Giới thiệu bài: Để viết được một bài văn miêu tả hay, để làm nổi bật đặc điểm của sự vật, người viết cần phải có những năng lực: quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét.. Giáo viên nê[r]
Trang 1Tiết 73 bài học đường đời đầu tiên
(Dế Mèn phiêu lưu ký - Tô Hoài)
a mục đích, yêu cầu:
- Học sinh nắm được "Dế Mèn phiêu lưu ký" là tác phẩm đặc sắc, nổi tiếng của nhà văn Tô Hoài
viết về thế giới loài vật dành cho lứa tuổi thiếu nhi
- Thông qua đoạn trích học, giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của nhân vật Dế Mèn, một chàng Dế cường tráng, tràn đầy sức sống cũng như tính kiêu căng, xốc nổi của Mèn dẫn đến cái chết của Dế Choắt làm Mèn ân hận mãi
- Nắm được những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả và kể chuyện của tác giả
b phương pháp:
- Nêu vấn đề
c chuẩn bị:
Thầy: Nghiên cứu, soạn bài.
Trò: Chuẩn bị bài theo câu hỏi Sgk.
d tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Bài cũ:
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Dế Mèn phiêu lưu ký là tác phẩm đặc sắc và nổi tiếng của nhà văn Tô
Hoài viết về loài vật dành cho lứa tuổi thiếu nhi Đoạn trích học hôm nay được trích từ chương I của tác phẩm Để biết được nhân vật chính của tác phẩm là Dế Mèn như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu văn bản: "Bài học đường đời đầu tiên".
2 Triển khai bài:
Giáo viên hướng dẫn, đọc mẫu, tổ chức
cho học sinh đọc một lượt 1 Đọc:
Kiểm tra việc nắm chú thích của học sinh
Giáo viên đặc biệt nhấn mạnh chú thích
(*) (Trang 8)
2 Chú thích:
? Truyện được kể bằng lời nhân vật nào?
Cách lựa chọn vai kể có tác dụng gì? Học
sinh nêu
- Lời nhân vật: Dế Mèn
- Tạo sự thân mật, gần gũi, dễ biểu hiện tâm trạng, ý nghĩ
? Văn bản chia thành mấy đoạn Nội dung
chính của mỗi đoạn? A Bố cục: 2 đoạn: + Từ đầu đến " thiên hạ rồi": Vẻ đẹp
cường tráng của Dế Mèn
+ Phần còn lại: Câu chuyện bài học đường
đời đầu tiên của Dế Mèn
B Phân tích:
1 Hình ảnh nhân vật Dế Mèn:
Trang 2? Hãy đọc kỹ đoạn văn 1 và nêu các chi
tiết miêu tả ngoại hình, điệu bộ động tác
của Dế Mèn?
a Ngoại hình:
- Đôi càng mẫn bóng, những cái vuốt nhọn hoắt, cái đầu nổi từng mảng rất bướng, vài cái răng đen nhánh nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy
b Điệu bộ động tác:
? Em có nhận xét gì về cách dùng từ ngữ
miêu tả của tác giả? - Co cẳng lên, đạp phanh phách vào ngọn cỏ, lúc đi bách bộ thì cả người rung rinh một màu
nâu bóng mờ, hai cái răng đen nhánh lúc này cũng nhai ngoàm ngoạp, chốc chốc lại trịnh trọng khoan thai đưa cả hai chân lên vuốt râu
? Thay thế các từ ấy bằng từ đồng nghĩa
rồi rút ra nhận xét về cách dùng từ của tác
giả?
-> Dùng nhiều từ ngữ miêu tả gợi cảm, gợi hình
? Qua cách miêu tả đó, em thấy Dế Mèn
hiện ra với vẻ đẹp như thế nào? => Đẹp cường tráng, trẻ trung chứa đầy sức sống mạnh mẽ của tuổi trẻ
c Tính cách:
? Tìm những chi tiết miêu tả tính tình của
Dế Mèn? Theo em, điểm nào là điểm tốt,
điểm nào chưa hoàn thiện?
