Nghiệp vụ hướng dẫn du lịch: Giải thích ý nghĩa các loài thực vật, động vật được đặt và trang trí trong các công trình kiến trúc tôn giáo tại Việt Nam ( Đình, Chùa, Đền, Phủ)

Môn: Nghiệp vụ Hướng Dẫn Du Lịch Đề tài: Giải thích ý nghĩa các loài thực vật, động vật được đặt và trang trí trong các công trình kiến trúc tôn giáo tại Việt Nam ( Đình, Chùa, Đền, Phủ). Môn: Nghiệp vụ Hướng Dẫn Du Lịch Đề tài: Giải thích ý nghĩa các loài thực vật, động vật được đặt và trang trí trong các công trình kiến trúc tôn giáo tại Việt Nam ( Đình, Chùa, Đền, Phủ). Môn: Nghiệp vụ Hướng Dẫn Du Lịch Đề tài: Giải thích ý nghĩa các loài thực vật, động vật được đặt và trang trí trong các công trình kiến trúc tôn giáo tại Việt Nam ( Đình, Chùa, Đền, Phủ).

Môn: Nghiệp vụ Hướng Dẫn Du Lịch

Đề tài: Giải thích ý nghĩa các loài thực vật, động vật được đặt và trang trí

trong các công trình kiến trúc tôn giáo tại Việt Nam ( Đình, Chùa, Đền, Phủ)

Trong di sản quý báu Việt Nam từ những thế kỷ xưa còn truyền bá còn một phần quan trọng và phong phú đó là nghệ thuật điêu khắc với một lịch sử phát triển

và cô đúc Hình ảnh của con người Việt Nam từng thời dưới dạng thần linh hay con người thế tục chứng tích về nền điêu khắc cổ Một phần hiện vật sưu tầm tầm tại các viện bảo tàng, một phần khác là những tài liệu gắn liền với các di tích kiến trúc cổ nằm rải rác ở nhiều nơi trong nước đặc biệt là ở một số các lăng mộ, đình, chùa, miếu Người nghệ sĩ xưa kia với bàn tay khéo léo làm ra biết bao công trình nghệ thuật điêu khắc tinh xảo những gì chúng ta còn lại nhìn đến ngày nay một phần nhỏ và không được toàn vẹn kho tắc điêu khắc Việt cổ Bởi sự khắc nghiệt của thời gan, thên tai địch hoạ đôi khi là do sự bất cẩn của con người nhiều sáng tạo huy hoàng đã bị chôn vùi, hủy hoại ngay từ thời tiền sử Việt Nam đã có hoạt động sáng tạo mang tính điêu khắc đến nền văn hóa Đông Sơn thì đã hình thành những tư duy nghệ thuật hình khối rõ ràng như các trống đồng Đông Sơn đã hình thành tư duy nghệ thuật hình khối rõ ràng như các trống đồng, điêu khắc nhỏ như các dồ tế khí Đặc điểm nổi bật của các công trình kiến trúc xưa là hnhf ánh hết sức sinh động những hoạt động văn hóa dân gian, cung đình, tín ngưỡng được bố trí nhịp nhàng với thiên nhiên xung quanh quanh tính hiện thực giản dị không trau chuốt, tính lạc quan hồn hậu, sự gắn bó cuộc sống, tính trang trí nhịp nhàng trong một bao quát vững chãi, sự hài hóa tìm trong những đối lập v.v Trong các loại hình điêu khắc có ba mảng chính đó là: điêu khắc Phật Giáo bắt đầu phát triển mạnh từ thời nhà Lý khi Phật Giáo trở thành quốc đạo và phát triển các trung tâm Phật Giáo ở Quảng Ninh, Hà Nam và đặc biệt ở Bắc Ninh được xây dựng đồ sộ

theo kiến trúc Đông Nam Á kéo theo một nền điêu khắc Phật Giáo Nói đến nền điêu khắc Phật Giáo được hình tành từ rât sớm chạm khắc gỗ là hình thức nghệ thuật mang tính kế thừa mang tính truyền thống đượ phổ biến trong các trang trí ở ngôi chùa và đình làng Hội tụ sáng tạo của các nghệ nhân dân gian, cham khắc gỗ xuất hiện từ đầu công nguyên , phát triển mạnh từ đời Lý Trần cho đến ngày nay Các kỹ thuật chạm chủ yếu là chạm bong, chạm lọng, chạm nổi Điêu khắc đá phát triển tại vì ở Việt Nam có nhều mỏ đá, nhiều chủng loại đá khác nhau, vì thế việc

sử dụng đá ở các công trình kiến trúc là rất phổ biến Xưa nay việc chạm khắc đá được dùng nhiều nhất trong việc tạc tượng bất kể là tượng người, tượng động vật hay các hoa văn trong đền chùa Sở dĩ đá được sử dụng như vậy vì đá có chất liệu,

