- Những nét chính về cuộc xâm lược của quân Minh và sự thất bại nhanh chóng của nhà Hồ, mà nguyên nhân thất bại là do đường lối sai lầm, không dựa vào nhân dân.. - Chính sách đô hộ tàn [r]
Trang 1Chương IV:
ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ (THẾ KỈ XV-ĐẦU THẾ KỈ XVI)
Bài 18:
CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÀ HỒ VÀ PHONG TRÀO KHỞI NGHĨA CHỐNG QUÂN MINH ĐẦU THẾ KỈ XV
A Mục tiêu bài học
I Về kiến thức
- Những nét chính về cuộc xâm lược của quân Minh và sự thất bại nhanh chóng của nhà Hồ,
mà nguyên nhân thất bại là do đường lối sai lầm, không dựa vào nhân dân
- Chính sách đô hộ tàn bạo của nhà Minh và các cuộc khởi nghĩa chống quân Minh đầu thế kỉ
XV
II Về thái độ, tư tưởng, tình cảm
- Nâng cao cho học sinh lòng căm thù quân xâm lược bạo tàn, niềm tự hào về truyền thống
yêu nước, đấu tranh bất khuất của dân tộc
III Về kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng kĩ năng sử dụng bản đồ lịch sử
B Thiết bị, tài liệu dạy học
- Lược đồ các cuộc khởi nghĩa đầu thế kỉ XV
C Tiến trình tổ chức hoạt động dạy-học (45 phút)
I Ổn định lớp (1 phút): Nắm sĩ số lớp học.
II Kiểm tra bài cũ (5 phút)
Câu hỏi: Em hãy nêu những mặt tiến bộ và hạn chế của cải cách Hồ Quý Ly.
III Giảng bài mới (39 phút)
1 Dẫn nhập vào bài mới (1 phút)
Cuối năm 1406, lấy cớ nhà Hồ cướp ngôi nhà Trần, nhưng thực chất là để cướp nước ta, nhà Minh đã huy động hàng chục vạn quân tràn vào xâm lược Đại Việt Nhân dân Đại Việt đã chiến đấu
ra sao, chúng ta cùng tìm hiểu bài học ngày hôm nay, bài 18: CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÀ
HỒ VÀ PHONG TRÀO KHỞI NGHĨA CHỐNG QUÂN MINH ĐẦU THẾ KỈ XV
2 Tiến trình tổ chức hoạt động dạy-học (36 phút)
Thời
gian Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cơ bản
7ph Hoạt động 1: Cá nhân, cả lớp
- Giáo viên dẫn dắt: Tháng 11/1406, lấy cớ nhà Hồ
cướp ngôi nhà Trần, nhà Minh đã huy động một
1 Cuộc xâm lược của quân Minh
và sự thất bại của nhà Hồ
- Tháng 11/1406, 20 vạn quân
Trang 2lực lượng lớn gồm 20 vạn quân cùng với hàng
chục vạn dân phu, do tướng Trương Phụ dẫn đầu,
chia làm 2 cánh quân kéo vào nước ta
- Giáo viên hỏi: Có phải quân Minh kéo vào xâm
lược ta là do nhà Hồ cướp ngôi nhà Trần
không? Vì sao?
- Học sinh suy nghĩ, trả lời
- Giáo viên chốt ý
- Giáo viên kết hợp sử dụng lược đồ, trình bày diễn
biến cuộc kháng chiến của nhà Hồ
Hoạt động 2: Nhóm, cả lớp
- Giáo viên hỏi: Tại sao cuộc kháng chiến của nhà
Hồ bị thất bại nhanh chóng?
- Học sinh thảo luận, đại diện trả lời, nhóm khác bổ
sung
- Giáo viên nhận xét, chốt ý
- Giáo viên dẫn câu nói của Hồ Nguyên Trừng:
“Tôi không sợ đánh mà chỉ sợ lòng dân không
theo”.
- Giáo viên hỏi: Em hãy so sánh với đường lối
kháng chiến chống giặc Mông–Nguyên của nhà
Trần.