- Thích sống độc lập, biết lo xa
- Kiêu căng, tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình, xem thường mọi người, hung hăng, xốc nổi -> Nét chưa hoàn thiện
IV Củng cố:
- Có nhận xét gì về nghệ thuật quan sát và miêu tả của tác giả qua đoạn văn?
- ấn tượng chung của em về nhân vật Dế Mèn?
V Dặn dò:
- Nắm bài, viết ngắn: phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật Dế Mèn
- Đọc và soạn tiếp đoạn 2
Trang 3Tiết 74 bài học đường đời đầu tiên
(Dế Mèn phiêu lưu ký - Tô Hoài)
a mục đích, yêu cầu
- Học sinh nắm được "Dế Mèn phiêu lưu ký" là tác phẩm đặc sắc, nổi tiếng của nhà văn Tô Hoài
viết về thế giới loài vật dành cho lứa tuổi thiếu nhi
- Thông qua đoạn trích học, giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của nhân vật Dế Mèn, một chàng Dế cường tráng, tràn đầy sức sống cũng như tính kiêu căng, xốc nổi của Mèn dẫn đến cái chết của Dế Choắt làm Mèn ân hận mãi
- Nắm được những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả và kể chuyện của tác giả
b phương pháp:
- Diễn giảng, thảo luận
c chuẩn bị:
Thầy: Nghiên cứu, soạn bài.
Trò: Bài tập viết ngắn, trả lời câu hỏi 3,4, 5.
d tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Bài cũ:
- Bài tập viết ngắn cho về nhà
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Dế Mèn phiêu lưu ký là tác phẩm đặc sắc và nổi tiếng của nhà văn Tô
Hoài viết về loài vật dành cho lứa tuổi thiếu nhi Đoạn trích học hôm nay được trích từ chương I của tác phẩm Để biết được nhân vật chính của tác phẩm là Dế Mèn như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu văn bản: Bài học đường đời đầu tiên.
2 Triển khai bài:
của Dế Mèn
Gọi học sinh đọc đoạn 2 a Thái độ Dế Mèn đối với Dế Choắt
? Giữa Mèn và Choắt có mối quan hệ như
thế nào? - Đặt tên cho bạn: Dế Choắt.-> Mỉa mai, chế giễu
- Gọi Dế Choắt: "Chú mày"
-> Trịch thượng, ta đây
- Khi Dế Choắt xin thông ngách -> Từ chối thẳng thừng, xì một hơi rõ dài, mắng mỏ, che Dế Choắt hôi như Cú Mèo
? Qua cách nói năng, điệu bộ của Mèn,
em có nhận xét gì về thái độ của Mèn đối
với Choắt? => Kiêu căng, ích kỷ
b Dế Mèn trêu chị Cốc
? Hãy lược thuật lại diễn biến sự việc Mèn
tìm cách trêu chị Cốc? - Rủ Dế Choắt cùng đùa trêu chị Cốc Khi Dế Choắt can ngăn, Mèn mắng mỏ bạn rồi dương
dương tự đắc: "Sợ gì mày bảo tao còn biết
sợ ai?"
- Trêu được chị Cốc, Mèn chui tọt vào hang,
Trang 4yên chí với nơi ẩn nấp kiên cố của mình.
