khối 9 tuần 22 từ 17022021 đến 20022021 thcs phan đăng lưu

- Dựa vào ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật người ta chia sinh vật thành các nhóm: thực vật ưa ẩm, thực vật chịu hạn, động vật ưa ẩm và động vật chịu hạn?. Hình: Cây sống trong r[r]

Trang 1

NỘI DUNG HỌC TRỰC TUYẾN

Từ 02/02/2021 đến 06/02/2021 – Bộ môn: Sinh học 9

* YÊU CẦU HỌC SINH PHẢI THỰC HIỆN

- Tìm hiểu bài thông qua các PHẦN A, B

- Làm bài tập vào tập (PHẦN C)

- Chép nội dung bài học vào tập (PHẦN D)

Bài 43 : Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm lên đời sống sinh vật

A NỘI DUNG TÌM HIỂU BÀI

Nhiều loài sinh vật chỉ có thể sống nơi ấm áp (vùng nhiệt đới), nhưng ngược lại có loài chỉ sống nơi giá lạnh (vùng đới lạnh) Khi chuyển những sinh vật đó từ nơi ấm

áp sang nơi lạnh (hoặc ngược lại) thì khả năng sống của chúng bị giảm, nhiều khi không thể sống được

I Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật

- Nhiệt độ môi trường ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lý, tập tính của sinh vật

- Đa số các sinh vật sống trong phạm vi nhiệt độ từ 0 – 500C Ở thực vật, cây chỉ quang hợp và hô hấp ở nhiệt độ từ 20 – 300C Nhiệt độ trên 400C và dưới 00C cây ngừng quang hợp và hô hấp

Hình 43.1: a Lớp bần ở thân cây, b Lá cây vàng vào mùa thu và rụng vào mùa đông

 Thực vật vùng nóng thường có lá màu xanh đậm, bề mặt lá có tầng cutin dày hoặc lá biến thành gai hạn chế sự thoát hơi nước khi nhiệt độ không khí cao, thân mọng nước

 Thực vật vùng lạnh về mùa đông thường rụng lá: giảm diện tích tiếp xúc với không khí lạnh, thân và rễ có lớp bần dày tạo thành lớp bảo vệ cây

Trang 2

Hình: Gấu trắng Bắc cực

Hình: Gấu ngựa ở Việt Nam

Động vật ở vùng lạnh và vùng nóng có nhiều đặc điểm khác nhau

+ Động vật vùng lạnh có lông dày hơn, kích thước lớn hơn so với thú sống ở vùng nóng

+ Nhiều loài động vật có tập tính lẩn tránh nơi nóng hoặc lạnh quá bằng cách: chui vào hang, ngủ đông hoặc ngủ hè…

+ Có 1 số sinh vật sống được ở nhiệt độ rất cao như vi khuẩn suối nước nóng chịu được nhiệt độ 70 – 900C Một số sinh vật sống được ở nhiệt độ rất thấp như ấu trùng sâu ngô chịu được nhiệt độ - 270C

- Dựa vào sự ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật Người ta chia sinh vật thành 2 nhóm:

+ Sinh vật biến nhiệt: có nhiệt độ cơ thể phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường Nhóm này gồm: vi sinh vật, nấm, thực vật, động vật không xương sống, cá, ếch nhái, bò sát

+ Sinh vật hằng nhiệt: có nhiệt độ cơ thể không phụ thuộc vào nhiệt độ của môi trường Gồm: các động vật có tổ chức cao như: chim, thú và con người

II Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật

- Độ ẩm không khí và độ ẩm của đất ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật

+ Có những sinh vật thường xuyên sống trong nước hoặc trong môi trường ẩm ướt ven các bờ suối, dưới tán cây rừng rậm…

+ Có những sinh vật sống nơi có khí hậu khô như hoang mạc, vùng núi đá…

- Sinh vật sống ở những vùng có độ ẩm khác nhau có hình thái, cấu tạo khác nhau: + Cây sống nơi ẩm ướt, thiếu ánh sáng: phiến lá mỏng, bản lá rộng, mô giậu kém phát triển

Trang 3

+ Cây sống nơi ẩm ướt, ánh sáng mạnh: phiến lá hẹp, mô giậu phát triển.

