Địa chí trong thư viện: Sưu tầm tài liệu địa chí Tây Nam Bộ

Nổi bật, đây là vùng đất có hơn một nửa diện tích bị ngập lũ từ ba đến bốn tháng mỗi năm gây ảnh hưởng đến hoạt động nông nghiệp cũng như cuộc sống sinh hoạt của người dân nhưng bên cạnh

Bài tập nhóm Môn: Công tác địa chí thư viện

Đề bài: Sưu tầm tài liệu địa chí Tây Nam Bộ

Phần 1: Giới thiệu chung về vùng Tây Nam Bộ

1 Vị trí địa lý

Tây Nam Bộ hay còn gọi là Đông bằng Sông Cửu Long là một bộ phận của châu thổ sông Mê kong, với diện tích 39.734km2, năm liền kề vùng Đông Nam Bộ: Phí bắc giáp Campuchia, phía tây giáp Vịnh Thái Lan, phía đông là biển đông Gồm 13 tỉnh, thành phố: TP Cần Thơ, Long An, Tiền Giang( Mỹ Tho cũ), Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, Hậu Giang(Cần Thơ cũ), Sóc Trăng, Đông Tháp,

An Giang, Kiên Giang(Rạch Giá cũ), Bạc Liêu, Cà Mau

Nổi bật, đây là vùng đất có hơn một nửa diện tích bị ngập lũ từ ba đến bốn tháng mỗi năm gây ảnh hưởng đến hoạt động nông nghiệp cũng như cuộc sống sinh hoạt của người dân nhưng bên cạnh đó cũng đem lại lợi ích đáng kể:

Khó khăn: Nước lũ làm thiệt hại về hoa màu, cây tròng theo vụ, cuộc sống sinh hoạt, phương tiện đi lại gặp nhiều khó khăn

Thuận lợi: Tạo điều kiện đối với việc khai thác nguồn lợi thủy sản, phát triển kinh tế biển và nuối trồng thủy sản phục vụ cho sản xuất và xuất khẩu; lượng phù

sa trong đất cao

2 Khí hậu: Tây Nam Bộ có nhiệt độ cao, ổn định trong tìn vùng, chế độ

nắng cao số giờ nắng trung bình cả năm từ 2226-2790 giờ, ít thiên tai

Một năm có hai mùa: mùa mưa(T5-T11), mùa khô(T12-T4)

3 Dân cư: Dân cư sinh sống ở vùng Tây Nam Bộ bao gồm nhiều dân tộc

khác nhautrong đó có 4 dân tộc chính (Kinh, Hoa, Chăm, Khmer) Người kinh chiếm đại đa sô và sống ở hầu hết các nơi trong cả vùng

Người Chăm chủ yếu ở An Giang

Người Khmer đông đúc ở Trà vinh, Sóc Trăng, An Giang

4 Văn hóa: nổi bật là văn hóa “Óc Eo”- Một trong 3 nền văn hóa cổ xưa, lớn

của Việt Nam

Óc Eo:là một cái tên được những nhà khảo cổ học người Pháp đặt cho một địa điểm nằm ở phái nam tỉnh An Giang thuộc Đồng bằng sông Cửu Long(huyện Thoại Sơn) Nơi này có thể đã từng là một bến cảng sầm uất của vương quốc Phù Nam từ thế kỉ 1 đến thế kỉ 7

Sau đó tên gọi này được dung để chỉ toàn khu vực Đb sông Cửu Long Theo nghiên cứu sau này không gian văn hóa Óc Eo có thể mở rộng ra An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp

Người Tây nam Bộ chuộng đạo phật , hào phóng hiếu khách

5 Sản Vật: Nổi tiếng với những làng quê miệt vườn với những loại cây ăn

quả nổi tiếng và ngon, địa hình sông nước hình thành những khu chợ nổi tạo điều kiện cho du lịch sinh thái phát triển mạnh mẽ

Phần 2: Các tài liệu địa chí

1.Gia Định thành thông chí

Tác giả: Trịnh Hoài Đức(1765-1825), là một nhà văn hóa lớn và cũng là một nhà địa phương chí có tầm cỡ, là một nhà thơ, một nhà sử học nổi tiếng của Việt Nam thế kỉ 18

Ông làm quan dưới triều Nguyễn giữu chứ “An toàn hầu”

Tác giả là người gốc hoa nhưng phần lớn tâm huyết, tinh thần trí tuệ cống hiến cho Việt Nam, tiêu biểu là “Gia Định thành thông chí”

Gia Định thành thông chí:

Viết dưới triều Minh Mạng(1820-1840), là công trình địa phương chí đầu tiên theo vùng của lịch sử thư tihj Việt Nam

Tác giả đã có một cái nhìn toàn diện, sâu sắc về một vùng đất mới có rất nhiều tiềm năng trong lịch sử mở nước của tiền nhân, xen vào đó là tình cảm mà tác giả dành cho mỗi vùng đất

Tác phẩm trình bày căn kẽ về địa hình, con người, thổ ngữ, của đất Gia Định xưa tức là vùng lục tỉnh: Gia Định, Biên Hòa, Vĩnh long, Định Tường, An Giang,

Hà Tiên

Nội dung: chia làm 6 quyển

Quyển 1: Tinh dã chí

Gồm 6 tờ viết về vị trí đất Gia Định so với các vì sao theo thiên văn cổ cũng như phân tích khí hậu vùng đất này Tác giả căn cứ vào các thiên văn chí và địa lý chí của sách sử Trung Quốc để phân tích

Những yếu tố về khí hậu, gió mùa được nêu khá đậm nét tuy rằng sự giải thích còn theo thuyết âm dương ngũ hành

Quyển 2: Sơn xuyên chí

Gồm 90 tờ: Miêu tả núi sông Gia Định theo từng trấn( trấn Biên Hòa, trấn Phiên An, trấn Định Tường, trấn Vĩnh Thành , trấn Hà Tiên; tên các núi sông được ghi bằng chữ hán và chú thích them chữ nôm rất tiện cho việc tra cứu

Có đoạn tác giả miêu tả vùng đất này còn rất hoang vu: “chèo ghe sợ sấu cắn chân, xuống bưng sợ đỉa, lên rừng sợ ma”.Những ruộng đồng, đầm lầy thẳng cánh

cò bay, những lưu dân người hoa người khmer bám vào những thềm đất cao mà sinh sống

Quyển 3: Cương vực chí

Gồm 85 tờ, chép lịch sử khai phá vùng đất Gia Định của các chúa Nguyễn

có dẫn nhiều từ “Phủ biên tạp lục” của Lê Quý Đôn

Phần sau chép về cương vực đất Gia Định và các trấn với danh sách các phủ, huyện, tổng, xã, thôn, lân Phần về trấn Hà Tiên ó những tư liệu độc đáo với quan

Quyển 4:Phong tục chí

Gồm 18 tờ, nói về phong tục tập quán, cách ăn mặc, nhà cửa, tín ngưỡng, thổ nhưỡng, hội hè trong toàn cõi Gia Định và những phong tục đặc sắc của môi trấn

Quyển 5: Sản vật chí

Gồm 25 tờ nói về nông sản, tình hình ruộng đất, giống lúa và hoa màu, lâm sản, thổ sản của đất Gia Định

Quyển 6: Thành trì chí

gồm 45 tờ, giới thiệu về vị trí, giới hạn, quy mô các thành, trấn và huyện lỵ, đồn, lũy, chùa, đền, cầu, chợ, phố xá

Ý nghĩa lịch sử, văn hóa

Đây là một tác phẩm lớn chứa nhiều tư liệu quý, phong phú; đúng với tính chất của một cuốn địa chí