- Học sinh thảo luận, đại diện trả lời, nhóm khác bổ
sung
- Giáo viên nhận xét, chốt ý
Minh với hàng chục vạn dân phu kéo vào nước ta
- Đầu năm 1407, quân Minh đánh chiếm Đa Bang, Đông Đô, rồi Tây Đô
- Kết quả:
+ Cuộc kháng chiến thất bại, Hồ Quý Ly bị bắt
+ Nước ta bị nhà Minh đô hộ
9ph Hoạt động 3: Cá nhân, cả lớp
- Giáo viên dẫn dắt: Sau thất bại của nhà Hồ, nhà
Minh thiết lập chính quyền thống trị trên khắp
nước ta
- Giáo viên hỏi: Em hãy nêu những chính sách cai
trị của nhà Minh đối với nhân dân ta.
- Học sinh trả lời.
- Giáo viên chốt ý.
- Giáo viên mở rộng thêm: Cuối năm 1246, quân
Minh đã phá chuông Quy Điền và vạc Phổ Minh
để lấy đồng đúc vũ khí đàn áp nhân dân ta Là hai
trong bốn công trình tiêu biểu của nghệ thuật đúc
đồng thời Lý-Trần (ngoài ra còn có đỉnh tháp Báo
Thiên và tượng Phật chùa Quỳnh Lâm), đã nổi
2 Chính sách cai trị của nhà Minh
- Chính trị: Xóa bỏ quốc hiệu nước
ta, sáp nhập vào lãnh thổ Trung Quốc
- Kinh tế: Đặt ra hàng trăm thứ thuế
- Văn hóa-xã hội:
Trang 3tiếng là “An Nam tứ đại khí” Nhà Minh đã phạm
nhiều tội ác phá hoại các di sản văn hóa của dân
tộc ta
- Giáo viên hỏi: Những chính sách của nhà Minh
nhằm mục đích gì?
- Học sinh trả lời.
- Giáo viên chốt ý: Với những chính sách trên, nhà
Minh muốn đồng hóa nước ta, được thực hiện ráo
riết bằng nhiều thủ đoạn hiểm độc, nhất là thủ
đoạn hủy diệt dân tộc, hủy diệt văn hóa
- Giáo viên yêu cầu một học sinh đọc đoạn chữ nhỏ
trong sách giáo khoa trang 82-83, sau đó hỏi: Em
có nhận xét gì về chính sách cai trị của nhà
Minh đối với nhân dân ta?
- Học sinh suy nghĩ, trả lời.
- Giáo viên nhận xét, chốt ý: Nhà Minh thực hiện
những chính sách thống trị hết sức tàn bạo, thâm
độc Nguyễn Trãi cũng từng kể tội ác của giặc
Minh:
“Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn,
Vùi con đỏ dưới hầm tai vạ”
“Độc ác thay, trúc Nam Sơn không ghi hết tội,
Dơ bần thay, nước Đông Hải không rửa sạch
mùi”.
+ Bắt phụ nữ và trẻ em về Trung Quốc làm nô tì
+ Thực hiện chính sách đồng hóa dân tộc, ngu dân
+ Xóa bỏ phong tục, tập quán của nhân dân ta
+ Cướp đoạt và tiêu hủy sách quý
Vô cùng thâm độc và tàn bạo
9ph Hoạt động 4: Cá nhân, cả lớp
- Giáo viên dẫn dắt: Chế độ thống trị tàn bạo của
nhà Minh không tiêu diệt được tinh thần đấu tranh
giải phóng dân tộc của nhân dân ta bấy giờ, ngược
lại, càng làm cho cuộc đấu tranh thêm mạnh mẽ
- Giáo viên cho học sinh quan sát lược đồ những
nơi diễn ra khởi nghĩa chống quân Minh, hỏi: Em
hãy nêu tên những cuộc khởi nghĩa của nhân
dân ta chống lại nhà Minh Những cuộc khởi
nghĩa nào là tiêu biểu?
- Học sinh trả lời.