+ Cây sống nơi khô hạn: cơ thể mọng nước, lá và thân tiêu giảm, lá biến thành gai + Động vật sống nơi ẩm ướt (ếch, nhái ) khi trời nóng cơ thể mất nước nhanh vì

da chúng là da trần, bò sát khả năng chống mất nước hiệu quả hơn vì da có lớp vảy sừng bao bọc

- Dựa vào ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật người ta chia sinh vật thành các nhóm: thực vật ưa ẩm, thực vật chịu hạn, động vật ưa ẩm và động vật chịu hạn

Hình: Cây sống trong rừng rậm Hình: Cây sống vùng khô hạn

B CÂU HỎI TÌM HIỂU BÀI

? Trong chương trình sinh học ở lớp 6 em đã được học quá trình quang hợp, hô hấp của cây chỉ diễn ra bình thường ở nhiệt độ môi trường như thế nào ?

- Quan sát H 43.1; 43.2 và trả lời câu hỏi:

? VD1 Nhiệt độ đã ảnh hưởng đến đặc điểm nào của thực vật?

? VD2 Nhiệt độ đã ảnh hưởng đến đặc điểm nào của động vật ?

? VD3 Nhiệt độ đã ảnh hưởng đến đặc điểm nào của động vật?

? Từ các kiến thức trên, em hãy cho biết nhiệt độ môi trường đã ảnh hưởng tới đặc điểm nào của sinh vật ?

? Các sinh vật sống được ở nhiệt độ nào? Có mấy nhóm sinh vật thích nghi với nhiệt độ khác nhau của môi trường ? Đó là những nhóm nào ?

? Phân biệt nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt ? Nhóm nào có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ môi trường ? Tại sao?

- HS quan sát H 43.3 SGK yêu cầu HS:hoàn thành bảng 43.2 SGK

? Nêu đặc điểm thích nghi của các cây ưa ẩm, cây chịu hạn ?

- Thông tin: cây sống nơi khô hạn bộ rễ phát triển có tác dụng hút nước tốt

? Nêu đặc điểm thích nghi của động vật ưa ẩm và chịu hạn ?

? Vậy độ ẩm đã tác động đến đặc điểm nào của thực vật, động vật ?

? Có mấy nhóm động vật và thực vật thích nghi với độ ẩm khác nhau ?

C CÂU HỎI ÔN TẬP, VẬN DỤNG

Trang 4

Câu 1: Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới đặc điểm hình thái và sinh lí của sinh vật như thế nào?

Câu 2: Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt, sinh vật thuộc nhóm nàu

có khả năng chịu dựng cao với sự thay đổi nhiệt độ của môi trường? Tại sao?

Câu 3: Hãy so sánh đặc điểm khác nhau giữa hai nhóm cây ưa ẩm và cây chịu hạn Câu 4: Hãy kể tên 10 động vật thuộc hai nhóm động vật ưa ẩm và ưa khô?

D NỘI DUNG VIẾT BÀI

- Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lí của sinh vật Đa số các loài sống trong phạm vi nhiệt độ 0-50oC Tuy nhiên cũng có 1 số sinh vật nhờ khả năng thích nghi cao nên có thể sống được ở nhiệt độ rất thấp và rất cao

- Sinh vật được chia thành 2 nhóm :

+ Sinh vật hằng nhiệt (chim, thú , con người)

+ Sinh vật biến nhiệt (vsv, nấm, thực vật, ếch, nhái, bò sát…)

Thực vật và động vật đều mang nhiều đặc điểm sinh thái thích nghi với môi trường

có độ mẩm khác nhau

- Thực vật được chia thành 2 nhóm :

+ Thực vật ưa ẩm (cây lúa, cây cây ráy…)

+ Thực vật chịu hạn (cây xương rồng, cây thông, phi lao…)

- Động vật được chia thành 2 nhóm :

+ Động vật ưa ẩm (ếch nhái, ốc sên, giun đất…)

+ Động vật ưa khô (thằn lằn, lạc đà…)

Trang 5

Bài 44 : Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật

A NỘI DUNG TÌM HIỂU BÀI

Mỗi sinh vật sống trong môi trường đều trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến các sinh vật xung quanh

I Các mối quan hệ giữa các sinh vật cùng loài

Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ với nhau, hình thành nên nhóm cá thể Ví dụ : nhóm cây thông, nhóm cây bạch đàn, đàn kiến, bầy trâu Các sinh vật trong một nhóm thường hỗ trợ hoặc cạnh tranh lẫn nhau

