Như vậy qua phần trò chơi của 2 bạn MC duyên dáng cả lớp chúng ta đã đưa tâm hồn mình du ngoạn sang đất nước Nga xinh đẹp và đã dừng chân trước ẩn số đó là 1 nhân vật của một tác phẩm vă[r]
Trang 1Tiết
SỐ PHẬN CON NGƯỜI
(trích)
_SÔ- LÔ- KHỐP_
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết đọc - hiểu một tác phẩm văn học nước ngoài để bổ sung thêm kiến thức về tác giả, tác phẩm của văn học Nga
- Thấy được giá trị hiện thực của tác phẩm thông qua phản ánh hậu quả của chiến tranh với số phận con người
- Hiểu rõ tính cách Nga kiên cường, nhân hậu
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện, khắc hoạ tính cách và sử dụng chi tiết của Sô-lô-khốp
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu truyện hiện đại
- Cách tìm hiểu tác phẩm văn học nước ngoài
3 Thái độ
- Cùng suy ngẫm về số phận con người: Số phận mỗi người thường không phẳng phiu mà đầy éo le, trắc trở Con người phải có đủ bản lĩnh và lòng nhân hậu để làm chủ số phận của mình, vượt lên sự cô đơn, mất mát, đau thương
Trang 24 Năng lực
- Năng lực đọc hiểu, phân tích, năng lực giao tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực nghiên cứu sáng tạo, hợp tác
II CHUẨN BỊ BÀI HỌC
1 Phương tiện:
- HS: Sách giáo khoa, vở soạn
- GV: SGK, sách GV, giáo án, máy chiếu, một số phương tiện khác
2 Phương pháp: Truyền đạt trực tiếp, phân tích ngôn ngữ, thông báo- giải thích
3 Hình thức: Dạy theo lớp, theo nhóm
III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT
1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
- Mục đích: Thu hút sự tập trung, chú ý, tư duy, nhận thức, gợi hứng thú cho học sinh đối với bài học mới
- Phương pháp: Thực hành
- Thời gian: 5 phút
Cho học sinh tự tổ chức chơi trò chơi đi tìm ẩn số với chủ đề xoay quanh nội dung bài học
Giới thiệu bài
Như vậy qua phần trò chơi của 2 bạn MC duyên dáng cả lớp chúng ta đã đưa tâm hồn mình du ngoạn sang đất nước Nga xinh đẹp và đã dừng chân trước ẩn số đó là
1 nhân vật của một tác phẩm văn học Nga mà chúng ta sẽ khám phá trong ngày hôm nay chính là tác phẩm “Số phận con người” của nhà văn Sô- lô- khốp Vậy thì
Trang 3trong buổi hôm nay cô sẽ hướng dẫn các em từ từ mở cánh cửa để đi vào tìm hiểu tác phẩm nhé
2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Mục đích: Hình thành cho học sinh nắm được kiến thức về tác giả, tác phẩm
Phương pháp: Vấn đáp, đàm thoại, dạy học theo nhóm, nêu và giải quyết vấn đề… Thời gian: 50 phút
GV: Giao nhiệm vụ cho nhóm chuyên
gia tìm hiểu về tác giả tác phẩm ở tiết
trước và yêu cầu nhóm lên trình bày sản
phẩm của nhóm mình
Nhóm chuyên gia được giao nhiệm vụ
trình bày sản phẩm của mình
GV: Nhận xét, bổ sung
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả: M Sô- lô- khốp (1905-1984)
- Xuất thân trong một gia đình lao động vùng sông Đông – Nga
- Tích cực trong mọi hoạt động, được phong tặng nhiều danh hiệu cao quý: Anh hùng lao động, viện sĩ viện hàn lâm
- Nhà văn lỗi lạc, nhà hiện thực vĩ đại: Giải thưởng Lê- nin, giải thưởng quốc gia, giải thưởng về Nô ben về văn học
- Năm 1922, ông lên Maxcova làm nhiều nghề để kiếm sống
- Năm 1925, trở về song Đông và sáng tác “Sông Đông êm đềm”
- Năm 1932, là đảng viên của Đảng cộng sản Liên Xô
- Năm 1939, được bầu vào viện Hàn lâm
- Chiến tranh vệ quốc (1941-1945) ông làm phóng viên chiến trường cho báo Sự thật
Trang 4GV: Bằng sự đọc và chuẩn bị bài ở nhà,
một em hãy nhìn lên những bức tranh
trên màn hình để tóm tắt nội dung đoạn
trích “Số phận con người”
- Năm 1965, ông được tặng thưởng giải
Nô ben về văn học
- Tác phẩm của ông luôn phản ánh đúng những bức tranh lớn vè thời đại, những cảnh đời, chân dung số phận đau thương Tác phẩm luôn đan xen chất bi với chất hùng, chất sử thi và chất tâm lý Các tác phẩm nổi tiếng: Sông Đông êm đềm, đất vỡ hoang, số phận con người
2 Tác phẩm
Số phận con người (1957)
- Hoàn cảnh: Bầu không khí xã hội tràn ngập tinh thần dân chủ, văn học Nga và văn học thế giới rộ lên xu hướng tìm hiểu số phận con người
Vị trí: Tác phẩm là cột mốc quan trọng
mở ra chân trời mới cho văn học Xô Viết
Đoạn trích: Là đoạn kết của tác phẩm Chủ đề: vẻ đẹp tính cách Nga và ý nghĩa của hình tương Xô-cô-lốp trong khát vọng vươn lên làm chủ số phận
II Đọc- hiểu văn bản
1 Đọc tóm tắt
Trang 5HS: Tóm tắt:
Anđrây Xô-cô-lốp là chiến sĩ Hồng quân
Liên Xô đã tham gia chống phát xít
trong thế chiến thứ hai và đã phải gánh
chịu nhiều tổn thất nặng nề Xô-cô-lốp
giải ngũ, không có nơi nương tựa ông
phải đến ở nhờ nhà bạn và làm lái xe
chở hàng Tại đây ông gặp Va-ni-a, chú
bé mồ côi cha mẹ vì chiến tranh cũng
đang lang thang đói rách Xô-cô-lốp
nhận bé làm con nuôi, bên nhau hai cha
con sống thật hạnh phúc Không may
trong một chuyến trở hàng, anh đâm
phải một con bò, bị tước bằng lái xe
Mất việc hai cha con dắt nhau đi lang
thang “khắp nẻo đường nước Nga” để
kiếm sống với một niềm tin mãnh liệt
vào cuộc sống, vào sức mạnh của con
người và Xô-cô-lốp vẫn giấu không cho
Va-ni-a biết nỗi khổ riêng tư của mình
GV: Giao nhiệm vụ tìm hiểu từng phần
nội dung bài học cho các nhóm từ giờ
trước với hệ thống các câu hỏi
Nhóm 1: Tìm hiểu nhân vật Xô-cô-lốp
trước khi gặp Va-ni-a
2 Phân tích
Trang 6Nhóm 2: Nhân vật Xô-cô-lốp sau khi
gặp bé Va-ni-a
Nhóm 3: Tìm hiểu về bé Va-ni-a
Nhóm 4: Tìm hiểu về thái độ của tác giả
thông qua phần trữ tình ngoại đề
GV: cho các em trình bày phần chuẩn bị
của nhóm mình
Hệ thống câu hỏi của nhóm 1:
GV: Khi chiến tranh bùng nổ, Xô-cô-lốp
phải chịu rất nhiều nỗi đau cả về thể xác
và tinh thần Em hãy tìm những chi tiết
cho thấy rõ điều này?
HS: Trả lời
GV: Gọi đại diện các nhóm nhận xét, bổ
sung
GV (nhận xét, chốt ý): Cuộc đời
Xô-cô-a Nhân vật Xô-cô-lốp
* Hoàn cảnh của Xô-cô-lốp trước khi gặp Va-ni-a
Khi chiến tranh bùng nổ: Xô-cô-lốp
phải chịu nhiều nỗi đau cả về thể xác lẫn tinh thần:
- Thể xác: + Khi chiến đấu, bị thương hai lần, vào tay và chân
+ Hai năm bị đày đọa trong các trại tập trung của phát xít Đức
- Tinh thần: + Vợ và hai con gái bị bom phát xít giết hại
+ Con trai anh là A-na-tô-li – Đại úy pháo binh hi sinh vào đúng ngày cuộc chiến giành thắng lợi
“ Trong người tôi như có cái gì đó vỡ tung ra…Tôi trở về đơn vị như người mất hồn…”
=> Chiến tranh đã tước đoạt tất cả những gì quí giá nhất: quê hương, gia đình, tình yêu thương, niềm hi vọng
Trang 7lốp tiêu biểu cho nhiều con người Xô
viết trong chiến tranh Vì độc lập và sự
sống còn của dân tộc, Xô-cô-lốp đã phải
chịu những mất mát và hi sinh to lớn
Chiến tranh đã tước đoạt tất cả những gì
quí giá nhất: quê hương, gia đình, tình
yêu thương, niềm hi vọng
GV: Sau chiến tranh, trước khi gặp bé
Va-ni-a, cuộc sống của Xô-cô-lốp được
miêu tả như thế nào?
HS: Trả lời
GV (chốt ý): Sau khi chiến tranh kết
thúc và trước khi gặp được Va-ni-a,
Xô-cô-lốp rơi vào cảnh ngộ đau khổ, tuyệt
vọng Sô-lô-khốp cũng không ngần ngại
nói lên cái giá rất đắt của chiến thắng,
những đau khổ tột cùng của con người
Sau chiến tranh:
- Xô-cô-lốp không nhà cửa, không quê hương, không người thân nhưng cố kìm nén nỗi đau để sống
- Tự mưu sinh: Ở nhờ nhà bạn và xin làm lái xe cho một đội vận tải
- Nỗi đau giày vò:
+ Ban ngày: Sống với công việc, tìm đến rượu như một cách để giải sầu
“Tôi đã quá say mê cái món nguy hại ấy ”
+ Ban đêm: Đêm nào cũng mơ thấy vợ con, gối đầm đìa nước mắt, thường xuyên mất ngủ và gặp ác mộng
=> Trước khi gặp Va-ni-a, Xô-cô-lốp rơi vào cảnh ngộ đau khổ, tuyệt vọng
=> Lên án chiến tranh phát xít tàn bạo gây ra những vết thương lòng không thể nào lành được
Trang 8do chiến tranh gây nên- sức tố cáo chiến
tranh phát xít
GV: Trước hoàn cảnh éo le đó, số phận
của Xô- cô-lốp sẽ đi đến đâu? Liệu rằng
Xô-cô-lốp sẽ chìm sâu trong tuyệt vọng
hay vượt qua mọi thử thách của cuộc
sống? Để làm rõ điều này chúng ta hãy
cũng nhau tìm hiểu sang phần 1.2
Hệ thống câu hỏi của nhóm 2:
GV: Cuộc gặp gỡ giữa Xô-cô-lốp và
Va-ni-a diễn ra như thế nào?
HS: Phân tích
GV: Thái độ của Xô-cô-lốp như thế nào
khi nghe được cảnh ngộ của đứa trẻ?
Anh đã đưa ra quyết định gì? Khi đưa ra
quyết định ấy, Xô-cô-lốp thấy tâm hồn
mình như thế nào?
*Xô-cô-lốp khi gặp bé Va-ni-a
Cuộc gặp gỡ của Xô-cô-lốp với bé
Va-ni-a
- Gặp ở tiệm giải khát - nơi Xô-cô-lốp vẫn đến uống rượu
- Xô-cô-lốp ấn tượng với đôi mắt như
“những ngôi sao sáng ngời sau trận mưa đêm”, thích và nhớ bé…
- Thấy bé đói, gọi lên xe, trò chuyện, biết được cảnh ngộ của bé
=> Thái độ của Xô-cô-lốp khi nghe những câu trả lời ngô nghê:
+ “Những giọt nước mắt nóng hổi sôi lên ở mặt ” => Sự thương xót, đồng cảm
- Quyết định nhận bé làm con => Một quyết định nhanh chóng, không tính toán, do dự
- Tâm trạng: nhẹ nhõm và bừng sáng lên
=> Xô-cô-lốp đưa ra quyết định nhận
Trang 9GV: Theo em thì lí do gì khiến mà
Xô-cô-lốp đứa ra quyết định này?
HS: Vận dụng, hệ thống lại các chi tiết
để trả lời câu hỏi
GV: Từ đây, em có nhận xét gì tính cách
và tâm hồn của Xô-cô-lốp
HS: Trả lời
GV: Tìm những chi tiết cho thấy niềm
vui, niềm hạnh phúc của Xô-cô-lốp sau
khi trở thành cha của đứa trẻ đáng yêu?
HS: Phân tích, khát quát chi tiết
Va-ni-a làm con vì:
+ Yêu mến vẻ đẹp hồn nhiên thánh thiện của Va-ni-a
+ Xót thương cho cảnh ngộ Va-ni-a + Tình phụ tử thiêng liêng và tinh thần trách nhiệm đã thức tỉnh
=> Xô-cô-lốp là một người có trái tim nhạy cảm, giàu tình thương yêu, nhân hậu…
Cuộc sống của Xô-cô-lốp sau khi
nhận Va-ni-a làm con.
* Niềm vui, niềm hạnh phúc
- Tận hưởng một lần nữa cảm giác làm cha, ân cần chăm sóc Va-ni-a:
+ Lấy xà phòng rửa sạch tay cho con, rồi đặt con ngồi vào bàn ăn Đứa bé sạch sẽ, ngồi ăn ngấu nghiến dưới một mái nhà + Mua quần áo, mũ, dép mới cho con + Đưa đi cắt tóc, về tắm sạch sẽ, cho con ngủ, đứa bé vẫn cứ ôm cha
“Tôi ngủ chung với nó, và lần đầu tiên, sau bao nhiêu năm tôi được ngủ một giác yên lành.”
- Thấy lòng vui không lời nào tả xiết, thiếu nó thì thấy buồn
- Đêm đêm khi thì nhìn con ngủ, khi thì thơm lên mái tóc xù của con => Trái tim
Trang 10GV: Cuộc sống của Xô-cô-lốp khi nhận
Va-ni-a làm con đã được hồi sinh trở lại,
có ý nghĩa hơn, trái tim đau khổ, suy
kiệt đã được tiếp thêm dòng máu nóng
của tình yêu thương Va-ni-a đã bù đắp
tình cảm phụ tử thiêng liêng mà
Xô-cô-lốp tưởng như đã mất sau chiến tranh
Thằng bé như một niềm an ủi, trở thành
nguồn sống cho Xô-cô-lốp
GV: Được hưởng thụ niềm hạnh phúc
vô bờ thì Xô-cô-lôp cũng phải chịu
đựng, vượt qua không ít khó khăn, thách
thức? Em hãy tìm những chi tiết cho
thấy điều đó?
HS: Trả lời
Xô-cô-lôp đã suy kiệt, đã bị chai sạn vì đau khổ, nay trở nên êm dịu hơn
=> Va-ni-a đã bù đắp tình cảm phụ tử thiêng liêng mà Xô-cô-lốp tưởng như đã mất sau chiến tranh Thằng bé như một niềm an ủi, trở thành nguồn sống cho Xô-cô-lốp
* Những khó khăn, thử thách mà Xô-cô-lốp gặp phải.
- Trong việc chăm sóc Va-ni-a:
+ Mua quần dạ cho con khi trời nóng + Công việc bận rộn, ăn uống tạm bợ nhưng đứa trẻ lại cần sự chăm sóc ân cần, chu đáo, ăn uống tinh tươm (sữa, trứng, thức ăn nóng )
+ Để thằng bé ở nhà cho bà chủ trông nom thì nó khóc suốt
- Kí ức tuổi thơ của Va-ni-a về bố đẻ: chiếc áo bành tô da
- Xe anh đâm phải con bò, anh bị tước bằng lái, mất việc nên phải đi phiêu bạt
để kiếm sống
=> Cuộc sống trở nên tù túng, bế tắc và
Trang 11=> Anh đang phải gánh chịu nỗi đau
không gì bù đắp nổi, thời gian cũng
không thể xoa dịu được vết thương lòng
Anh đã cứng cỏi nuốt những giọt lệ để
cho bé Va-ni-a không phải khóc, được
sống vui tươi, hồn nhiên đúng với lứa
tuổi của nó Đó chính là bi kịch sâu sắc
trong số phận của Xô-cô-lốp Đó cũng là
tính chân thật của số phận con người sau
chiến tranh
hình ảnh con người bé nhỏ côi cút giữa nước Nga mênh mông đã gây xúc động lớn
- Thể chất anh cũng dần yếu đi: “Quả tim tôi đã rệu rã lắm rồi, đến phải chạy bằng pít-tông thôi”; “Có khi tự nhiên nó nhói lên, thắt lại và giữa ban ngày mà tối tăm mặt mũi.”
- Nỗi đau tinh thần ám ảnh anh không
dứt: “Hầu như đêm nào… cũng chiêm
bao thấy người thân quá cố”, “ban đêm thức giấc thì gối ướt đẫm nước mắt”
=> Anh đang phải gánh chịu nỗi đau không gì bù đắp nổi Anh đã cứng cỏi nuốt những giọt lệ để cho bé Va-ni-a không phải khóc
=> Bi kịch sâu sắc trong số phận của Xô-cô-lốp Đó cũng là tính chân thật của số phận con người sau chiến tranh
- Không chịu khuất phục trước số phận nghiệt ngã hai cha con vẫn nương tựa vào nhau vững bước hướng về phía trước, hướng về một tương lai tốt dẹp hơn
Trang 12GV: Đứng trước bi kịch, trước số phận
nghiệt ngã của cuộc đời thì Xô-cô-lốp
có buông xuôi, khuất phục không?
HS: Xô-cô-lốp không chịu khuất phục
trước số phận Hai cha con vẫn nương
tựa vào nhau vững bước hướng về phía
trước, hướng về một tương lai tốt dẹp
hơn
GV (chốt lại): Với tinh thần trách
nhiệm, lòng dũng cảm ý chí kiên cường
con người vượt qua mọi thử thách của
chiến tranh; với lòng nhân hậu vị tha, sự
gắn kết những cảnh đời bất hạnh có thể
làm dịu bớt nỗi đau mà chiến tranh gieo
rắc để tiến tới tương lai, tiếp tục xây
dựng cuộc đời mới
Hệ thống câu hỏi của nhóm 3:
GV: Hoàn cảnh của bé Va-ni-a trước khi
trở thành con của Xô-cô-lốp
HS: Phân tích
GV: Tìm những chi tiết cho thấy ngoại
hình của đứa trẻ?
HS: Khái quát chi tiết
=> Sự yêu thương, chăm sóc, đùm bọc lẫn nhau sẽ giúp con người Nga vượt qua muôn ngàn nỗi đau, tiếp tục xây dựng cuộc đời mới
2 Bé Va-ni-a
a Hoàn cảnh: Va-ni-a mới được có bốn
tuổi, rất non nớt, mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống lang thang, ai cho gì ăn nấy, bạ đâu ngủ đó
b Ngoại hình:
- Quần áo rách bươm xơ mướp
- Mặt mũi bê bết nước dưa hấu, lem luốc, bụi bặm, bẩn như ma lem
- Đầu tóc rối bù
- Cặp mắt – cứ như những ngôi sao sáng ngời sau trận mưa đêm
c Hành động
* Trước khi được Xô-cô-lốp nhận làm con:
- Dẫu còn thơ dại (“cặp mắt- cứ như
Trang 13GV: Khi Xô-cô-lốp hỏi về hoàn cảnh
của mình, biểu cảm của Va-ni-a thể hiện
như thế nào?
HS: Trả lời
GV: Va-ni-a đã có những hành động và
lời nói gì khi được Xô-cô-lốp nhận làm
con?
HS: “Nó nhảy chồm lên cổ tôi hôn vào
má, vào môi, vào trán và như con chim
chích, nó ríu rít líu lo vang rộn cả buồng
lái: “Bố yêu của con ơi! Con biết mà!
Con biết thế nào bố cũng tìm thấy con
mà! Thế nào cũng tìm thấy mà! Con chờ
mãi mong được gặp bố!”
+ Nó áp sát vào người tôi, toàn thân cứ
run lên như ngọn cỏ trước gió
GV: Hành động và lời nói của đứa trẻ
cho ta thấy điều gì?
HS: Trả lời
những ngôi sao sáng ngời sau trận mưa đêm”), nhưng ý thức được nỗi bất hạnh của mình: đôi lúc lặng thinh, tư lự, thở dài => Đã sớm trở nên già dặn trước tuổi
=> Là một nạn nhân đáng thương của chiến tranh
* Khi được Xô-cô-lốp nhận làm con: + “Nhảy chồm lên cổ, hôn vào má, vào môi, vào trán và như con chim chích + “Ríu rít líu lo vang rộn cả buồng lái:
“Bố yêu của con ơi! Con biết thế nào
bố cũng tìm thấy con mà! Con chờ mãi mong được gặp bố!”
+ Áp sát vào người Xô-cô-lốp, toàn thân
cứ run lên như ngọn cỏ trước gió
=> Hành động cuống quýt, lời nói tha thiết cho thấy sự xúc động cực điểm và niềm vui sướng, hạnh phúc không gì có thể diễn tả của Va-ni-a khi được “bố tìm thấy”, được yêu thương che chở
- Khi Xô-cô-lốp đi làm: thằng bé khóc suốt từ sáng cho đến tối, chiều tối chuồn
ra kho thóc tìm bố và ngồi đợi đến