- Nghe chị Cốc hạnh hỏi, mổ Dế Choắt, Mèn nằm im thin thít, khiếp đảm
Hoạt động nhóm: Hãy phân tích diễn
biến tâm lý và thái độ của Dế Mèn trong
sự việc này? - Chờ chị Cốc bay đi Mèn mới dám mon men bò lên hỏi han Dế Choắt Nghịch ranh -> huênh hoang, láu cá ->
hèn nhát -> thức tỉnh -> ân hận => Mèn huênh hoang, nghịch ranh nhưng lại nhát gan sợ chết
? Hậu quả trò nghịch ranh của Mèn? - Hậu quả: Choắt chết thảm thương
Câu hỏi thảo luận: Tại sao Mèn bị bất ngờ
trước lời trăng trối của Choắt? Định hướng:- Mèn nhận ra sự kém cỏi trong tính cách của
mình và vẻ đẹp trong nhân cách của Choắt
? Mèn đã rút ra được bài học gì? Cái giá
của bài học ấy? - Thói hung hăng, bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn gì cũng mang vạ vào thân
? Qua sự ân hận của Mèn, tác giả muốn
nhắn nhủ với chúng ta điều gì?
Giáo viên dẫn dắt học sinh rút ra mặt giá
trị nội dung và nghệ thuật của truyện
trước khi đọc ghi nhớ (Sgk)
* Ghi nhớ: (Sgk)
IV Củng cố:
- Tổ chức cho học sinh đọc phân vai đoạn 2
V Dặn dò:
- Nắm bài, học thuộc lòng phần ghi nhớ
- Đọc phần đọc thêm, làm bài tập số 1
- Soạn bài: "Sông nước Cà Mau"
- Tìm hiểu trước bài "Phó từ"
Trang 5Tiết 75 phó từ
a mục đích, yêu cầu:
- Giúp học sinh nắm được khái niệm phó từ
- Hiểu và nhớ được các loại ý nghĩa chính của phó từ
- Biết đặt câu có chứa phó từ để thể hiện các ý nghĩa khác nhau
b phương pháp:
- Quy nạp
c chuẩn bị:
Thầy: Bài soạn, bảng phụ.
Trò: Đọc, tìm hiểu trước bài ở nhà.
d tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Bài cũ:
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Giáo viên hỏi: ? ở học kỳ 1, các em đã học từ loại nào? Sau đó, đưa một
ví dụ để Hs xác định cụm từ:
Em / đang học bài (Cụm động từ).
Những cánh hoa / thật mỏng manh (Cụm tính từ).
Các từ đang, thật có gọi tên được sự vật, hoạt động, tính chất như động từ, tính từ, danh từ không? Nó
là từ loại gì? Các em sẽ tìm hiểu qua tiết học hôm nay
2 Triển khai bài:
Gọi Hs đọc và thực hiện bài tập 1 1 Ví dụ: (Sgk)
2 Nhận xét:
a "đã": bổ nghĩa cho động từ "đi"
- "cũng": bổ nghĩa cho động từ "ra"
? Hãy chỉ ra những từ được các từ in đậm
bổ sung ý nghĩa? - "thật": bổ nghĩa cho tính từ "lỗi"
b "rất": bổ nghĩa cho TT "ưa nhìn"
- "rất": bổ nghĩa cho TT "to"
- "rất": bổ nghĩa cho TT "bướng"
? Qua tìm hiểu, em hiểu phó từ là gì? => Các từ in đậm bổ sung ý nghĩa cho động
từ, tính từ -> ta gọi đó là phó từ
3 Ghi nhớ: (Sgk)
Gọi Hs đọc mục 2 (Sgk) 1 Ví dụ: (Sgk)
Hoạt động nhóm:
Trang 6? Tìm các phó từ bổ sung ý nghĩa cho động
từ, tính từ trong các ví dụ trên? Điền các
phó từ đã tìm được ở phần I, II vào bảng
phân loại
2 Nhận xét:
Bảng phân loại
Phó từ đứng trước Phó từ đứng sau
- Chỉ quan hệ thời gian Đã, đang, sẽ
- Chỉ mức độ Thật, rất Lắm
- Chỉ sự tiếp diễn tương tự Cũng, vẫn
- Chỉ sự phủ định Không, chưa
- Chỉ sự cầu khiến Đừng
- Chỉ kết quả và hướng Vào, ra
Gọi Hs đọc mục ghi nhớ 3 Ghi nhớ: (Sgk)
Gv: Dẫn dắt Hs chốt lại nội dung ghi nhớ - Phó từ gồm hai loại lớn:
? Phó từ gồm mấy loại lớn? Đó là những
loại nào? + Phó từ đứng trước động từ, tính từ.+ Phó từ đứng sau động từ, tính từ
Học sinh làm bài tập tại lớp * Bài tập 1:
Bài tập 1: Phân nhóm:
Nhóm 1, 2, 3: Làm phần a - Không còn (câu 3): phủ định, chỉ sự tiếp diễn tương tự
Nhóm 4: Làm phần b - Đã (Câu 4): Chỉ quan hệ thời gian
? Tìm phó từ trong những câu sau đây (a,
b) và cho biết mỗi phó từ bổ sung cho
động từ, tính từ ý nghĩa gì?
