhận được sức thuyết phục của bài diễn thuyết
b Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng đọc - hiểu văn bản chính luận
- Rèn kĩ năng viết bài nghị luận
c Thái độ:
- Có ý thức sống và làm việc theo luân lí, phải có tinh thần đoàn kết, đấu tranh để xây dựng xã hội
2 CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
a Giáo viên:
- Bài soạn, SGK
b Học sinh:
- Vở soạn, vở ghi, SGK
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
Trang 5a Kiểm tra bài cũ: (5p)
(?) Trình bày những nét khái quát về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của Phan Châu Trinh?
b Bài mới:
HĐ2: Hướng dẫn HS đọc và tìm
hiểu văn bản (30p)
(?) So sánh luân lí xã hội ở nước
ta với châu Âu?
- HS thảo luận nhóm (5')
- Hết thời gian, các nhóm lần lượt
trình bày
- GV gọi một vài HS nhận xét, bổ
sung
- GV chuẩn kiến thức bằng slide
(?)Theo tác giả, nguyên nhân nào
khiến cho dân ta không có đoàn
thể, công ích?
Chiếu slide 13
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Đọc văn bản:
2 Tìm hiểu văn bản:
a Đoạn 1:
b Đoạn 2:
* So sánh Luân lí Xh ở Âu châu và nước ta
Luân lí xã hội ở Âu Châu
Luân lí xã hội ở Việt Nam
* Rất thịnh hành và phát triển
- Dẫn chứng: Khi có người có quyền thế hoặc chính phủ cậy quyền thế, sức mạnh
đè nén, áp bức quyền lợi riêng của cá nhân hay đoàn thể thì người ta tìm mọi cách
để giành lại sự công bằng xã hội
- Nguyên nhân: có đoàn thể, có ý thức sẵn sàng làm việc chung, có ăn học, biết nhìn xa trông rộng,
có tinh thần dân chủ
* Không hiểu, chưa hiểu, điềm nhiên như ngủ, chẳng biết gì
- Dẫn chứng: phải ai tai nấy, ai chết mặc
ai, cháy nhà hàng xóm bình chân như vại, đèn nhà ai nhà nấy rạng, chỉ nghĩ đến sự yên ổn của riêng mình, mặc kệ tai nạn của kẻ khác, bất công cũng cho qua
- Nguyên nhân: chưa
có đoàn thể, ý thức dân chủ kém
- Tác giả lí giải nguyên nhân khiến cho dân không có đoàn thể, công ích:
+ Bọn học trò ham quyền tước, bả vinh hoaà Giả dối, nịnh hótà phá tan đoàn thể của quốc dân
+ Vua quan tham nhũng, tham lam, hám lợi, tìm mọi cách rút tỉa của dân, dân càng ngu muội, càng dễ bề thống trịà không quan tâm
Trang 6(?) Thái độ của tác giả trước tình
trạng đó?
Chiếu slide 14
Gv gợi dẫn: ( Dành cho HS
giỏi+khá) “ Một dân tộc như thế
thì tư tưởng cách mạng nảy nở
trong óc chúng làm sao được!”
Phải chăng là thái độ bi quan của
PCt khi nhận thức rõ tình rtangj
đen tối của đất nước?
(?) Hai câu cảm thán: “Thương
ôi! Ôi! Một dân tộc như thế thì
tư tưởng vì thế” thể hiện tâm
lòng gì của tác giả?
(?) Tác giả đưa ra giải pháp gì để
phát triển luân lí xã hội ở nước ta?
GV hướng dẫn học sinh liên hệ
với thực tiễn xã hội hiện nay Từ
đó xác định thái độ của học sinh
HĐ3: Tổng kết (5p)
- Tư tưởng dân chủ của Phan
Châu Trinh thể hiện trong đoạn
trích như thế nào?
- Nhận xét về nghệ thuật lập luận
của tác giả ?
Yêu cầu HS đọc và học thuộc
phần ghi nhớ - SGK/ 88
đời sống nhân dân
- Thái độ của tác giả
+ Đối với bọn lại, tri thức Tây học: căm ghét cao độ, đả kích mạnh mẽ (xưng hô miệt thị) + Đối với nhân dân: Vừa đau xót, cảm thông vừa mỉa mai, vừa cảm thông( hình ảnh ví von)
Tác giả kết luận bằng hai câu cảm thán thể hiện tấm lòng của một người có tình yêu đất nước thiết tha, xót xa trước tình cảnh khốn khổ của người dân, luôn quan tâm đến vận mệnh của dân tộc, căm ghét bọn quan lại xấu xa thối nát Dưới mắt tác giả, chế độ vua quan chuyên chế thật vô cùng tồi tệ, cần phải xoá bỏ triệt để
c Đoạn 3:
- Giải pháp: Muốn nước Việt Nam độc lập tự do:
+ Dân Việt Nam phải có đoàn thể
+ Đẩy mạnh truyền bá tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong nhân dân
Giải pháp rõ ràng, ngắn gọn, thuyết phục
III Tổng kết: Ghi nhớ- SGK/ 88.
- Phê phán chế độ quân chủ phong kiến triệt để,
mạnh mẽ; đề cao tư tưởng đoàn thể xã hội
- Cách lập luận chặt chẽ, lôgic, chứng cứ cụ thể xác thực, giọng văn mạnh mẽ, hùng hồnà Sản phẩm của một tư duy sắc sảo Phát biểu chính kiến không chỉ bằng lí lẽ mà bằng cả trái tim dạt dào cảm xúc ( Những câu cảm thán, những
câu phụ chú, những cụm từ ẩn chứa tình cảm)
c Củng cố: (3p)GV nhấn mạnh:
Trang 7- Những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích
d Hướng dẫn học sinh tự học: (2p)Yêu cầu HS:
- Học bài
- Chuẩn bị bài mới: Phong cách ngôn ngữ chính luận.
*****************************