độ bền cao, chịu đượ nhiều loại thời tiết khắc nghiệt vả lại bản thân đá đã có màu sắc tự nhiên vừa hoang sơ, vừa sinh động, nên con người không nhất dịnh phải sơn son thiếp vàng cho nó nữa

Trang trí là một loại hình của nghệ thuật tạo hình, có khả năng biểu hiện tư tưởng, tình cảm, thẩm mỹ của cả một cộng đồng, dân tộc Bằng nghệ thuật cách điệu, tượng trưng hóa các đối tượng như tự nhiên, cây cỏ, động vật… đã tạo thành các mô típ trang trí Người nghệ nhân xưa đã sáng tạo, tiếp thu và sử dụng nhiều

mô típ trang trí khác nhau Các mô típ trang trí có ý nghĩa và biểu tượng với rất nhiều lớp nghĩa phong phú Việc tìm hiểu và giải mã chúng cho phép chúng ta tìm hiểu về tư duy, quan niệm và thẩm mỹ của người xưa.Trong điêu khắc trang trí đình làng, các mô típ trang trí có ý nghĩa và biểu tượng gồm 3 chủ đề chính:

 Thiên nhiên - vũ trụ;

 Cây cỏ

 Linh thú, động vật

I Các mô típ trang trí cây cỏ

Sống trong môi trường của hệ sinh thái nhiệt đới, cây cỏ có ý nghĩa quan trọng trong đời sống vật chất và tâm linh của con người Sống, tồn tại trong cây cỏ, nhờ cây cỏ Chết, hoá thân trong cây cỏ Cho nên từ xa xưa đã có tín ngưỡng thờ cây Trong ý nghĩa sâu xa về tâm linh, cây được xem như là cái trung gian nối trời với đất Trong đình làng, mô típ cây cỏ được sử dụng rất nhiều trong những chạm khắc trang trí Chủ đề cây cỏ được quán xuyến trong chạm khắc trang trí từ những ngôi đình cổ nhất thế kỷ XVI cho đến những ngôi đình cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX Chúng ta lần lượt xem xét ý nghĩa và biểu tượng của từng loại cây cỏ được những người nghệ sỹ nông dân sử dụng nhiều trong điêu khắc đình làng

1 Cây hoa sen

Là loại cây cao quý “ gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”, gắn với Phật giáo,

có biểu tượng của sự cao quý, trong sạch của tâm hồn trong nghệ thuật tạo hình được xem là biểu tượng của đức hạnh và sự hoàn hảo bởi đặc điểm của nó là vươn lên từ bùn nhơ và không bị vấy bẩn Hoa sen là một món trong kiểu thức trang trí bát bửu của Phật giáo, là dấu huyền nhiệm của bước chân Phật Do mọc từ bùn nhơ, ngâm mình trong nước, vươn lên trời cao, hoa sen còn biểu tượng cho sự chân

tu, thoát khỏi những hệ lụy của cuộc đời mà có phẩm hạnh Trong nghệ thuật tạo hình Phật giáo, chúng ta thường bắt gặp hình ảnh Đức Phật ngồi tọa thiền hoặc đứng thuyết giảng trên toà sen “Một trong nhiều ý nghĩa bông sen được nghĩ tới là: nơi để sinh ra Đó là một ý nghĩa bắt nguồn từ thời nguyên thuỷ Chúng ta đã gặp những hiện vật của thời đó về người đàn bà, mà bộ phận để sinh ra và bộ phận nuôi dưỡng được cường điệu khá lớn, trong ý nghĩa cầu phồn thực - một mặt của hạnh phúc Từ ý kiến trên, có thể rút ra: hoa sen mang yếu tố âm Vì thế trong kiến trúc người ta nhìn thấy đá chân tảng chạm đài sen (âm) làm chỗ kê của chiếc cột (mang hình Linga - dương) như một sự kết hợp của âm dương trong sự cầu mong vững bền và sinh sôi nảy nở” Hoa sen được dùng làm mô típ trang trí chủ

đạo trong chùa Trong trang trí đình làng, hoa sen được sử dụng nhiều trong những ngôi đình muộn Tuy nhiên, chúng ta bắt gặp hình hoa sen cách điệu, cây sen (hoa,

lá, thân) tả thực trong hoạt cảnh tắm đầm sen trên gạch trang trí vách tường đình Yên Sở (Hoài Đức, Hà Tây), hoa sen và rồng trên cốn đình Ngọc Canh (Trên cùng

là một con phượng miệng cắp túi thơ đang sải cánh bay Ở chính giữa bức chạm là

“rồng cuốn thủy” Một ngọn nước đang được hút cuồn cuộn vào miệng rồng, trong dòng nước có nhiều chú cá chép đang ngoi lên Góc trái bức cốn là một con rùa đang núp dưới khóm sen, góc phải là một con lân đứng nghểnh lên nhìn rồng Lấp những khoảng trống là những hình mây bay sóng nước .), Biểu hiện cho sự trong sạch thanh cao, cho sự thanh tịnh của Phật giáo Từ thời Lý đã sử dụng hoa sen trong biểu tượng chùa Một Cột, bệ tượng Phật A Di Ðà chùa Phật Tích Thường thấy ở đỉnh tháp, chân tảng, bệ Phật, diềm bia

2 Cây mai

Là cây trong Tứ quý, như: mai, liên (sen), cúc, trúc hay mai, lan, cúc, trúc hoặc tùng, cúc, trúc, mai Cây mai với thân rắn rỏi, phong sương, vững bền với thời gian (dương tính) thì hoa mai trắng muốt lại biểu tượng cho sự trắng trong, tinh khiết (âm tính), nhưng yếu đuối Hoa mai mang lại điềm lành, hạnh phúc, mùa xuân, nhưng cũng nhắc nhở con người về sự mong manh của vẻ đẹp, hạnh phúc trước thời gian “như bóng câu qua cửa” Người Trung Quốc đặc biệt yêu thích hoa mai Ngay từ thời Thương Chu, hoa mai đã được trồng rộng rãi với mục đích lấy quả làm gia vị chua Đến thời Bắc Tống, thông qua kỹ thuật chiết cây đã gây trồng nên giống “Tương Mai”, sắc nhị màu vàng nhạt, một bông có đến 20 cánh, có tên là

“thiên diệp hoàng hương mai”, có hương thơm và vẻ đẹp thầm kín, trở thành một

kỳ quan trong mô típ Tứ quý, cây mai thường đứng bên cạnh đá và thường xuất hiện trong chạm khắc trang trí ở những ngôi đình muộn thời Nguyễn

3 Cây trúc

Cây trúc là loại cây phổ biến trong trang trí ở nhiều nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên Ở Việt Nam cây trúc được ưa thích vì vẻ đẹp và ý nghĩa của

nó Trong nghệ thuật tạo hình, cây trúc là biểu tượng của người quân tử Sống ngay thẳng không khuất phục trước cường quyền và danh lợi Đốt trúc rỗng (vô tâm) thể hiện sự trong sáng, ngay thẳng, khiêm tốn, không vụ lợi Có sức sống bền bỉ trước thiên nhiên khắc nghiệt, nên cây trúc còn là biểu tượng của sự trường thọ Trong chạm khắc trang trí đình làng, cây trúc trong bộ Tứ quý biểu tượng cho mùa hạ Cây trúc nhiều khi đứng một mình trong bố cục “trúc hoá rồng” như ở đình Thắng Núi (Bắc Giang) Đây là mô-típ trang trí có tính biểu tượng cao, vừa là cây, vừa là vật, có tính lưỡng nguyên

4 Cây tùng

Biểu tượng của cây tùng là sự trường thọ, một ước vọng muôn đời của con người Cây tùng (hoặc bách, thông) luôn xanh tốt trong bốn mùa, có khả năng sống bền bỉ trong môi trường thiên nhiên khắc nghiệt, cho nên tùng còn biểu tượng cho khí phách kiên cường, không sợ hiểm nguy trước những thử thách của thiên nhiên

và cuộc đời Do sống trên núi cao, nên cây tùng còn biểu tượng cho lối sống ẩn dật, lánh đời, nhưng kiêu hãnh để giữ cho tâm hồn trong sạch Trong Tứ quý, cây tùng biểu tượng của mùa đông Tùng thường đi với hạc, để tạo nên môtíp tùng - hạc có tính biểu tượng cao về sự trường thọ, ngay thẳng và trong sạch Mô típ Tứ quý này thường được trang trí ở những ngôi đình thời Nguyễn