- Đều (Câu 5): Sự tiếp diễn tương tự
- Đương, sắp: chỉ quan hệ thời gian
- Lại: chỉ sự tiếp diễn tương tự
- Ra: chỉ kết quả và hướng
- Đã: chỉ quan hệ thời gian
- Cũng: chỉ sự tiếp diễn tương tự
- Sắp: chỉ quan hệ thời gian
b Đã: chỉ quan hệ thời gian
- Được: chỉ kết quả
Học sinh viết đoạn trích * Bài tập 2:
Chính tả (nghe viết) (Sgk) * Bài tập 3:
IV Củng cố:
- Giáo viên chốt lại nội dung cần ghi nhớ: Phó từ là gì? Phó từ gồm có mấy loại lớn? Đó
là những loại nào?
V Dặn dò:
- Nắm bài
- Làm hết bài tập còn lại
- Trả lời câu hỏi chuẩn bị bài: "Tìm hiểu chung về văn miêu tả"
Trang 7Tiết 76 tìm hiểu chung về văn miêu tả
a mục đích, yêu cầu:
- Giúp học sinh: nắm được những hiểu biết chung nhất về văn miêu tả trước khi đi sâu vào một
số thao tác chính nhằm tạo lập loại văn này
- Nhận diện được những đoạn văn miêu tả
b phương pháp:
- Nêu vấn đề, thảo luận
c chuẩn bị:
Thầy: Nghiên cứu, soạn bài.
Trò: Tìm hiểu bài như đã dặn.
d tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Bài cũ:
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: ở tiểu học, các em đã học văn miêu tả, ở học kỳ I đã học văn kể chuyện
Hôm nay, các em tiếp tục tìm hiểu về văn miêu tả
2 Triển khai bài:
Gọi học sinh lần lượt đọc 3 tình huống ở
Sgk
? Tình huống nào cần dùng văn miêu tả?
Vì sao?
- Cả 3 tình huống đều cần dùng văn bản miêu tả vì có miêu tả hình dáng, đặc điểm của sự vật, người thì mới giúp người giao tiếp với mình nắm bắt, hình dung được đối tượng mà
họ cần tìm hiểu
? Trong văn bản :"Bài học đường đời đầu
tiên" có 2 đoạn văn miêu tả Dế Mèn và
Dế Choắt Hãy chỉ ra hai đoạn văn đó?
- Đoạn tả Dế Mèn: " Bởi tôi ăn uống vuốt râu"
- Đoạn tả Dế Choắt: " Cái anh chàng Dế Choắt như hang tôi"
? Những chi tiết và hình ảnh nào đã giúp
em hình dung đặc điểm nổi bật của hai
chú Dế?
+ ở Dế Mèn: Những chi tiết miêu tả: càng, chân, kheo, vuốt, đầu, cánh, răng, râu,
Học sinh nêu chi tiết
? Qua cách miêu tả đó em thấy Dế Choắt
là chú Dế như thế nào so với chú Dế
Mèn?
