Ebook 300 tình huống giao tiếp Sư phạm: Phần 1

Song chắc chắn tài liệu không tránh khỏi những tồn tại và khiếm khuyết.[r]

Trang 1

T ÌN H H U Ó N G

GJAO TIẾP

ể ể llP H A M

iU Y Ễ N

LIỆU

; NIHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC

Trang 3

TÌNH HUỐNG

GIAO TIẾP

Sư PHẠM

(Tái bùn lán í h ú tu)

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

Trang 5

MỤC LỤC

Lời nói đầu

1 Tình huống giao tiếp sư phạm

giữa giáo viên - học sinh

giũa giáo viên — giáo viên

giữa giáo viên - cha mẹ học sinh

giữa người học - người học

S ô tìn h

h u ô n g

P h ầ n một NHŨNG TÌNH HUốNG

GIAO TIẾP SƯ PHẠM CÓ CÁC I _ ! 2 8

PHUONG Án t r ả Lời

1 - 56

57 - 71

7 2 - 8 0

81 - 9 1

5 Một sô cách xứ lí tình huông

giao tiếp sư phạm chưa khoa học

P h ầ n hai NHŨNG TÌNH HUốNG

g i a o t i ế p s ư p h ạ m c h ư a c ó 1 2 9 - 260

CÁC' PHƯƠNG ÁN TRẢ LỜI

T r a n g

5

7 - 108

8 - 4 4

4 5 - 5 7

5 8 - 6 4

64 - 71

7 2 - 108

1 0 9 - 188

3

Trang 6

P h ầ n ba PHÂN TÍCH MÔT s ố „ „ „

1 ' “ J • 261 - 2 7 6 1 8 9 - 2 0 8 TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP s ư PHẠM

P h ầ n bốn MỘT s ố TÌNH IỈUốNG

GIAO TIẾP S ư PHẠM HAY

P h ầ n nám MỘT s ố MAU c h u y ệ n

VỀ GIAO TIẾP SƯPHẠM

Tài liệu th a m khảo

2 0 9 - 2 2 7

228 - 368

369

Trang 7

LỜI NÓI ĐẤU

Trong thực tê giáo dục, có một câu hỏi luôn luôn đặt ra là chúng ta sẽ ứng xử như th ế nào cho có hiệu quả khi gặp các tình huống giao tiếp sư phạm ? Ở lĩnh vực nàv không có một công thức chung, một đáp án bất di bất dịch Bởi vì, mỗi người tuỷ theo tri thức, vôYi kinh nghiệm, mục đích, yêu cầu, hoàn cảnh sông, vị thê xã hội, nhân cách khác nhau v.v mà có cách xử lí khác nhau Các tình huông giao tiếp sư phạm mà các tác giả trình bày trong cuốn sách này tuy chưa phải là đầy

đủ, bao quát và điên hình cho tất cả các vấn đê của quá trình giao tiếp trong môi trường sư phạm nhưng chúng tôi thiết nghĩ những tình huống sư phạm này chắc chắn sẽ góp phần gợi mở cho các sinh viên, giáo viên, cán bộ công nhân viên trong nhà trường sư phạm những suy nghĩ vê việc lựa chọn các cách thức xử sao cho có hiệu quả nhất Đó cũng là mục đích cuổì cùng của tác giả viết cuốn sách nay

('uốn sách 300 TÌNH HUốNG GIAO TIẾP s ư PHẠM được cấu trúc thành 5 phần :

phương án trả lòi (128 t ìn h h u ố n g ) 128 tình huống này lại được phân thành 5 vấn đề như sau :

1 T ì n h h u ô n g giao tiô p p h ạ m giữíi g iáo viôn — hno sinh

(56 tình huống) ;

2 Tình huống giao tiếp sư phạm giữa giáo viên - giáo viên (15 tình huống) ;

3 Tình huống giao tiếp sư phạm giữa giáo viên - cha mệ học sinh (9 tình huống);

õ

Trang 8

A Tình huông giao tiếp sư phạm giữa người học - người học

5 Một sô tìn h huông giao tiếp sư phạm chưa khoa học (37 tình huôrig) ;

- P h ầ n h a i : Những tình huông giao tiếp sư phạm chưa có

các phương án trả lòi (132 tình huống) ;

