Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu phương thức tự sự Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt Với mục đích giao tiếp như vậy, tựu sự có b- Phương thức tự sự: phương thức tự sự nh[r]
Trang 1Bài 2
Tiết 5,6:
Thánh Gióng
I- Mục tiêu cần đạt:
- Giúp học sinh:
+ Hiểu được ý nghĩa của truyền thuyết Thánh Gióng
+ Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kì ảo của truyện
+ Kể được truyện
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
1.Kiểm tra bài cũ:
- Kể tóm tắt truyện “Bánh chưng bánh giày”? Cho biết ý nghĩa của truyện?
2 Bài mới:
A- Giới thiệu bài:
Ngay từ buổi đầu dựng nước, với tinh thần dân tộc cao, nhân dân ta đã kiên cường chống giặc ngoại xâm để giữ nước Vì thế mà chủ đề đánh giặc cứu nước là chủ đề lớn, cơ bản, xuyên suốt lịch sử văn học Việt Nam nói chung và văn học dân gian nói riêng
Đọc truyền thuyết, chúng ta không chỉ thấy người xưa giải thích với một niềm tự hào về nguồn gốc dân tộc, đất nước mà còn thấy trong đó tinh thần, ý thức và sức mạnh đánh giặc có từ rất sớm của người Việt Cổ, thấy được tài năng sáng tạo nghệ thuật của tập thể nhân dân Cũng chính những trang truyền thuyết này đã khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào và quyết tâm bảo vệ đất nước của thế hệ sau này
B- Tiến trình tổ chức các hoạt động:
- Các thiết bị tài liệu cho các hoạt động:
+ Sưu tầm các bức tranh, bài thơ, đoạn thơ về Thánh Gióng
+ Xem phim hoạt hình Ông Gióng
- Hướng dẫn học sinh đọc văn bản
Hoạt động 1:
GV cho HS tìm hiểu văn bản trước khi đọc
truyện Chú ý các chú thích: 1, 2, 4, 6, 10,
11, 17, 18, 19
GV đọc trước một đoạn truyện
Gọi HS đọc truyện theo 4 đoạn
GV lưu ý học sinh đọc những đoạn có
những chi tiết kì lạ phải đọc với giọng đọc
chậm, trầm, tạo sự bí ẩn, thu hút người nghe
Đoạn kể về Gióng đi đánh giặc với giọng
đọc hào hùng thể hiện sự dũng cảm của
Thánh Gióng
* Những lưu ý này có thể nêu trực tiếp, cũng
có thể để học sinh tự rút ra sau khi nêu nội
dung chính của đoạn và nêu nhận xét về
cách đọc của bạn
1- Đọc - chú thích
Đ1: Tư đầu nằm đấy, Đ2: tiếp cứu nước
Đ3: tiếp lên trời Đ4: Phần còn lại
Trang 2Hoạt động 2: Tìm hiểu sơ bộ về tác phẩm
? Em hãy cho biết trong truyện Thánh
Gióng gồm có những nhân vật nào? Nhân
vật nào là nhân vật chính?
Thánh Gióng
- Mẹ Thánh Gióng
- Sứ giả - Bà con
Hoạt động 3: Tìm hiểu nhân vật Thánh Gióng
? Tìm những chi tiết kể về Thánh Gióng ?
( Theo trình tự thời gian)
Chi tiết nào là chi tiết tưởng tượng kì lạ giàu
ý nghĩa?
Nhân vật Thánh Gióng:
- Lên ba mà không biết nói biết cười.
- Tiếng nói đầu tiên là tiếng nói đòi đi
đánh giặc.
- Gióng đòi roi sắt ngựa sắt để đi đánh giặc.
- Gióng lớn nhanh như thổi, cơm ăn mấy không biết no, áo vừa mặc xong đã đứt chỉ
- Bà con vui lòng gom góp gạo nuôi Gióng
- Gióng xông thẳng vào quân giặc, roi sắt gẫy, Gióng nhổ tre bên đường diệt giặc
- Đánh giặc xong, Gióng cởi bỏ áo giáp bay thẳng về trời
Hoạt động 4: Tìm hiểu ý nghĩa hình tượng Thánh Gióng
GV hướng dẫn HS tìm hiểu một số chi tiết kì
lạ tiêu biểu mà các em vừa tìm được:
GV- Như bao đứa trẻ khác, Gióng sinh ra
trong một gia đình nghèo, yêu lao động,
khuôn mặt cũng khôi ngô tuấn tú
Nhưng một điều kì lạ là đã 3 tuổi mà
Gióng vẫn không biết nói biết cười, cứ đặt
đâu thì ngồi yên đấy Nhưng kì lạ hơn nữa,
nghe tiếng sứ giả kêu gọi người đánh giặc
cứu nước Gióng cất tiếng nói , tiếng nói ấy
lại là tiếng nói đi đánh giặc Theo em chi
tiết thần kì này có những ý nghiã gì?
? Không chỉ bằng lời, Gióng còn thể hiện
quyết tâm đi đánh giặc bằng những hành
động cụ thể Theo em, trong khi chờ rèn soi
sắt, Gióng đã làm gì để chuẩn bị đi đánh
giặc?
( Gióng ăn rất khoẻ )
GV có thể kể thêm những dị bản khác về chi
+ Ca ngợi ý thức đánh giặc cứu nước trong hình tượng Thánh Gióng Đứa trẻ hôm qua chưa biết nói, hôm nay nghe tiếng rao cầu hiền bỗng cất tiếng và tiếng nói đầu tiên là tiếng nói yêu nước, là lời tình nguyện đánh giặc cứu nước Bởi tiếng rao của sứ giả cũng chính là lời hiệu triệu của Vua hùng và hơn hết, đó là lời hiệu triệu của Tổ Quốc khi lâm nguy
ý thức này được đặt lên đầu tiên với người anh hùng ý thức đánh giặc cứu nưỡc tạo cho người anh hùng những khả năng hành động khác thường thần kì Gióng là hình ảnh của nhân dân Nhân dân lúc bình thường thì âm thầm lặng lẽ giống như Gióng ba năm không nói không cười Nhưng khi nước nhà gặp cơn nguy biến, thì họ sẵn sàng đứng lên bảo
vệ đất nước.
+Gióng sinh ra từ nhân dân, được nhân
Trang 3tiết kì lạ này để tạo hứng thú cho học sinh:
Gióng ăn 7 nong cơm, 3 nong cà, uống một
hơi nước cạn đà khúc sông, mặc thì vải bố
vải bông, bông lau che bụng mới mong kín
người Vì vậy mà bố mẹ Gióng phải cậy nhờ
bà con hàng xóm Bà con ai cũng vui lòng
góp gạo nuôi Gióng Vậy theo em chi tiết
này có ý nghĩa gì?
? Nhờ có sự đoàn kết giúp đỡ của nhân dân
Gióng đã trưởng thành như thế nào? (Gióng
lớn nhanh như thổi, vươn vai biến thành
tráng sĩ )
? Chi tiết này gợi cho em suy nghĩ gì?
? Bằng sự trưởng thành kì diệu như vậy,
Gióng đánh giặc ntn ? Em hãy đọc đoạn
truyện đó ?
* Cùng với việc Gióng đòi sứ giả rèn cho
mình roi sắt, ngựa sắt, áo giáp sắt, khi roi sắt
gẫy Gióng nhổ những bụi tre ven đường để
tiêu diệt giặc Chi tiết này có ý nghĩa gì ?
(Cho HS thảo luận ở nhóm)
Giáo viên liên hệ đến lời kêu gọi toàn quốc
kháng chiến của Hồ Chủ Tịch.
(- Sau khi đánh xong giặc, Gióng cởi bỏ áo
giáp sắt và bay về trời Tại sao Gióng
không trở về trong niềm vui chiến thắng của
nhân dân ? Chi tiết này gợi cho em suy nghĩ
gì về người anh hùng làng Gióng?
Lưu ý: Tổ chức thảo luận theo nhóm hoặc
đưa các câu hỏi trắc nghiệm để thay đổi
hình thức tránh nhàm chán.
? Qua những chi tiết tưởng tượng giàu ý
nghĩa, em hãy cho biết ý nghĩa hình tượng
Thánh Gióng ?
