Tuần 20. Đại cáo bình Ngô (Bình Ngô đại cáo - tiếp theo)

Nguyễn Trãi đã đứng trên lập trường nhân bản, dựa trên nguồn cảm hứng mạnh mẽ về quyền sống của nhân dân để tố cáo, lên án tội ác kẻ thù, bảo vệ nhân dân khiến cho đoạn văn mang dá[r]

Ngày soạn: 25/12/2016

Ngày dạy: 17 / 1 / 2017

Lớp dạy: 10A

Tuõ̀n 22

Tiết 61+ 62: Đọc văn ĐẠI CÁO BèNH NGễ

( Bỡnh Ngụ đại cỏo) - Nguyễn Trói -

I TRỌNG TÂM KT – KN

1 Kiến thức:

- Bản anh hùng ca tổng kết cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lợc gian khổ mà hào hùng

của quân dân Đại Việt

- Bản tuyên ngôn độc lập sáng chói t tởng nhân nghĩa, yêu nớc và khạt vọng hòa bình

- Nghệ thuật mang đậm tính chất sử thi, lí lẽ chặt chẽ, đanh thép, chứng cứ giàu sức thuyết

phục

2 Kỹ năng:

Phân tích tác phẩm theo đặc trng thể loại

3 Thái độ:

Bồi dỡng ý thức độc lập, tự chủ, niềm tự hào dân tộc

4.Năng lực:

- Rèn luyợ̀n cho HS năng lực tự học, giao tiếp, hợp tác

II.CHUẨN BỊ:

1 Giáo viờn:

* Dự kiến biợ̀n pháp tổ chức HS hoạt động tiếp nhận bài học: Gv tổ chức giờ dạy- học theo cách

gợi mở, phát vấn, trao đổi thảo luận

* Phương tiợ̀n dạy học:SGK sgv.ngữ văn 10 và sách chuẩn kiến thức văn 10 ,một số tài liệu

tham khảo khác

2 Học sinh:

+ Chủ động tỡm hiểu về tác phẩm từ các nguồn thụng tin khác nhau Sưu tõ̀m tư liợ̀u về tác phẩm

+ Đọc kĩ tác phẩm.Xác định đặc điểm thể loại để lựa chọn con đường phõn tớch,tỡm hiểu tác

phẩm.Phõn tớch tác phẩm theo hợ̀ thống cõu hỏi hướng dẫn học bài

III TIẾN TRèNH BÀI DẠY:

1 Ổn định lớp: ĐP, SS

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: ? Nêu những nét chính về cuộc đời tác gia Nguyễn Trãi? Các tác phẩm chính? Đặc

sắc nghệ thuật?

3

Tổ chức dạy và học bài mới :

HOẠT ĐỘNG TẠO TÂM THẾ

- Thời gian dự kiến: 15 phỳt

- Phương pháp: Thuyết trỡnh, gợi mở, phát vấn

- Kĩ thuật: Trỡnh bày 1 phỳt, động nóo

GV Giới thiệu bài mới: Trong

lịch sử VHVN, ba áng thơ văn

kiệt xuất đợc coi là các bản

tuyên ngôn độc lập của dân

tộc là: Nam quốc sơn hà (Lí

Thờng Kiệt), Bình Ngô đại

cáo (Nguyễn Trãi) và Tuyên

ngôn độc lập (Hồ Chí Minh).

-Làm viợ̀c nhúm:

HS giải thớch

- Giải nghĩa:

I Đọc- tỡm hiểu

1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm:

-1418 – 1423: Chuẩn bị lực lượng

- 1424: phản cụng

- Mùa đông năm 1427, sau khi diệt viện, chém Liễu Thăng, đuổi Mộc Thạnh, tổng binh Vơng Thông đang cố thủ trong thành Đông Quan phải xin hàng, cuộc kháng chiến chống giặc Minh

Bảng phụ

Bài học hôm nay, chúng ta sẽ

cùng tìm hiểu bản tuyên ngôn

độc lập lần thứ hai của dân tộc

ta

? Dựa vào phõ̀n tiểu dẫn và

những hiểu biết của em về

lịch sử, hóy dựng lại bối cảnh

lịch sử khi Nguyễn Trói viết “

Đại cáo bỡnh Ngụ”?

?Em hiểu gì về nhan đề tác

phẩm? Tại sao gọi là “đại

cáo”? Giặc Ngô là giặc nào?

Vì sao tác giả lại gọi chúng

nh vậy?