Khi có gió bão, thực vật sống chụm thành nhóm có tác dụug giảm bớt sức thổi của gió, làm cây không bị đổ

Động vật sống thành bầy đàn có lợi trong việc tìm kiếm được nhiều thức ăn hơn, phát hiện kẻ thù nhanh hơn và tự vệ tốt hơn

Gặp điều kiện bất lợi (ví dụ : môi trường sống thiếu thức ăn hoặc nơi ờ chật chội,

số lượng cá thể tăng quá cao, con đực tranh giành nhau con cái) các cá thể trong nhóm cạnh tranh nhau gay gắt, dẫn tới một số cá thể phải tách ra khỏi nhóm

II Các mối quan hệ giữa các sinh vật khác loài

Hỗ trợ

Cộng sinh Sự hợp tác cùng có lợi giữa các loài sinh vật

Hội sinh Sự hợp tác giữa 2 loài sinh vật, một bên có lợi còn bên

kia không có lợi và cũng không có hại

Đối

địch

Cạnh tranh Các sinh vật khác loài tranh giành thức ăn, nơi ở và các

điều kiện sống khác Các loài kìm hãm sự phát triển của nhau

Kí sinh, nửa

kí sinh

Sinh vật này sống nhờ trên cơ thể sinh vật khác, lấy máu

và chất dinh dưỡng …từ sinh vật đó

Sinh vật ăn

sinh vật

Gồm động vật ăn thịt con mồi, động vật ăn thực vật, thực vật bắt sâu bọ…

Trang 6

B CÂU HỎI TÌM HIỂU BÀI

- HS quan sát H 44.1 trả lời câu hỏi về mối quan hệ cùng loài  SGK:

? Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm có lợi gì so với sống riêng lẻ ?

? Trong thiên nhiên, động vật sống thành bầy, đàn có lợi gì ?

? Thực vật sống thành nhóm và động vật sống thành bầy, đàn thuộc loại quan hệ

gì ?

? Số lượng các cá thể của loài ở mức độ nào thì giữa các cá thể cùng loài có quan

hệ hỗ trợ ?

? Khi vượt qua mức độ đó sẽ xảy ra hiện tượng gì ? Hậu quả ?

? Sinh vật cùng loài có mối quan hệ với nhau như thế nào ?

? Trong chăn nuôi, người ta đã lợi dụng quan hệ hỗ trợ cùng loài để làm gì ?

- HS nghiên cứu thông tin bảng 44, các mối quan hệ khác loài:

? Quan sát tranh, ảnh chỉ ra mối quan hệ giữa các loài ?

- Quan sát H 44.2, 44.3

? Trong nông, lâm, con người lợi dụng mối quan hệ giữa các loài để làm gì ? Cho VD?

- Thông tin bổ sung: đây là biện pháp sinh học, không gây ô nhiễm môi trường

Trang 7

C CÂU HỎI ÔN TẬP, VẬN DỤNG

Câu 1: Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm có lợi gì so với thực vật sống

riêng rẽ? Trong điều kiện tự nhiên, động vật sống thành bày đàn có lợi gì?

Câu 2 : Từ những thông tin về mối quan hệ giữa các sinh vật khác loài, hãy chỉ ra

các ví dụ sau đây là thuộc mối quan hệ nào?

a Ở địa y, các sợi nấm hút nước và muối khoáng từ môi trường cung cấp cho tảo, tảo hấp thu nước và muối khoáng, năng lượng ánh sáng mặt tròi tổng hợp nên chất hữu cơ, nấm và tảo đều sử dụng các sản phẩm hữu cơ do tảo tổng hợp

b Trên 1 cánh đồng lúa , khi cỏ dại phát triển, năng suất lúa giảm

c hươu , nai, hổ cùng sống trong 1 cánh rừng Số lượng hươu , nai bị khống chế bởi số lượng hổ

d Rận , bét sống trên da trâu, bò Chúng sống được nhờ hút máu trâu, bò

e Cá ép bám vào rùa biển, nhờ đó cá được đưa đi xa

f Dê và bò cùng ăn cỏ trên 1 cánh đồng

g Giun đũa sống trong ruột người

h Vi khuẩn sống trong nốt sần của cây họ Đậu

i Cây nắp ấm bắt côn trùng