(? Hình ảnh Gióng tiêu biểu cho ai ?
Gợi em liên tưởng đến điều gì ?)
dân nuôi dưỡng Sức mạnh của Gióng
được bắt nguồn từ nhân dân, từ những gì giản dị nhất Thể hiện niềm tin, lòng yêu nước của nhân dân Thể hiện sự đoàn kết của nhân dân trong chống giặc ngoại xâm Sức mạnh của Gióng chính là sức mạnh đoàn kết của nhân dân Gióng là người anh hùng được sinh ra từ nhân dân Có sức mạnh ấy không một công việc lớn lao vĩ đại nào mà không làm
được, không một thử thách nào không thể vượt qua Bởi vậy, Gióng cong là biểu tượng cho sự trưởng thành của tinh thần yêu nước và ý chí quật cường chống xâm lăng của dân tộc.
+ Sự trưởng thành của Gióng thật nhanh
và kì lạ Nhanh như thế thì mới kịp đi
đánh giặc để cứu nước Nhanh như thế
để chứng tỏ sự trưởng thành vượt bậc về
ý chí, tinh thần, về tầm vóc phi thường của một dân tộc rất yêu chuộng hoà bình trước hoạ ngoại xâm Sự trưởng thành nhanh như vậy cong thể hiện niềm tin vào chiến thắng của nhân dân vì trong tiềm thức của nhân dân người anh hùng phải là người khổng lồ về thể xác, sức mạnh Có như vậy mới có thể có được chiến công lớn lao.
Người anh hùng ấy không là cả về thể chất và ý chí Trí tưởng tượng mạnh mẽ liệt của lòng yêu nước trong nhân dân đã khiến họ tạo nên một hình ảnh kỳ vĩ phi thường về người anh hùng cứu nước Dường như, nhiệm vụ càng nặng nề bao nhiêu thì người anh hùng ấy càng trưởng thành bấy nhiêu để thừa sức giết giặc Đó cũng chính là sự trưởng thành của sức mạnh quân đội từ ND mà ra, được ND nuôi dưỡng và ủng hộ
+ Thể hiện sự chuẩn bị công phu và quy mô của Gióng cũng như của nhân dân ta trước khi ra trận ( Không chỉ lương thực
Trang 4Truyện không chỉ lôi cuốn người đọc bởi
những chi tiết kì lạ giàu ý nghĩa mà còn có
cơ sở sự thật lịch sử
? Vậy theo em truyện liên quan đến sự thật
lịch sử nào ?
mà còn vũ khí ) Thể hiện quyết tâm tiêu diệt giặc đến cùng bằng tất cả những gì
có được.
+ Nhân dân yêu mến, muốn giữ mãi hình
ảnh người anh hùng nên đã để cho Gióng trở về cõi vô biên bất tử Bay lên trời, Gióng là non nước, đất trời, là biểu tượng kiêu hãnh bất tử của người dân Văn Lang.
Đánh giặc xong Gióng không trở về nhận phần thưởng, không hề đòi hỏi công danh Dấu tích của quê hương Gióng để cho quê hương xứ sở.
- ý nghĩa hình tượng Thánh Gióng:
+ Gióng là hình ảnh tiêu biểu rực rỡ
của người anh hùng đánh giặc giữ nước Đây là hình tượng người anh hùng đánh giặc đầu tiên, rất tiêu biểu cho lòng yêu nước của nhân dân ta + Gióng là người anh hùng mang trong mình sức mạnh của cả cộng đồng ở buổi đầu dựng nước: Sức mạnh của tổ tiên thần thánh, sức mạnh của cả cộng
đồng, sức mạnh của thiên nhiên, văn hoá kĩ thuật.
+ Phải có hình tượng khổng lồ, đẹp và khái quát như Thánh Gióng mới nói
được lòng yêu nước, khả năng và sức mạnh quật khởi của nhân dân ta trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
- Vào thời Hùng Vương, chiến tranh tự
vệ ngày càng trở nên ác liệt, đòi hỏi phải huy động sức mạnh của cả cộng đồng
- Số lượng và kiểu loại vũ khí của người Việt cổ tăng lên ( Nhất là vũ khí bằng sắt, vì lúc này nghề luyện kim đã ra đời)
- Vào thời Hùng Vương, cư dân Việt Cổ tuy nhỏ nhưng đã kiên quyết chống lại mọi đạo quân xâm lược lớn mạnh để bảo
vệ cộng đồng
Hoạt động 4: Ghi nhớ
- Cho HS đọc phần ghi nhớ, giáo viên hướng Ghi nhớ:
Trang 5dẫn HS phân tích các ý trong phần này.
- Cho HS đọc phần đọc thêm Ngoài ra có
thể cho HS đọc những đoạn thơ câu thơ khác
viết về Thánh Gióng của các nhà thơ khác
Hình tượng Thánh Gióng với nhiều màu sắc thần kì là biểu tượng rực rỡ của ý thức và sức mạnh bảo vệ đất nước, đồng thời là sự thể hiện quan niệm và mơ ước của nhân dân ta ngay
từ buổi đầu lịch sử về người anh hùng cứu nước chống giặc ngoại xâm.
Hoạt động 5: Luyện tập: Tuỳ vào thời gian còn lại của tiết học.
Hình ảnh nào của Thánh Gióng là hình ảnh đẹp trong tâm trí em ?
+ Là hình ảnh giàu ý nghĩa, hay về nghệ thật
Hội thi thể thao trong nhà trường phổ thông mang tên hội khoẻ Phù Đổng:
Đây là hội thao dành cho lứa tuổi thiếu nhi - lứa tuổi của Thánh Gióng
Mục đích của Hội khoẻ là khoẻ để học tập tốt, lao động tốt góp phần vào sự nghiệp bảo
vệ và xây dựng đất nước
- Học thuộc ghi nhớ
- Viết đoạn văn nêu cảm nghĩ của em về chi tiết đẹp trong truyền thuyết Thánh Gióng:
“Tráng sĩ cởi bay lên trời”
- Chuẩn bị bài: Từ mượn
Trang 6Bài 2: Tiết 7
Từ mượn
I- Mục tiêu cần đạt:
Học sinh cần đạt được những yeu cầu sau:
- Hiểu đợc thế nào là từ mượn
- Bước đầu sử dụng từ mượn một cách hợp lí trong nói và
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
1.Kiểm tra bài cũ:
- Từ có cấu tạo như thế nào? Cho ví dụ minh họa?
- Bài tập 4, 5
2 Bài mới:
A- Giới thiệu bài:
B- Tiến trình tổ chức các hoạt động:
- Các thiết bị tài liệu cần thiết cho giờ học:
Hướng dẫn học sinh đọc văn bản
Hoạt động 1: Giải nghĩa từ
Học sinh đọc ví dụ trong SGK ? I- Từ thuần Việt và từ mượn:
Giải nghĩa các từ, hay tìm từ thuần Việt có ý
nghĩa tương đương : trượng, tráng sĩ ?
( tham khảo phần chú thích)
Giải nghĩa từ
- Trượng: Đơn vị đo độ dài bằng 10
thước Trung Quóc cổ (3,33 m)
- Tráng sĩ: người có sức lực cường
tráng, chí khí mạnh mẽ, hay làm việc lớn ( cường: khoẻ mạnh, to lớn, sĩ: người trí thức thời xưa và những người
được tôn trọng nói chung)
Hoạt động 2: Xác định nguồn gốc từ
Theo em những từ được chú thích có nguồn
gốc từ đâu ? - Những từ này là những từ mượn của tiếng Hán - Trung Quốc
Hoạt động 3: Xác định nguồn gốc một số từ mượn
? Trong những từ ở mục 3 những từ nào mượn
của tiếng Hán, những từ nào mượn của ngôn
ngữ khác ?
( HS chú ý ở hình thức viết của những từ nói
trên: những từ có nhiều âm tiết và có dấu
ngang nối liên kết các âm tiết đó là từ mượn
các ngôn ngữ khác như Anh, Nga, Pháp
Ngoài ra một số từ không có dấu ngang nối và
được Việt hoá ở mức đọ cao như: ti vi, xà
phòng, mít tinh cũng là những từ mượn các
ngôn ngữ khác
- Tiếng Việt còn mượn từ của một số ngôn ngữ khác như tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga
Trang 7? Giả sử không có những từ mượn như vừa
nêu, em hãy diễn đạt bằng từ thuận Việt có
nghĩa tương đương ở một số trường hợp ?
Ví dụ:
- Tôi nấu cơm bằng bếp ga ( Tôi nấu
cơm bằng bếp đun bằng khí hoá lỏng
chế tạo từ dầu lửa)
- Tôi xem ti vi (Tôi xem hình ảnh trên
thiết bị dẫn không cần dây - vô tuyến)
- Tôi mua một bánh xà phòng (Tôi mua
một bánh chất tẩy rửa có mùi thơm)
? Nhận xét gì về sự thay thế này ? Vậy, ngoài
từ thuần Việt là những từ do nhân dân sáng
tạo ra, tại sao chúng ta phải sử dụng từ mượn
?
? Từ đó em hiểu thế nào là từ mượn ? (A)
? Từ mượn thường có nguồn gốc từ đâu ? ( từ
tiếng Hán và các ngôn ngữ khác như Anh,
Pháp, Nga )
GV ghi bằng kết luận này
Hoạt động 4: Nhận xét về cách viết các từ mượn
? Hình thức viết của những từ mượn như thế
nào ?
GV gọi từ 1 đến 2 em, bổ sung cho hoàn
chỉnh rồi ghi kết luận lên bảng ( Các từ mượn
được Việt hoá thì viết như từ thuần Việt,
những từ mượn chưa được Việt hoá hoàn toàn
thường có dấu ngang nối để nối các tiếng với
nhau )
- Các từ mượn được Việt hoá thì viết như từ thuần Việt, những từ mượn chưa
được Việt hoá hoàn toàn thường có dấu ngang nối để nối các tiếng với nhau
Hoạt động 5: Ghi nhớ
Một bạn nhắc lại những ý mà bạn A, B,
C vừa trả lời Đó chính là những ghi nhớ của
bàihọc hôm nay
? Một bạn đọc lại một lần nữa ghi nhớ trong
SGK trang 25
Ghi nhớ:
Từ thuần Việt:
Là những từ do nhân dân ta tự sáng tạo ra.
Từ mượn:
Là những từ vay mượn của tiếng nước ngoài để biểu thị những sự vật đặc
điểm mà Tiếng Việt chưa có từ thật thích hợp để biểu thị.
- Bộ phận từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Việt là từ mượn tiếng Hán ( gồm từ gốc Hán Việt)
Bên cạnh đó tiếng Việt còn mượn từ cảu một số ngôn ngữ khác như tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga.
- Các từ mượn được Việt hoá thì viết
Trang 8như từ thuần Việt, những từ mượn chưa được Việt hoá hoàn toàn thường
có dấu ngang nối để nối các tiếng với nhau).
Hoạt động 6: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về nguyên tắc mượn từ
* Không phải lúc nào khi gặp hạn chế về cách
diễn đạt ta cũng có thể sử dụng từ mượn Phần
tiếp theo của bài học sẽ cho ta biết nên sử
dụng từ mượn như thế nào ?
Học sinh đọc phần 2 ?
Một HS khác đọc phần đọc thêm ở cuối bài ?
? Qua phần ý kiến của Hồ Chủ Tịch trích
trong " Hồ Chí Minh toàn tập" và phần đọc
thêm ở cuối bài em rút ra nhận xét gì ?
( Từ mượn làm giàu ngôn ngữ dân tộc, không
nên mượn tiếng nước ngoài một cách tuỳ tiện,
những từ thuần Việt dễ hiểu sử dụng thì
không nên dùng từ mượn để thay thế )
* Đó chính là ghi nhớ cuối cùng của bài học
hôm nay
? Một học sinh đọc lại phần Ghi nhớ của bài
học
II- Nguyên tắc mượn từ:
Mượn từ là một cách làm giàu tiếng Việt Tuy vậy để bảo vệ sự trong sáng của ngôn ngữ tiếng Việt không nên mượn từ nước ngoài một cách tuỳ tiện
Hoạt động 7: Luyện tập: Tuỳ vào thời gian còn lại của tiết học
Bài tập 1: Một số từ mượn trong câu:
a- Hán Việt: vô cùng, ngạc nhiên, sính lễ
b- Hán Việt : Gia nhân
c- Anh: Pốp, in- tơ- net
Bài tập 2: Nghĩa của từng tiếng tạo thành từ Hán Việt:
a- Khán giả: - khán : xem
- Giả: người
b- Đọc giả: - Độc: đọc
- Giả: người
c- Yếu điểm: - Yếu: quan trọng
- điểm : điểm
d- Yếu lược: - yếu: quan trọng
- lược: tóm tắt
e- Yếu nhân: - yếu: quan trọng
- nhân: người
Bài tập 3: Một số từ mượn:
a- Là đơn vị đo lường: mét, ki- lô- mét, ki - lô - gam
b- Là tên của một số bộ phận của chiếc xe đạp: ghi- đông, pê- đan, gác- đờ- bu
c- Tên một số vật dụng : ra-đi-ô, vi -ô -lông
Trang 9Bài tập 4:
- Các từ mượn: Phôn, Fan, nốc ao
- Có thể dùng các từ ấy trong hoàn cảnh giao tiếp thân mật với bạn bè, người thân Cũng có thể viết trong những tin trên báo ưu điểm những từ này là ngắn gọn Nhược
điểm của chúng là không trang trọng, không phù hợp trong giao tiếp chính thức
Bài tập 5: Chú ý viết đúng:
- l/n: lúc, lên , lớp lửa, lại, lập / núi, nơi này
- s: sứ giả, tráng sĩ, sắt, Sóc Sơn
Hoạt động 8: Hướng dẫn học bài ở nhà:
- Nắm chắc nội dung ghi nhớ
- Tìm hiểu trước văn bản : Sơn Tinh, Thủy Tinh.
Trang 10tuần 2 : Bài 2
Tiết 8:
I- Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS nắm được mục đích giao tiếp của tự sự, có khái niệm sơ bộ về phương thức tự sự trên cơ sở hiểu được mục đích giao tiếp của tự sự và bước đầu biết phân tích các sự việc trong tự sự
II- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
1.Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là giao tiếp? Thế nào là văn bản? Có mấy kiểu văn bản cùng với phương thức biểu đạt tương ứng?
2 Bài mới:
A- Giới thiệu bài:
Như chúng ta đã biết, ngay từ khi chưa tới trường chúng ta đã được nghe bà hoặc mẹ kể cho chúng ta nghe những câu chuyện cổ tích, về nguồn gốc loài vật Đến trường, ta lại
được các thầy cô kể về tấm gương sáng trong chiến đấu lao động bảo vệ và xây dựng đất nước Đi học về, em lại kể cho ông bà cha mẹ nghe những chuyện thú vị mà mình đã
được nghe, được thấy ở trường Những tình huống mà cô vừa nêu chính là tự sự Vậy tự
sự là gì, mục đích giao tiếp của tự sự là gì, phương thức tự sự như thế nào Câu trả lời chính là nội dung bài học hôm nay !
B- Tiến trình tổ chức hoạt động:
+ Các thiết bị tài liệu cần thiết cho giờ học
Hướng dẫn học sinh đọc văn bản
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu ý nghĩa và đặc điểm chung của phương thức tự sự
1- ý nghĩa và đặc điểm chùn của phương thức tự sự:
* HS nêu 6 kiểu văn đã học ở bài trước?
GV chuyển sang kiểu văn bản tự sự để giới
thiệu vào bài ?
GV: Tự sự là một từ Hán Việt, giờ trước, khi
tìm hiểu về các kiểu văn bản, cô đã giao việc
cho các em tìm hiểu nghĩa của từ " tự sự"
bằng cách tra từ điển
Em nào nêu được nghĩa của từ này ?
? Hàng ngày em được nghe những ai kể
chuyện và là những chuyện gì ?
? Không chỉ được nghe mà em còn kể chuyện
cho những người nào nghe ? Là những chuyện
gì ?
? Gần đây nhất, các em vừa chứng kiến một
a- Mục đích giao tiếp của tự sự:
+ Tự sự giúp người kể giải thích sự việc, tìm hiểu con gười, nêu vấn đề và bày tỏ khen chê