+ ở Dế Choắt: Những chi tiết miêu tả dáng người gầy gò, những hình ảnh so sánh: như
gã nghiện thuốc phiện, như mặc áo ghi lê, những động từ, tính từ đặc tả vẻ gầy gò, yếu
đuối, xấu xí của chú Dế yểu tướng
Trang 8? Qua tìm hiểu, em hiểu thế nào là văn
miêu tả? - Văn miêu tả là kiểu bài giúp người đọc vừa hình dung cụ thể đặc điểm, tính chất của người,
vật, việc, cảnh, vừa thể hiện năng lực quan sát, tưởng tượng của người viết
Hoạt động nhóm:
Nhóm 1: Tìm hiểu đoạn 1 - Đoạn 1: Tái hiện lại hình ảnh chú Dế Mèn
vào độ tuổi thanh niên cường tráng, đặc điểm nổi bật: khoẻ, đẹp
Nhóm 2: Tìm hiểu đoạn 2 - Đoạn 2: Tái hiện hình ảnh chú Bé liên lạc
(Lượm) Đặc điểm nổi bật: nhanh nhẹn, hồn nhiên, yêu đời
Nhóm 3, 4: Tìm hiểu đoạn 3
Các nhóm thảo luận -> Cử đại diện lên
trình bày kết quả
- Đoạn 3: Miêu tả lại một vùng bãi ven ao hồ ngập nước sau mưa Đặc điểm nổi bật: một thế giới động vật sinh động, ồn ào, huyên náo
IV Củng cố:
- Thế nào là văn miêu tả? Cần chú ý rèn những năng lực gì để làm văn miêu tả đạt hiệu quả?
V Dặn dò:
- Nắm bài
- Làm bài tập 2 (Trang 17)
- Đọc, chuẩn bị trả lời câu hỏi chuẩn bị bài: "Sông nước Cà Mau"
Trang 9Tiết 77 sông nước cà mau
(Đoàn Giỏi)
a mục đích, yêu cầu:
- Giúp học sinh cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của thiên nhiên sông nước Cà Mau
- Bồi dưỡng lòng yêu mến cảnh quan, thiên nhiên, đất nước
- Nắm được nghệ thuật miêu tả cảnh của tác giả
b phương pháp: Đàm thoại, diễn giảng.
c chuẩn bị:
Thầy: Nghiên cứu, soạn bài.
Trò: Đọc, tìm hiểu văn bản theo câu hỏi Sgk.
d tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Bài cũ:
- Kể tóm tắt câu chuyện bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn?
- Qua câu chuyện, em rút ra cho mình bài học gì?
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Đất rừng phương Nam là một trong những tác phẩm xuất sắc của văn học
thiếu nhi nước ta Từ khi ra mắt bạn đọc (1957), nó đã có sức hấp dẫn với nhiều thế hệ bạn đọc nhỏ tuổi, cho đến ngày nay, tác phẩm được dựng thành phim: “Đất phương Nam”
2 Triển khai bài:
Gv hướng dẫn đọc, tổ chức cho Hs đọc 1 Đọc:
5 chú thích ở Sgk, chú thích (*), giới thiệu
về tác giả và tác phẩm) 2 Chú thích:
? Bài văn miêu tả cái gì? Theo trình tự
nào? (Tả cảnh quan sông nước vùng Cà
Mau ở cực Nam Tổ quốc)
- Đi từ ấn tượng chung về thiên nhiên Cà Mau -> Miêu tả cụ thể kênh rạch, sông ngòi
A Bố cục: 3 đoạn:
1 ấn tượng chung về thiên nhiên Cà Mau
? Dựa vào trình tự miêu tả, em hãy tìm bố
cục văn bản? Người kể chuyện là ai? (Tác
giả nhập vai người kể chuyện - xưng tôi) 2 Kênh rạch Cà Mau, tập trung miêu tả sông Năm Căn.
3 Cảnh chợ Năm Căn
B Phân tích: 1 ấn tượng ban đầu về cảnh quan thiên nhiên.
? ấn tượng ban đầu về thiên nhiên Cà Mau
được tác giả tả như thế nào?
- Chỉ tả khái quát thông qua thính giác và thị giác
- Đó là một vùng rộng lớn, mênh mông, chi chít những sông ngồi, kênh rạch Tất cả đều bao trùm trong màu xanh đơn điệu
? Để thể hiện nội dung này, tác giả đã sử
dụng biện pháp nghệ thuật gì? Dẫn chứng? - Kết hợp tả xen với kể Sử dụng phép liệt kê, điệp từ, đặc biệt dùng nhiều tính từ chỉ màu
sắc và trạng thái, cảm giác
2 Kênh rạch Cà Mau và dòng sông Năm Căn
Trang 10? Mở đầu đoạn này tác giả tả cái gì? - Tả chung về cảnh tượng các kênh, rạch, thuyết
minh, giải thích về một số địa danh
? Qua cách đặt tên, em có nhận xét gì về
các địa danh ấy? (gợi đặc điểm gì về thiên
nhiên Cà Mau)
- Thiên nhiên ở đây còn rất tự nhiên, hoang dã, phong phú, con người gần gũi với thiên nhiên, giản dị, chất phác
? Tìm những chi tiết thể hiện sự rộng lớn,
hùng vĩ của dòng sông và Rừng Đước? - Sông rộng lớn hơn ngàn thước, nước ầm ầm đổ ra biển như thác, cá nước bơi hàng đàn Rừng
dựng cao ngất -> rộng lớn, hùng vĩ
? Trong câu "Thuyền chúng tôi về Năm
Căn" có những động từ nào chỉ cùng một
hoạt động của con thuyền Nếu thay đổi
trình tự những động từ ấy thì có ảnh hưởng
gì đến nội dung không? ? Qua đó, em có
nhận xét gì về các dùng từ của tác giả?
- Thoát ra, đổ ra, xuôi về -> Không thể thay đổi trình tự vì sẽ ảnh hưởng đến nội dung
- Dùng nhiều động từ được sắp xếp theo trình
tự, diễn tả được trạng thái con thuyền trong mỗi khung cảnh
- Miêu tả với 3 mức độ sắc thái:
+ Xanh lá mạ, xanh rêu, xanh chai lọ
? Tìm những từ ngữ miêu tả màu sắc của
Rừng Đước? Nhận xét cách miêu tả của
tác giả?
- Các sắc thái ấy cùng chỉ màu xanh nhưng ở
3 mức độ khác nhau: non -> già, chồng chất, trùng điệp, gây ấn tượng mạnh mẽ
3 Cảnh chợ Năm Căn
? Đoạn 3 cho ta biết gì về chợ Năm Căn?
- Rộng lớn, tấp nập, đông vui, hàng hoá phong phú
? Tìm những chi tiết thể hiện sự độc đáo
của chợ Năm Căn? - Họp ngay trên mặt nước với những nhà bè, có thể dùng thuyền len lỏi khắp mọi nơi, có
thể mua đủ các mặt hàng từ thượng vàng đến hạ cám đa dạng màu sắc, trang phục, tiếng nói
? Nhận xét nghệ thuật miêu tả của tác giả? - Tả vừa cụ thể, chú ý cả hình khối, màu sắc,
âm thanh
? Qua bài văn, em có nhận xét gì về vùng
Cà Mau, cực nam của Tổ quốc? - Cảnh thiên nhiên Cà Mau rộng lớn, hoang dã và hùng vĩ Chợ Năm Căn độc đáo, tấp
nập, trù phú
? Nghệ thuật miêu tả có gì đáng chú ý? - Miêu tả vừa bao quát vừa cụ thể, sinh động
thông qua sự cảm nhận trực tiếp và vốn hiểu biết phong phú
IV Củng cố:
- Học sinh đọc lại nội dung ghi nhớ
V Dặn dò:
- Làm bài tập 2 (Luyện tập) ở Sgk
- Đọc bài đọc thêm Soạn "Bức tranh của em gái tôi"