- Nắm được kiến thức và cách vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt, tự sự, miêu tả, biểu cảm, thuyết minh trong một bài văn nghị luận để nâng cao hiệu quả nghị luận của bài văn đó[r]
Trang 1Ngày soạn…… / ……/ ……… Ngày giảng …… / … / … Lớp 12
Tiết 37 Làm văn
LUYỆN TẬP CÁC PHƯƠNG THỨC BIỂU ĐẠT
TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
1 Mục tiêu cần đạt:
a Kiến thức:
Giúp HS
- Hiểu được thế nào là vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt và việc vận dụng kết hợp các phương thức đó đem lại những lợi ích gì đối với công việc làm văn
b Kỹ năng:
- Nắm được kiến thức và cách vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt, tự sự, miêu
tả, biểu cảm, thuyết minh trong một bài văn nghị luận để nâng cao hiệu quả nghị luận của bài văn đó
- Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ của cá nhân về tác dụng của việc vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận
- Tư duy sáng tạo: lựa chọn và vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai các vấn đề nghị luận
c Thái độ:
- Tích cực học tập, tự giác làm thêm bài tập
2 Chuẩn bị của GV và HS
a GV: Đọc bài, soạn giáo án, SGK NVăn 12- T1, SGV NVăn 12 - T1
b HS: Đọc và soạn bài theo câu hỏi trong SGK NVăn 12 - T1
3 Tiến trình bài dạy:
* Ổn định lớp (1’)
a Kiểm tra bài cũ (Trong quá trình học bài mới)
* Giới thiệu bài mới:
Muốn viết bài văn nghị luận hay, hấp dẫn, người viết cần vận dụng kết hợp nhiều thao tác lập luận: chứng minh, bác bỏ, phân tích, giải thích Và cho bài nghị luận bớt khô khan trừu tượng, người viết cần vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt: tự sự, miêu
tả, biểu cảm việc kết hợp các phương thức biểu đạt, tự sự, miêu tả, biểu cảm đem lại sự hấp dẫn, sinh động cho bài văn nghị luận Để giúp các em sử dụng tốt các phương thức biểu đạt trong bài văn, chúng ta cùng đi vào luyện tập vận dụng kết hợp các phương thức biểu đạt trong bài văn nghị luận.
b Bài mới (42’)
HD hs ôn tập kiến thức
qua luyện tập trên lớp
I Ôn tập các phương thức biểu
Trang 2Y.cầu hs nhắc lại một số
kiến thức cơ bản về các
phương thức biểu đạt
? Từ bậc THCS đến bậc
THPT, chúng ta đã học
những phương thức biểu
đạt nào?
Hãy quan sát bảng tổng
hợp và điền vào ô trống
tên văn bản tương ứng
với đặc điểm phương
thức biểu đạt trong bảng
phân loại sau
GV trình chiếu S1
Kiểu văn bản tương
ứng với đặc điểm
phương thức biểu đạt
? Phân biệt sự khác nhau
của các kiểu vbản trên ?
? Các kiểu vbản trên có
thay thế cho nhau được
không ? Tại sao ?
? Các phương thức biểu
đạt trên có phối hợp với
nhau trong một vbản cụ
thể không ? Tại sao ?
- Hs suy nghĩ trả lời: có 6 phương thức biểu đạt đã học
+ Tự sự + Miêu tả + Biểu cảm + Thuyết minh + Nghị luận + Hành chính công vụ
- Hs suy nghĩ và trả lời
- Các kiểu văn bản trên khác nhau bởi hai điểm chính:
+ Phương thức biểu đạt
+ Hình thức thể hiện
- Các văn bản trên không thay thế cho nhau được, vì:
+ Phương thức biểu đạt khác nhau
+ Hình thức thể hiện khác nhau
+ Mục đích khác nhau
- Các phương thức biểu đạt có thể phối hợp với nhau trong cùng một văn bản
cụ thể, vì:
+ Trong văn bản tự sự có thể sử dụng
đạt (6’)
1 Tự sự
2 Miêu tả
3 Biểu cảm
4 Thuyết minh
5 Nghị luận
6 Hành chính – công vụ
Trang 3GV: Vậy việc ta đưa các
yếu tố tự sự, miêu tả,
biểu cảm vào bài văn
nghị luận sẽ mang lại
những tác động và hiệu
quả ra sao, chúng ta sẽ
cùng chuyển sang nội
dung thứ hai của bài …
HD hs tìm hiểu yếu tố
biểu cảm trong văn
nghị luận:
- Tổ chức cho HS thảo
luận (Mỗi bàn là một
nhóm)
GV yêu cầu các nhóm
quan sát ngữ liệu 1 và
thảo luận
GV trình chiếu S2 Ngữ
liệu 1.
“Hỡi đồng bào toàn
quốc!
Chúng ta muốn hoà
bình, chúng ta phải nhân
nhượng Nhưng chúng ta
càng nhân nhượng, thực
dân Pháp càng lấn tới,
vì chúng quyết tâm cướp
các phương thức: miêu tả, thuyết minh, nghị luận… và ngược lại
+ Ngoài chức năng thông tin, các văn bản còn có chức năng tạo lập và duy trì quan hệ xã hội do đó không thể có một văn bản nào lại thuần chủng một cách cực đoan
- Các nhóm hs quan sát ngữ liệu 1, thảo luận và cử đại diện nhóm trả lời
II Đưa các yếu tố
tự sự, miêu tả, biểu cảm vào bài văn nghị luận (35’)
1 Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận (10’)
- VD1:
Trang 4nước ta lần nữa!
Không, chúng ta thà hi
sinh tất cả, chứ nhất
định không chịu mất
nước, nhất định không
chịu làm nô lệ.
Hỡi đồng bào! Chúng
ta phải đứng lên!”
(Trích: Lời kêu gọi toàn
quốc k/chiến – HCM)
? Chỉ ra các yếu tố biểu
cảm trong văn bản? Tác
dụng của yếu tố biểu
cảm?
Tương tự như vậy, GV
yêu cầu các nhóm quan
sát ngữ liệu 2 và thảo
luận
GV trình chiếu S3 Ngữ
liệu 2.
“Chúng tuyệt đối không
cho nhân dân ta một
chút tự do dân chủ nào.
Chúng thi hành những
luật pháp dã man.
Chúng lập ba chế độ
khác nhau ở Trung,
- Các từ ngữ: Hỡi, muốn, phải, nhân nhượng, lấn tới, quyết tâm cướp, không, thà, chứ nhất định, không chịu, phải đứng lên.
- Câu cảm thán:
Hỡi đồng bào toàn quốc!
Hỡi đồng bào! Chúng ta phải đứng lên!”.
=> Tác dụng: Bộc lộ được tình cảm chân thành, mãnh liệt của tác giả, khiến lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến có sức thuyết phục cao
- Các nhóm theo dõi ngữ liệu 2, thảo luận và cử đại diện nhóm trả lời
+ Từ ngữ: Hỡi, muốn, phải….
+ Câu cảm thán
- Tình cảm yêu nước chân thành, mãnh liệt của tác giả
- Lời kêu gọi k/c có sức thuyết phục cao
- VD 2:
Trang 5Nam, Bắc để ngăn cản
việc thống nhất nước
nhà của ta Chúng tắm
các cuộc khởi nghĩa của
ta trong những bể máu.
Về kinh tế, chúng bóc
lột dân ta đến xương tuỷ,
khiến cho dân ta nghèo
nàn , thiếu thốn, nước ta
xơ xác, tiêu điều Chúng
cướp không ruộng đất,
hầm mỏ, nguyên liệu.
(Trích: Tuyên ngôn độc
lập – HCM )
? Chỉ ra các yếu tố biểu
cảm trong văn bản? tác
dụng ?
? Nhận xét về 2 ngữ liệu
vừa phân tích? (Gợi ý:
Hai VD trên có nhằm
mục đích biểu cảm
không?)