5 Cây đào

Cây đào là một trong những loại cây có vị trí quan trọng trong nhiều loại hình nghệ thuật và tập quán, phong tục của nhiều nước ở phương Đông Các nhà thực vật học cho rằng cây đào có nguồn gốc từ Trung Quốc Loại cây này được biết như loài cây cho trái quý của chốn thần tiên, mọc ở khu vườn Tây Vương Mẫu, 3000 năm mới kết quả một lần, ăn vào sẽ “trường sinh bất lão” Cây đào có biểu tượng

phổ biến là mùa xuân, mùa bắt đầu của năm, mùa của sự phồn sinh, đem lại sinh lực và hạnh phúc mới Hoa đào còn là biểu tượng vẻ đẹp của người phụ nữ, nó tượng trưng cho gương mặt, cho nụ cười của người con gái đẹp Hoa đào còn mang lại tình yêu, hạnh phúc đôi lứa (được yêu nhiều = đào hoa) Hình tượng cây đào cổ thụ mang biểu tượng của sự trường sinh Trên cốn của đình Dư Hàng (Hải Phòng) cây đào được bố cục uốn lượn trong hình chữ nhật dài, bên cạnh cây tre Trong chạm khắc trang trí đình làng, đào được cách điệu với môtíp “đào hoá lân” hoặc

“đào hoá rồng” ở những ngôi đình muộn Đây là loại môtíp có tính lưỡng nguyên: vừa là cây, vừa là vật

6 Hoa cúc

Hoa cúc với màu vàng rực rỡ, thuộc hành thổ, biểu tượng cho sự giàu sang, phú quý, vương giả Hoa cúc còn là biểu tượng của mùa thu, người xưa gọi tháng chín là “cúc nguyệt” Chữ cúc và chữ lưu (giữ lại) đều có cách phát âm giống nhau

là Ju Tháng chín là “cửu” ( Jiu) cũng đồng âm với từ “cửu” với nghĩa vĩnh cửu

Do đó, “cúc nguyệt” (cúc tháng chín) có biểu tượng là lời chúc cho sự trường thọ,

an khang, nhiều may mắn Hoa cúc còn biểu tượng cho sự an lạc, viên mãn, niềm vui Đào Tiềm (365 - 427) là thi sỹ nổi tiếng ở Trung Quốc đã cáo quan, về ở ẩn để làm thơ, vui thú với rượu, nhạc và trồng hoa cúc Về sau ảnh hưởng vào Phật giáo như một biểu tượng bình dị, thanh cao, kín đáo và lâu bền Hoa cúc là đề tài được

sử dụng nhiều trong chạm khắc đình làng, dưới nhiều kiểu thức như: cúc hoa, cúc dây, cúc leo Trang trí hoa cúc chùa Phổ Minh,ở ngôi đình sớm nhất, đình Thụy Phiêu (1531), trên cột trốn vì nóc người thợ đã tạc một bông hoa cúc mãn khai khá lớn hay Hoa cúc thời Lý, Trần thường thể hiện với dạng dây lượn hình sin Lúc đầu hoa cúc phổ biến ở Trung Quốc với biểu trưng Ðạo giáo, về sau ảnh hưởng vào Phật giáo như một biểu tượng bình dị, thanh cao, kín đáo và lâu bền

7 Lá đề

Cây Bồ đề biểu trưng cho sự đại giác của đức Phật được sử dụng rất nhiều trong trang trí điêu khắc như vòm cửa chùa tháp thời Lý,trang trí lá đề tháp Bình Sơn, Vĩnh Phúc

8 Tứ quý, Tứ Thời

Tứ quý gồm mai lan cúc trúc Thường gặp ở dạng kết hợp mai điểu, mai hạc, lan điệp, cúc điệp, trúc tước, trúc yến hoặc trúc hổ

Tứ thời gồm mai, sen, cúc, tùng Kết hợp là mai điểu, liên áp, cúc điệp, tùng lộc hay tùng hạc Thường thấy trong trang trí chạm khắc ở các chi tiết kiến trúc như cửa võng, cánh cửa

9 Hoa sen kết hợp với hoa cúc

Xuất hiện từ thời Lý, tượng trưng cho âm dương giao hoà Thường gặp ở trang trí diềm bia, chạm khắc trên tháp cổ Ví dụ như các trang trí hao văn chùa Phổ Minh