- P h ầ n ba : Phân tích một số tình huống giao tiếp sư phạm

- P h ầ n bố n : Một sô’ tình huống giao tiếp sư phạm hay

(24 tình huổng) ;

- P h ầ n n ă m : Một sô" mẩu chuyện vê giao tiếp sư phạm

(56 câu chuyện) ;

Các tác giả đã cô' gắng SƯU tầm, lựa chọn và khái quát để có được một khối lượng các tình huống xoay quanh những vấn để

cơ bản nhất trong quá trình giao tiếp sư phạm Song chắc chắn tài liệu không tránh khỏi những tồn tại và khiếm khuyết Chúng tôi mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu, chân tình của các bạn đồng nghiệp và độc giả để có thể sửa chữa, bổ sung nhằm đạt được sự hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 6 năm 2005

C á c t á c giả

Trang 9

Phần một

N3ỮNQ TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP 8Ữ PHẠM

CÓ CÁC PHƯƠNG ÁN TRẢ LỜI

Trang 10

TÌNH HUONG GIAO TIẾP sư PHẠM GIỮA GIÁO VIÊN —

□ n r CIMU Mv ^ oINH

Tình huống sô 1

Trong giờ chữa bài tập, có một học sinh đưa ra cách giải quyết ngắn gọn và độc đáo hơn cách giải của giáo viên

Câu h ỏ i :

1 Nếu là người giáo viên ở tình huống trên, bạn sẽ chọn cách xử lí nào là hay nhất trong các cách sau và giải thích vì sao chọn cách xử lí đó ?

a) Khen học sinh đó thông minh.

b) Khen học sinh đó có cách g iả i độc đ áo và hay, khuyên khích các em kh ác tích cực đê tim ra nhiều cách g iả i không giống cách g iả i của g iáo viên.

c) So sánh cách g iả i của g iá o viên và cách g iả i của học sinh, chi ra sự độc đáo trong cách g iả i của học sinh đó, khuyến khích cả lớp cần học tập tích cực như học sinh đó.

d) Giải thích cho học sinh biết rằng m ỗi bài toán có cách giải thông thường m à tất cả học sinh có học lực trung binh đều làm được, có cách g iả i độc đáu g iàn h chư những em chiu khỏ tim tòi, suy nghĩ Cách g iả i của g iáo viên là giàn h cho những

em có học lực trung binh.

e) Không thừa nhận cách g iả i của học sinh là hay m à c ố gắng bảo vệ cách g iả i của m ình là hay hơn.

Trang 11

Trong giờ học, giáo viên đang say sưa giảng bài mới thì có một học sinh mất trật tự

Càu hỏi :

] Nếu là giáo viôn trên, bạn hãy chọn cách xử lí nào trong các cách sau đây và giải thích vì sao bạn chọn cách xử lí đó ?

a) Đặt câu hỏi' liên quan đến p h ần vừa giản g và yêu cầu một học sinh trong nhóm có học sinh m ất trật tự trả lời.

b) Dừng giản g b à i và nhìn về p h ía nhóm có học sinh mất trật tự.

c) Gọi đích dan h học sinh m ất trật tự đ ế p h ê binh.

d) Yêu cầu lớp trưởng ghi tên học sinh m ất trật tự rồi báo cáo g iáo viên chủ nhiệm.

e) Dừng g iản g bài trong giây lát, chờ lớp trở lại trật tự rồi tiếp tục g iản g bài.

2 Cách giải quyết khác của bạn (nếu có)

3 Rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân

Trong khi giảng bài, có học sinh nói đế theo lời của giáo viên

Câu h ỏ i :

1 Nếu là giáo viên đó, bạn sẽ chọn cách giải quyết nào ?

Vì sao ?

a) Dừng giản g b à i và yêu cầu học sinh đó nhăc lạ i câu

g iá o viên vừa nói P hân tích câu nói đ ế theo của học sinh đê cả lớp thấy sự vô lễ của học sinh này.

