Trường THCS Mộ Đạo NguyÔn ThÞ T×nh Giới thiệu bài : Trong thực tế các em đã tiếp xúc và sử dụng các văn bản vào các mục đích khác nhau : đọc báo,đọc truyện,viết thư,viết đơn nhưng có thể[r]
Trang 1TUần 1:
Ngày soạn: 14/ 08
Con Rồng cháu Tiên
(Truyền thuyết)
A- Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức
- Hiểu được định nghĩa sơ lược về truyền thuyết
- Hiểu nội dung, ý nghĩa của truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên
2 Kỹ năng
- Chỉ ra và hiểu được nghĩa của những chi tiết tưởng tượng kì ảo của truyện
- Kể được truyện
3 Thái độ
- Có thái độ yêu quý nguồn gốc dân tộc, yêu mến và sưu tầm truyền thuyết
B- Những điều cần lưu ý:
* Nắm được các ý chính của định nghĩa truyền thuyết chú thích SGK
- Truyền thuyết có cơ sở lịch sử , cốt lõi sự thật lích sử Là tác phẩm nghệ thuật dân gian Nó thường có yếu tố lí tưởng hoá và tưởng tượng kì ảo Được người kể người nghe tin như có thật
* Những truyền thuyết về thời đại các vua Hùng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau
* Tài liệu: Tranh
C- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
I/ ổn định tổ chức: Ts: Vắng:
II/ Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra việc chuẩn bị sách, vở của học sinh
III/ Bài mới:
Giới thiệu bài: Mỗi con người chúng ta dều thuộc về một dân tộc Mỗi dân tộc lại có
nguồn gốc riêng của mình gửi gắm trong những thần thoại,truyền thuyết kì diệu Dân tộc Mường chúng ta ra đời sinh sống trên dải đất hẹp và dài hình chữ S bên bờ biển Đông bắt
đâù từ một truyền thuyết xa xăm, huyền ảo: "Con Rồng Cháu Tiên"
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chú thích dấu
*:SGK-17
I/ Giới thiệu chung:
Trang 2- Học sinh đọc chú thích dấu *
? Em hãy cho biết thế nào là truyền thuyết?
- GV thuyết giảng để học sinh nắm chắc định
nghĩa truyền thuyết
H: giải thích một số từ khó trong SGK
Chú ý các từ: ngư tinh, tập quán, nòi, vô địch
Gv : Để hiểu rõ cách giải thích nghĩa của từ ta
học tiết sau
Hoạt Động 2:Hướng dẫn học sinh đọc và tìm
hiểu văn bản.
G: yêu cầu đọc kể:
Rõ ràng , mạch lạc, nhấn mạnh các chi tiết li
kỳ, thuần tưởng tượng Cố gắng thể hiện hai lời
đối thoại của Lạc Long Quân và Âu Cơ giọng
âu cơ lo lắng than thở; giọng Long Quân tìng
cảm, ân cần, chậm rãi
- GV và học sinh đọc một lượt
? Em hãy cho biết truyền thuyết này chia làm
mấy phần?
- GV: Văn bản Con Rồng Cháu Tiên là một
truyền thuyết dân gian được liên kết bởi 3
đoạn
Đ1: Từ đầu đến " Long Trang"
Đ2: Tiếp đến "Lên đường"
Đ3: Phần còn lại
?: Em hãy quan sát các đoạn đó trong văn
bản và nêu sự việc chính được kể trong mỗi
đoạn?
-Hs :Thảo luận-suy nghĩ trả lời
? : Các văn bản truyền thuyết thường chứa
đựng nhiều yếu tố kì ảo: Em hiểu gì về các yếu
* Thể loại truyền thuyết
* Giải thích từ khó
II/ Đọc - Tìm hiểu văn bản
* Đọc:
Đ1: Việc kết hôn của Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đ2:Việc sinh con và chia con của Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đ3: Sự trưởng thành của các con Lạc Long Quân và Âu Cơ
Trang 3tố đó?
