Giáo án Ngữ văn 8 - Tiết 1 đến tiết 73

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp học sinh : - Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng , cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệy của chú đối với người mẹ?. - [r]

Tuần : 1

Tiết : 1 – 2

Ngàysoạn: 20/08/2008

GV: Bùi Đỗ Thùy Uyên

BÀI 1 : A / Tôi đi học

THANH TỊNH

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp học sinh :

- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ , mới lạ của nhân vật “ tôi ” ở buổi tựu

trường đầu tiên trong đời

- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ , gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh

II TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC :

1 ỔN ĐỊNH :

2 KIỂM TRA BÀI CŨ : Kiểm tra việc chuẩn bị của học sinh

3 BÀI MỚI :

* Giới thiệu bài : Trong cuộc đời mỗi con người , những kỉ niệm tuôỉ học trò đầy ắp những tháng ngày hoa mộng thường được lưu giữ bền lâu trong kí ức Đặc biệt là những kỉ niệm về

ngày đầu tiên đi học Truyện ngắn “ Tôi đi học ” đã diễn tả những kỉ niệm mơn man , sự bồi hồi xao

xuyến của một cậu bé trong ngày đầu tiên ấy – Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

* Tiến trình hoạt động :

HOẠT ĐỘNG 1 : Hướng dẫn đọc văn bản , tìm hiểu chú thích

- Đọc nhẹ nhàng , giọng thể hiện cảm xúc , phù hợp

với nhân vật – gọi 3 hs nối nhau đọc toàn bài

- GV nhận xét , uốn nắn cách đọc

- Tìm hiểu chú thích Sgk/8 – Trình bày ngắn gọn về tác

giả Thanh Tịnh và GV lưu ý : quê ở Huế , dạy học , viết văn

làm thơ , tác giả của nhiều tập truyện ngắn , tập thơ – Nổi

tiếng “ Quê mẹ ” ( Truyện ngắn ) , “ Đi từ giữa một mùa sen

” ( Truyện thơ) – Sáng tác của ông đậm nét trữ tình , toát lên

vẻ đẹp đằm thắm , tình cảm êm dịu , trong trẻo

– Hướng dẫn hs tìm hiểu thể loại , bố cục

( ? ) Văn bản Tôi đi học thuộc kiểu văn bản nào ?

- Tự sự xen kẻ miêu tả và biểu cảm

( ? ) Đọc văn bản , em hiểu nhà văn muốn kể cho chúng ta

nghe chuyện gì ? Mạch truyện được kẻ theo trình tự nào ? Ta

có thể tạm ngắt thành những đoạn như thế nào ?

- 4 đoạn :

* Đoạn 1 : “ Từ đầu … rộn rã” : Khơi nguồn nỗi nhớ

* Đoạn 2 : “ Buổi mai … trên ngọn núi ” : Tâm trạng ,

cảm giác của “ tôi ” trên đường cùng mẹ tới trường

* Đoạn 3 : “Trước sân trường … chút nào hết ” : Tâm

trạng , cảm giác của “ tôi ” khi nhìn ngôi trường , nhìn mọi

người , các bạn , nghe gọi tên và rời tay mẹ vào lớp

* Đoạn 4 : Còn lại : Tâm trạng cảm giác của “ tôi ” khi

ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên

HOẠT ĐỘNG 2 : Đọc , tìm hiểu văn bản

* Hs đọc đoạn 1

PHẦN GHI BẢNG

I Tác giả – tác phẩm :

- Thanh Tịnh ( 1911 – 1988 ) dạy học, làm báo, viết văn

- Sáng tác của ông đậm chất trữ tình

- “ Tôi đi học “ được in trong tập “ Quê mẹ” – là chuỗi những kỷ niệm về buổi tựu trường đầu tiên được miêu tả qua dòng hồi tưởng của tác giả

( ? ) Nỗi nhớ buổi tựu trường của tác giả được khơi gợi từ thời

điểm nào ?

( ? ) Tâm trạng của “ tôi ” khi nhớ lại kỉ niệm được nhà văn

diễn tả bằng những từ nào ? 4 từ láy ấy có giá trị biểu cảm ntn

?

Định hướng : Từ láy “ náo nức , mơn man , tưng bừng , rộn rã

”diễn tả tâm trạng , hồi hộp , cảm giác trong sáng – giá trị

biểu cảm : Kỉ niệm ngày đầu tiên đi học sống dậy như đang

trong hiện tại

* Hs đọc đoạn 2

( ? ) Tác giả viết : “ Con đường này … hôm nay tôi đi học ”

Vậy trong lòng “ tôi ” có sự thay đổi lớn ấy được tác giả diễn

tả qua những chi tiết nào ?

( ? ) Nhận xét cách sử dụng các động từ “ thèm ,bặm ghì …” ?

- Sử dụng đúng chỗ , diễn tả hợp lí cử chỉ , tư thế ngây thơ ,

đáng yêu của cậu bé trong ngày đầu đi học

* Hs đọc đoạn 3

( ? ) Những hình ảnh thân quen của thời thơ ấu cứ miên man

trong lòng “ tôi ” để rồi khi đứng trước ngôi trường , “ tôi ”

có cảm nhận gì ?

( ? ) Ngay cả khi nghe gọi tên , cùng các bạn đi vào lớp , “ tôi

” cũng ở tâm trạng ntn ?

- Cảm thấy quả tim như ngừng đập - Nghe gọi tên mình ,

giật mình , lúng túng

- Càng cảm thấy sợ khi sắp rời tay mẹ , bất giác dúi đầu vào

lòng mẹ nức nở khóc theo bạn

- Cảm giác chưa lần nào xa mẹ như lần này

* Hs đọc đoạn cuối

( ? ) Xa vòng tay mẹ , để lại sau lưng những tháng ngày rong

chơi vô tư để bước vào lớp đón nhận giờ học đầu tiên , “ tôi ”

cảm nhận ntn ?

( ? ) Dòng chữ “ Tôi đi học ” kết thúc truyện có ý nghĩa gì ?

- Vừa khép lai bài , vừa mở ra một thế giới mới , một giai

đoạn mới trong cuộc đời cậu bé – Dòng chũ còn thể hiện chủ

II Tìm hiểu văn bản :

1/ Thời điểm gợi nhớ : Cuối thu thời

điểm khai trường – Cảnh thiên nhiên lá rụng nhiều , mây bàng bạc – Cảnh mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trường

> Từ hiện tại nhớ về dĩ vãng , trong lòng “tôi” nảy nở cảm giác trong sáng

ï

2/Trên con đường cùng mẹ đến

trường :

+ Con đường đã quen mà thấy lạ  Cảnh vật thay đổi vì chính lòng có sự thay đổi lớn

+ Cảm thấy trang trọng , đứng đắn với chiếc áo vải dù đen dài – Bặm tay ghì chặt 2 quyển vở - Cẩn thận , nâng niu mấy quyển vở muốn thử sức , xin mẹ cầm cả bút thước

3/ Đến trường :

+ Sân trường dày đặc người – Người nào áo quần cũng sạch sẽ , gương mặt vui tươi , sáng sủa

- Ngôi trường vừa xinh xắn , vừa oai nghiêm , cảm thấy mình bé nhỏ , lòng đâm ra lo sợ vẩn vơ

- Nhìn thấy các bạn cũng sợ sệt lúng túng , vụng về như mình

+ Nghe gọi tên , giật mình , lúng túng , dúi đầu vào lòng mẹ nức nở , cảm thấy chưa lần nào xa mẹ như lần này

đề của truyện

( ? ) Tâm trạng , cảm xúc của “ tôi ” ngày đầu tiên đi học là

thế đấy – Em có đồng cảm với tâm trạng , cảm xúc ấy ? Vì

sao ?

- Tâm trạng , cảm xúc rất thực , rất gần gũi  nỗi niềm

chung của tuổi thơ

( ? ) Trong truyện , tác giả đã sử dụng nghệ thuật đặc sắc nào

? Có tác dụng biểu cảm ntn ?

- Hình ảnh so sánh ( Hs nêu vài câu văn dẫn chứng )

- Cách miêu tả cảnh trhiên nhiên , hình ảnh mấy em nhỏ rụt

rè dưới nón mẹ , cảnh sân trường …  giàu sức gợi đã diễn tả

tâm trạng “ tôi ” cụ thể , gợi sự đồng cảm

( ? ) Nội dung truyện nhẹ nhàng , sâu sắc – Có người cho rằng

truyện giàu chất thơ – Ý kiến em ntn ?

( Hs thảo luận )

- Toàn bộ truyện là những kỉ niệm mơn man của buổi tựu

trường qua hồi ức của “ tôi ” – Sự kết hợp hài hoà giữa kể ,

miêu tả và bộc lộ tâm trạng , cảm xúc – Tình cảm ấm áp trìu

mến của người lớn đối với các em nhỏ - Các hình ảnh so sánh

 tạo nên chất thơ

HOẠT ĐỘNG 3 : Tổng kết

( ? ) Từ việc tìm hiểu truyện ngắn giàu chất thơ này , em cho

biết văn bản “ Tôi đi học ” thuộc thể loại nào ?

- Văn xuôi , kết hợp hài hoà giữa biểu cảm , miêu tả và

tự sự

( ? ) Qua mạch cảm xúc của truyện , qua dòng hồi tưởng sự

việc , cảnh , con người , em hiểu nhà văn muốn gửi gấm tâm

tình gì qua tác phẩm ?

Hs đọc ghi nhớ Sgk /9

HOẠT ĐỘNG 4 : Luyện tập

Bài tập 1 / Sgk 9 : PBCN của em về dòng cảm xúc của

nhân vật “ tôi ” trong truyện “ Tôi đi học ”

Hướng dẫn : Có thể PBCN :

- Về nội dung truyện , về sự kết hợp hài hoà giữa kể , tả và biểu cảm của ngòi bút văn xuôi Thanh Tịnh ,

về chất thơ của truyện

4/ Vào lớp :

+ Trông hình gì cũng thấy lạ và hay + Nhìn người bạn chưa hề quen vẫn không thấy xa lạ

+ Vòng tay chăm chỉ nhìn thầy viết , lẩm nhẩm đánh vần : Tôi đi học > - Cảm thấy vừa xa lạ , vừa gần gũi Tâm trạng quyến luyến tự nhiên

5/Đặc sắc nghệ thuật :

- Bố cục theo dòng hồi tưởng

- Kết hợp hài hoà giữa kể , tả và biểu cảm

- Nhiều hình ảnh so sánh giàu sức gợi

III Tổng kết :

Ghi nhớ Sgk /9

IV Luyện tập :

Bài tập 1 / Sgk

4 CỦNG CỐ : Gọi 2 hs đọc đoạn văn luyện tập

5 DẶN DÒ : - Đọc lại bài văn “ Tôi đi học ” , xem vở ghi , học ghi nhớ

- Chuẩn bị bài mới : Cấp độ khái quát nghĩa từ ngữ : Đoc trước bài , trả lời các câu hỏi tìm hiểu – Chuẩn bị giấy bút để làm bài tập 3 ( theo tổ )

Tuần : 1

Tiết : 3

Ngày soạn :20/8/2008

GV: Bùi Đỗ Thùy Uyên

của nghĩa từ ngữ

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp học sinh :

- Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ

ngữ

- Thông qua bài học , rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái

riêng

II TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC :

1 ỔN ĐỊNH :

2 KIỂM TRA BÀI CŨ :

- Tâm trạng, cảm giác của “ tôi ” khi cùng mẹ đến trường ? Khi nhìn ngôi trường , mọi người và khi vào lớp ?

3 BÀI MỚI :

* Giới thiệu bài : Giữa từ ngữ có mối quan hệ về nghĩa với nhau – Ngoài mối quan hệ đồng nghĩa , trái nghĩa đã học , chúng ta cần nhận biết quan hệ khái quát trong cấp độ từ ngữ để hiểu

mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng – Qua bài học hôm nay

* Tiến trình dạy và học :

HOẠT ĐỘNG 1 : Tìm hiểu bài – Hình thành khái niệm

( ? ) Cho hs nhắc lại và cho ví dụ về từ đồng nghĩa , trái nghĩa

Ví dụ : nhà thương , bệnh viện ( đồng nghĩa ) – tốt , xấu ( trái

nghĩa ) – Nhận xét mối quan hệ về nghĩa giữa các từ ngữ ở 2

nhóm từ trên?

- Từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau

trong một câu văn cụ thể

- Từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ khi lựa chọn

đặt câu

+ Ngoài mối quan hệ trên , nghĩa của từ ngữ còn có cấp độ

khái quát – Chúng ta tìm hiểu qua ví dụ sau

+ GV vẽ sơ đồ trong Sgk lên bảng – Hs quan sát sơ đồ

( ? ) Nghĩa của từ “ động vật ” rộng hay hẹp hơn so với nghĩa

của các từ “ thú , chim , cá ” ? Vì sao ?

( Rộng hơn vì từ “ động vật ” bao hàm nghĩa của các từ “ thú

, chim , cá ”ø )

( ? ) Nghĩa của từ “ thú ” rộng hay hẹp hơn nghĩa của các từ “

voi , hưu ” ? Nghĩa của từ “ chim ” rộng hay hẹp hơn nghĩa của

các từ “ tu hú , sáo ” ? Nghĩa của từ “ cá ” rộng hay hẹp hơn

nghĩa của các từ “ cá rô , cá thu ” ? Vì sao ?

PHẦN GHI BẢNG :

I Tìm hiểu bài :

động vật

voi tu hú cá rô hươu sáo cá thu

( Rộng hơn vì các từ “ thú , chim , cá ” có nghĩa bao quát hơn

các từ kia )

( ? ) Nghĩa của các từ “ thú , chim , cá ” rộng hơn nghĩa của

những từ nào ?

( Rộng hơn các từ “ voi , hưu , tu hú , sáo , cá rô , cá thu ” và

hẹp hơn từ “ động vật ” ) – Đưa bảng phụ sơ đồ vòng tròn

HOẠT ĐỘNG 2 : Gọi học sinh hệ thống kiến thức

( ? ) Vậy nghĩa của một từ ngữ này so với nghĩa một từ ngữ

khác có mức độ ntn ?

( Rộng hoặc hẹp hơn )

( ? ) Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng hơn so với một từ

ngữ khác khi nào ?

( Khi phạm vi nghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của các

từ ngữ khác )

( ? ) Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp hơn từ ngữ khác trong

trường hợp nào ?

( Phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi

nghĩa của mọât từ ngữ khác )

( ? ) Vậy , em rút ra kết luận gì về mức độ rộng , hẹp của một

từ ngữ ?

( Hs thảo luận )

+ Gv cho 3 từ : cây , cỏ , hoa – Yêu cầu hs tìm từ ngữ có

nghĩa rộng hơn và các từ có nghĩa hẹp hơn 3 từ trên

+ Hs đọc ghi nhớ Sgk

HOẠT ĐỘNG 3 : Luyện tập

* BT1 : Hs đọc bài tập , hiểu yêu cầu và vẽ vào vở – Gv gọi

1 hs lên bảng vẽ

* BT2 : Hs đọc hiểu yêu cầu , phát biểu – Lớp nhận xét ,

chọn từ đúng

* BT3 : Các tổ thảo luận , tìm các từ ngữ , viết vào giấy , dán

lên bảng – Gv nhận xét từ ngữ đúng – Tổ nào nhiều từ ngữ

đúng  đánh giá điểm cao

* BT4 : Đọc , hiểu yêu cầu , phát biểu lớp – Gv nhận xét

II.Ghi nhớ : Sgk/10

III Luyện tập :

* BT1 : a/

Y phục

quần đùi aó dài

quần dài sơ mi b/

Vũ khí

súng trường bom ba càng đại bác bom bi

* BT2 : Từ ngữ có nghĩa rộng:

a Chất đốt b Nghệ thuật

c Thức ăn d Nhìn

e Đánh

* BT3 :Các từ ngữ có nghiã hẹp:

a xe đạp , xe lam ,xe tải , xe bò ,

xe gắn máy …

b vàng , bạc , đồng , chì , kẽm, nhôm …

c chuối , cam , quít , nho , mận …

d chú , bác, cô , dì , ông , bà , anh , chị…

e xách , khiêng , vác , gánh , đeo , bưng …

* BT4 :

a thuốc lào b thủ quỹ

c bút điện d hoa tai

4.CỦNG CỐ : - Đọc ghi nhớ

5 DẶN DÒ : - Học thuộc ghi nhớ – Làm bài tập 5/11

- Chuẩn bị bài : Tính thống nhất về chủ đề của văn bản : Đọc lại văn bản “ Tôi

đi học ” trả lời câu hỏi

Tuần : 1

Tiết : 4

Ngày soạn :20/8/2008

GV: Bùi Đỗ Thùy Uyên

của văn bản

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp học sinh :

- Nắm được chủ đề của văn bản , tính thống nhất về chủ đề của văn bản

- Biết viết 1 văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề – biết xác định và duy trì đối tượng

trình bày , chọn lựa , sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến , cảm xúc của mình

II TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC :

1 ỔN ĐỊNH :

2 KIỂM TRA BÀI CŨ :

- Thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ – Cho ví dụ

- Sửa bài tập về nhà

3 BÀI MỚI :

* Giới thiệu bài : Khi đọc 1 văn bản , điều đọng lại trong chúng ta là những tình cảm , cảm xúc , đối tượng xuyên suốt tác phẩm , đó là chủ đề của văn bản – Hôm nay , chúng ta sẽ tìm

hiểu tính thống nhất về chủ đề của văn bản

* Triến trình dạy và học :

HOẠT ĐỘNG 1 : Hs đọc lại văn bản “ Tôi đi học ” ( Thanh

Tịnh)

( ? ) Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào trong thời thơ

ấu của mình ? Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn tượng gì trong

lòng tác giả ?

- Lần đầu tiên cắp sách đến trường

- Sự hồi tưởng ấy gợi lên trong lòng tác giả những cảm

xúc náo nức , bâng khuâng , hồi hộp , bỡ ngỡ , lo sợ , mới mẻ

 Chủ đề của văn bản “ Tôi đi học ”

( ? ) Vậy em hiểu thế nào là chủ đề văn bản ?

- Là vấn đề trung tâm , vấn đề chính được tác giả đặt ra

qua nội dung văn bản

HOẠT ĐỘNG 2 : Tìm hiểu tính thống nhất về chủ đề của văn

bản

( ? ) Căn cứ vào đâu em biết văn bản “ Tôi đi học ” nói lên

những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trường đầu tiên ?

- Nhan đề “ Tôi đi học ”  hiểu nội dung văn bản là nói

về chuyện đi học

- Các từ ngữ : Những kỉ niệm mơn man của buổi tựu

trường , lần đầu tiên đến trường , đi học , hai quyển vở mới …

PHẦN GHI BẢNG :

I Tìm hiểu bài :

1 Chủ đề của văn bản “ Tôi đi

học ” :

- Cảm giác náo nức , hồi hộp , bỡ ngỡ … lần đầu tiên đi học  chủ đề

2 Tính thống nhất về chủ đề của

văn bản :

- Nhan đề , các từ ngữ , các câu trong văn bản

- Tính mạch lạc , sự quan hệ giữa các phần trong văn bản

- Các câu : - Hôm nay tôi đi học

- Hằng năm … Buổi tựu trường

- Tôi quên thế nào được …

( ? ) Để tô đậm những cảm giác trong sáng của “ tôi ” trong

ngày đầu đi học , tác giả đã sử dụng các từ ngữ , các chi tiết

nghệ thuật nào ?

- Trên đường đi học : Cảm nhận về con đường : quen đi

lại lắm lần  thấy lạ cảnh vật chung quanh đều thay đổi – thấy

mình trang trọng , đứng đắn , cố làm như một học trò thực sự

- Trên sân trường : Cảm nhận về ngôi trường …  đâm

lo sợ vẩn vơ – Cảm giác lúng túng , bỡ ngỡ khi xếp hàng vào

lớp – Cảm thấy xa mẹ

- Vào lớp học : Thấy hình gì cũng lạ , cũng hay – lạm

nhận chỗ ngồi là của riêng mình , người bạn ngồi cạnh không

thấy xa lạ  Cảm giác quyến luyến

( ? ) Các cảm giác của tác giả được trình bày vào những thời

điêm nào ? Các ý này có liên quan vơi nhau không ? Có tác

dụng gì ?

- Tạo nên sự liên kết , tính mạch lạc

( ? ) Vậy văn bản “ Tôi đi học ”có sự thống nhất về chủ đề –

Theo em sự thống nhất về chủ đề trong văn bản qua những

phương diện nào ?

- Nhan đề , các từ ngữ , các câu ( cấu trúc hình thức )

- Quan hệ liên kết giữa các phần , các ý ( nội dung )

( ? ) Vậy làm thế nào để có thể viết một văn bản bảo đảm tính

thống nhất ?

- Thể hiện ở cách chọn nhan đề , từ ngữ , câu và sự

mạch lạc giữa các phần trong văn bản

HOẠT ĐỘNG 3 : Gọi 2 hs đọc ghi nhớ Sgk / 12

HOẠT ĐỘNG 4 : Luyện tập

* BT1 : Hs đọc , hiểu yêu cầu và trả lời – Lớp nhận xét ,

bổ sung – Gv chốt ý đúng

+ Chủ đề “ Rừng cọ quê tôi ”thể hiện trong toàn văn bản từ

việc miêu tảrừng cọ ( thân , búp , cây … ) đến cuộc

sống người dân ( căn nhà , ngôi trường )  nội dung

hình thức

II Ghi nhớ : Sgk / 12 III Luyện tập :

1 Phân tích tính thống nhất về

chủ đề của văn bản “ Rừng cọ quê tôi ”

a/ Viết về đối tượng và vấn đề : Rừng cọ quê tôi – Các đoạn văn trình bày đối tượng và vấn đề theo thứ tự :

- Rừng cọ rất đẹp ( chung )

- Miêu tả cây cọ ( chi tiết , cụ thể )

- Cây cọ hiện diện khắp nơi

- Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ

 Các ý sắp xếp liên tục , rành mạch không thể thay đổi

b/ Chủ đề : Rừng cọ quê tôi Các từ ngữ : rừng cọ , lá cọ , cây cọ … lặp nhiều lần

Các câu : - Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ

- Căn nhà tôi núp dưới rừng cọ …

2 Câu b , d

Điều chỉnh :

a Cứ mùa thu về , mỗi lần thấy mấy em nhỏ núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường , lòng lại náo nức , rộng rã , xốn xang

b Cảm thấy con đương đã quen đi lại lắm lần mà tự nhiên thất lạ , cảnh vật chung quanh đều thay đổi

c Muốn cố gắng tự mang sách vở như một học sinh thực sự

d Nhì ngôi trường vốn quen lại thấy lạ oai nghiêm , lòng đâm ra

lo sợ

e Cảm thấy gần gũi với lớp , với

* BT 2,3 : Hs đọc , trao đổi nhóm – Đại diện nhóm trả lời – Lớp

4 CỦNG CỐ : Đọc ghi nhớ Sgk / 12

5 DẶN DÒ : - Học thuộc bài , xem lại bài tập đã làm

- Soạn bài 2 : “ Trong lòng mẹ ” đọc văn bản , xem chú thích , trả lời câu 1 , 2 ,

3 , 4 / Sgk 20

Tuần : 2

Tiết : 5 - 6

Ngày soạn 27/8/2008

GV: Bùi Đỗ Thùy Uyên

A/ Trích hồi ký “ Những ngày thơ ấu”

NGUYÊN HỒNG

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp học sinh :

- Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng , cảm nhận

được tình yêu thương mãnh liệy của chú đối với người mẹ

- Bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút Nguyên Hồng :

thấm đượm chất trữ tình , lời văn tự truyện chân thành , giàu sức truyền cảm

II.CHUẨN BỊ :

III TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC :

1 ỔN ĐỊNH :

2 KIỂM TRA BÀI CŨ :

- Để viết 1 văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề , ta cần chú ý điều gì ?

3 BÀI MỚI :

* Giới thiệu bài : Ai cũng có một tuổi thơ , một thời thơ ấu trôi qua , không bao giờ trở lại Tuổi thơ của Nguyên Hồng cay đắng , ít niềm vui được kể , tả với những rung động cực điểm của

một linh hồn trẻ dại “ mà thấm đẫm tình yêu mẹ ” trong chương 4 , chúng ta sẽ tìm hiểu *

Tiến trình dạy và học :

HOẠT ĐỘNG 1 : Tóm tắt truyện ( Sgk )

Và tóm tắt đoạn trích – gọi 1 hs - lớp nhận xét , bổ

sung

HOẠT ĐỘNG 2 : Đọc , tìm hiểu tác giả , từ khó , bố cục và

thể loại văn bản

+ Đọc : giọng nhẹ nhàng , biểu cảm , chú ý phần đối thoại (

giọng bà cômỉa mai , cay nghiệt – Giọng Hồng nhẫn nhục )

( ? ) Trình bày hiểu biết của em về tác giả ? ( Sgk )

Gv lưu ý : Xuất thân trong một gia đình tiểu tư sản – Gia

đình sa sút , mồ côi cha năm 12 tuổi , sống xa mẹ , tự lập từ

nhỏ , kiếm tiền bằng nhiều cách vặt vãnh để ăn học tuy sống

với họ hàng bên nội – 16 tuổi ra Hải Phòng dạy học , sống với

những người cùng khổ và bắt đầu sáng tác văn học Thời thơ

ấu trải nhiều cay đắng đã trở thành nguừ«n cảm hứng cho

Nguyên Hồng

( ? ) Em hiểu gì về thể loại văn bản ?

- Hồi kí ( tự truyện ) : kết hợp nhuần nhuyễn giữa các kiểu

văn bản tự sự , miêu tả , biểu cảm – Nhân vật chính – người

PHẦN GHI BẢNG :

I Tác giả , tác phẩm :

- Nguyên Hồng ( 1918 – 1982 ) là nhà văn sống gần gũi với nhân dân, ông được coi là nhà văn của người lao động

- Văn ông sáng tác giàu chất trữ tinh, dạt dào tình cảm tha thiết, rất mực chân thành

_ Thời tho ấu trải qua nhiều cay đắng đã trở thành nguồn cảm hứng cho tác giả

- “ Những ngày thơ ấu “ là tập hồi kí về tuổi thơ cay đắng của tác giả Tác phẩm gồm 9 chương, Văn bản “ Trong lòng mẹ “ trích từ chương IV của tác phẩm

kể chuyện , chính là tác giả kể chuyện đời mình và trực tiếp

bộc lộ cảm nghĩ

( ? ) Đoạn trích “ Trong lòng mẹ ” có thể chia làm mấy phần

?

- 2 phần : + Cuộc trò chuyện giữa bà cô và chú bé Hồng

( Từ đầu … “ người ta hỏi đến chứ ” )

+ Cuộc gặp gỡ giữa 2 mẹ con Hồng ( còn lại )

HOẠT ĐỘNG 3 : Đọc , tìm hiểu văn bản

( ? ) Hs đọc phần 1 , cho biết truyện có mấy nhân vật ? Tác

giả giúp ta hiểu bé Hồng đang sống trong hoàn cảnh nào ?

- 2 nhân vật : bà cô và bé Hồng

- Bố mất , mẹ đi làm ăn xa , bé Hồng sống với họ hàng bên

nội lúc 12 tuổi

( ? ) Chỗ dựa của Hồng , một chú bé còn rất nhỏ tuổi là dòng

họ nội Gần gũi với Hồng là bà cô nhưng ta thấy trong cuộc

trò chuyện với cháu , bà cô được kể , tả ra sao ?

- Nhắc đến mẹ Hồng bằng thái độ “ cười hỏi ”  cười cợt ,

không phải hỏi một cách âu yếm , hoặc ân cần , nghiêm túc

( ? ) Lẽ thường , câu hỏi đó sẽ được trả lời “ có ” , nhất là đối

với đứa bé vốn thiếu tình thương – Nhưng Hồng đã xử sự ntn ?

- Nhận ra ý nghĩa cay độc trong giọng nói và nét mặt cười

rất kịch của bà cô,chú bé “ cúi đầu không đáp ” và sau đó

cũng cười “ không ! cháu không muốn vào – Cuối năm thế

nào mợ cháu cũng về ” Cuộc đối thoại tưởng sẽ chấm dứt

nhưng vẫn tiếp tục

( ? ) Thái độ của bà cô và bé Hồng có gì khác ? Phân tích

diễn biến tâm trạng của 2 nhân vật này ?

- Hs thảo luận , đại diện nhóm trả lời – Lớp bổ sung , Gv

chốt ý

* Bà cô :

+ Giọng vẫn ngọt  Sự ngọt ngào giả dối , kéo đứa

cháu đáng thương vào màng kịch dàn sẵn

+ Hai con mắt long lanh , chằm chặp nhìn vỗ vai cười

“ … ”  lộ rõ ác ý , săm soi , nhục mạ

+ Vẫn chưa buông tha , vẫn tươi cười , kể chuyện mẹ

Hồng  vô cảm , lạnh lùng trước nỗi đau của đứa chúa ruột

+ Cử chỉ “ vỗ vai , nhìn vào mặt nghiêm nghị ”  thực

chất là thay đổi cách tấn công Thấy cháu đã tột cùng đau đớn

, bà mới tỏ vẻ ngậm ngùi , thương xót người đã mất – Tất cả

càng chứng tỏ sự giã dối , thâm hiểm

( ? ) Qua phân tích , em có nhận xét gì về nhân vật bà cô và

Hồng ? Họ là nhưng người ntn ?

- Bà cô lạnh lùng , độc ác , nham hiểm  Hình ảnh mang ý

nghĩa tố cáo hạng người sống tàn nhẫn , khô héo tình ruột thịt

- Bé Hồng nhạy cảm , đáng thương , yêu thương mẹ mãnh

II Tìm hiểu văn bản :

1 Cuộc đối thoại giữa bà cô và Hồng :

Bà cô Thiếu tình thương , lạnh lùng , độc ác

bé Hồng Yêu thương mẹ mãnh liệt căm ghét cổ tục

* Bé Hồng :

+ Im lặng ,cúi đầu , lòng thắt lại , khoé mắt cay cay  đau đớn , tủi nhục

liệt , căm tức lề thói hủ tục phong kiến đày đoạ mẹ

( ? ) Hs đọc ph ần 2 – Vào buổi tan trường thoáng thấy bóng 1

người ngồi trên xe kéo giống mẹ , Hồng đã có hành động gì ?

Vì sao Hồng làm thế ?

- Tiếng gọi bối rối “ Mẹ ơi ! ” bật ra từ nỗi nhó mẹ , khao

khát tình mẹ

( ? ) Hs đọc đoạn “ Nếu người quay lại … tủi cực nữa ” –

Thẹn và tủi cực , điều nào làm chú bé đau đớn hơn ? ( thảo

luận)

- Xấu hổ sẽ qua nhanh nhưng tủi cực thì đau xót dai dẳng -

Nếu không lầm thì là sự đau đớn thất vọng vô cùng

( ? ) Nhận xét nghệ thuật tác giả dùng ở đoạn văn - Nghệ

thuật ấy có tác dụng biểu đạt điều gì ?

- So sánh , từ gợi hình , gợi cảm  Sự khao khát gặp mẹ thật

mãnh liệt

( ? ) Bao nỗi nhớ nhung , mong chờ … giờ đây được gặp mẹ ,

Hồng đã có hành động , cử chỉ ntn ?

- Đuổi theo , thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi , chân rúi lại –

gặp mẹ chưa nói câu nào đã “ oà lên khóc rồi cứ thế nức nở ”

( ? ) Giọt nước mắt lần này có gì khác so với những giọt nước

mắt khi nói chuyệnm với người cô ?

- Là những giọt nước mắt dỗi hờn mà hạnh phúc , tức tưởi

mà mãn nguyện

( ? ) Được ngồi trong lòng mẹ , Hông có cảm giác , tâm trạng

ntn ? – Hãy phân tích

- Thấy mẹ không còm nữa , xơ xác mà gương mặt vẫn tươi

sáng , đôi mắt trong , nước da mịn

- Cảm giác ấm áp mơn man da thịt

- Hơi quần áo , hơi thở mẹ thơm tho lạ thường  miêu tả

những cảm giác cụ thể kết hợp với bình luận đậm đà chất trữ

tình “ phải bé lại … ” ==> diễn biến tâm trạng của một đứa trẻ

– Cái vị ngọt của niềm hạnh phúc lan toả trong tâm hồn -

Cảm giác sung sướng đến cực điểm của đứa con khi được ở

trong lòng mẹ được diễn tả bằng cảm hứng say mê cùng

những rung động vô cùng tinh tế

- Trong cảm giác sung sướng rạo rực Hồng không mảy may

nghĩ ngợi gì những lời cay độc của bà cô + những tủi cực bị

chìm đi giữa dòng cảm xúc miên man ấy

( ? ) Nhhận xét đặc sắc về nghệ thuật của chương hồi kí –

Chứng minh văn Nguyên Hồng giàu chất trữ tình ? So sánh

với “ Tôi đi học ”

- Chất trư tình thấm đượm ở nội dung hồi kí

- Ở cách thể hiện : kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể với bộc lộ

cảm xúc – các hình ảnh thể hiện tâm trạng , các so sánh gây

ấn tượng , giàu sức gợi cảm - Lời văn say mê nhủ được viết

+ Hai tiếng “ em bé ” ngân ra thật dài , thật nhọt xoắn chặt tâm can Hồng  thương mẹ , căm tức sao mẹ lại vì sợ hãi thành kiến …

+ Cười dài trong tiếng khóc  thể hiện mạnh mẽ cường độ cảm xúc , tâm trạng đau đớn , xúc động

+ Cổ họng nghẹn ứ khóc không thành tiếng  đau đớn uất hận , trào dâng cảm xúc thương yêu mãnh liệt đối với người mẹ đáng thương , bật thành so sánh giả định liên tiếp , dồn dập “ Giá … mới thôi ”

2 Khi gặp mẹ :

- Đuổi theo gọi bối rối

- Hình ảnh so sánh “ Và cái lầm … ”

 khao khát tình mẹ

- Và khóc nức nở , giọt nước mắt hạnh phúc , thoả nguyện

- Cảm giác ấm áp , thơm tho kết hợp lời bình luận đậm đà chất trữ tình “ Phải bé lại … ”

== > Niềm vui sướng cực điểm của đứa con được ngồi trong lòng mẹ – Tình mẫu tử thiêng liêng , bất diệt