- Thuyền rẽ sóng…như Sau đó gọi đại diện các đang nhớ núi rừng - Núi cao như đột ngột nhóm trình bày Các nhóm khác lắng nghe và hiện ra - Những động tác nhanh góp ý kiến Gv chốt ý , bổ s[r]
Trang 1Tuần: 23 Ngày soạn: 23/01/2011
Tiết: 85
Văn bản:
Vượt thác
(Trích: “Quê nội” - Võ Quảng)
I Mục Tiêu : Giúp học sinh
- Thấy được giá trị nội dung và nghệ thuật độc đáo trong “Vượt thác”
1 Kiến thức:
- Tình cảm của tác giả đối với cảnh vật quê hương, với người lao động
- Một số phép tu từ được sử dụng trong văn bản nhằm miêu tả thiên nhiên và con người
2 Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm: giọng đọc phải phù hợp với sự thay đổi trong cảnh sắc thiên nhiên
- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng con người và thiên nhiên trong đoạn trích
3 Thái độ:
- Giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, yêu quý con người lao động
II Chuẩn bị:
- GV: Nghiên cứu SGK, SGV, soạn giáo án
- HS: Soạn bài theo câu hỏi
III Tiến trình bài học:
1 ổn định: 1’
2 Kiểm tra bài cũ: 5’
? Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật người anh trong truyện “Bức tranh của em gái tôi”
*Đáp án:
Nhân vật người anh: ban đầu đối xử với em: Coi thường, bực bội gọi em là Mèo Khi biết em có tài vẽ thì tỏ ra ghen tị, tức tối Khi em được giải thưởng từ ngạc nhiên – hãnh diện, xấu hổ và nhận ra con người thực của chính mình
3 Bài mới:
Nếu ở bài trước Đoàn Giỏi đã đưa người đọc tham quan cảnh sắc phong phú, tươi đẹp của vùng đất cực Nam tổ quốc ta, thì với Vượt thác, trích truyện Quê nội: Võ Quảng lại dẫn chúng ta ngược dòng sông Thu Bồn, thuộc miền Trung Trung bộ đến tận thượng nguồn lấy
gỗ Bức tranh phong phú cảnh sông nước và đôi bờ miền Trung này cũng không kém phần kì thú
Hoạtt động 1 Tìm hiểu chung
Trang 210’ G: Em hãy nêu những
hiểu biết của em về tác
giả?
- Võ Quảng: (1920 –
2007) quê ở Quảng Nam
- Là nhà văn chuyên viết
truyện cho thiếu nhi
2 Tác phẩm
- Trích từ chương XI
của tập truyện ngắn
“Quê nội”
Đọc mục chú thích (*) Trả lời
I Tìm hiểu chung;
1 Tác giả
- Võ Quảng: (1920 – 2007) quê ở Quảng Nam
- Là nhà văn chuyên viết truyện cho thiếu nhi
2 Tác phẩm
- Trích từ chương XI của tập truyện ngắn
“Quê nội”
Hoạt động 2 : Đọc - hiểu văn bản:
20’
Văn bản này chia làm
mấy phần?
Từ đâu đến đâu , nội
dung của từng phần ?
Trong 3 nội dung đó ,
nội dung nào là tả cảnh
thiên nhiên, nội dung
nào là tả người lao động
?
GV vượt thác là một bài
văn miêu tả, vậy theo
em vị trí quan sát để
miêu tả của tác giả trong
bài ? vị trí quan sát ấy
có thích hợp không ? vì
sao ?
Trả lời dựa vào chú thích
Hs: 3 phần
- Từ đầu đến “ vượt nhiều thác
nước”→ cảnh dòng sông và hai
bên bờ trước khi thuyền vượt thác
- Tiếp đó đến “thác cổ cò”→
cuộc vượt thác của dượng Hương Thư
- Phần còn lại → cảnh dòng sông
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Bức tranh thiên nhiên:
II Tìm hiểu văn bản.
1 Nội dung :
a Cảnh thiên nhiên trước và sau khi thuyền vượt thác.
* Cảnh dòng sông:
- Hình ảnh con thuyền :
+ Cánh buồm nhỏ căng phồng
+ Rẽ sóng lướt bon bon
+ xuôi chầm chậm
- Những thuyền chất đầy cau tươi, dây mây
Trang 3Vậy con thuyền được
tác giả miêu tả bằng
những chi tiết nào ?
Hs:
Tại sao tác giả miêu tả
dòng sông chỉ bằng hoạt
động của thuyền?
Cảnh hai bên bờ sông
được miêu tả bằng
những hình ảnh cụ thể
nào ?
Em có nhận xét gì về
cách dùng từ và nghệ
thuật miêu tả của tác giả
?
Cảnh dòng sông và
cảnh hai bên bờ trước và
sau khi thuyền vượt thác
đã đổi thay như thế nào
qua từng chặng đường
của con thuyền
Sự miêu tả của tác giả
và hai bên bờ sau khi thuyền vượt thác
Vị trí quan sát của tác giả là ở trên thuyền , là thích hợp Vì : bao quát được toàn bộ từ xa đến gần, từ gần đến xa từ cụ thể đến tổng thể
Tác giả dùng hình ảnh con thuyền để miêu tả cảnh dòng sông
→ Con thuyền là sự sống của dòng
- Bãi dâu trải ra bạt ngàn
- Những chòm cổ thụ đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước
- Những núi cao sừng sững
- Những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những
cụ già vung tay hô đám con cháu tiến về phía trước
?
, dầu rái,…
→ Con thuyền là sự sống của dòng sông
* Cảnh hai bên bờ.
- Bãi dâu trải ra bạt ngàn
- Những chòm cổ thụ đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước
- Những núi cao sừng sững
- Những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những cụ già vung tay
hô đám con cháu tiến
về phía trước
→ Dùng từ láy gợi hình và phép so sánh, nhân hoá
- Lúc đầu thì êm đềm , hiền hoà thơ mộng , quang cảnh rộng rãi , trù phú
- Đoạn cuối thì có nhiều thác dữ
cảnh vật um tùm,
Trang 4đã làm hiện lên một
cảnh tượng thiên nhiên
như thế nào ?
Cuộc vượt thác của
dượng Hương Thư diễn
ra trong hoàn cảnh nào ?
Em có suy nghĩ gì về
hoàn cảnh vượt thác đó
?
Hs: Hoàn cảnh đó rất
cần đến sự dũng cảm
của con người.
Hình ảnh dượng Hương
Thư lái thuyền vượt thác
được tập trung miêu tả ở
đoạn văn nào ?
Hs:
Trong đoạn văn đó hãy
tìm những từ ngữ miêu
tả hình ảnh dượng
Hương Thư?
Hs:
Ở đó tác giả chủ yếu sử
dụng nghệ thuật nào ?
- Lúc đầu thì êm đềm , hiền hoà thơ mộng , quang cảnh rộng rãi , trù phú
- Đoạn cuối thì có nhiều thác dữ
cảnh vật um tùm, đồng ruộng mở ra
→ Phong phú , đa dạng, giàu sức sống vừa tươi đẹp , vừa nguyên sơ và cổ kính
- Mùa nước to, nước từ trên cao phóng xuống
→ Đầy khó khăn, gian khổ, nguy hiểm
đồng ruộng mở ra
→ Phong phú , đa dạng, giàu sức sống vừa tươi đẹp , vừa nguyên sơ và cổ kính
b Cuộc vượt thác của dượng Hương Thư
* Hoàn cảnh vượt thác
- Mùa nước to, nước
từ trên cao phóng xuống
- Thuyền vùng vằng
cứ chực tụt
→ Đầy khó khăn, gian khổ, nguy hiểm
*Hình ảnh dượng Hương Thư.
- Như một pho tượng đồng đúc
- Bắp thịt cuồn cuộn
- Răng cắn chặt
- Ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ
→ So sánh : rắn chắc, bền bỉ , quả cảm và tinh thần vượt lên gian khó
→ Đề cao sức mạnh
Trang 5So sánh như vậy có tác
dụng gì trong việc gợi tả
hình ảnh dượng Hương
Thư?
Qua hình ảnh dượng
Hương Thư tác giả
muốn gửi gắm điều gì
với chúng ta?
Hs:
Thảo luận về nghệ thuật
ý nghĩa của VB
Qua tìm hiểu văn bản
em nhận thấy “ vượt
thác” đã dựng lên nột
cảnh tượng về thiên
nhiên và con người lao
động nơi đây như thế
nào ?
Hs:
Em học tập được những
gì về nghệ thuật miêu tả
từ văn bản
“ Vượt thác”
: So với văn bản “Sông
nước Cà Mau” việc
miêu tả có gì khác?
H: Nội dung: Vẻ đẹp,
cảnh quan của dòng
sông Thu Bồn và hình
- Như một pho tượng đồng đúc
- Bắp thịt cuồn cuộn
- Răng cắn chặt
- Ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ
So sánh
→ Đề cao sức mạnh của người lao động, tình cảm quý trọng đối với người lao động trên quê hương
Chia nhóm TL
- Phối hợp miêu tả cảnh thiên nhiên và ngoại hình, hành động của con người
- Sử dụng phép so sánh phong phú và có hiệu quả
- Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu cảm và gợi nhiều liên tưởng
- VT là một bài ca về thiên nhiên, đất nước quê hương, về lao động; từ đó đã kín đáo nói lên tình yêu đất nước, dân tộc của nhà văn
của người lao động, tình cảm quý trọng đối với người lao động trên quê hương
2 Nghệ thuật:
- Phối hợp miêu tả cảnh thiên nhiên và ngoại hình, hành động của con người
- Sử dụng phép so sánh phong phú và có hiệu quả
- Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu cảm và gợi nhiều liên tưởng
2 Ý nghĩa:
- VT là một bài ca về thiên nhiên, đất nước quê hương, về lao động; từ đó đã kín đáo nói lên tình yêu đất nước, dân tộc của nhà văn
III.Tổng kết (ghi nhớ SGK
IV Luyện tập:
Bài tập 1
Trang 6ảnh DHT
Đọc bài đọc thêm
Hoạt động 3 : HDTH
4 Củng cố: 5’
? Cảnh thiên nhiên trong bài hiện lên ntn?
? Hình ảnh con người lao động được miêu tả ntn?
5 Hướng dẫn tự học : 4’
- Làm hoàn chỉnh các bài tập
- Học thuộc lòng bài đọc thêm
- Đọc kỉ VB nhớ những chi tiết MT tiêu biểu
- hiểu ý nghĩa phép tu từ trong MT cảnh TN
- Chỉ ra những nét đặc sắc của phong cảnh TN trong 2 VB : SNCM và VT
- Chuẩn bị bài: Buổi hhọc cuối cùng
- Chuẩn bị tiếp bài: so sánh
Trang 7Tuần: 23 Ngày soạn: 23/01/2011
Tiết: 86
So sánh ( tiếp )
I Mục tiêu : Giúp học sinh
- Biết vận dụng hiệu quả phép so sánh trong khi nói và viết
1 Kiến thức:
- Các kiểu so sánh cơ bản và tác dụng của so sánh trong nói và viết
2 Kĩ năng:
- Phát hiện sự giống nhau giữa các sự vật để tạo ra được những so sánh đúng, so sánh hay
- Đặt câu có sử dụng phép tu từ so sánh theo hai kiểu cơ bản
3 Thái độ:
- Thích thú khi học phép so sánh
II Chuẩn bị
- GV: Nghiên cứu SGK, SGV, soạn bài, bảng phụ
- HS: Soạn bài
III Tiến trình bài học:
1 Ổn định: 1’
2 Kiểm tra bài cũ: 4’
Thế nào là so sánh? Mô hình đầy đủ của phép so sánh? Lấy VD trong văn bản Vượt thác các so sánh?
Đáp án
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng
để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
- Mô hình đầy đủ:
Vế A (nêu tên sự vật, sự việc được so sánh)
Vế B (nêu tên sự vật, sự việc dùng để so sánh …
Từ ngữ chỉ phương diện so sánh
Từ ngữ chỉ ý so sánh
VD: DHT như 1 pho tượng đồng đúc, như 1 hiệp sĩ của Trường Sơn, như những cụ già vung tay …
3 Bài mới:
Như các em đã học ở tiết trước các từ ngữ thường dùng để so sánh là như, như là … vậy ngoài những từ so sánh đó ra ta còn sử dụng những từ nào dùng để thực hiện phép so sánh những từ so sánh đó, nó đã tạo ra những kiểu so sánh nào, ta cùng đi tìm hiểu
Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung
Trang 820’ Treo bảng phụ
Những ngôi sao thức ngoài
kia Chẳng bằng mẹ đã thức vì
chúng con Đêm nay con ngủ giấc tròn
Mẹ là ngọn gió của con suốt
đời
Em hãy đọc VD về phép so
sánh?
Đã học về phép so sánh em
hãy chỉ ra phép so sánh
trong khổ thơ đó?
Hãy chỉ ra những từ chỉ ý so
sánh trên?
Những từ chỉ ý so sánh có gì
khác nhau?
G: Cho thêm VD
VD1: Gió thổi là chổi trời
Nước mưa là cưa
trời
VD2: Quê hương là chùm
khế ngọt
Cho con trèo hái
mỗi ngày
Quê hương là
đường đi học
Con về rợp bướm
vàng bay
VD3: Qua đình ngả nón
trông đình
Đình bao nhiêu ngói
Đọc VD
H: Có 2 phép so sánh Phép so sánh 1:
A: Những ngôi sao B: mẹ đã thức
Từ so sánh: chẳng bằng
Phép so sánh 2:
A: Mẹ B: ngọn gió
Từ so sánh: là
- chẳng bằng
- là
Chẳng bằng: Vế A không ngang bằng vế B Là: Vế A ngang bằng
vế B
I Các kiểu so sánh:
1 Ví dụ: Sgk/41
Phép so sánh 1:
A: Những ngôi sao B: mẹ đã thức
Từ so sánh: chẳng bằng
Phép so sánh 2:
A: Mẹ B: ngọn gió
Từ so sánh: là
-> Chẳng bằng: Vế A không ngang bằng vế B Là: Vế A ngang bằng
vế B
Trang 9thương mình bấy nhiêu
VD4: Nơi Bác nằm, rộng
mênh mông
Chừng như năm tháng
non sông tụ vào
VD5: Thà rằng ăn bát
cơm rau
Còn hơn cá thịt nói
nhau nặng lời
? Em hãy chỉ ra các từ so
sánh trong các VD trên?
Em hãy tìm thêm những từ
chỉ ý so sánh ngang bằng,
không ngang bằng?
Qua phân tích VD em hãy
nêu các kiểu so sánh?
G: Em hãy lấy VD về phép
so sánh (Trong thơ, văn đã
học hoặc đặt câu có sử dụng
phép so sánh)
H: Lấy VD
H: Đọc ghi nhớ
G: Treo bảng phụ ghi VD
H: Đọc VD
Hãy cho biết nội dung của
đoạn văn?
Tìm phép so sánh trong
đoạn văn?
VD1, 2: là: so sánh
ngang bằng
VD3: bao nhiêu – bấy
nhiêu
so sánh ngang
bằng
VD4: chừng như: so
sánh ngang bằng
VD5: còn hơn: so
sánh không ngang bằng
- Ngang bằng: như, tựa như, giống như
- Không ngang bằng:
hơn, hơn là, kém, kém hơn
A là B
A chẳng là B
Nói vế những chiếc lá rụng
- Có chiếc tựa mũi tên nhọn, tựa cành cây …
2 Nhận xét:
Có 2 kiểu so sánh
- So sánh ngang bằng
- So sánh không ngang bằng
3 Ghi nhớ: sgk/42
II Tác dụng của so sánh:
1 Ví dụ
Trang 10G: Hãy chỉ ra sự vật được so
sánh và sự vật dùng để so
sánh?
Qua phép so sánh đã giúp
em hình dung gì về chiếc lá
rụng đó?
Đoạn văn đã giúp em hiểu
được gì về tư tưởng tình cảm
của người viết?
G: Em đánh giá ntn về nghệ
thuật dùng phép so sánh của
tác giả trong đoạn văn?
Hãy khái quát tác dụng của
phép so sánh?
như cho xong chuyện
- Có chiếc lá như con chim bị lảo đảo
- Có chiếc lá nhẹ nhàng khoan khoái như thầm bảo rằng
- Có chiếc lá như sợ hãi ngần ngại rồi như gần tới mặt đất
- Sự vật được so sánh:
Chiếc lá rụng (sự vật vô tri, vô giác)
- Sự vật dùng để so sánh (vế sau)
Người đọc hình dung được những cách rụng khác nhau của chiếc lá, hình ảnh gợi cảm và xúc động
Quan niệm về sự sống và cái chết
Tác giả sử dụng phép so sánh linh hoạt, tài tình chỉ là 1 chiếc lá thôi mà
có đủ các cung bậc tình cảm vui, buồn của con người được gửi gắm trong đó
Đọc ghi nhớ Tác dụng của phép tu từ so sánh : Vừa có tác dụng
giúp HS MT sự vật , sự việc được cụ thể , sinh động ; vừa có tác dụng biểu hiện tư tưởng , tình cảm sâu sắc
Hoạt động 2: Luyện tập
10’ GVcho HS đọc bài tập 1
SGK
Chỉ ra phép so sánh trong
những khổ thơ đó và cho biết
III Luyện tập.
1.Các phép so sánh,
chúng thuộc kiểu
Trang 11chúng thuộc kiểu so sánh
nào? Phân tích tác dụng gợi
hình , gợi cảm ?
Hs: làm độc lập, gv gọi 3 em
lên bảng làm, chấm điểm
Nêu những câu văn có sử
dụng phép so sánh trong bài
vượt thác ? em thích hình
ảnh so sánh nào? Vì sao?
GV : cho HS thảo luận nhóm
Bài tập 2 SGK
Sau đó gọi đại diện các
nhóm trình bày
Các nhóm khác lắng nghe và
góp ý kiến
Gv chốt ý , bổ sung
a Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Từ so sánh : là → ngang bằng
b Con đi…chưa bằng muôn nỗi…
Từ so sánh : chưa bằng
→ không ngang bằng
c Anh đội viên… như nằm trong giấc
Từ so sánh: như → ngang bằng
2 Những câu văn có sử
dụng phép so sánh trong
bài Vượt thác.
- Thuyền rẽ sóng…như đang nhớ núi rừng
- Núi cao như đột ngột hiện ra
- Những động tác nhanh như cắt
- DHT như một pho tượng đồng đúc
- Giống như một hiệp sĩ của trường sơn
- Những cây to như những cụ già…
* Hình ảnh DHT như 1 pho tượng đồng đúc → thể hiện trí tưởng tượng phong phú của tác giả, hình ảnh hiện lên đẹp, khỏe, hào hùng → thể hiện khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người
a Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Từ so sánh : là → ngang bằng
b Con đi…chưa bằng muôn nỗi…
Từ so sánh : chưa bằng
→ không ngang bằng
c Anh đội viên… như nằm trong giấc
Từ so sánh: như → ngang bằng
2 Những câu văn có sử
dụng phép so sánh trong
bài Vượt thác.
- Thuyền rẽ sóng…như đang nhớ núi rừng
- Núi cao như đột ngột hiện ra
- Những động tác nhanh như cắt
- DHT như một pho tượng đồng đúc
- Giống như một hiệp sĩ của trường sơn
- Những cây to như những cụ già…
* Hình ảnh DHT như 1 pho tượng đồng đúc → thể hiện trí tưởng tượng phong phú của tác giả, hình ảnh hiện lên đẹp, khỏe, hào hùng → thể hiện khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người