Hs :Là các chi tiết tưởng tượng,không có thật,
phi thường, hoang đường
? : Các chi tiết chính trong truyện được
trình bày theo trình tự naò?
Hs-Suy nghĩ trả lời:Trình tự thời gian đây là
đặc điểm của văn tự sự sẽ học ở các tiết sau
? : Theo em câu chuyện gắn với thời gian nào
của lịch sử?
Hs :Truyền thuyết thời các Vua Hùng.
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản
? : Trong trí tưởng tượng của người xưa Lạc
Long Quân hiện lên với những đặc điểm phi
thường nào về nòi giống và sức mạnh?
? : Theo em sự phi thường ấy là biểu hiện của
một vẻ đẹp như thế nào?
Hs : Vẻ đẹp cao quí của bậc anh hùng
? : Âu Cơ hiện lên với những đặc điểm đáng
quí nào?
? : Cảm nhận của em về vẻ đẹp của Âu Cơ?
Hs : Vẻ đẹp cao qúi của người phụ nữ
Gv:Vua cha chọn đẻ tế trời Lạc Long Quân
kết duyên cùng Âu Cơ là những vẻ đẹp cao qúi
của thần tiên được hoà hợp
? : Theo em qua mối duyên tình này người
xưa muốn ta nghĩ gì về nòi giống dân tộc?
Hs suy nghĩ trả lời
? : Chuyện sinh con của Âu Cơ có gì lạ?
Hs : Người đẻ ra trứng nở thành con
? : Theo em chi tiết mẹ Âu Cơ sinh ra trăm
trứng nở thành trăm người con khoẻ đẹp có ý
* Tìm hiểu văn bản:
1- Hình ảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ:
* Lạc Long Quân : Là con thần biển
có nhiều phép lạ, sức mạnh vô địch, diệt yêu quái giúp dân
* Âu Cơ : Là con Thần Nông xinh
đẹp tuyệt trần,yêu thiên nhiên
- Dân tộc ta có nòi giống cao qúy thiêng liêng
-Tôn kính tự hào về nòi giống Con Rồng Cháu Tiên
2/Việc sinh con và chia con của Lạc Long Quân và Âu Cơ
Trang 4nghĩa gì?
Hs - thảo luận - trả lời
-Gv : Từ "đồng bào" Bác Hồ nói có nghĩa là
cùng bào thai mọi người trên đất nước ta đều
có chung một nguồn gốc
? : Lạc Long Quân và Âu Cơ đã chia con như
thế nào?Tại sao lại chia như vậy?
-Gv: Rừng núi là quê mẹ,biển là quê cha,các
con ở hai bên nội ngoại cân bằng,đặc điểm địa
lí nước ta nhiều rừng và biển
? : Người xưa muốn thể hiện ý nguyện gì qua
chi tiết này?
-Hs - suy nghi - trả lời
-Gv giảng
Đó là ý nguyện phát triển dân tộc, làm ăn mở
rộng đất đai
-Đoàn kết thống nhất dân tộc
? : Truyện còn kể rằng các con của Lạc Long
Quân và Âu Cơ nối nhau làm Vua ở đất Phong
Châu đặt tên nước là Văn Lang mười mấy đời
thay đổi.Theo em sự việc đó có ý nghĩa gì
trong việc cắt nghĩa nòi giống ,truyền thống
dân tộc?
Hs suy nghĩ trả lời
? : Truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên đã
bồi đắp cho em những tình cảm nào?
Hs : Tự hào dân tộc,yêu qúi truyền thống
? : Truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên cho
đến nay còn gắn với di tích lịch sử nào? Phong
tục nào?