II Các mô típ trang trí động vật

Người xưa quan niệm loài động vật trong thiên nhiên được chia ra 5 loại gồm: lông vũ (phượng hoàng), lông phủ (kỳ lân), lông trần (con người), loài có vẩy (con rồng) và loài có mai (con rùa) Lục súc gồm: trâu (ngựa), bò, lợn, chó, dê, gà Ngũ tính gồm 5 loại thú, trừ con chó Đó là các loại thú dùng để hiến sinh trong tế lễ thần linh Trong điêu khắc trang trí đình làng có 2 loại chủ yếu là linh thú (những con thú thiêng có tính biểu tượng cao) và những loại thú khác mà việc sử dụng chúng trong các đồ án trang trí đã thể hiện thông điệp có tính tư tưởng và quan niệm nghệ thuật của người xưa

Tứ linh gồm Long, Lân, Quy, Phụng được dân gian bắt nguồn từ bốn linh thần gồm Thanh Long, Bạch Hổ, Huyền Vũ và Chu Tước Chúng được người xưa tạo ra

từ bốn chòm sao cùng tên ở bốn phương trời Chúng mang bên mình bốn nguyên tố

tạo thành trời đất theo quan niệm của người xưa (lửa, nước, đất và gió) Hình ảnh của tứ linh được khắc, họa trong nhiều công trình kiến trúc quan trọng từ kinh đô đến nhà dân, từ đình chùa miếu mạo đến các cơ quan công quyền (truyền thống) như một thể hiện sống động của tứ linh trong tâm thức người Việt

1 Hình tượng Rồng

Được tin là linh vật mang lại điềm lành, sự may mắn, thịnh vượng, sự thông thái; đồng thời còn là sứ giả để gửi gắm những ước vọng trong đời: cầu mưa, cầu phồn thực

Theo quan niệm của người Á Đông thì rồng là con vật đứng đầu trong Tứ linh Rồng bằng đồng mang nguyên khí Kim, trong vận 8 là cát khí đem lại sự may mắn

về công danh, tài lộc Rồng đại diện cho quẻ Chấn, mang lại Dương khí, sự quật khởi, ý chí, công danh, tài lộc và quyền lực.Hình tượng của rồng bao gồm sự kết hợp của các loài: thân rắn, đùi thằn lằn, móng vuốt của chim ưng, đuôi rắn, sừng hươu, vẩy cá Có người cho rằng sau khi Hoa Hạ thống nhất các bộ tộc trung nguyên đã kết hợp vật tổ của mình cùng với vật tổ của các bộ tộc đó thành con rồng Rất có thể từ con Giao Long này mà người Trung Hoa đã tạo ra con rồng Trung Hoa của họ.Trong hầu hết các hệ tư tưởng phong kiến phương Đông thì rồng được xem như biểu tượng của nhà vua, của uy quyền tuyệt đối lúc bấy giờ mà tất cả mọi người đều phải kính sợ và tuân theo Do đó rồng thường xuất hiện trong những tư thế rất oai phong, hùng dũng khiến cho muôn loài khiếp sợ Hoạ tiết rồng xuất hiện rất nhiều trong các trang phục cũng như vật dụng dành riêng cho hoàng

đế Lúc bấy giờ, người ta mặc nhiên xem rồng là biểu tượng của chính nhà vua.Nguyên nhân từ đâu mà người ta có thể xây dựng nên hình tượng Rồng thì vẫn chưa lý giải được Có lẽ là từ loài Giao Long, một dạng cá sấu cổ ngày xưa

Truyền thuyết về rồng của Việt Nam thì chắc hẳn tôi không cần phải nhắc lại sự tích "Con Rồng Cháu Tiên" - nói lên nguồn gốc dòng dõi cao quý đáng tự

hào của dân tộc Việt Nam Người Việt sống tại vùng sông nước nên từ thời xa xưa

họ đã tôn sùng cá sấu như một con vật linh thiêng, vì chúng đại diện cho sự trù phú

và sức mạnh, thời kỳ này vùng đất người Việt sống còn rất nhiều cá sấu Họ đã thần thánh hóa loài cá sấu lên thành con "Giao Long" mà người Trung Hoa gọi sau này, một cách thức tô điểm cho hình hài con cá sấu nhiều chi tiết tưởng tượng và cũng nhiều ý nghĩa hơn Con rồng này tồn tại cùng tâm thức của người Việt trong suốt thời Văn Lang - Âu Lạc.Trong cả thiên niên kỉ bị đô hộ bởi Trung Hoa, trong hoàn cảnh chung của chính sách Hán hóa, hình ảnh con rồng Việt Nam phát triển theo các xu hướng giống với con rồng của người Hán Đến khi giành được độc lập, thời kỳ nhà Lý lên nắm quyền, đặt tên nước là Đại Việt (để sánh ngang với Đại Tống của Trung Hoa), Việt Nam đã có con rồng cho riêng mình và khác với con rồng Trung Quốc.Văn hóa Đại Việt nói chung, trong đó có mỹ thuật đã khẳng định được đẳng cấp và sự độc lập trong nghệ thuật biểu hiện của mình Rồng Việt Nam luôn có một mô-típ rõ ràng đặc trưng đó là:

Thân rồng uốn hình sin 12 khúc, đại diện 12 tháng trong năm, biểu trưng cho

sự thay đổi thời tiết năm tháng, sự trù phú và phồn vinh của nền văn hóa nông nghiệp lúa nước Thân mềm mại uốn lượn thể hiện sự biến hóa và khả năng thay đổi, dịch chuyển thiên nhiên của con rồng cai quản thời tiết, mùa màng Trên lưng

có vẩy nhỏ đều đặn và liền mạch

Đầu rồng là phần rất đặc biệt, hoàn toàn khác rồng Trung Hoa Đầu rồng có bờm dài, râu cằm, không sừng Mắt lồi to, hàm mở rộng có răng nanh ngắt lên, đây

là điểm hoàn toàn khác với các con rồng khác của các nước Đặc biệt là cái mào ở mũi, sun sóng đều đặn chứ không phải là cái mũi thú như rồng Trung Hoa Lưỡi mảnh rất dài

Miệng rồng luôn ngậm viên châu (ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc rồng hay cầm ngọc bằng chân trước) Viên châu tượng trưng cho tính nhân văn, tri thức

và lòng cao thượng Đầu rồng luôn hướng lên đớp lấy viên ngọc thể hiện tinh thần tôn trọng các giá trị nhân văn cao quý, theo đuổi sự uyên bác và tinh thần cao thượng

Các dạng trang trí hình rồng phát triển theo từng thời kỳ, mang những đặc điểm mỹ thuật khác nhau Trong kiến trúc Phật giáo Việt Nam, hình tượng con rồng cũng được phát hiện từ những di vật còn lại từ thời Lý Con rồng thể hiện cho tâm linh, gắn liền với vua (theo quan niệm phong kiến), biểu hiện ước mong mưa rhuận gió hoà (dân gian) Trang trí trên bệ tháp, cấu kiện gỗ, đỉnh mái Những di tích như chùa Dạm (Bắc Ninh), chùa Long Ðọi (Hà Nam), cánh cửa gỗ chạm rồng

ở chùa Phổ Minh thời Trần, Rồng thời Lý, chạm khắc trang trí trên gạch tháp chùa Phật Tích (Bắc Ninh), thế kỷ 11 Những điều ấy được đặt lên trên tất cả các giá trị khác kể cả sức mạnh và sự thống trị thường thấy của một con rồng phương Đông Toàn thân rồng toát lên uyển chuyển và một sức căng rất lớn từ cái vươn chân dài, đầu ngẩng cao, dáng đầu rực lửa thể hiện cho khí thế hừng hực muốn tiến chinh phục các giá trị văn minh nhất của phương Đông cổ đại.Đây là một hình tượng rồng hoàn hảo về mỹ thuật, có cá tính rõ ràng và đặc trưng cho dân tộc Việt, tiếc rằng nó đã bị vùi lấp bởi sự sùng bái văn hóa Hán của các triều đại phong kiến cuối cùng và sự hủy diệt văn hóa đã xảy ra khi nhà Minh xâm lược Việt Nam

2 Hình tượng Lân

Báo hiệu điềm lành, sắp có thái bình thịnh vượng - trấn giữ cửa nhà, hoá giải hung khí chiếu tới khi đối diện với của nhà khác, bị ngã ba, ngã tư, đường vòng, hoặc góc nhọn chiếu vào cửa nhà Truyền thuyết kể rằng Đức Di Lặc đã hóa thân thành người và chế ngự được một quái vật (con lân) từ dưới biển lên bờ phá hoại Đức Di Lặc hóa thân thành người, gọi là ông Địa, lấy cỏ linh chi trên núi cho quái vật ăn và hàng phục được nó, biến nó thành con thú ăn thực vật Từ đó, mỗi năm ông Địa lại dẫn nó xuống núi chúc Tết mọi người, chứng tỏ quái thú đã thành thú