Trang 12

b) Yêu cầu học sinh đó đứng dậy giải thích động cơ phát ngôn, phê binh học sinh đó trước lớp.

c) Đuổi học sinh đó ra khỏi lớp.

d) Dừng giảng bài, thái độ binh tĩnh, nói nhẹ nhàng :

"Điều em vừa nói lù thừa, vì các bạn sẽ nghe lời thầy (cô) nói hơn là nghe em nói" Sau g iờ học, yêu cầu em học sinh đó ở lại

đ ể nhắc nhở.

2 Bài học kinh nghiệm rút ra cho bản thân là gì ?

Tỉnh huống số 4

Khi sắp hết giờ học, có học sinh làm bạn bực mình vì nhửng câu thắc mắc "hóc búa" ngoài sự chuẩn bị của bạn nên bạn cũng không trả lờ) ngay được

Câu h ỏ i :

1 Trước tình huống đó, bạn sẽ giải quyết thế nào ? Tại sao ?

a) Thừa nhận với học sinh rằng, m ình củng khôn g trả lời được cảu hỏi này.

b) Nói với học sinh đó rằng : "Chính cô củng đang định đặt câu hỏi đó cho cả lớp về nhà suy nghĩ" B ạn về nhà, tìm sách đọc thêm và trao đổi với đồng nghiệp đ ể giờ dạy sau sẽ trả lời.

c) Không đá động gi đên câu hỏi đo, tiêp tục giao bái tập vé nhà cho học sinỈL

2 Việc học sinh làm giáo viên bực mình vì những câu thắc

mắc "hóc búa" có phải là hành vi phi đạo đức không ? Tại sao ?

3 Rút ra kết luận sư phạm

Trang 13

Sau 1 tiết kiểm tra viết, do để bài quá khó nên kết quả không có một học sinh nào trong lớp đạt điểm trung Vinh Vì vậy, tất cả các

em đều đề nghị giáo viên huỷ bài kiểm tra này

Câ u h ỏ i :

1 Nếu là giáo viên đó, bạn sẽ xử lí như thê nào ? Tại sao bạn xử lí như vậy ?

a) N ăng điểm cho tất cả học sinh theo một hệ sô nhất định rồi ghi vào sô điếm.

b) Huỷ bài kiểm tra đó và thay bằng bài kiêm tra k h á c khi

có điều kiện, đồng thời n hắc nhở học sinh p h ả i c ố gắn g vi cô (thầy) sẽ khôn g làm như vậy nữa.

c) vẫn g h i điểm vào s ổ đú ng như đ ã ch ấm đ ể g iữ vững

k i cương.

Tình huống số 6

Theo k ế hoạch, hôm nay có 15 phút kiểm tra viết Khi bạn yêu cầu học sinh làm bài thì lớp trưởng đứng dậy báo cáo : Hỏm qua cả lớp tổ chức đi tham quan Chùa Hương, xin khất

th ầy (cô) giáo chuyển bài kiểm tra sang buổi học sau

Câu h ỏ i :

1 Trước tlnli huống dó, bạn xử trí lliế nào ? Tại sau ?

a) R ầy la học sinh, cương quyết tiến hàn h kiểm tra đ ể xây dựng nền nếp học tập.

b) C ho học sinh 15 phú t xem lại bài đê học sinh nào thường xuyên học b à i thì nhớ lạ i được, còn em nào lười học thi

kh ôn g "cứu vãn" nổi Sau đó vẫn kiểm tra.

11

Trang 14

c) Thông cảm ngay với học sinh, đê buổi học sau kiêm tra củng được.

Trong k-hi đang giảng bài, có một học sinh nói nhại lại lời nói của bạn

Cảu h ỏ i :

%

1 Trước tình huống đó, bạn xử lí thế nào ? Tại sao ?

a) Im lặng, coi như không có chuyện g i xảy ra.

b) Nôi nóng, gọi học sinh đó đứng dậy rồi tiếp tục giảng bài c) Tạm dừng bài giảng, mắt hướng về p h ía em học sinh đó nói nhẹ nhàng đê cả lớp nghe thấy : "Điều em nói là thừa vi các bạn trong lớp nghe thầy (cô) giảng hơn là nghe em nói ".

2 Hành động của học sinh nói trên có phải là hành vi phi đạo đức không ? Tại sao ?

V là một học sinh bướng bỉnh nhất lớp mà hầu như giáo viên nào cũng biết tới Trong giờ, thầy giáo X đang giảng bài (vể một vân đề khó cua chương trình), cả lớp đang chú ý lắng nghe Riêng V ngồi dưối, cứ khi thầy quay mặt lên bảng, là lại trêu chọc mấy bạn bên cạnh rồi tủm tỉm cười một mình

B ất chợt thầy giáo quay xuông thấy V đang cười, trêu bạn bàn trên Vói nét mặt nghiêm nghị, thầy nhìn V và nói : "V,

em đứng dậy và nhắc lại thầy vừa nói gì ?

Trang 15

"V, em dứng dậy và nhắc lại thầy vừa nói gì ? "

Cả lớp im lặng bỗng ồ lên cười, làm thầy X đỏ mặt tía tai

Câu h ó i :

1 Nêu bạn là thầy giáo X, bạn xử lí tiếp thê nào ? Tại sao ?

a) Bạn qu át V : "V, em di ra khỏi lớp ngay ! Học thi dốt m à đứng đó lí với lẽ Về nhà m à lí lẽ với bô mẹ em đ i !".

b) N ghiêm trang, nhưng binh tĩnh bảo V : "Tôi bảo em nhắc lại tôi vừa g ian g gì ? "

c) B ình tĩnh nói : "Có lẽ câu hỏi vừa rồi của tôi chưa rõ ý,

vỉ đ ã hỏi em là "thầy vừa nói gì" Tôi hỏi lại em nhé : Tôi vừa

g iản g gì ?

2 Việc V ngồi dưới trêu chọc mấy bạn bên cạnh rồi tủm tỉm cười một mình có phải là hành vi phi đạo đức không ? Tại sao ?

3 Rút ra kêt luận sư phạm

Tình huống số 9

Lớp bạn phụ trách có học sinh X tháo vát, lanh lợi nhưng có lần đã bị góp ý về khuyết điểm mượn tiền của bạn không chịu trả dúng hạn sắp đến ngày 26 -3 , lớp tô chức đi dã ngoại, có ý kiến đê xuất nên cử X đảm trách việc thu tiền, mua sắm một sô’ thứ cần thiết phục vụ cho chuyến đi

Càu h ó i :

1 Là giáo viên chủ nhiệm lóp, bạn xử lí thê nào ? Tại sao ?

a) G iao tiền cho nó thì giông như "giao trứng cho ác" Cử

em k h á c làm.

b) M ạnh dạn g ia o tiền cho X quản lí

13

Trang 16

c) Trao dổi với ban cán sự lớp về trường hợp của X rồi mới

đi đến quyết định có cử X hay không ?

ở lóp bạn dạy có học sinh hay gây gổ với các bạn, học lực lại quá yếu Một hôm em dũng cảm cùng người khác bắt được

kẻ gian

Câu h ỏ i :

1 Bạn đánh giá thế nào về hành động này ? Tại sao ?

a) Coi đây là h àn h động bột p h á t nên không cần quan tâm đến.

b) Không dám khen việc làm này vi sợ em đó không sửa chữa khuyết điểm của mình.

c) Coi đây là hàn h vi tốt nên đ ã kịp thời khen em trước lớp,

đ ề nghị nhà trường khen và thông báo về g ia đình.

Bạn trừng phạt học sinh phạm lỗi nhưng thực ra em đó không có lỗi Chẳng hạn, sau buổi lao động, do một học sinh lớp bạn làm chủ nhiệm báo cáo không đúng sự thật, bạn phê

bình m ộ t học sin h n a m k h ô n g m a n g d ụ n g cụ lao động, n h ư n g

hoá ra em đó lại có mang dụng cụ lao động

Câu h ỏ i :

1 Bạn xử lí thê nào ? Tại sao ?

a) Im lặng, không bao giờ nhắc đến chuyện đó nữa vì sợ

m ât uy tín.

Trang 17

c) Không nói đến sự việc xảy ra, sau đó nhân dịp nào đó bạn nói với học sinh răng : "Hôm trước cô p h ê binh em nhưng thực ra em khôn g m ắc khuyết điểm đó Người lớn củng có lức sai lầm".

2 Rút ra bài học kinh nghiệm

Khi đang say sưa giảng bài, giáo viên định cầm giẻ lau bảng thì một con cóc to nằm sẵn trong đôYig giẻ nhảy lên cánh tay của giáo viên

Câu h ỏ i :

1 Nêu là giáo viên trong trường hợp này, bạn xử lí thê nào ? Tại sao ?

a) Ngừng giảng, bỏ chạy ra ngoài và nghỉ dạy luôn tiết đó b) Đ ề nghị lớp tim cho ra thủ p h ạm thì mới dạy tiếp.

c) B ình thường như không có chuyện g ì xảy ra, xin lỗi học sinh đê ra ngoài vứt con cóc và vào lớp lại tiếp tục giản g bài.

d.) H ỏi cả lớp "Ai đ ã làm chuyện này, hãy đứng lên nhận lôi ? Nếu có hục sinh đứng lên nhận lỗi thì g iá o viên tha thứ

và tiếp tục g iả n g bài Còn nếu cả lớp im lặng, g iá o viên ngừng

g iả n g và lên báo cáo với g iá o viên chủ nhiệm lớp.

e) H ất con cóc xuống đát và đ ề nghị một em học sinh vứt con cóc ra ngoài, rồi lạ i tiếp tục giản g bài.

Tỉnh huống sô 13

Một cô giáo đang giảng bài rất say sưa, nhưng khi quay mặt

vê phía bảng, cô giáo bỗng bị một phát súng cao su bắn từ dưứi lớp lên Cô giáo đã biết người bắn là ai

15

Trang 18

Câu h ỏ i :

1 Nếu là cô giáo trong trường hợp này, bạn sẽ xử lí như thê nào ? Tại sao ?

a) Giảng bài binh thường, coi như không có chuyện gi xảy

ra, cuối giờ gặp riêng học sinh đó đ ể biết lí do tại sao lạ i làm như vậy.

b) N hắc nhẹ nhưng vẫn cứ tiếp tục tái diễn, thi đuổi ra khỏi lớp.

c) L ập tức đuổi em học sinh đó ra khỏi lớp.

d) Ngừng giảng, m ắt hướng về p h ía học sinh đó, yêu cầu

em đứng lên nói rõ lí do tại sao làm như vậy ?

2 Rút ra bài học kinh nghiệm

Trong lớp có một học sinh học giỏi Những bài tập mà giáo viên giao cho cả lớp, em đó chỉ làm xong trong choc lát Làm thê nào đê dạy và giúp em học sinh tài năng này ?

Câu hỏi :

1 Nếu là giáo viên trong trường hợp này, bạn sẽ làm như thê nào 9 Tại sao ?

a) Ra bài tập mới cho cả lớp, đồng thỉfi ra bài tập kh ó hơn, đòi hỏi kiến thức cao hơn cho riêng em học sinh giỏi dó.

b) Mời học sinh dó lên chữa bài tập cho cả lớp.

c) R a đ ế riêng cho em học sinh đó, còn cả lớp chữa bài tập d) Giới thiệu cho em một sô sách đọc thêm, khuyên Khích

em làm bài tập trong sách nâng cao.

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	3,79 MB