Hs thảo luận - trả lời
Đền thờ các vua Hùng ở Phong Châu - Phú
Thọ, giỗ tổ Hùng Vương vào 10-3 âm lịch
hàng năm
? : Nhân dân ta đã sử dụng yếu tố nghệ thuật
- Giải thích mọi người chúng ta đều
là anh em ruột thịt do cùng một cha
mẹ sinh ra
- 50 con theo mẹ lên núi
- 50 con theo cha xuống biển
3 - Sự trưởng thành của các con Lạc Long Quân và Âu Cơ:
- Dân tộc ta có từ lâu đời, trải qua các triều đại Hùng Vương, Phong Châu là đất tổ
- Dân tộc ta có nguồn gốc thiêng liêng cao qúi Là một khối đoàn kết thống nhất bền vững
Trang 5nào để xây dựng truyền thuyết?
Gv : Khái quát lại toần bộ nội dung
Hs đọc ghi nhớ
Hs đọc hai bài ca dao và đoạn thơ
- Chia ba nhóm , mỗi nhóm thảo luận một
phần, gọi đại diện lên phát biểu(theo 3 câu hỏi)
B1: Bài ca dao nhăc nhở cho ta điều gì?
B2: ý nghĩa của bài ca dao
B3: Đoạn thơ khẳng định điều gì?
Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện tập
-Gọi hai học sinh kể lại tóm tắt truyện Con
Rồng Cháu Tiên
-Yêu cầu,kể đúng cốt truyện,chi tiết cơ bản
+ Dùng lời văn nói để kể
+ Kể diễn cảm
- Sử dụng yếu tố tưởng tượng,kì ảo
* Ghi nhớ : SGK (trang 8)
* Đọc thêm
1 - Nhắc nhở ta nhớ ơn tổ tiên, nhớ ngày giỗ tổ
2 - Phải yêu thương,đùm bọc,giúp đỡ lẫn nhau vì cúng sống chung một đát nước, một cội nguồn
3 - ca ngợi đất nước,nhắc nhở mọi người về nòi giống dân tộc nhớ ơn tổ tiên
* Luyện tập
D- Hướng dẫn học ở nhà
Y/c : - Sưu tầm những truyện của các dân tộc khác cũng giải thích nguồn gốc tương tự Con Rồng Cháu Tiên
-Đọc - chuẩn bị bài Bánh Trưng bánh Dày
E- Rút kinh nghiệm sau bài dạy:
Trang 6Ngày soạn:14/ 08
Tiết: 2 Văn bản
Bánh chưng , bánh giầy
Truyền thuyết
( Tự học có hướng dẫn )
A - Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức
- Hiểu nội dung ý nghĩa của truyền thuyết bành chưng,bánh giầy
2 Kỹ năng
- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng huyền ảo của truyện
- Kể được truyện
3 Thái độ
- Yêu mến người lao đông, yêu mến các nhân vật trong truyện cổ tích
B - Những điều cần lưu ý:
- Trước đây xếp truyện này vào thể loại cổ tích là căn cứ vào tiêu chí nhân vật (kiểu người em út và người mồ côi)
- Những truyện còn giải thich nguồn gốc bánh chưng bánh giầy và phong tục làm hai loại bánh này vào ngày Tết của dân tộc ta
- Truyện còn găn với thời đại các Vua Hùng
- Vì vậy có thể coi bánh chưng bánh giày như một truyền thuyết
C - Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
I/ ổn định tổ chức:
II/ Kiểm tra bài cũ:
? : Kể tên những truyện của các dân tộc,giải thích nguồn gốc con người?
TL: Người Mường : quả trứng to đẻ ra con người; người Khơ Mú : quả bầu mẹ
? : - Sự giống nhau cả những truyện đó khẳng định điều gì?
- TL: Sự gần gũi về cội nguồn và sự giao lưu văn hoá giữa các tộc người
III/ Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài: Hàng năm,mỗi khi xuân về Tết đến,nhân dân ta con
cháu các Vua Hùng từ miễn xuôi đến miền ngược lại nô nức hồ hởi trở lá dong, xay đỗ, giã gạo gói bánh Quang cảnh ấy làm cho ta thêm yêu qúi, tự hào về nền văn hoá cổ truyền độc đáo của dân tộc và như làm sống lại truyền thuyết bánh chưng bánh giầy
Trang 7Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
Hoạt Động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu
chung.
Gv giới thiệu:
Hoạt Động 3: Hướng dẫn học sinh đọc - và
tìm hiểu văn bản.
GV: Yêu cầu giọng đọc chậm rãi, tình cảm,
chú ý lời nói của thần trong giấc mộng của
Lang Liêu giọng âm vang, lắng đọng Giọng
vua Hùng đĩnh đạc chắc khoẻ
Gv đọc mẫu - hướng dẫn học sinh đọc
? : Truyện có thể chia làm mấy đoạn, và ý
chính của từng đoạn ?
Đ1: Đi từ đầu đến chứng giám: Vua Hùng
chọn người nối ngôi
Đ2: Tiếp đến hình tròn: Cuộc đua tài dâng lễ
vật
Đ3: Còn lại: Kết quả cuộc thi tài
GV: Bố cục ba phần này cũng là bố cục cho thể
loại văn tự sự Các em sẽ được tìm hiểu kĩ hơn
ở các tiết TLV sau
? : Nêu ý nghĩa của từ : tổ tiên, phúc ấm, tiên
vương
-Hs tham khảo chú thích- trả lời
? : Những từ này có mấy tiếng?
-Hs : 2 tiếng
-Gv : Từ và tiếng có gì khác nhau? Từ có 2
tiếng được xếp vào loại từ nào, sẽ học ở bài
sau
? : Câu chuyện bắt đầu từ những chi tiết nào?
Hs : Có 20 người con mà chỉ có 1 người nối
I- Giới thiệu chung:
- Đây là truyền thuyết giải thích phong tục làm bánh chưng bánh giầy trong ngày Tết
- Truyện gắn với thời đại các Vua Hùng
II- Đọc - tìm hiểu văn bản:
* Đọc
* Bố cục: 3 đoạn :
* Giải thích từ khó
* Tìm hiểu văn bản:
1- Vua Hùng chọn người nối ngôi:
Trang 8? : Ai là nhân vật chính của truyện?
- Lang Liêu
? : Sự việc nào là chính ( làm bánh)
? : Nhân vật chính được giới thiệu như thế
nào?
? : Vua Hùng chọn người nối ngôi trong
hoàn cảnh nào?
? : Vua đề ra tiêu chuẩn của người nối ngôi
như thế nào?
? : Vua đã dùng hình thức nào để chọn người
nối ngôi?
Hs: Thử tài
? Sau khi nhà vua ra câu đố các Lang đã làm
gì?
? Em có nhận xét gì về việc làmcủa các Lang?
(suy nghĩ có sáng tạo không?)
H: đọc từ: “ Người buồn nhất…hình tròn ”
? : Vì sao trong các con Vua,chỉ có Lang
Liêu được thần giúp đỡ?
-Hs suy nghĩ trả lời
- Gv : Là người thiệt thòi nhất, chỉ quen làm
việc đồng áng trồng lúa khoai.gần gũi với dân
thường
? : Em hãy tìm đoạn văn thể hiện sự giúp đỡ
của thần với Lang Liêu
- Hs suy nghĩ- trả lời
- Gv : Khái quát lại bằng cách đưa ra bảng phụ
đoạn văn:"Trong trời lễ tiên vương"
- Gv : Điều quan trọng ở đây là Lang Liêu đã
hiểu được ý thần
? : Theo em thần ở đây đại diện cho ai?
- Nhân vật chính là con thứ 18, mẹ bị vua ghẻ lạnh ốm rồi chết - thiệt thòi nhất.Từ khi lớn lên chăm lo đồng
áng, trông lúa khoai
- Giặc ngoài đã yên, tập trung lo cho dân, vua đã già muốn truyền ngôi
- Người nối ngôi phải nối chí Vua, không nhất thiết phải là con trưởng
2 – Cuộc thi tài dâng lễ vật
a, Các lang
- Thi nhau làm cỗ thật hậu, thật ngon
b Lang Liêu
Trang 9- Hs suy nghĩ trả lời
- Gv : Thần đại diện cho nhân dân,chỉ có nhân
dân mới quí trọng kết quả mồ hôi công
sức,những cái nuội sống mình,mình
làm ra được
? Sau khi được thần mách bảo Lang Liêu đã
làm gì?
? Quan sát bức tranh, em hãy cho biết bức
tranh miêu tả cảnh gì?
H: đọc đoạn cuối và cho biết tại sao Vua Hùng
chấm Lang nào được nhất?
? : Vì sao hai thứ bánh của Lang Liêu được
vua cha chọn đẻ tế trời?
- Qúi trọng nghề nông,hạt gạo,là sản phẩm do
chính con người làm ra
- Tượng trời tượng đất,tượng muôn loài
Nên hợp ý vua ,đem cái qúi trọng nhất của trời
đát,do mình làm ra để cúng tiên vương,dâng
cha
? Em nhận xét gì về Lang Liêu?
? Hãy nêu ý nghĩa của truyện?
? Truyện giải thích nguồn gốc cái gì? qua đó
muốn đề cao nghề gì?
? : Nhân dân ta xây dựng truyện nhằm mục
đích gì?
- Hs thảo luận - trả lời
- Gv:Giải thích nguồn gốc 2 loại bánh ( những
truyện tương tự sự tích quả dưa hấu) gắn với ý
nghĩa sâu sắc của 2 loại bánh thể hiện ở lời
- Chọn gạo nếp ngon nhất làm hai loại bánh dâng lễ Tiên Vương
3 Kết quả cuộc thi tài
- Vua hài lòng trước lễ vật của Lang Liêu
- Lang Liêu tài năng, thông minh, hiếu thảo, trân trọng tổ tiên và người sinh thành
4 ý nghĩa
- Giải thích nguồn gốc 2 loại bánh + Đề cao lao động,nghề nông
+ Bênh vực kẻ yếu
+ Đề cao sự thờ kính tổ tiên
* Ghi nhớ:SGK-12
Trang 10mách bảo của thần.
=> chúng ta tự hào thời các vua Hùng đã có
nền văn minh nông nghiệp.Hàng năm nhân dân
ta vẫn thường làm hai loại bánh vào dịp Tết để
cúng tổ tiên
- Truyện có nhiều chi tiết tiêu biểu cho VHDG
và tiêu biểu cho văn tự sự
- Hs đọc ghi nhớ SGK
Hoạt Động 4 : Hướng dẫn học sinh luyện
tập
- Chia 2 nhóm -> thảo luận-> trả lời-> nhận
xét-> giáo viên chốt
- Câu 1:(nhóm 1) : ý nghĩa của phong tục ngày
Tết
- Câu 2 :(nhóm 2) : Đọc truyện này em thích
nhất ở chi tiết nào? Vì sao?
* Luyện tập
D- Hướng dẫn học ở nhà:
- Chuẩn bị bài : Từ và cấu tạo từ Tiếng Việt
E- Rút kinh nghiệm:
Trang 11Ngày soạn: 15/ 08
Tiết: 3 Tiếng Việt
Từ và cấu tạo từ tiếng việt
***
A - Mục tiêu bài học :
1 Kiến thức
- Giúp học sinh hiểu được thế nào là từ và đặc điểm cấu tạo từ Tiếng Việt cụ thể là: + Khái niệm về từ
+ Đơn vị cấu tạo từ ( tiếng )
+ Các kiểu cấu tạo từ đơn, từ phức,từ ghép từ láy
+ Ôn lại các kiểu cấu tạo từ TV đã học ở bậc tiểu học
2 Kỹ năng
- Sử dụng đúng từ Tiếng việt trong giao tiếp
3 Thái độ
- Yêu thích, rèn luyện sử dụng đúng các loại từ Tiếng Việt
B - Những điều cần lưu ý:
1 - Chú ý 2 đặc điểm của từ - khái niệm từ.
2 - Nắm cách cấu tạo từ TV
3 - Phân biệt từ ghép với cụ từ
(Gv đọc kĩ những điều cần lưu ý trong SGV)
C- Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.
I/ ổn định tổ chức:
II/ Kiểm tra bài cũ:
III/Bìa mới:
Giới thiệu bài : ở tiểu học các em đã được tìm hiểu kiến thức về từ và tiếng nhưng ở
mức đơn giản.Vào lớp 6 các em vẫn tìm hiểu về từ và tiếng nhưng ở mức cao hơn
Hoạt Động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu từ
là gì?
GV: (bảng phụ)
? : Hãy lập danh sách các từ và tiếng trong câu
trên?
- Hs : Suy nghĩ lên bảng làm
I - Từ là gì ?
1 Ví dụ
Thần/ dạy/ dân / cách/ trồng trọt/ chăn nuôi/ và/ cách/ ăn ở
Trang 12Chia 2 nhóm :N1:Lập danh sách các tiếng
N2: -từ
- Danh sách các tiếng:
Thần, dạy, dân, cách, trồng, trọt, chăn, nuôi, và
cách, ăn, ở
- Danh sách các từ:
Thần / dạy / dân/ cách/ trồng trọt/ chăn nuôi/ và/
cách/ ăn ở
?: Các đơn vị gọi là tiếng và từ có gì khác nhau?
- Mỗi loại đơn vị được dùng làm gì?
- Khi nào một tiếng được coi la một từ?
Gv : vd : Cha/ mẹ / sách / vở /
-> Từ là đơn vị ngôn ngữ có nghĩa
?: Vậy theo em từ là gì? Dùng để làm gì?
- Hs suy nghĩ trả lời
Hs đọc ghi nhớ
Hoạt Động 2 : Hướng dẫn học sinh phân loại
từ.
? : Dựa vào những kiến thức đã học hãy điền các
từ trong câu dưới đây vào bảng phân loại?
- Gv treo bảng phụ kẻ sẵn bảng phân loại học
sinh tự điền
? Tìm từ một tiếng và hai tiếng sau đó điền vào bảng?
- Gv : Như vậy tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ
? : Từ chỉ gồm một tiếng là từ gì? Hai tiếng là từ
gì?
? Hai từ trồng trọt và chăn nuôi có gì giống và
khác nhau?
- Giống nhau đều gồm hai tiếng
- Khác: chăn nuôi: hai tiếng có quan hệ về nghĩa:
từ ghép
Trồng trọt: hai tiếng có quan hệ láy âm: từ láy
? : Những từ phức được ghép các tiếng có quan
hệ với nhau về nghĩa được gọi là từ gì?
2 – Nhận xét:
- Tiếng dùng để tạo từ
- Từ dùng để tạo câu
=> Khi một tiếng có thể dùng để tạo câu, tiếng ấy trở thành từ
=> Từ là ngôn ngữ nhỏ nhất dùng
để đặt câu
* Ghi nhớ 1: Sgk - 13
II - Từ đơn và từ phức:
1 Ví dụ:
Từ / đấy,/ nước / ta /chăm /nghề trồng trọt,/ chăn nuôi /và/ có/ tục /ngày/ tết /làm/ bánh chưng,/ bánh giầy
2 Nhận xét
- Từ chỉ gồm một tiếng là từ đơn
- Từ gồm hai hay nhiều tiếng là từ ghép
=> Từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với