GV nhận xét về 2 ngữ
liệu đã tìm hiểu: Cả 2 tác
phẩm đều không nhằm
mục đích biểu cảm mà
nhằm mục đích nghị
luận Cụ thể:
+ VD 1 Tình thế của
Đất nước và cuộc kháng
- Các từ ngữ: không cho, dã man,.
ngăn cản
- Câu cảm thán:
+ Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của
ta trong những bể máu.
+ Chúng bóc lột dân ta đến xương tuỷ, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều.
=> Tác dụng:
+ Tố cáo tội ác của Pháp
+ Xót xa trước nỗi thống khổ của nhân dân dưới sự cai trị của thực dân Pháp
- Hs suy nghĩ trả lời
- Lắng nghe, tiếp nhận
+ Từ ngữ: không cho, dã man, ngăn cản
+ Câu cảm thán
- Tội ác của Pháp
- Xót xa nỗi thống khổ của nhân dân
Trang 6chiến của dân tộc ta sau
Cách mạng tháng Tám
1945
+ VD 2 Bác tố cáo tội ác
của thực dân Pháp trong
bản tuyên ngôn độc lập
? Từ Ngữ liệu đã phân
tích, em hãy cho biết yếu
tố biểu cảm có vai trò
ntn trong một bài hoặc
một đoạn văn nghị luận ?
GV: Thật vậy, nếu ta
tước bỏ những yếu tố
biểu cảm thì bài văn
nghị luận vẫn đúng
nhưng khô khan khó có
thể gây xúc động, truyền
cảm, hấp dẫn người đọc,
người nghe Và rõ ràng,
biểu cảm không thể thiếu
trong bài văn nghị luận
mặc dù nó chưa phải là
yếu tố quan trọng nhất
Muốn phát huy hết
tác dụng của yếu tố biểu
cảm trong bài văn nghị
luận người viết
+ Nghĩ đúng, nghĩ sâu
các vấn đề, các luận
điểm, luận cứ…
+ Thực sự xúc động
trước những điều đang
nói, đang viết, đang bàn
luận
- Vai trò của yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận: đóng vai trò phụ trợ, làm cho
lí lẽ thêm sức thuyết phục, tác động mạnh vào tình cảm, tâm hồn nguời đọc làm cho bài văn nghị luận thấm thía hay hẳn lên
- Lắng nghe, tiếp nhận
- Vai trò yếu tố biểu cảm:
+ Lí lẽ thuyết phục + Truyền cảm, hấp dẫn, tác động tư tưởng, tình cảm của
ng đọc, người nghe
Trang 7GV: Bên cạnh yếu tố
biểu cảm trong bài văn
nghị luận còn có hai yếu
tố khác cần thiết và có
thể tham gia Đó là yếu
tố miêu tả và tự sự
Nhưng đây
không phải là tự sự,
miêu tả riêng biệt như
trong hai kiểu văn bản
này đã được học ở lớp 6
Vậy vai trò và
đặc điểm riêng của 2 yếu
tố miêu tả và tự sự trong
bài văn nghị luận ntn,
chúng ta sẽ cùng tìm
hiểu…
GV HD hs tìm hiểu yếu
tố tự sự, miêu tả trong
văn nghị luận
GV trình chiếu S4 Ngữ
liệu 3.
“ Sau nữa, việc săn bắt
thứ “vật liệu biết nói” ,
mà lúc bấy giờ người ta
gọi là “chế độ lính tình
nguyện” (danh từ mỉa
mai một cách ghê tởm)
đã gây ra những vị
nhũng đoạn hết sức
trắng trợn.
Đây! Chế độ lính tình
nguyện ấy được tiến
hành như thế này: Vị “
chúa tỉnh” - mỗi viên sứ
ở Đông Dương quả là
một chúa tỉnh ra lệnh
cho bọn quan lại dưới
- Hs đọc và quan sát ngữ liệu 3
2 Tìm hiểu yếu tố
tự sự, miêu tả trong văn nghị luận (15’)
Trang 8quyền trong một thời
gian nhất định Bằng
cách nào, điều đó không
quan trọng Các quan cứ
liệu mà xoay xở Mà cái
ngón xoay xở ( ….) thì
các ông tướng ấy thạo
hết chỗ nói, nhất là xoay
xở làm tiền.
Thoạt tiên chúng tóm
những người khoẻ mạnh,
người nghèo khổ, những
người này chỉ chịu chết
thôi, không còn kêu cứu
vào đâu được Sau đó,
chúng mới đòi đến con
cái nhà giàu Những ai
cứng cổ thì chúng tìm
ngay ra dịp để sinh
chuyện với họ hoặc gia
đình họ, và nếu cần, thì
giam cổ họ lại cho đến
khi họ phải dứt khoát
chọn lấy một trong hai
con đường: “Đi lính tình
nguyện hoặc xì tiền ra”
(N.Ái Quốc - Thuế máu)
? Xác định các yếu tố tự
sự trong ngữ liệu 1 ?
GV trình chiếu S5 Ngữ
liệu 1.
“Ấy thế mà trong một
bản bố cáo với những
- Phát hiện các yếu tố tự sự:
- Vị chúa tỉnh… ra lệnh cho bọn quan lại dưới quyền, trong một thời hạn nhất định…đi lính tình nguyện hoặc xì tiền ra.
=> Những chi tiết cụ thể kể lại một kiểu bắt lính kì quặc và tàn ác, đáng căm phẫm của bọn thực dân Pháp
- Hs đọc và quan sát ngữ liệu 1
- VD1: Kể lại kiểu bắt lính kì quặc, tàn
ác của thực dân Pháp
Trang 9người bị bắt, Phủ toàn
quyền Đông Dương sau
khi hứa hẹn ban phẩm
hàm cho những người
lính còn sống sót và truy
tặng những người sẽ hi
sinh cho “Tổ quốc” đã
trịnh trọng tuyên bố
rằng: “ Các bạn đã tấp
nập đầu quân, các bạn
đã không ngần ngại rời
bỏ quê hương xiết bao
trìu mến để người thì
hiến xương máu của
mình như lính khố đỏ, kẻ
thì dâng hiến cánh tay
lao động của mình như
lính thợ”
Nếu quả thât người An
Nam khấn khởi đi lính
như thế, tại sao lại có
cảnh, tốp thì bị xích tay
điệu về tỉnh lị, tốp thì
trước khi xuống tàu, bị
nhốt trong một trường
trung học ở Sài Gòn, có
lính Pháp canh, lưỡi lê
tuốt trần, đạn lên nòng
sẵn ? Những cuộc biểu
tình đổ máu ở Cao Miên,
những vụ bạo động ở Sài
Gòn, ở Biên Hoà và
nhiều nơi khác nữa, phải
chăng là những biểu
hiện của lòng sốt sắng
đầu quân “tấp nập” và
“không ngần ngại” ?
(N.Ái Quốc - Thuế máu)
? Xác định các yếu tố
miêu tả trong ngữ liệu
2 ?
- Phát hiện các yếu tố miêu tả
- Tấp nập đầu quân, không ngần ngại
- VD2: Miêu tả cảnh khổ sở của người
Trang 10? Em hãy nhận xét về
VD1, VD1 ? (Gợi ý: Đây
có phải là văn bản tự sự
hay miêu tả không? Vì
sao?)
Vai trò của yếu tố tự sự
và miêu tả trong văn
nghị luận?
Ngoài các yếu tố tự sự,
miêu tả, biểu cảm, văn
bản nghị luận còn có thể
vận dụng phương thức
biểu đạt thuyết minh
GV HD hs Tìm hiểu
yếu tố thuyết minh
trong văn nghị luận
GV trình chiếu S6 Ngữ
rời bỏ quê hương xiết bao trìu mến, lính khố đỏ, khố xanh, tốp thì bị xích tay điệu về tỉnh lị, tốp thì trước khi xuống tàu, bị nhốt… có lính Pháp canh, lưỡi lê tuốt trần, đạn lên nòng sẵn ….
=> Miêu tả cảnh lại cảnh khổ sở của những người bị bắt đi lính
- VD1 có yếu tố tự sự
- VD2 có yếu tố miêu tả
Nhưng cả 2 VD trên đều không phải là văn bản tự sự hay văn bản miêu tả bởi vì:
+ Cả hai đoạn trích này đều nằm trong
văn bản nghị luận Thuế máu
+ Các đoạn tự sự và miêu tả được sử dụng chỉ nhằm mục đích làm sáng tỏ vấn đề nghị luận:
Tố cáo tội ác và sự lừa bịp của thực dân Pháp giữa lời nói và việc làm, hành động và thực tế của chúng trong cái gọi là chế độ “lính tình nguyện” mà thực chất là tai hoạ bị bắt đi làm bia đỡ đạn cho bọn thực dân
Hs trả lời
- Hs chú ý ngữ liệu
An Nam bị bắt đi lính
- VĐ nghị luận: Tố cáo tội ác và sự lừa bịp của thực dân Pháp: “lính tình nguyện” => bia đỡ đạn
- Vai trò yếu tố tự
sự, miêu tả: Luận điểm cụ thể, sinh động, rõ ràng, thuyết phục
3 Tìm hiểu yếu tố thuyết minh trong văn nghị luận (10’)
- VD
Trang 11liệu 5
“Hiện nay tre Việt Nam khá phong phú và đa dạng, có những loại tre sau: tre Đồng Nai, vầu Việt Bắc, trúc Lam Sơn, tre ngút ngàn Điện Biên, nứa, mai hay những khóm tre đầu làng
Tre dễ thích nghi với mọi môi trường sống: bờ ao, khô cằn, sỏi
đá Tre thường mọc từng bụi, từng khóm Quá trình phát triển của tre: ban đầu tre là những mầm măng nhỏ nằm dưới gốc, được che phủ bởi những cây tre cao và
lá cây Từ từ tre phát triển cứng cáp và dẻo dai Thân tre gầy guộc, được ghép lại từ nhiều mắt, bên trong thân tre ống rỗng Màu sắc của tre: có màu xanh lục, càng lên cao màu xanh của tre càng nhạt Thân tre mọc ra từng cành cây nhỏ, những cành cây này
có gai nhọn và lá Người
ta dùng những cành gai nhọn này bó với nhau để làm hàng rào, làm nơi trú ẩn cho các loài cá…
Lá tre mỏng và có hình thon có gân lá song song, độ dài của lá tre từ
10 – 15 cm Rễ tre thuộc loại rễ chùm, nhìn bề ngoài khá cằn cội nhưng
rễ tre bám rất chắc Hoa tre thường rất
Trang 12hiếm, vòng đời của tre
sẽ khép lại khi tre “ra
hoa”
? Nội dung văn bản nói
gì? Yếu tố thuyết minh?
? Vai trò của các yếu tố
thuyết minh trong văn
nghị luận ?
GV: Việc kết hợp vận
dụng phương thức thuyết
minh trong bài nghị luận
là cần thiết vì sẽ có tác
dụng tạo sự thuyết phục
cho luận điểm bằng việc
trình bày một cách chính
xác khách quan, khoa
học vấn đề ở nhiều góc
nhìn (Lí thuyết, thực
tiễn )
? Từ những điều phân
tích qua ví dụ, em hãy
rút ra kết luận ?
(Gợi ý: Vai trò của yếu
tố tự sự và miêu tả, biểu
cảm, thuyết minh trong
văn nghị luận?)
GV trình chiếu S7
Chốt lại phần kiến thức
cần đạt.
- Việc đưa các yếu tố tự
Xác định VĐ nghị luận và yếu tố thuyết minh
- Hs trả lời: Các yếu tố thuyết minh có vai trò thông tin tri thức một cách khách quan giúp người đọc (người nghe) tin vào những luận điểm, luận cứ được trình bày trong bài văn nghị luận
- Hs trả lời
- Theo dõi và ghi ý tổng quát của bài học trong phần Ghi nhớ
- Cây tre Việt Nam + Phân loại cây tre + Đặc điểm của cây tre
- Vai trò của yếu tố thuyết minh: Thông tin tri thức khách quan, khoa học => sáng tỏ luận điểm
III Ghi nhớ (1’)