Bộ sách này được coi như là cuốn cẩm nang của các quan nhà Nguyễn thời xưa khi được triều đình cử vào cai trị bất kì vùng đất nào ở Nam Bộ Bên cạnh đó cũng giúp họ tham khảo nhiều tư liệu để viết sách khác

Do có tính bao quát rộng và chi tiết nên cuốn sách này đã được thực dân Pháp dịch sang tiếng Pháp để góp phần củng cố chế độ thực dân, phục vụ quá trình khai thác thuộc đại, đồng thời dễ bề cho việc cai trị

Cho đến ngày nay, đây luôn là tác phẩm mang tính lịch sử, văn hóa có giá trị cao Nó khẳng định trình độ phát triển văn hóa của cả dân tộc dưới triều Nguyễn

Nó vẫn luôn là đề tài nghiên cứu, tìm hiểu của các nhà nghiên cứu chuyên sâu về vùng đất Tây Nam Bộ

2.Đại nam nhất thống chí

Là bộ sách dư địa chí Việt Nam viết bằng chữ hán do quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn dưới thời vua Tự Đức, nguyên bản có 28 tập với 31 quyển

Có thể coi đây là bộ sách lớn nhất và quang trọng nhất về địa chí Việt Nam dưới thời phong kiến Trong đó có 6 tỉnh thuộc Tây Nam Bộ ( Gia Định, Vĩnh long, Định Tường, An Giang, Biên Hòa, Hà Tiên)

Mỗi quyển chép một tỉnh, mỗi tỉnh trình bày theo các mục

Phân dã (giới hạn theo các vị sao trên bầu trời)

Kiến trí diên cách ( lịch sử thay đổi, tách lập)

Hình thế (vị trí địa dư)

Khí hậu (thời tiết, mưa nắng)

Phong tục (tục lệ, thói quen)

Thành trì (thành, hào, có phụ bản các bản đồ)

Học hiệu (trường học)

Hộ khẩu (dân số)

Điền phú (thuế ruộng)

Sơn xuyên (núi sông)

Cổ tích (di tích lịch sử văn hóa)

Quan tấn (cửa ải và đồn biên)

Đê uyển (đê điều)

Lăng mộ (mộ của vua, quan)

Từ miếu (đền miếu)

Tự quán (chùa, đền)

Nhân vật

Liệt nữ

Tiên thích

Thổ sản

Giang đạo

Tan độ (bến đò)

Năm 1910 Đai nam nhất thông chí được cho khắc in, riêng ở miền nam Đại nam nhất thống chí được dịch ra tiếng việt lần đầu bởi Á Nam Trần Tú khải và Tu Trai Nguyễn Tạo

3.Địa chí tỉnh Sóc Trăng

Sách do Tỉnh ủy, Ủy Ban ND tỉnh Sóc Trăng phối hợp với nhà xuất bản Chính trị Quốc gia phát hành tháng 7/2013

Sách phản ánh khái quát lịch sử, quá trình hình thành quá trình đấu tranh anh dũng, kiên cường bất khuất cùng với những giá trị văn hóa, tinh thần lao động cần

cù sang tạo của con người Sóc Trăng từ xưa đến nay

Gồm 5 phần:

Địa lý tự nhiên- Hành chính và dân cư

Lịch sử

Kinh tế- Xã hội

Văn hóa- Giáo dục và y tế

Địa danh- Nhân vật và sự kiện

Phần 3:Tổng quan

Nhìn chung các tác phẩm địa chí đều đề cập tới đất, con người, tự nhiên 3 yếu tố góp phần tạo nên một vùng đất với bề dầy lịch sử văn hóa

Tác giả đã khắc họa nên một vùng Tây Nam Bộ với cách nhìn nhận khách quan qua từng thời kì lịch sử của dân tộc

Góp phần làm phong phú them cho kho tang thư tịch của Việt Nam