GV chốt, giảng:

Vua Minh (Chu Nguyên

Ch-ơng- ông tổ lập ra triều

Minh-Minh thành tổ)) quê ở đất Ngô

(nam Trờng Giang, thời Tam

Quốc)  chữ “Ngô” chỉ chung

giặc phơng Bắc xâm lợc với ý

căm thù, khinh bỉ

- Nêu khái niệm, các đặc trng

cơ bản của thể loại cáo?

(+ Đại cáo:

bài cáo lớn  dung lợng lớn

 tính chất trọng đại

+ Bình: dẹp yên, bình

định, ổn

định

+ Ngô:

giặcMinh)

HS tự ghi chộp bài

hoàn toàn thắng lợi

- Năm 1428: Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, lập ra triều đình Hậu Lê, sai Nguyễn Trãi viết Bình Ngô đại cáo để bố cáo cho toàn dân đợc biết chiến thắng vĩ đại của quân dân trong 10 năm chiến đấu gian khổ, từ nay, nớc Việt đã giành lại

đợc nền độc lập, non sông trở lại thái bình

2 Nhan đề:

- Chữ Hán: Bình Ngô đại cáo dịch ra tiếng Việt:

Đại cáo bình Ngô.

Nghĩa của nhan đề: Bài cáo lớn ban bố về việc

dẹp yên giặc Ngô

3 Thể loại cáo:

- Khái niệm: là thể văn nghị luận có từ thời cổ ở

Trung Quốc, thờng đợc vua chúa hoặc thủ lĩnh dùng để trình bày một chủ trơng, một sự nghiệp, tuyên ngôn một sự kiện để mọi ngời cùng biết

- Đặc trng:

+ Viết bằng văn xuôi hay văn vần, phần nhiều là văn biền ngẫu (loại văn có ngôn ngữ đối ngẫu, các vế đối thanh B-T, từ loại, có vần điệu, sử dụng điển cố, ngôn ngữ khoa trơng)

+ Lời lẽ đanh thép, lí luận sắc bén

+ Kết cấu chặt chẽ, mạch lạc

HOẠT ĐỘNG TRI GIÁC

- Thời gian dự kiến: 10 phỳt

- Phương pháp: Đàm thoại, gợi mở, đọc diễn cảm

- Kĩ thuật: gúc

GV H.dẫn hs đọctác phẩm

Gv nhận xét, hớng dẫn giọng đọc

- Nêu bố cục của tác phẩm?

GV chốt

? Sau khi đọc xong văn bản em cú

nhận xột gỡ kết cấu văn bản và cách

lập luận của tác giả?

-Slide về mụ hỡnh kết cấu văn bản

Hs đọc văn bản

-HS nờu bố cục của tác phẩm -HS lắng nghe

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Đọc và tìm bố cục:

Đọc

Bố cục: 4 phần

- P1: Nêu luận đề chính nghĩa

- P2: Vạch rõ tội ác của giặc Minh xâm lợc

- P3: Kể lại 10 năm chiến đấu và chiến thắng của nghĩa quân Lam Sơn

- P4: Tuyên bố chiến quả, khẳng định sự nghiệp chính nghĩa, rút ra bài học lịch sử

10 phỳt

HOẠT ĐỘNG PHÂN TÍCH, CẮT NGHĨA

- Thời gian dự kiến : 60 phỳt

- Phương pháp: Phõn tớch, bỡnh giảng, phát vấn, gợi mở

- Kĩ thuật:Động nóo, đọc hợp tác, trỡnh bày 1 phỳt,

chỳ

Nguyễn Trói viết "Bỡnh

Ngụ đại cỏo" dưới hai

nguồn cảm hứng lớn: cảm

hứng chớnh trị và cảm

hứng sỏng tỏc Cảm hứng

sỏng tỏc đó đưa đến cho

lịch sử nước nhà một kiệt -Tái hiợ̀n,

II Đọc- hiểu văn bản

2 Tìm hiểu văn bản:

a Đoạn 1: Nêu cao luận đề chính nghĩa:

* T tởng nhân nghĩa:

- "cốt ở yờn dõn" – mục đớch của nhõn nghĩa

- "trước lo trừ bạo" – phương tiợ̀n, phương thức thực hiợ̀n

tỏc văn chương Phõn tớch

tỏc phẩm nầy xuất phỏt từ

cảm hứng sỏng tỏc của

tỏc giả sẽ thấy được

những giỏ trị tư tưởng và

thẩm mỹ của tỏc phẩm.