- Giáo viên chốt ý: Ngay sau khi cuộc kháng chiến
của nhà Hồ thất bại, nhân dân ta ở nhiều nơi đã
nổi dậy khởi nghĩa (kết hợp sử dụng lược đồ)
Trong đó có hai cuộc khởi nghĩa tiêu biểu là cuộc
3 Những cuộc khởi nghĩa của quý tộc nhà Trần
Trang 4khởi nghĩa Trần Ngỗi (1407-1409) và cuộc khởi
nghĩa Trần Quý Khoáng (1409-1414)
- Giáo viên dùng lược đồ trình bày diễn biến của
cuộc khởi nghĩa Trần Ngỗi (1407-1409) và cuộc
khởi nghĩa Trần Quý Khoáng (1409-1414)
- Giáo viên hỏi: Tại sao các cuộc khởi nghĩa lúc
bấy giờ đều đưa những quý tộc nhà Trần lên
làm Minh chủ?
- Học sinh suy nghĩ, trả lời.
- Giáo viên chốt ý: Đây chỉ là danh nghĩa để tập
hợp lực lượng, vì nhiều người dân vẫn nhớ tới nhà
Trần, với những chiến thắng oanh liệt trong cuộc
chiến chống quân Mông-Nguyên
Hoạt động 5: Nhóm, cả lớp
- Giáo viên phát PHIẾU HỌC TẬP (Phụ lục) về
nguyên nhân bùng nổ, đặc điểm (hướng dẫn học
sinh nhận xét về phạm vi, thời gian…), nguyên
nhân thất bại và ý nghĩa lịch sử của các cuộc khởi
nghĩa cho các nhóm
- Học sinh thảo luận trong vòng 3ph, sau đó đại
diện nhóm trả lời, nhóm khác bổ sung
- Giáo viên nhận xét, chốt ý.
Khởi nghĩa Trần Ngỗi (1407-1409):
- Năm 10/1407, Trần Ngỗi lên làm Minh chủ
- Tháng 12/1408, Trần Ngỗi đánh tan 4 vạn quân ở Bô Cô
- Năm 1409, khởi nghĩa thất bại
Khởi nghĩa Trần Quý Khoáng (1409-1414):
- Năm 1409, Trần Quý Khoáng lên ngôi, khởi nghĩa phát triển nhanh chóng, lan rộng từ Thanh Hóa đến Hóa Châu
- Tháng 1413, khởi nghĩa thất bại
- Ý nghĩa: Tuy thất bại nhưng được coi như một ngọn lửa nuôi dưỡng tinh thần yêu nước của dân tộc ta
3 Củng cố kiến thức, dặn dò học sinh (2 phút)
a) Củng cố
- Giáo viên hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi:
1 Nguyên nhân xâm lược của nhà Minh
2 Những chính sách cai trị của nhà Minh Nêu nhận xét
Trang 5b) Dặn dò
- Học bài cũ
- Chuẩn bị bài 19
IV Phụ lục
PHIẾU HỌC TẬP Nguyên nhân
Nguyên nhân thất bại Ý nghĩa lịch sử
Những cuộc khởi
nghĩa (trước khởi
nghĩa Lam Sơn)
chống quân Minh
Đáp án:
Nguyên nhân
Nguyên nhân thất bại Ý nghĩa lịch sử
Những cuộc khởi
nghĩa (trước khởi
nghĩa Lam Sơn)
chống quân Minh
- Do chính sách thống trị và bóc lột tàn bạo của quân Minh
- Nổ ra sớm, khá liên tục, mạnh mẽ
ở nhiều nơi
- Thiếu sự phối hợp
- Thiếu sự liên kết, chưa tạo nên một phong trào chung
- Nội bộ những người lãnh đạo có mâu thuẫn (khởi nghĩa Trần Ngỗi)
- Duy trì ngọn lửa kháng chiến, nuôi dưỡng tinh thần yêu nước của nhân dân ta
V Rút kinh nghiệm
- Thời gian dành cho toàn bài và từng hoạt động:
- Nội dung:
- Phương pháp:
- Sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học: