dựa trên cơ sở nghĩa gốc của chúng - Có hai phương thức chủ yếu trong sự biến đổi, phát triển nghĩa của từ là ẩn dụ * Tự ghi.. và hoán dụ..[r]
Trang 1Giáo án Ngữ văn 9- GV Lê Thị Phương- THCS Sốp Cộp
Tuần 5
Soạn : 8/9/2010 Dạy : 9A: /9/2010
9B: /9/2010
Bài 4 - Tiết 21 : Tiếng Việt:
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG 1/ MỤC TIÊU : Qua tiết học, HS có thể :
a) Kiến thức.
- Nắm được từ vựng của một ngôn ngữ không ngừng phát triển
- Nắm được sự phát triển của từ vựng được diễn ra trước hết theo cách phát triển nghĩa của từ thành nhiều nghĩa trên cơ sở nghĩa gốc Hai phương thức chủ yếu phát triển nghĩa là ẩn dụ và hoán dụ
b) Kỹ năng.
- Rèn luyện kĩ năng mở rộng vốn từ theo các cách phát triển từ vựng
c) Thái độ.
- Có ý trân trọng và phát huy sự giàu có của TV
2/ CHUẨN BỊ :
a) - GV: Bảng phụ, phiếu học tập, SGK, SGV
b) - HS : Xem trước nội dung tiết học : Ôn lại kiến thức về ẩn dụ, hoán dụ,
SGK
3/ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
a) KT bài cũ: ( 4 phút)
? Ẩn dụ là gì ? Hoán dụ là gì ? ( HS nhớ lại kiến thức đã học ở lớp 6)
b) Bài mới: (36 phút)
* Giới thiệu bài: TV là một loại ngôn ngữ đa dạng, phong phú, luôn luôn
phát triển, một từ có thể có nhiều nghĩa khác nhau dựa trên cơ sở của nghĩa gốc Để hiểu được điều đó, ta học bài hôm nay
I/ Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ
ngữ : ( 18 phút)
1) Ví dụ :
- GV yêu cầu HS nhớ lại kiến thức đã học
ở lớp 8 để giải thích nghĩa của từ " kinh tế
" ở câu thơ ?
? Ngày nay từ " kinh tế " có được hiểu như
* HS đọc VD mục 1- SGK
* HS trao đổi, nhớ lại, giải thích:
- Kinh tế ( kinh bang tế thế) có
nghĩa là trị nước, cứu đời
Cả câu thơ ý nói tác giả ôm ấp hoài bão trông coi việc nước, cứu giúp người đời
* HS thảo luận, phát hiện, trả lời:
Trang 2nghĩa PBC đã dùng không ?
- GV gợi ý để HS giải nghĩa từ " kinh tế "
ngày nay
2) Nhận xét :
? Qua đó, em có nhận xét gì về nghĩa của
từ ?
- GV sử dụng bảng phụ ghi VD 2 cho HS
quan sát
- GV yêu cầu: Hãy xác định nghĩa của hai
từ " xuân", " tay" trong các câu trên trong
các nghĩa đó, nghĩa nào là nghĩa gốc,
nghĩa nào là nghĩa chuyển ?
? Từ việc tìm hiểu VD2, em có nhận xét gì
về nghĩa của từ và phương thức phát triển
nghĩa của từ ?
Gv chốt lại :
- Do nhu cầu phát triển của XH, từ vựng
của một ngôn ngữ không ngừng phát triển
dựa trên cơ sở nghĩa gốc của chúng
- Có hai phương thức chủ yếu trong sự
biến đổi, phát triển nghĩa của từ là ẩn dụ
và hoán dụ.
GV: Kết luận : ( ghi nhớ )
* Ghi nhớ/SGK
Ngày nay ta không dùng từ " kinh tế" theo nghĩa như vậy nữa mà dùng theo nghĩa khác
Cụ thể
Kinh tế : Toàn bộ hoạt động của
con người trong LĐSX, trao đổi, phân phối và sử dụng của cải, vật chất làm ra
* HS rút ra nhận xét : Nghĩa của từ có thể biến đổi theo thời gian: có những nghĩa cũ mất đi, đồng thời nghĩa mới được hình thành
* HS đọc VD 2 ở bảng phụ Chú ý
từ viết bằng phấn màu
* HS thảo luận, làm việc theo hai nhóm
Nhóm 1: a ( xuân) Nhóm 2: b ( tay)
* Đại diện các nhóm trả lời:
Nhóm 1:
- xuân ( 1): mùa bắt đầu của năm, chuyển tiếp giữa đông sang hạ
- xuân (2): tuổi trẻ chuyển nghĩa( tu từ ẩn dụ)
Nhóm 2:
- tay ( 1): bộ phận của cơ thể
- tay (2): người chuyên hoạt động hay giỏi về một môn, nghề nào
đó chuyển nghĩa( tu từ hoán
dụ )
* HS rút ra nhận xét:
- Nghĩa của từ không ngừng phát triển dựa trên cơ sở nghĩa gốc
- Có 2 phương thức phát triển nghĩa của từ là ẩn dụ và hoán dụ
* Tự ghi
Trang 3- GV chỉ định 1 HS đọc mục ghi nhớ-
SGK
II/ Luyện tập : ( 18 phút)
1) Bài 1, 2, 3, 4
- GV sử dụng phiếu học tập cho các bài
tập 1,2, 3, 4
- GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm
thực hiện 1 bài tập
Lưu ý: Riêng nhóm 4, cần lấy VD về
nghĩa gốc, nghĩa chuyển đối với mỗi từ;
trên cơ sở đó phân tích nghĩa
- GV nhận xét chung kết quả đạt được của
các nhóm chú ý chữa kĩ bài 4 của nhóm 4
2) Bài tập 5:
- GVtổ chức cho HS thảo luận chung yêu
cầu của bài tập 5
- GV gọi 1 HS trả lời
- GV nhận xét chung và đưa ra đáp án
đúng
Từ " mặt trời" thứ 2 được sử dụng theo
phép tu từ ẩn dụ Đây không phải là hiện
tượng 1 nghĩa gốc của từ phát triển thành
* 1 HS đọc mục (ghi nhớ ):
- Các nhóm thảo luận, thực hiện yêu cầu của bài tập theo yêu cầu ở phiếu học tập
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả Các em khác trong nhóm có thể bổ sung
- HS ghi nhớ đáp án để về nhà làm vào vở:
BT2:
- Được dùng theo nghĩa chuyển
- Nghĩa: Là sản phẩm từ thực vật, được chế biến thành dạng khô, dùng
để uống
BT3:
Đồng hồ điện, đồng hồ nước… từ đồng hồ được dùng theo nghĩa chuyển, theo phương thức ẩn dụ BT4:
- Hội chứng ( Gốc): Tập hợp nhiều triệu chứng cùng xuất hiện một lúc
- Nghĩa chuyển: Tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện biểu hiện một tình trạng, 1 vấn đề XH, cùng xuất hiện
ở nhiều nơi
VD: Hội chứng viêm đường hô hấp cấp rất phức tạp
Lạm phát, thất nghiệp là hội chứng của tình trạng suy thoái kinh tế
…
Trang 4nhiều nghĩa vì sự chuyển nghĩa đó chỉ có
tính chất lâm thời Nó không làm cho từ
có thêm nghĩa mới và không thể đưa vào
giải thích trong từ điển ( ẩn dụ tu từ chứ
không phải là ẩn dụ từ vựng )
* HS thảo luận yêu cầu của bài tập
* 1 HS trả lời, các HS khác nghe, bổ sung
* HS nghe đáp án để về nhà làm
c) Củng cố: ( 3 phút)
? Sự phát triển của từ vựng được hình thành trên cơ sở nào ? Có mấy phương thức chủ yếu phát triển nghĩa của từ ?
d) HD về nhà: ( 2 phút)
- Học thuộc phần ghi nhớ để nắm nội dung cơ bản của tiết học
- Làm hoàn thiện từ bài 1 bài 5( SGK) vào vở và bài tập bổ sung (SBT)
- Xem trước những yêu cầu của tiết trả bài TLV số 1