Gv đặt câu hỏi để hs thảo

luận, nhớ lại kiến thức cũ:

- Trong đoạn 1, luận đề

chính nghĩa đợc nêu cao

bao gồm mấy luận điểm

chủ yếu? Đó là những

luận điểm gì?

- Luận điểm 1 đợc nêu ở

các câu nào? Vị trí và nội

dung cụ thể của nó?

Giảng:Nguyờn lý nhõn

nghĩa là một tiền đề cú

tớnh chất tiờn nghiệm, bởi

nguyờn lý này đó cú

nguồn gốc từ phạm trự

nhõn nghĩa của Nho giỏo.

Nhưng Nguyễn Trói đó

biến một quan niệm đạo

đức hạn hẹp trở thành lý

tưởng xó hội

? Luận điểm 2 đợc nêu và

luận chứng ntn?

dẫn dắt: Dân tộc ta chiến

đấu chống quân xâm lợc

là nhân nghĩa, là phù hợp

với nguyên lí chính nghĩa

thì sự tồn tại độc lập, có

chủ quyền của dân tộc

Việt Nam cũng là chân lí

khách quan phù hợp với

nguyên lí đó

• Cú những từ ngữ, căn cứ

nào được tác giả sử dụng

để chỉ ra chõn lý tồn tại

của dõn tộc?

?Nhận xét về giọng điệu

của đoạn 1?

GV chốt

- Câu hỏi nâng cao: So

sánh với Nam quốc sơn hà

(Lí Thờng Kiệt) để thấy sự

phát triển của t tởng chủ

quyền độc lập dân tộc?

à khẳng định độc lập

chủ quyền dõn tộc dựa

vào lịch sử là bước tiến

của tư tưởng thời đại,

thảo luận

HS thảo luận theo cõu hỏi của

GV

lớp nhận xột

bổ sung

HS lắng

nghe ghi bài

-Làm viợ̀c

cá nhõn, phát hiợ̀n

HS So sánh với Nam quốc sơn hà (Lí Thờng Kiệt) để thấy sự phát triển của t t-ởng chủ quyền độc lập dân tộc

à Nhõn nghĩa phải gắn liền với lợi ớch của nhõn dõn, của dõn tộc → Dõn tộc ta chiến đấu chống xõm lược là nhõn nghĩa, sự tồn tại độc lập, cú chủ quyền của dõn tộc Đại Viợ̀t là một chõn lý khách quan

ố Thể hiợ̀n tõ̀m nhỡn của Nguyễn Trói, đú là biết gắn liền nguyờn lý nhõn nghĩa với thực tiễn dõn tộc Đồng thời cũng thể hiợ̀n quan điểm tiến bộ của Nguyễn Trói

là lấy dõn làm gốc → Tấm lũng của Nguyễn Trói

* Chân lí về sự tồn tại độc lập, có chủ quyền của nớc

Đại Việt:

- Cơng vực lãnh thổ: nớc Đại Việt ta- núi sông bờ cõi

đã chia

- Nền văn hiến: vốn xng nền văn hiến đã lâu

- Phong tục: phong tục Bắc Nam cũng khác

- Lịch sử riêng, chế độ riêng: Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập/ Cùng Hán, Đờng, Tống, Nguyên mỗi bên xng đế một phơng

- Hào kiệt: đời nào cũng có

 Các từ ngữ: “từ trớc”, “đã lâu”, “vốn xng”, “đã chia”,

“cũng khác” cho thấy sự tồn tại hiển nhiên, vốn có, lâu

đời của một nớc Đại Việt độc lập, có chủ quyền và văn hiến

 Giọng điệu: trang trọng, hào hùng mang tính chất của một lời tuyên ngôn

à Dựa vào lịch sử, Nguyễn Trói đó khẳng định sức mạnh cũng như nền độc lập vốn cú của dõn tộc Viợ̀t → tõ̀m cao của tư tưởng Nguyễn Trói

ố Niềm tự hào dõn tộc lớn lao

* So sánh với Nam quốc sơn hà (Lí Thờng Kiệt): ý thức

độc lập dân tộc của Đại cáo bình Ngô phát triển toàn

diện và sâu sắc hơn

- Toàn diện, vì:

+ Lí Thờng Kiệt mới chỉ xác định dân tộc ở hai phơng diện: lãnh thổ và chủ quyền

+ Nguyễn Trãi đã xác định dân tộc ở nhiều phơng diện: lãnh thổ, nền văn hiến, phong tục tập quán, lịch sử, chế

độ, con ngời

- Sâu sắc, vì:

+ Lí Thờng Kiệt căn cứ vào “thiên th” (sách trời)- yếu

tố thần linh chứ ko phải thực tiễn lịch sử

+ Nguyễn Trãi đã ý thức rõ về văn hiến, truyền thống lịch sử và con ngời- những yếu tố thực tiễn cơ bản nhất, các hạt nhân xác định dân tộc

cũng là tầm cao của tư

tưởng Ức Trai

? Nguyễn Trãi đã tố cáo

những tội ác nào của giặc

Minh? Khi tố cáonhữngtội

ác đú tác giả đứng trên lập

trờng nào?

- Tác giả đó tố cáo tội ác

của giặc Minh trờn những

phương diợ̀n nào ?

- Nhận xột về giọng văn?

- Theo em những cõu văn

nào thể hiợ̀n rừ nhất tội ác

của giặc Minh ? Hóy cảm

nhận về những cõu văn

đú?

Trước vụ số tội ỏc của

giặc Minh lỳc bấy giờ,

Nguyễn Trói đó khỏi quỏt

lại qua hai cõu

thơ:"Nướng…tai vạ" Hỡnh

tượng này vừa diễn tả một

cỏch rất thực tội ỏc man

rợ kiểu trung cổ của giặc

Minh, vừa mang tớnh khỏi

quỏt cú ý nghĩa khắc vào

tấm bia căm thự để muụn

đời nguyền rủa, khụng chỉ

giặc Minh mà tất cả kẻ

nào gõy ra những tội ỏc

tương

- Nghệ thuật viết cáo trạng

của tác giả?

? Qua phõ̀n tỡm hiểu ở trờn

em cú cảm nhận gỡ về

đoạn văn này?

y/c 3, 4 nhúm trỡnh bày,

bổ sung cho nhau

C

hốt

Gv dẫn dắt:Với nguồn

cảm hứng dồi dào, phong

phỳ, tỏc giả đó dành phần

lớn số trang để khắc họa

lại quỏ trỡnh cuộc khởi

nghĩa Lam Sơn từ những

HS trỡnh bày ngắn gọn , chọn dẫn chứng tiờu biểu minh hoạ

- Thảo luận theo tổ, các

tổ cử đại diợ̀n trỡnh bày

- Làm viợ̀c cá nhõn, trỡnh bày ý kiến cá nhõn

Hs bỡnh

-Làm viợ̀c cá nhõn

Ghi bài

b Đoạn 2: Bản cáo trạng tố cỏo đanh thộp giặc Minh.

- Những âm mu và tội ác của kẻ thù:

+ Âm mu xâm lợc quỷ quyệt của giặc Minh:

“Vừa rồi:

Nhân họ Hồ chính sự phiền hà, Để trong nớc lòng dân oán hận.

Quân cuồng Minh thừa cơ gây họa”.

Chữ “nhân”, “thừa cơ”  vạch rõ luận điệu giả nhân giả nghĩa, “mợn gió bẻ măng” của kẻ thù

 Nguyễn Trãi đứng trên lập trờng dân tộc

+ Tố cáo chủ trơng, chính sách cai trị vô nhân đạo, vô cùng hà khắc của kẻ thù:

 Tàn sát ngời vô tội - “Nớng dân đen tai vạ”.

 Bóc lột tàn tệ, dã man: “Nặng thuế núi”.

 Huỷ diệt môi trờng sống: “Ngời bị ép cây cỏ”.

 Nguyễn Trãi đứng trên lập trờng nhân bản

- Hình ảnh nhân dân: tội nghiệp, đáng thơng, khốn

khổ, điêu linh, bị dồn đuổi đến con đờng cùng Cái chết

đợi họ trên rừng, dới biển: “Nặng nề canh cửi”,

- Hình ảnh kẻ thù: tàn bạo, vô nhân tính nh những tên

ác quỷ: “Thằng há miệng cha chán”.

- Nghệ thuật viết cáo trạng:

+ Dùng hình tợng để diễn tả tội ác của kẻ thù:

“Nớng dân đen tai vạ”

+ Đối lập:

Hình ảnh ngời dân vô tội  Kẻ thù

bị bóc lột, tàn sát dã man tàn bạo, vô nhân tính

+ Phóng đại:“Độc ác thay, trúc Nam Sơn ko ghi hết tội/ Dơ bẩn thay, nớc Đông Hải ko rửa sạch mùi”

 Trúc Nam Sơn- tội ác của kẻ thù

Nớc Đông Hải- sự nhơ bẩn của kẻ thù

+ Câu hỏi tu từ: “Lẽ nào chịu đợc?” tội ác trời ko

dung đất ko tha của quân thù

+ Giọng điệu: uất hận trào sôi, cảm thơng tha thiết, nghẹn ngào đến tấm tức

ốChỉ bằng mười hai cặp tứ lục, gồm hai mươi bốn cõu, tác giả đó viết lờn một bản cáo trạng đanh thộp tội ác của giặc theo trỡnh tự rất logic: vạch trõ̀n õm mưu xõm lược, lờn án chủ trương cai trị thõm độc, tố cáo mạnh mẽ những hành động tội ác

Lời văn trong bản cáo trạng đanh thộp, thống thiết: khi uất hận trào sụi, khi cảm thương tha thiết,lỳc nghẹn ngào tấm tức, cựng một lỳc đó diễn tả được những biểu hiợ̀n khác nhau nhưng luụn gắn bú với nhau trong tõm trạng con người

Nguyễn Trói đó đứng trờn lập trường nhõn bản, dựa trờn nguồn cảm hứng mạnh mẽ về quyền sống của nhõn dõn để tố cáo, lờn án tội ác kẻ thự, bảo vợ̀ nhõn dõn khiến cho đoạn văn mang dáng dấp của một bản tuyờn ngụn nhõn quyền thời trung đại

ngày đầu khú khăn gian

khổ đến những ngày

thắng lợi vẻ vang.

Là người cú năng lực hồi

tưởng tuyệt vời, Nguyễn

Trói cú khả năng tỏi hiện

lại tất cả diễn biến giai

đoạn đầu của cuộc khởi

nghĩa Nhưng trong bài

cỏo, tỏc giả tập trung

khắc họa hỡnh tượng Lờ

Lợi, chủ yếu tập trung

làm nổi bật đời sống tõm

lý của người anh hựng

- Hình tợng Lê Lợi đợc

khắc họa ntn (tìm các chi

tiết)? So sánh với hình

t-ợng Trần Quốc Tuấn trong

Hịch tớng sĩ?

- Sự gõ̀n gũi, động điợ̀u

của 2 con người, 2 tõm

hồn sống cách nhau gõ̀n 2

thế kỉ

Qua những lời bộc bạch

của Lê Lợi, em thấy

những ngày đầu nghĩa

quân Lam Sơn gặp phải

những khó khăn gì?

- Nhng sức mạnh nào đã

giúp quân ta chiến thắng?

- Câu hỏi nâng cao: Từ

sớm, Nguyễn Trãi đã đánh

giá đúng đợc nguyên nhân

quan trọng nào làm nên

thắng lợi của cuộc khởi

Hs khái quát,

HS: Dựa vào gợi ý của GV, suy nghĩ, phát biểu

-So sánh, nhận xột

Hs so sánh (Hình tợng

Lê Lợi và Trần Quốc Tuấn trong Hịch tớng sĩ

thức trách nhiệm cao với đất nớc,

có ý chí hoài bão cao cả và lòng

giặc sâu

c Đoạn 3: Quá trình chinh phạt gian khổ và tất thắng của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (Bản hùng ca về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn):

* Hình tợng ngời chủ tớng Lê Lợi

- hình tợng tâm lí, đợc miêu tả bằng bút pháp chủ yếu:

tự sự- trữ tình

+ Cách xng hô: “ta”  khiêm nhờng

+ Nguồn gốc xuất thân: chốn hoang dã nơng mình

 bình thờng  ngời anh hùng áo vải

+ Có một nội tâm vận động dữ dội (diễn tả qua hàng loạt các từ miêu tả tâm lí, sự biến động nội tâm con

ng-ời: ngẫm, căm, đau lòng nhức óc, nếm mật nằm gai, quên ăn vì giận, đắn đo, trằn trọc, mộng mị, băn khoăn, đăm đăm, cầu hiền, chăm chăm).

 Lòng căm thù giặc sâu sắc: “Ngẫm thù lớn ko cùng sống”, “Quên ăn vì giận ”

ý chí, hoài bão cao cả: ngày đêm vợt gian khó, cầu

đ-ợc nhiều ngời hiền giúp để hoàn thành sự nghiệp cứu

n-ớc: “Đau lòng đồ hồi”, “Tấm lòng cứu nớc phía tả”.

àLờ Lợi là vị anh hựng áo vải, xuất thõn từ nhõn dõn,

cú lũng căm thự giặc sõu sắc, lũng yờu nước thương dõn nồng nàn với quyết tõm chiến đấu chống giặc.Là linh hồn của khởi nghĩa Lam Sơn

* Quá trỡnh của cuộc kháng chiến Những khó khăn, thuận lợi buổi đõ̀u của nghĩa quân Lam Sơn

+ Quân thù: đang mạnh, tàn bạo, xảo trá

+ Quân ta: lực lợng mỏng (Khi Khôi Huyện quân ko một đội), thiếu nhân tài (Tuấn kiệt nh sao buổi sớm/ Nhân tài nh lá mùa thu/ Việc bôn tẩu thiếu kẻ đỡ đần/ Nơi duy ác hiếm ngời bàn bạc), lơng thảo khan hiếm (Khi Linh Sơn lơng hết mấy tuần).- Sức mạnh giúp ta

chiến thắng:

+ Tấm lòng cứu nớc

+ ý chí khắc phục gian nan

+ Sức mạnh đoàn kết: “tớng sĩ một lòng phụ tử”,

“nhân dân bốn cõi một nhà”.

+ Sử dụng các chiến lợc, chiến thuật linh hoạt: “Thế trận xuất kì địch nhiều”.

+ T tởng chính nghĩa: “Đem đại nghĩa thay cờng bạo”.

 Nguyễn Trãi đề cao tính chất nhân dân, tính chất toàn dân, đặc biệt đề cao vai trò của những ngời dân nghèo,

địa vị thấp hèn (nguyên tác: “manh lệ”  “manh”- ngời dân cày lu tán, “lệ”- ngời tôi tớ, đi ở) trong cuộc khởi nghĩa Đó là t tởng lớn, nhân văn, tiến bộ trớc ông cha

có và đến tận giữa thế kỉ XIX mới đợc Nguyễn Đình Chiểu tiếp tục công khai ca ngợi

* Quá trình phản công và chiến thắng:

- Khí thế của quân ta: hào hùng nh sóng trào bão cuốn

(“sấm vang chớp giật”, “trúc chẻ tro bay”, “sạch ko kình ngạc”, “tan tác chim muông”, “quét sạch lá khô”, “đá núi phải mòn”, “nớc sông phải cạn” các

hình ảnh so sánh- phóng đại  tính chất hào hùng)

nghĩa Lam Sơn?( Dành

cho HS khá)

Gv dẫn dắt: ở giai đoạn 2

của cuộc khởi khởi nghĩa,

tác giả đã dựng lên bức

tranh toàn cảnh cuộc khởi

nghĩa Lam Sơn với bút

pháp nghệ thuật đậm chất

anh hùng ca từ hình tợng

đến ngôn ngữ, từ màu sắc

đến âm thanh, nhịp điệu

- Khí thế và những chiến

thắng của quân ta đợc

miêu tả ntn?

- Đối lập với khí thế “chẻ

tre” hào hùng, sức mạnh

vô địch của quân ta, hình

ảnh kẻ thù thất bại thê

thảm, nhục nhã ntn?

- Phân tích tính chất hùng

tráng của đoạn văn đợc

gợi lên từ ngôn ngữ, hình

ảnh, nhịp điệu câu văn?

sắc.) -Làm viợ̀c cá nhõn

HS lớ giải

HS: Dựa vào gợi ý của GV, suy nghĩ, phát biểu

- Khung cảnh chiến trờng: ác liệt, dữ dội khiến trời đất

nh đảo lộn ( “sắc phong vân phải đổi”, “ánh nhật nguyệt phải mờ”).

- Những chiến thắng của ta: dồn dập, liên tiếp (các câu

văn điệp cấu trúc, mang tính chất liệt kê: “Ngày 18 / Ngày 20 / Ngày 25 / Ngày 28 ”)

- Hình ảnh kẻ thù:

+ Tham sống, sợ chết, hèn nhát, thảm hại:

Trần Trí, Sơn Thọ- mất vía.

Lí An, Phơng Chính- nín thở cầu thoát thân.

Đô đốc Thôi Tụ- lê gối dâng tờ tạ tội.

Thợng th Hoàng Phúc- trói tay để tự xin hàng.

Quân Vân Nam – khiếp vía mà vỡ mật.

Quân Mộc Thạnh – xéo lên nhau chạy để thoát thân Mã Kì, Phơng Chính- hồn bay phách lạc.

Vơng Thông, Mã Anh – tim đập chân run

+ Thất bại của kẻ thù: thê thảm nhục nhã “trí cùng lực kiệt”, “máu chảy thành sông”, “thây chất đầy đờng”,

“máu chảy trôi chày”, “thây chất thành núi”,

+ Cách gọi, cách miêu tả kẻ thù đầy khinh bỉ, mỉa mai:

thằng nhãi con Tuyên Đức; đồ nhút nhát Thạnh, Thăng; tớng giặc bị cầm tù- hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng; Mã Kì, Phơng Chính ra đến bể mà vẫn hồn bay phách lạc; Vơng Thông, Mã Anh về đến nớc mà vẫn tim đập chân run;

- Tính chất hùng tráng của đoạn văn:

+ Ngôn ngữ:

 Sử dụng nhiều động từ mạnh liên kết với nhâu tạo

những chuyển rung dồn đập, dữ dội: hồn bay phách lạc, tim đập chân run, trút sạch, phá toang,

 Các tính từ chỉ mức độ cực điểm: thây chất đầy đờng, máu trôi đỏ nớc, đầm đìa máu đen, khiếp vía vỡ mật, sấm vang, chớp giật, trúc chẻ tro bay,

 Khí thế chiến thắng của ta và sự thất bại thảm hại của

kẻ thù

+ Hình ảnh:

 Có tính chất phóng đại

 Nhiều tên ngời, tên đất, tên chiến thắng đợc liệt kê liên tiếp nối nhau xuất hiện trong thế tơng phản  thế thắng đang lên của ta đối lập với sự thất bại ngày càng nhiều, càng lớn của kẻ thù

+ Nhịp điệu câu văn:

 Khi dài, khi ngắn biến hóa linh hoạt

 Dồn dập, sảng khoái, bay bổng, hào hùng nh sóng trào bão cuốn

- Chủ trơng hòa bình, nhân đạo : + Tha tội chết cho quân giặc đầu hàng

+ Cấp ngựa, cấp thuyền , lơng ăn cho quân bại trận

 Đức hiếu sinh, lòng nhân đạo

 Tình yêu hòa bình

 Sách lợc để tính kế lâu dài, bền vững cho non sông

 T tởng nhân nghĩa- yên dân - trừ bạo

ố Bằng các cặp cõu đối ngẫu, các cõu văn khi dài, khi ngắn, biến húa linh hoạt với nhạc điợ̀u dồn dập, sảng khoái, bay bổng; dựa trờn cảm hứng anh hựng ca rõ̀n rật bốc cao trong đoạn văn đó miờu tả được chiến thắng

- Chủ trơng hòa bình,

nhân đạo của Lê

Lợi-Nguyễn Trãi đợc thể hiện

ntn ở phần 3 này?

- Hành động đó làm sáng

tỏ t tởng cốt lõi nào đã nêu

ở đầu bài cáo?Giảng

Hành động cao quý đú

khụng chỉ thể hiện đức

hiếu sinh, lũng nhõn đạo,

tỡnh yờu hũa bỡnh của

nhõn dõn ta mà cũn làm

sỏng ngời tư tưởng cốt lừi

đó nờu ở đầu bài: nhõn

nghĩa – yờn dõn - trừ

bạo Đó trừ bạo, trừ giặc

xong, hũa bỡnh đó lập lại

nhưng cũn phải nghĩ tới

quan hệ lõu dài với nước

lớn, làm sao củng cố nền

hũa bỡnh lõu dài để nhõn

dõn an cư lạc nghiệp.

Hành động này của chủ

tướng Lam Sơn chớnh là

sỏch lược để tớnh kế lõu

dài bền vững cho non

sụng và muụn dõn Đại

Việt.

-Chốt

Giọng văn ở đoạn này có

gì khác với nhứng đoạn

trên? Vì sao?

- Bài học lịch sử mà

Nguyễn Trãi nêu ra qua

lời tuyên bố độc lập? ý

nghĩa của bài học lịch sử

đó đối với chúng ta ngày

nay ntn?

HS trỡnh bày ngắn gọn , chọn dẫn chứng tiờu biểu minh hoạ

-Tỡm chi tiết, phõn tớch, thảo luận và nhận xột

thõ̀n tốc của nhõn dõn Đại Viợ̀t Qua đú ta thấy được tõm trạng hả hờ, sảng khoái của tác giả sau bao đớn đau, căm giận, lo lắng, quyết tõm

d Đoạn 4: Tuyên bố thắng trận, khẳng định sự nghiệp chính nghĩa và nêu lên bài học lịch sử:

- Giọng văn: trang nghiêm, trịnh trọng

 Tuyên bố, khẳng định với toàn dân về nền độc lập dân tộc, chủ quyền đất nớc đã đợc lập lại

- Bài học lịch sử:

+ Sự thay đổi thực chất là sự phục hng dân tộc là nguyên nhân, là điều kiện để thiết lập sự vững bền: “Xã tắc sạch làu”

+ Sự kết hợp giữa sức mạnh truyền thống và sức mạnh

thời đại làm nên chiến thắng: “Âu vậy”.

ý nghĩa lâu dài với công cuộc dựng nớc và giữ nớc của dân tộc ta

Hs khái quát rỳt ra bài học lịch sử

mà Nguyễn Trãi nêu ra qua lời tuyên bố

độc lập HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ TỔNG KẾT

- Phương phỏp: vấn đỏp

- Kỹ thuật: động nóo

- Nêu những nét khái quát

về nội dung và nghệ thuật

của tác phẩm?

GV chốt

+ HS: Thảo luận theo nhúm bàn trong 5 phỳt

và cử đại diợ̀n trả lời

Hs lắng nghe ghi bài

III Tổng kết:

1 Nội dung:

Là bản tuyên ngôn độc lập lần thứ 2 của dân tộc

ta ở thế kỉ XV:

+ Nêu cao t tởng nhân nghĩa, chân lí độc lập dân tộc

+ Tố cáo tội ác của kẻ thù

+ Tái hiện quá trình kháng chiến hào hùng

+ Tuyên bố độc lập, rút ra bài học lịch sử

2 Nghệ thuật:

- Kết hợp hài hòa 2 yếu tố: chính luận sắc bén và văn chơng trữ tình

- Mang đậm cảm hứng anh hùng ca

 Là áng “thiên cổ hùng văn”

5phỳ t

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP, VẬN DỤNG , ÁP DỤNG

Dành cho HS khá giúi:

Nhiều ý kiến cho rằng ý

thức dõn tộc ở ĐCBN là

sự tiếp nối và phát triển ý

thức dõn tộc một cách

toàn diợ̀n và sõu sắc hơn

so với bài thơ Sụng nỳi

nướcNam Theo em điều

ấy cú đỳng khụng?

Thảo luận, viết tớch cực,

IV

Luyợ̀n tập

*Gợi ý Điều đú đỳng Vỡ

Sụng nỳi nước Nam: í thức độc lập dõn tộc được

xác định ở hai yếu tố:lónh thổ và chủ quyền

-ĐCBN của Nguyễn trói bổ sung thờm 3 yếu tố văn hiến, phong tục tập quỏn, lịch sử

+ Bờn cạnh vua vẫn được tụn trọng như người đại diợ̀n cho đất nước, thỡ yếu tố dõn đó xuất hiợ̀n trong

bản tuyờn ngụn lõ̀n thứ hai này: dõn lõ̀ đối tượng bài cáo hướng tới khi thực hiợ̀n nhõn nghĩa, đụng thời cú vai trũ quan trọng trong cuộc khĩ nghĩa

NQQSH khẳng định độc lập, chủ quyền dõn tộc dựa vào thiờn thư một cách thõ̀n bớ và mơ hồ Cũn

Nguyễn Trói đó dựa trờn cơ sở khách quan của lịch

sử để khẳng địnhà Khẳng định bước tiến của tư tưởng thời đại, đồng thời là tõ̀m cao tư tưởng Ức Trai

IV.

Hướng dẫn HS học bài , chuẩn bị bài ở nhà

Hướng dẫn HS học bài

 Học thuộc lòng bản dịch bài cáo (những đoạn chữ to trong SGK)

 Chøng minh r»ng §¹i c¸o b×nh Ng« lµ mét b¶n tuyªn ng«n nh©n nghÜa

Chuẩn bị bài ở nhà - §äc tríc bµi lµm v¨n: TÝnh chuÈn x¸c, hÊp dÉn cña VB thuyÕt minh

V.R út kinh nghiệm: