Dạy học phân hóa chủ đề tích phân lớp 12 tại trường trung học phổ thông khoa học giáo dục

Giả thuyết khoa học Nếu áp dụng phương pháp dạy học phân hóa vào chủ đề Tích phân cho học sinh tại trường Trung học phổ thông Khoa học giáo dục dựa trên những biện pháp và hệ thống bài t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN HỌC

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

BỘ MÔN TOÁN

Mã số: 8140209.01

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Đức Hiệp

HÀ NỘI – 2021

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Phạm Đức Hiệp, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn nhiệt tình, động viên em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn của mình

Em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo trong khoa sư phạm Trường Đại học Giáo dục và các học viên trong lớp cao học chuyên nghành Lý luận

và phương pháp dạy học bộ môn Toán luôn chỉ bảo em trong quá trình hoàn thiện luận văn

Đặc biệt, em xin được cảm ơn sự giúp đỡ tới Ban Giám Hiệu và các thầy

cô Tổ Toán, các học sinh trường Trung học phổ thông Khoa học Giáo dục đã tạo điều kiện thuận lợi giúp em thu thập các số liệu cần thiết để hoàn thành bài nghiên cứu của mình

Em xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH, BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Bảng 1.1 Tư tưởng chủ đạo dạy học phân hóa 6

Bảng 2.1 Đầu điểm kiểm tra đánh giá 21

Bảng 3.1 Những dấu hiệu tích phân cơ bản 37

Bảng 3.2 Một số kĩ thuật chọn biến đặt ẩn phụ 48

Bảng 3.3 Một số trường hợp thường gặp dùng tích phân từng phần 52

Bảng 4.1.Điểm bài kiểm tra 88

Bảng 4.2.Tổng hợp kết quả bài kiểm tra % 88

Sơ đồ 1.1 Nhiệm vụ của học sinh trong tiết học phân hóa 8

Sơ đồ 1.2 Quy trình dạy học phân hóa 12

Hình 2.1 Trường THPT Khoa học Giáo dục 16

Hình 2.2 Thành tích toán học OMC 17

Hình 2.3 Thành tích câu lạc bộ 18

Hình 2.4 Đội tuyển thi Duyên hải đồng bằng Bắc bộ 18

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH, BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ iii

MỤC LỤC iv

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 4

8 Phạm vi nghiên cứu 4

9 Những đóng góp của đề tài 4

10 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC PHÂN HÓA 5 1.1 Tư tưởng dạy học phân hóa trong bộ môn toán 5

1.1.1 Dạy học phân hóa là gì 5

1.1.2 Tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa 6

1.2 Dạy học phân hóa nội tại 7

1.2.1 Quan điểm chung của dạy học phân hóa nội tại 7

1.2.2 Những biện pháp dạy học phân hóa 7

1.3 Các hình thức dạy học phân hóa 9

1.3.1 Phân hóa theo mức độ nhận thức 9

1.3.2 Phân hóa theo năng lực người học 10

1.3.3 Phân hóa theo động cơ, lợi ích học tập 10

1.4 Quan điểm dạy học phân hóa 10

1.4.1 Cơ sở giáo dục học của dạy học phân hóa 10

1.4.2 Những ưu điểm, hạn chế trong dạy học phân hóa ở trường phổ thông 10 1.4.3 Mối liên hệ giữa dạy học phân hóa và các phương pháp dạy học khác 11 1.5 Quy trình dạy học phân hóa và tổ chức dạy học phân hóa 12

1.5.1 Quy trình dạy học phân hóa 12

1.5.2 Các bước tổ chức dạy học phân hóa 14

1.6 Thực trạng dạy học phân hóa và nội dung dạy học tích phân trong môn toán ở trường phổ thông Khoa học giáo dục 14

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÂN HÓA TẠI TRƯỜNG THPT KHOA HỌC GIÁO DỤC 16

2.1 Giới thiệu Trường Trung học phổ thông Khoa học Giáo dục (HES) 16

2.2 Chương trình dạy học môn Toán lớp 12 tại trường 19

2.2.1 Mô tả môn học 19

2.2.2 Mục tiêu tổng thể 20

2.2.3 Kiểm tra đánh giá 21

2.3.4 Chuẩn kiến thức kỹ năng nội dung Tích phân và Ứng dụng 21

2.3 Thực trạng về dạy học phân hóa tại trường trung học phổ thông khoa học giáo dục 22

2.3.1 Đánh giá về học sinh 22

2.3.2 Hướng đi trong việc đổi mới dạy học trong trường 23

Tiểu kết Chương 2 24

CHƯƠNG 3 DẠY HỌC PHÂN HÓA CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH PHÂN VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHÂN HÓA 25

3.1 Một số định hướng dạy học phân hóa trong trường phổ thông 25

3.1.1 Quản lý được tổ chức dạy học phân hóa của giáo viên và học sinh trong trường 25

3.1.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phân hóa trong dạy học Toán 26

3.1.3 Điều hành các hoạt động cho học sinh trong giờ học phân hóa 30

3.2 Dạy học phân hóa các chủ đề Tích phân tại trường Trung học phổ thông

Khoa học Giáo dục 31

3.2.1 Chủ đề 1: "Giải các bài tập tích phân sử dụng định nghĩa và tính chất" 31 3.2.2 Chủ đề 2: "Giải các bài tập tích phân bằng phương pháp đổi biến số" 37

3.2.3 Chủ đề 3:"Giải Tích phân bằng phương pháp tích phân từng phần" 51

3.2.4 Chủ đề 4: "Ứng dụng tích phân tính diện tích hình phẳng" 57

3.2.5 Chủ đề 5: "Ứng dụng tích phân tính thể tích vật thể" 60

3.2.6 Những sai lầm học sinh thường gặp khi tính tích phân 70

3.3 Một số biện pháp dạy học phân hóa cho học sinh trung học phổ thông trong chủ đề Tích phân 78

3.3.1 Phân hóa từ mục tiêu dạy học 78

3.3.2 Thiết kế nội dung, giáo án dạy học theo định hướng phân hóa 79

3.3.3 Thiết kế bài kiểm tra, nội dung đánh giá học sinh theo hướng phân hóa 79 Tiểu kết Chương 3 84

CHƯƠNG 4 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 85

4.1 Mục đích 85

4.2 Đối tượng thực nghiệm 85

4.3 Nội dung thực nghiệm 85

4.4 Cách thức tổ chức thực nghiệm 86

4.4.1 Chuẩn bị thực nghiệm 86

4.4.2 Tổ chức thực nghiệm 86

4.5 Kết quả thực nghiệm 87

4.5.1 Khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh 87

4.5.2 Về bài kiểm tra và kết quả đánh giá 88

4.5.3 Nhận xét 88

Tiểu kết Chương 4 90

KẾT LUẬN 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay với sự phát triển nhanh chóng vượt bậc của nền kinh tế xã hội đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng làm chủ được nền khoa học, công nghệ tiên tiến hiện đại Đáp ứng thách thức đó, giáo dục đã đổi mới căn bản và toàn diện, chuyển từ nền giáo dục cơ bản quan tâm tới việc truyền thụ kiến thức và rèn luyện kỹ năng sang giáo dục định hướng phát triển năng lực học sinh

Đi cùng với việc đổi mới chương trình dạy học và đổi mới phương pháp dạy học đang được chú trọng và quan tâm, tuy nhiên việc đổi mới phương pháp chưa được phần đông giáo viên thực hiện trên lớp học hiện nay Trong quá trình đổi mới nền giáo dục hiện nay thì việc chú trọng bồi dưỡng học sinh giỏi những nguồn nhân lực tiềm năng phát triển đất nước là điều rất cần thiết, nhưng vì trong lớp học có rất nhiều các đối tượng học sinh phân hóa khác nhau về mặt năng lực, thời gian dạy học còn hạn chế nên việc bồi dưỡng cho học sinh giỏi cũng chưa thực sự được quan tâm Đa phần các giáo viên mới chỉ dạy học ở mức độ cơ bản phổ biến dành cho học sinh trung bình, cũng một phần lý do là do giáo viên có tâm lý sợ kiến thức nặng đối với nhóm học sinh yếu và nếu dạy nâng cao dẫn đến học sinh khó hiểu, chậm tiếp thu và giờ học đó sẽ bị cháy giáo án Bên cạnh đó cũng có những giáo viên lại chỉ chú ý dạy đối với nhóm các học sinh khá giỏi khi đó giáo viên sẽ bị quên đi sự tiếp thu kiến thức của đối tượng học sinh trung bình làm cho các em học sinh này

sẽ bị cảm thấy đuối, lâu dần sẽ mất gốc

Toán học là môn khoa học nghiên cứu về các con số, cấu trúc, không gian

và các phép biến đổi, là môn học có chiều sâu về tư duy, logic đi cùng khối lượng kiến thức lớn và bài tập phong phú đa dạng Môn Toán được chia thành nhiều phân môn nhỏ như: Giải tích, Đại số, Số học, Hình học, Tổ hợp Phép

tính tích phân còn được sử dụng trong nhiều ngành khoa học khác nữa như Vật lí, Thiên văn học, Các bài toán tích phân khá đa dạng đòi hỏi phải ghi nhớ nhiều công thức và kĩ năng biến đổi khéo léo qua các bước Chính vì điều

đó có rất nhiều những đối tượng học sinh khác nhau, có học sinh rất thích học Toán và có những nhóm học sinh rất ghét Toán Vậy câu hỏi đặt ra là: Với một môn học quan trọng hàng đầu như thế thì việc thay đổi phương pháp dạy học như thế nào để có thể cải thiện được tình trạng đó? Trong chương trình Toán lớp 12, học sinh được làm quen với một nội dung dạy học Toán đó là Tích phân, đây là một kiến thức toán học có ứng dụng thực tiễn rất cao trong cuộc sống, không chỉ trong môn Toán mà rất nhiều những môn học, ngành khoa học nghiên cứu cần dùng đến nó Bên cạnh sự thú vị đó thì những bài toán về tích phân rất đa dạng, đòi hỏi ở học sinh phải ghi nhớ kiến thức và các bước biến đổi, có nhiều học sinh khả năng nhớ các dạng và phương pháp còn yếu, biến đổi hạn chế nên việc học nội dung này sẽ bị chậm, vì lẽ đó mà muốn nâng cao cho học sinh vận dụng được những kiến thức của tích phân vào trong các bài toán thực tiễn sẽ phần nào giảm bớt

Với những lý do nêu trên, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài nghiên cứu của

mình là: “Dạy học phân hóa chủ đề tích phân tại trường Trung học phổ

thông Khoa học giáo dục”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về cơ sở lí luận và thực tiễn phương pháp dạy học phân hóa Nghiên cứu về sự phân hóa với đối tượng là học sinh lớp 12 trường THPT Khoa học giáo dục

Nghiên cứu biện pháp vận dụng phương pháp dạy học phân hóa một cách

có hiệu quả về chủ đề Tích phân ở trường trung học phổ thông

3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu chương trình Giải tích lớp 12

Dạy học chủ đề "Tích phân" bằng phương pháp dạy học phân hóa

4 Giả thuyết khoa học

Nếu áp dụng phương pháp dạy học phân hóa vào chủ đề Tích phân cho học sinh tại trường Trung học phổ thông Khoa học giáo dục dựa trên những biện pháp và hệ thống bài tập có sự phân bậc thì vừa đáp ứng được nền kiến thức cơ bản cho ngưỡng trung bình, đồng thời bồi dưỡng nâng cao cho nhóm học sinh khá giỏi, lấp lỗ hổng với học sinh yếu kém

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng dạy học nội tích phân lớp 12 tại trường trung học phổ thông khoa học giáo dục

- Kết hợp hiệu quả dạy học bằng phương pháp dạy học phân hóa cùng các phương pháp dạy học khác nhằm phát huy tối đa hiệu quả học tập

- Nghiên cứu những khó khăn học sinh thường gặp phải khi học chủ đề tích phân

- Xây dựng hệ thống bài tập có phân bậc đối với chủ đề tích phân cho từng đối tượng học sinh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Đọc và nghiên cứu các tài liệu, bài báo, tạp chí viết về lí luận phương pháp dạy học phân hóa và các tài liệu có liên quan đến chủ đề tích phân

- Tìm hiểu sách giáo khoa, sách tham khảo, đề thi từ đó có sự phân tích,

so sánh, tổng hợp

6.2 Phương pháp quan sát và điều tra

Tìm hiểu thực trạng dạy và học của giáo viên và học sinh trường trung học phổ thông Khoa học giáo dục, tiến hành thăm lớp, dự giờ, trao đổi, xin ý kiến từ các đồng nghiệp trong tổ chuyên môn có năng lực giỏi và giàu kinh nghiệm để học hỏi thêm các tư liệu liên quan đến đề tài

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm tại trường Trung học phổ thông Khoa học giáo dục,

so sánh kết quả dạy học của học sinh trước và sau thực nghiệm dạy học phân hóa chủ đề tích phân

7 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

7.1 Đối tượng nghiên cứu

Dạy học nội dung tích phân trong chương trình Giải tích 12

Về mặt thực tiễn: Xây dựng được hệ thống các dạng bài tập phong phú có sự phân bậc chủ đề tích phân cho từng nhóm đối tượng học sinh đạt được kết quả học tập tốt nhất

10 Cấu trúc luận văn

Lời mở đầu

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học phân hóa

Chương 2 Thực trang dạy học phân hóa tại trường THPT Khoa học Giáo dục Chương 3 Thiết kế các chủ đề dạy học tích phân và đề xuất một số biện pháp phát triển phương pháp dạy học phân hóa cho học sinh trung học phổ thông Chương 4 Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC PHÂN HÓA

1.1 Tư tưởng dạy học phân hóa trong bộ môn toán

1.1.1 Dạy học phân hóa là gì

Trong dạy học phân hóa, ngoài việc cung cấp những kiến thức cơ bản, phát triển các kĩ năng cần thiết cho học sinh, giáo viên cần lựa chọn về nội dung, phương pháp dạy học phù hợp với trình độ, năng lực nhận thức và nguyện vọng của học sinh Khi thiết kế bài học cũng như tiến hành tổ chức các hoạt động dạy học, giáo viên cần hỗ trợ học sinh có thể phát triển được tối

đa khả năng của bản thân

Theo Nguyễn Bá Kim thì: "Dạy học phân hóa xuất phát từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu dạy học đối với mọi học sinh, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của từng cá nhân"

Theo Brimjioin và Narvaez (2008): "Dạy học phân hóa là một triết lí dạy học dựa trên tiền đề cho rằng học sinh học tốt nhất khi giáo viên điều chỉnh quá trình dạy học sao cho phù hợp với trình độ, sở thích và phong cách học tập của các em"

Dựa trên các nghiên cứu nêu trên thì: "Dạy học phân hóa là một quan điểm dạy học mà ở đó giáo viên điều chỉnh quá trình dạy học sao cho phù hợp

với từng cá nhân hoặc nhóm học sinh nhằm phát triển tối đa năng lực học tập

ở mỗi học sinh"

1.1.2 Tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa

Dạy học toán ở các trường phổ thông bằng phương pháp phân hóa cần được tiến hành theo các tư tưởng sau [12, tr256-257]

Bảng 1.1 Tư tưởng chủ đạo dạy học phân hóa

Ưu tiên phân

có những biện pháp hợp lý, nếu như mức độ yếu kém thì chỉ cần đạt được mức cơ bản thì đối với nhóm học sinh giỏi giáo viên cần có những biện pháp giúp nâng cao hơn trình độ học sinh, khai thác được tiềm năng và thế mạnh của những học sinh đó

1.2 Dạy học phân hóa nội tại

1.2.1 Quan điểm chung của dạy học phân hóa nội tại

Một con người trong xã hội vừa có sự giống nhau về những đặc điểm cơ bản như lao động phục vụ cho những nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống, nhưng lại có sự khác nhau ở trình độ, năng lực nhận thức, tài năng, năng khiếu,… Một học sinh trong một lớp học cũng như vậy, tất cả đều là học sinh đến lớp

để đi học, để tiếp thu và lĩnh hội nền tri thức nhân loại, nhưng không phải tất

cả học sinh đều giống nhau, sự khác nhau thể hiện ở mỗi nhân cách, cá tính, ước mơ, năng khiếu,… của mỗi học sinh đó Chính vì có quá nhiều những điểm khác nhau nên hình thành những sự khác biệt trong lối tư duy phát triển

và điều đó đòi hỏi người giáo viên cần có những biện pháp phân hóa nội tại trong quá trình dạy học [12, tr257-258]

Người giáo viên có một vai trò lớn lao, sự hiểu biết và kinh nghiệm của giáo viên thể hiện qua sự hiểu biết về đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh qua từng giai đoạn, trình độ nhận thức của học sinh ở mức độ nào, những tiềm năng mà học sinh có mà những thế mạnh cần được khai thác là gì,… đó tất cả

là những nền tảng giúp giáo viên đưa ra được những giải pháp có thể đạt được những kết quả cao trong việc giảng dạy của mình

Dạy học phân hóa cần có thời gian và kế hoạch lâu dài, được xây dựng bài bản có hệ thống , lộ trình và mục đích rõ ràng

1.2.2 Những biện pháp dạy học phân hóa

1.2.2.1 Chuẩn bị bài giảng phù hợp với từng nhóm đối tượng

Trong lớp có những sự phân bậc về năng lực học tập khác nhau vậy nên khi thiết kế giáo án giảng dạy thì giáo viên phải chú ý đến nội dung và nhiệm vụ cho từng nhóm đối tượng học sinh đó Cụ thể, đối với nhóm học sinh khá giỏi, giáo viên phải giao cho các em những bài tập có tính khám phá, tìm tòi, phát hiện kích thích khả năng học hỏi phát triển tư duy mở rộng, còn đối với nhóm học sinh yếu kém thì những câu hỏi và bài tập sẽ ở mức gợi mở dễ nhất

để học sinh dễ dàng hình dung và tiếp thu được kiến thức nhanh Không được thiết kế bài giảng đồng nhất cho mọi đối tượng

Hệ thống câu hỏi và bài tập giáo viên cũng phải chia làm 3 loại ứng với từng đối tượng học sinh Những câu hỏi nhẹ nhàng và cơ bản (mức độ 1,2) sẽ dành cho học sinh yếu và trung bình, những bài tập dành cho học sinh khá giỏi sẽ bao gồm cả 4 mức độ ( nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao)

1.2.2.2 Dạy học phân hóa ngay trên lớp học

Trong quá trình học tập giáo viên cũng có thể chủ động dạy học phân hóa cho các nhóm đối tượng học sinh trong lớp bằng cách giao cho học sinh những nhiệm vụ là giải quyết các bài tập được sắp xếp hệ thống đi từ dễ đến khó đã có sự chuẩn bị từ trước, giáo viên là người tổ chức điều khiển học sinh giải bài tập theo từng nhóm và tạo ra sự tương tác qua lại giữa các nhóm Nhiệm vụ này được cụ thể hóa qua sơ đồ sau: [12, tr258-263]

Sơ đồ 1.1 Nhiệm vụ của học sinh trong tiết học phân hóa

Hệ thống bài tập phân hóa có thể được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau, giáo viên có thể để học sinh từng nhóm đối tượng làm theo từng nhóm bài sao cho phù hợp, học sinh yếu kém làm bài tập dễ, học sinh trung bình làm các bài tập khá, học sinh khá giỏi làm các bài tập nâng cao Ngoài ra việc

tổ chức dạy học phân hóa có thể diễn ra ngay trong một bài tập nào đó, bài tập

Hoạt động của học sinh

Giáo viên tổ chức, điều khiến hoạt động giữa các nhóm

những sẽ có những mức hỏi theo các cấp độ khác nhau từ dễ đến khó, các câu

sẽ có sự logic, câu trước sẽ là gợi mở cho câu sau, câu cuối cùng sẽ là câu đòi hỏi sự tư duy nhiều nhất và đó cũng là câu dành cho học sinh khá giỏi nâng cao Vậy để có được bài tập đảm bảo được đúng và đủ các yêu cầu, đảm bảo được chất lượng dạy học thì giáo viên phải là người có nền tảng kiến thức vững chắc, hiểu được trọng tâm và tầm quan trọng của các khối lượng kiến thức trong từng bài giảng

Để có được kiến thức rèn luyện một kỹ năng nào đó, số học sinh yếu kém nên làm những dạng bài tập cùng một dạng để tăng khả năng ghi nhớ lâu hơn

cả về phương pháp và dạng bài Những học sinh đã làm được những dạng cơ bản rồi sẽ được các dạng bài tập khác để nâng cao kiến thức hơn Giáo viên chủ động trong việc đưa ra các yêu cầu khác nhau và mức độ hoạt động độc lập của học sinh, có thể sẽ hướng dẫn chi tiết cho đối tượng này hoặc chỉ gợi

mở cho nhóm học sinh khác tùy theo nhận thức, trình độ tiếp thu của người học Nhờ sự giảng dạy phân hóa, giáo viên phần nào thấy rõ được sự tiến bộ của học sinh và cũng tự điều chỉnh được cách dạy của mình sao cho phù hợp nhất Ngoài việc làm bài tập thì giáo viên cũng cần quan tâm, động viên đến những học sinh thiếu tự tin, dễ mắc sai lầm trong tính toán, chỉnh sửa những học sinh làm nhanh nhưng lại dễ mắc những lỗi đơn giản, vội vàng, chủ quan dẫn đến kết quả không cao [9]

1.3 Các hình thức dạy học phân hóa

1.3.1 Phân hóa theo mức độ nhận thức

Phân hóa theo mức độ nhận thức được thực hiện dựa trên cơ sở lấy nhịp

độ làm căn cứ Nhịp độ ở đây chính là lượng thời gian được tính từ hoạt động này sang hoạt động khác, từ đơn vị kiến thức này chuyển giao qua phần đơn

vị kiến thức khác, từ nhiệm vụ này qua nhiệm vụ khác

Mỗi lớp học có nhiều nhịp độ nhận thức khác nhau, giáo viên cần linh hoạt trong quá trình dạy học để tất cả học sinh trong lớp đều nắm được kiến thức cần có [9]

1.3.2 Phân hóa theo năng lực người học

Căn cứ vào năng lực, phẩm chất của mỗi học sinh (có thể thông qua kết quả học tập) để tập hợp các học sinh có cùng năng lực về một số môn Dựa trên trình độ giỏi, khá, trung bình, yếu kém mà giáo viên giáo cho học sinh những nhiệm vụ tương ứng [9]

1.3.3 Phân hóa theo động cơ, lợi ích học tập

Đối với những nhóm học sinh có nhu cầu tìm tòi, nghiên cứu, giáo viên cần xác định nhiệm vụ học tập cao hơn và đưa thêm nhiều nội dung học tập cho học sinh nhóm này tự học Đối với nhóm học sinh có nhu cầu học tập không cao thì giáo viên phải chú ý đến nhiệm vụ, nội dung cơ bản và bổ sung, liên hệ những vấn đề thực tiễn giúp học sinh tăng sự hứng thú, động cơ học tập [9]

1.4 Quan điểm dạy học phân hóa

1.4.1 Cơ sở giáo dục học của dạy học phân hóa

Dạy học phân hóa nhằm tạo ra những kết quả học tập và sự phát triển tốt nhất cho học sinh, đảm bảo công bằng trong giáo dục, tức là quyền bình đẳng về cơ hội học tập cho học sinh, phát huy tối đa sự trưởng thành của học sinh bằng cách đáp ứng nhu cầu của chúng, giúp chúng tiến bộ và bù đắp lỗ hổng kiến thức, tạo động lực thúc đẩy học tập

1.4.2 Những ưu điểm, hạn chế trong dạy học phân hóa ở trường phổ

thông

1.4.2.1 Ưu điểm của dạy học phân hóa

Trong các phương pháp giảng dạy toán thì phương pháp dạy học phân hóa

là một phương pháp đạt được hiệu quả khá cao trong việc nâng cao chất lượng học tập của học sinh

Dạy học phân hóa tạo được sự hứng thú học tập cho mọi đối tượng học sinh, gạt bỏ đi sự mặc cảm, tự ti của những đối tượng học sinh có trình độ nhận thức thấp, có cơ hội cùng tham gia tìm hiểu nội dung, yêu cầu bài học Dạy học phân hóa trong giờ học dễ dàng được triển khai tới mọi đối tượng kể

cả giáo viên và học sinh, thuận lợi trong việc chuẩn bị bài dạy và quá trình tiến hành giảng dạy

1.4.2.2 Một số hạn chế của dạy học phân hóa

Bên cạnh những thuận lợi mà dạy học phân hóa đem lại thì vẫn còn một

số những khó khăn gặp phải và cần khắc phục khi giảng dạy bằng phương pháp này

Trong các lớp học hiện nay mức độ phân hóa về trình độ nhận thức khá cao, vì vậy đối với những giáo viên giảng dạy nhiều khối và nhiều lớp đương nhiên sẽ gặp trở ngại, khó khăn về việc nắm rõ về trình độ nhận thức của từng học sinh

1.4.3 Mối liên hệ giữa dạy học phân hóa và các phương pháp dạy học khác

Thực tế khi giảng dạy cho thấy không có một phương pháp dạy học nào

là tối ưu, nhưng giáo viên có thể linh động kết hợp các phương pháp và biết đưa ra lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với bài dạy của mình nhất để đạt được hiệu quả học tập cao cho học sinh

Nếu trong hệ thống câu hỏi dẫn dắt, chúng ta kết hợp phương pháp dạy học phân hóa sẽ giúp cho tất cả các đối tượng học sinh sẽ có thể cùng nhau tham gia khám phá và tiếp thu theo từng mức độ của bản thân

Như vậy, trong quá trình dạy học của mình, giáo viên nên biết chọn lọc những cái hay cái tốt trong từng phương pháp dạy học mà có thể đáp ứng phù hợp với học sinh của mình để có thể áp dụng đưa vào trong giảng dạy Để thực hiện điều đó thì người giáo viên cũng phải trang bị cho mình sự vận dụng linh hoạt, có kỹ năng sử dụng các thao tác kỹ thuật giảng dạy tốt nhất [9]

1.5 Quy trình dạy học phân hóa và tổ chức dạy học phân hóa

1.5.1 Quy trình dạy học phân hóa

Dựa trên những cơ sở lí luận và thực tiễn đã nghiên cứu, quy trình dạy học phân hóa môn Toán bậc trung học phổ thông gồm có 5 bước: [10]

Sơ đồ 1.2 Quy trình dạy học phân hóa

Bước 1: Xác định và phân loại mức độ năng lực Toán của học sinh

Để quá trình dạy học phân hóa thành công, yếu tố quan trọng đầu tiên là giáo viên phải phân loại đối tượng học sinh chính xác Muốn làm được điều

đó, giáo viên cần thực hiện những đánh giá ban đầu ở một thời điểm gần nhất trước khi tiến hành thiết kế và thực hiện kế hoạch dạy học

- Giáo viên tăng cường thiết kế và sử dụng các công cụ đánh giá để tham khảo việc tự đánh giá và đánh giá giữa các học sinh để có thông tin chính xác hơn về mức độ năng lực toán học của học sinh;

- Dựa trên các thông tin có được, giáo viên đánh giá mức độ năng lực của học sinh Từ những đánh giá ban đầu này, giáo viên sẽ chuẩn đoán được năng lực của học sinh, phân loại các nhóm học sinh có cùng mức độ năng lực toán

Bước 1: Xác định và phân loại mức độ năng lực toán học của học sinh

Dạy

học

phân

hóa

Bước 2: Xây dựng kế hoạch dạy học phân hóa

Bước 3: Thực hiện kế hoạch dạy học phân hóa

Bước 4: Đánh giá kết quả và điều chỉnh bài dạy

học, thiết kế và thực hiện kế hoạch dạy học phân hóa nhằm phát triển năng lực cho học sinh

Bước 2: Xây dựng kế hoạch dạy học phân hóa

Khi thiết kế kế hoạch dạy học phân hóa, dựa trên mục tiêu dạy học, giáo viên cần lựa chọn các nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học sao cho phù hợp với năng lực của các đối tượng học sinh

Bước 3: Thực hiện kế hoạch dạy học

Khi tổ chức dạy học phân hóa, giáo viên nên phối hợp linh hoạt các hình thức cá nhân, nhóm Với hình thức nhóm giáo viên cũng nên thay đổi cách thức tổ chức nhóm giữa hai loại nhóm hỗn hợp và nhóm phân hóa Quy mô nhóm cũng nên thay đổi để học sinh được thực sự làm việc Bên cạnh việc sử dụng hiệu quả hoạt động nhóm, giáo viên cần chú trọng đến hoạt động cá nhân, kiểm soát tốt hơn việc thực hiện nhiệm vụ của cá nhân

Bước 4: Đánh giá kết quả và điều chỉnh việc dạy học

Trong quá trình dạy học, giáo viên tiến hành đánh giá chính thức và không chính thức để từ đó thu được phản hồi về kết quả học tập của học sinh Việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong mỗi bài học có thể do giáo viên quyết định, cũng có thể do học sinh tự thực hiện, tự đánh giá lẫn nhau Giáo viên dựa trên các tiêu chí đã xác định nhằm đánh giá thành phần theo từng công việc, nhiệm vụ,…, đánh giá tổng thể dựa vào kết quả cuối cùng, sản phẩm,… đánh giá quá trình là trong suốt thời gian thực hiện thì học sinh hay nhóm học sinh đã tiến hành ra sao? Các công cụ đánh giá dùng cho giáo viên có thể là bảng điểm, phản hồi của giáo viên, phiếu quan sát sản phẩm của học sinh, phương án giải quyết vấn đề đặt ra, công cụ đánh giá dùng cho học sinh có thể là phản hồi của học sinh, hồ sơ học tập, bảng điểm Khi học sinh đánh giá, giáo viên cần giúp các em sử dụng các loại công cụ đó, trên cơ sở rút ra những kinh nghiệm cần thiết, có những điều chỉnh về cách học của học

sinh và cách dạy của bản thân nhằm cải thiện và nâng cao hiệu quả của quá trình dạy và học tiếp theo

1.5.2 Các bước tổ chức dạy học phân hóa

Trong quá trình tổ chức các tiết học dạy học phân hóa, giáo viên nên kết hợp và sử dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học tạo tình huống,

Việc tổ chức điều khiển quá trình giải các bài tập phân hóa có thể được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Giáo viên tổ chức, giao nhiệm vụ cho các đối tượng học sinh khá, giỏi, trung bình, yếu kém 3 loại bài tập khác nhau tùy theo khả năng mỗi nhóm và đưa ra yêu cầu rõ ràng, cụ thể cho mỗi bài

Bước 2: Từng cá nhân học sinh giải bài tập độc lập dưới sự quan sát, hướng dẫn của giáo viên Giáo viên có thể đưa ra các yêu cầu khác nhau về mức độ hoạt động độc lập của mỗi học sinh, hướng dẫn nhiều hơn cho học sinh này hoặc ít hoặc gợi mở cho học sinh khác tùy theo năng lực

Bước 3: Đại diện mỗi nhóm có thể được mời hoặc chỉ định hoặc theo tinh thần xung phong lên trình bày phương án giải quyết

Bước 4: Thảo luận nhóm: Giáo viên điều khiển học sinh trong nhóm tham gia thảo luận, đưa ra ý kiến đóng góp, bổ sung

Bước 5: Giáo viên tổng hợp và nhận xét, đánh giá

Đồng thời giáo viên cần quan tâm cá biệt, động viên những học sinh có phần thiếu tự tin, lưu ý những học sinh dễ mắc sai lầm, chỉnh sửa kịp thời những học sinh nhanh dẫn đến mắc những lỗi ẩu dẫn đến sai sót, điểm không cao, thúc đẩy những học sinh không theo kịp giờ học.[10]

1.6 Thực trạng dạy học phân hóa và nội dung dạy học tích phân trong môn toán ở trường phổ thông Khoa học giáo dục

Đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề được mọi nhà trường quan tâm và bàn luận, tập huấn rất sôi nổi trong những năm gần đây, đổi mới

phương pháp dạy học đã được định hướng theo tư tưởng tích cực hóa hoạt động người học dưới sự điều khiển của người giáo viên Tuy nhiên việc thực hiện đổi mới chưa được tập huấn kỹ càng, người giáo viên mới chỉ dừng lại ở việc nhận được những tài liệu liên quan đến vấn đề đổi mới, chưa được trực tiếp trải nghiệm nhiều, được học hỏi hay thực hành đánh giá nhận xét dựa trên những cơ sở khoa học

Hiện tượng giáo viên đổi mới phương pháp dạy học chỉ để đáp ứng được những yêu cầu đổi mới trước mắt, hình thức dạy học phân hóa chưa phong phú và sự chuẩn bị bài giảng của giáo viên trước khi lên lớp còn sơ xài nên hiệu quả đạt được là chưa cao

Trong quá trình đổi mới phương pháp giáo dục hiện nay, việc bồi dưỡng học sinh giỏi được đặt ra là mục tiêu hàng đầu của mỗi trường học, mỗi quốc gia và việc này được triển khai ngay trong những tiết học nhằm phát hiện được tài năng của đất nước Đa phần từ trước đến nay giáo viên chỉ đang dừng lại ở việc trang bị kiến thức cơ bản cho học sinh trung bình trong lớp nắm được bài, bị hạn chế và mặt thời gian để bồi dưỡng cho đối tượng học sinh khá giỏi.[11]

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÂN HÓA TẠI TRƯỜNG THPT KHOA

HỌC GIÁO DỤC 2.1 Giới thiệu Trường Trung học phổ thông Khoa học Giáo dục (HES)

Trường THPT Khoa học Giáo dục được thành lập theo Quyết định của UBND TP Hà Nội ngày 3/3/2016, đây là sự kiện mong đợi đã lâu của thầy và trò Trường Đại học Giáo dục

Hình 2.1 Trường THPT Khoa học Giáo dục

Trường THPT Khoa học Giáo dục là một cơ sở giáo dục đào tạo công lập trực thuộc Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, trường được xây dựng theo mô hình trường THPT thực hành giáo dục tiên tiến, chất lượng cao của Việt Nam Trường được kỳ vọng góp tiếng nói quan trọng trong

Kỳ thi tuyển sinh vào 10 của HES được thi theo phương thức Tổng hợp đánh giá năng lực (ĐGNL) Đây là phương pháp đảm bảo lựa chọn được những học sinh có năng lực học tập, tư duy logic, khả năng lập luận, phân tích kiến thức tổng hợp… Phương thức tuyển sinh mới này sẽ không đánh giá

nhiều về năng lực ghi nhớ/ tái hiện mà đánh giá cao về khả năng áp dụng kiến thức, sự sáng tạo

Tại kì thi mở rộng Toán học Hà Nội lần thứ 16, học sinh Đặng Thái Hà – Lớp 10A7 đã xuất sắc vượt qua 200 em học sinh trên cả nước để giành cho mình tầm huy chương Đồng, mang lại vinh dự, niềm tự hào cho ngôi trường

Hình 2.2 Thành tích toán học OMC

Nhà trường ngoài việc chú trọng nâng cao kiến thức cho học sinh thì những hoạt động rèn luyện kỹ năng mềm cũng được Ban Giám hiệu, đoàn trường đặc biệt quan tâm Nhằm tạo được những nền tảng kỹ năng tốt nhất, bổ ích và phong phú, nhà trường mở ra các Câu lạc bộ sinh hoạt vào các chiều thức 6 hàng tuần dưới sự quản lý và hướng dẫn trực tiếp từ các thầy cô trong trường Câu lạc bộ của HES (14 CLB) bao gồm: Âm nhạc, HDC (Dane), CIC, MAC, Media, Stem, Đọc sách, Tự học, Thời trang, Sáng tạo nghệ thuật, Bóng

đá, Bóng rổ, Bóng bàn, Võ thuật Đã có rất nhiều những giải thưởng lớn được vinh danh từ những cá nhân xuất sắc ở các CLB ấy

Hình 2.3 Thành tích câu lạc bộ

Bên cạnh đó trong các cuộc thi Duyên Hải đồng bằng Bắc bộ, dưới sự dẫn dắt của các thầy cô thì cũng đã đạt được những giải thưởng lớn như 1 giải nhì, 2 giải khuyến khích Qua đó đánh giá cao sự nỗ lực và cố gắng của cả thầy và trò nhà trường trong những năm đầu còn nhiều khó khăn và thách thức

Hình 2.4 Đội tuyển thi Duyên hải đồng bằng Bắc bộ

Bài kiểm tra Tổng hợp đánh giá năng lực gồm có 3 môn: Môn Toán thi dưới hình thức Trắc nghiệm; Môn Văn và môn Tiếng Anh thi theo hình thức bao gồm cả trắc nghiệm và tự luận Kiến thức của đề kiểm tra thuộc chương trình THCS, chủ yếu là kiến thức trong chương trình lớp 9

Đội ngũ giáo viên nhà trường được ví như "nguồn lực vàng" Các thầy

cô là những người lái đò vững chắc, đầy nhiệt huyết, tận tâm, luôn cố gắng cống hiến sức trẻ, năng lực để đưa những thế hệ học trò của mình đến những bến đò tươi đẹp nhất Với mỗi một thầy cô ở HES luôn hướng đến cho mục tiêu học tập đó là: "Mỗi ngày đến trường là một ngày mới", những ngày đến trường là những giờ học sôi nổi, thoải mái, bổ ích và nhiều niềm vui Mỗi ngày đến trường sẽ đón nhận những điều mới lạ

2.2 Chương trình dạy học môn Toán lớp 12 tại trường

Chương trình nhà trường là sản phẩm đóng góp từ các thầy cô giáo trong

Tổ, được xây dựng bám sát theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời cũng dựa trên kế hoạch năm học của nhà trường Chương trình nhà trường được xem xét, sửa đổi theo từng năm học, tùy theo những đổi mới mỗi năm mà sẽ có những điều chỉnh sao cho phù hợp nhất

Sau khi các thầy cô trong Tổ chuyên môn cũng nhau thống nhất thì sẽ được trình lên Ban giám hiệu, được các chuyên gia phản biện, đóng góp ý kiến và hoàn tất vào trước năm học

2.2.1 Mô tả môn học

Môn Toán 12 cả năm

Thời lượng dạy: 4 tiết/tuần

Điều kiện: Học sinh đã hoàn thành chương trình Toán 11, đảm bảo được các kiến thức, kĩ năng cơ bản với các nội dung như: giới hạn và sự liên tục của hàm số, đạo hàm và vi phân, quan hệ song song và quan hệ vuông góc trong không gian

2.2.2 Mục tiêu tổng thể

Môn Toán lớp 12 gồm 2 phân môn Giải tích và Hình học:

Phần Giải tích bao gồm các nội dung như: Ứng dụng đạo hàm để khảo sát và vẽ đồ thị hàm số, hàm số lũy thừa, hàm số mũ và hàm số logarit, nguyên hàm, tích phân và ứng dụng, số phức

Phần Hình học bao gồm các nội dung như: Khối đa diện, Mặt nón, mặt trụ, mặt cầu, Phương pháp tọa độ trong không gian

Sau khi học xong chương trình Toán 12, Học sinh cần đạt được các mục tiêu sau:

+ Nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, tư duy trừu tượng và mô hình hóa là những năng lực cần thiết cho bậc học tiếp theo ở những ngành học khoa học, kĩ thuật và kinh tế

+ Phát triển các kĩ năng tính toán dựa trên mô hình, các hiểu biết về vật thể hình học trong không gian và các phương pháp mô tả, tính toán hình học không gian bằng phương pháp đại số

+ Được cung cấp các kiến thức giải tích, cung cấp công cụ và phương pháp tính toán cho vật lí và hóa học, sinh học cụ thể, đạo hàm và tích phân là các công cụ tính toán trong vật lí, hàm số mũ và hàm số logarit cung cấp các

mô hình tính toán sử dụng trong vật lí hạt nhân, tài chính, hóa học, sinh học,

mở rộng hiểu biết về các tập hợp số, cung cấp một ví dụ đẹp về tư duy trừu tượng

+ Sử dụng thành thạo máy tính bỏ túi để giải phương trình, hệ phương trình, tính toán các giá trị lượng giác

+ Học sinh tìm hiểu bài trước khi đến lớp: Xem clip, trả lời các câu hỏi, tìm hiểu bài

+ Học sinh luyện tập thông qua SGK, SBT, phiểu bài tập

+ Học sinh thực hiện các chuyên đề học tập (nếu có) sau mỗi chương

2.2.3 Kiểm tra đánh giá

Bảng 2.1 Đầu điểm kiểm tra đánh giá

Hệ số 1 4 Lấy trung bình điểm BTVN hàng tuần; Kiểm tra

hàng tuần, không lấy điểm thập phân

Hệ số 2 3 Điểm kiểm tra các bài 45', điểm thi giữa kì

Điểm theo thang điểm 10, lẻ đến 0.5, không cho 0

Hệ số 3 1 Điểm thi cuối kì

Điểm theo thang điểm 10, lẻ đến 0.5

2.3.4 Chuẩn kiến thức kỹ năng nội dung Tích phân và Ứng dụng

2.3.4.1 Về kiến thức

Biết khái niệm về diện tích hình thang cong;

Biết định nghĩa tích phân của hàm số liên tục bằng công thức Lai-bơ-nit và các tính chất của tích phân;

Niu-tơn-Biết các công thức tính diện tích, thể tích nhờ tích phân

2.3.4.2 Về kỹ năng

Sử dụng định nghĩa, tính chất để tính được các tích phân cơ bản

Sử dụng các phương pháp đổi biến số, phương pháp đặt ẩn phụ để giải quyết các bài toán phức tạp hơn; chú ý đến cận khi đổi biến số;

Tính được diện tích, thể tích vật thể

2.3.4.3 Ví dụ minh họa

Ví dụ 1 Tính

2 2 3 1

2

dx x

2.3.4.4 Phân phối chương trình dạy nội dung Tích phân lớp 12

Theo phân phối chương trình nhà trường thì nội dung dạy học Tích phân - Ứng dụng gồm 9 tiết trong đó:

6 tiết dạy về tích phân

+ Tiết 1: Bài toán tính diện tích hình thang cong, liên hệ với nguyên hàm; + Tiết 2: Sử dụng nguyên hàm để tính diện tích hình phẳng;

+ Tiết 3: Khái niệm tích phân và công thức tính tích phân;

+ Tiết 4: Các tính chất của tích phân;

+ Tiết 5: Các phương pháp tính tích phân;

+ Tiết 6: Luyện tập

và 3 tiết dạy học Ứng dụng của tích phân:

+ Tiết 1: Sử dụng tích phân để tính diện tích hình phẳng;

+ Tiết 2: Sử dụng tích phân để tính thể tích vật thể tròn xoay;

+ Tiết 3: Sử dụng tích phân và nguyên hàm trong các bài toán vật lí

2.3 Thực trạng về dạy học phân hóa tại trường trung học phổ thông khoa học giáo dục

2.3.1 Đánh giá về học sinh

Trường trung học phổ thông khoa học giáo dục là ngôi trường thực hành trực thuộc Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội Trường được thành lập từ năm 2016 với nền tảng ban đầu là 162 học sinh được phân thành 5 lớp, bình quân mỗi lớp là 33-35 học sinh, đến năm nay là năm thứ 5 của trường, đa có 2 lứa thế hệ học trò ra trường và trưởng thành

Khóa đầu tiên của trường được coi là bước khởi đầu to lớn quyết định đến hành động và hướng đi của cả thầy và trò trong tương lai Các khối lớp học chia thành 2 ban chính đó là Ban khoa học tự nhiên (Văn, Toán, Anh, Lý, Hóa, Sinh) và Ban xã hội (Văn, Toán, Anh, Sử, Địa, Công dân) Được đánh giá qua các góc nhìn từ các thầy cô thì khóa 1 là khóa có sự phân hóa học sinh trong lớp khá cao kể cả ban tự nhiên và ban xã hội, đặc biệt là đối với môn toán Đối với các lớp thuộc ban tự nhiên thì tỉ lệ học sinh thuộc top trung bình khá và khá được đánh giá cao hơn, số lượng học sinh yếu kém chỉ chiếm phần

ít, nhưng đối với ban xã hội thì dạy học Toán có sự phân hóa rõ rệt trong lớp

khi mà tỉ lệ giữa học sinh khá giỏi, học sinh trung bình và yếu kém gần như chiếm ngang nhau Vậy làm thế nào có thể cải thiện được tình trạng học lệch

đó và giúp học sinh phát triển hướng tới một kết quả tốt đẹp

2.3.2 Hướng đi trong việc đổi mới dạy học trong trường

Trước sự đổi mới về phương pháp dạy học và là ngôi trường được vinh dự trực thuộc Trường Đại học Giáo dục, ngôi trường đi đầu trong những vấn đề đổi mới liên quan đến giáo dục Các thầy cô trong trường được tham gia các lớp bồi dưỡng về phương pháp dạy học mới như: dạy học hướng tới phát triển năng lực học sinh, phát hiện giải quyết vấn đề, dạy học tích hợp, dạy học phân hóa, các lớp bồi dưỡng công nghệ thông tin, tâm lý tư vấn học đường, những kiến thức bổ ích phù hợp dành cho lứa tuổi phát triển của các em học sinh Và một trong những phương pháp dạy học được nhà trường sử dụng nhiều nhất đặc biệt là các em học sinh lớp 12 đó là dạy học phân hóa

Trước hết vì chỉ có 5 lớp và số lượng học sinh không quá đông nên khả năng nắm bắt tình hình của mỗi em học sinh đối với các thầy cô là khá dễ dàng Dựa trên tình hình học tập và nguyện vọng của các em, nhà trường chia các em thành 2 ban rất rõ ràng để ôn tập, ngoài ra để giảm thiểu sự phân hóa với các học trung trung bình và yếu, nhà trường mở ra các lớp bồi dưỡng riêng để chuẩn lại kiến thức cho các học sinh yếu kém thuộc ban xã hội riêng

và 1 lớp bồi dưỡng dành cho học sinh yếu kém ban tự nhiên riêng Trước hết nhà trường xác định mục tiêu lấp lỗ hổng trước kia của các đối tượng này, dần dần xây dựng nền tảng kiến thức cơ bản, ôn tập và nâng cao dần khả năng của các em qua việc ôn tập các dạng đề, các dạng bài tập, đưa ra mục tiêu phấn đấu, tạo động lực học tập cho các em

Sứ mệnh mà nhà trường hướng đến, những thành tựu bước đầu mà nhà trường đã đạt được từ những ngày đầu khó khăn đến nay

Chương trình nhà trường mỗi khối lớp, mỗi năm học đặc biệt lớp 12 được xây dựng chi tiết, rõ ràng nhằm hướng đến kết quả đầu ra 100% học sinh tốt nghiệp và trúng tuyển các trường đại học trong top đầu

Nhà trường luôn quan tâm đến kết quả học tập của các con, đối với những học sinh khá giỏi nhà trường đầu tư cho các kì thi lớn, còn đối với những học sinh yếu kém nhà trường cũng phân nhóm, tạo lớp bồi dưỡng thêm kiến thức cho các con, giúp các con tiến bộ hòa đồng cùng các bạn trong lớp

CHƯƠNG 3 DẠY HỌC PHÂN HÓA CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH PHÂN VÀ MỘT SỐ BIỆN

PHÁP PHÁT TRIỂN HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHÂN HÓA

3.1 Một số định hướng dạy học phân hóa trong trường phổ thông

3.1.1 Quản lý được tổ chức dạy học phân hóa của giáo viên và học sinh trong trường

Muốn thực hiện dạy học bằng hình thức dạy học phân hóa thì trước hết bản thân người giáo viên cần sát sao với tình hình học tập trong lớp mình Giáo viên phải là người chủ động nắm bắt được các thông tin về người học, thái độ, trình độ nhận thức, năng lực,… để có thể phân loại, đánh giá Khi đã

có những thống kê cụ thể thì giáo chia sẽ là người trực tiếp phân chia đối tượng học sinh thành các nhóm và đưa ra cách thức, quy trình bài dạy sao cho phù hợp để có thể phát huy được thế mạnh của các học sinh có trình độ tư duy cao, phát triển nền kiến thức cơ bản của nhóm học sinh mức trung bình khá và cải thiện khả năng nhận thức của nhóm học sinh trung bình và yếu

Cần nâng cao nhận thức của tất cả các giáo viên trong trường không chỉ riêng bộ môn Toán về lợi ích của dạy học phân hóa Triển khai việc dạy học phân hóa ở tất cả các môn học, lớp học có sự chênh lệch về năng lực học tập cao trong cùng một lớp, phát triển tư duy học sinh đều ở tất cả các môn học Nhà trường cũng cần có những kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn các kiến thức, quy trình dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa một cách rõ ràng và hệ thống Đưa việc thảo luận quy trình và những trao đổi trong thực tế giảng dạy vào các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn, lấy ý kiến của các đồng nghiệp để có thể tạo được những tiết dạy học đạt chất lượng và kết quả cao nhất

Toán học là một môn học trừu tượng, chủ đề "Tích phân" lớp 12 là một nội dung khá trọng tâm chiếm đầu điểm trong bài thi trung học phổ thông quốc gia, tuy nhiên dạng bài tập về chủ đề này khá đa dạng và có sự liên kết

chặt chẽ với chủ đề dạy học trước đó là "Nguyên hàm" chính vì vậy nên học sinh sẽ bị học lệch nếu như không hiểu rõ được phần trước, điều đó cũng đã phần nào tạo nên sự phân hóa về trình độ trong lớp học

Bên cạnh việc tìm hiểu về trình độ, năng lực của học sinh thì giáo viên cũng cần quan tâm đến những năng lực và nguyện vọng mong muốn của bản thân học sinh đó, tìm hiểu những nguyên nhân mà khiến học sinh bị vướng mắc, phối hợp tốt về phía 2 bên gia đình và nhà trường để đưa ra đánh giá chính xác và phù hợp nhất

3.1.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phân hóa trong dạy học Toán

Mỗi câu hỏi và bài tập cụ thể được đặt ra đều chứa đựng một cách tường minh hay tiềm ẩn các chức năng khác nhau Trong dạy học môn Toán, câu hỏi

và bài tập có các chức năng như: hình thành, củng cố kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh ở các giai đoạn học tập, hình thành thế giới quan duy vật biện chứng, tạo hứng thú học tập, rèn luyện phẩm chất đạo đức, Quá trình trả lời các câu hỏi và giải bài tập có thể giúp học sinh phát triển năng lực tư duy

và hình thành những phẩm chất của tư duy khoa học Kiểm tra thông qua hệ thống câu hỏi và bài tập giúp giáo viên kiểm tra được trình độ, năng lực của học sinh, học sinh tự kiểm tra, đánh giá năng lực của bản thân mình, ngoài ra khi sử dụng câu hỏi và bài tập phân hóa còn khai thác được khả năng tư duy của đối tượng học sinh khá giỏi giúp phát triển và bồi dưỡng thêm

3.1.2.1 Nguyên tắc xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phân hóa

Quá trình xây dựng câu hỏi và bài tập phân hóa cần tuân thủ theo các nguyên tắc chung sau:

- Xác định rõ ràng mục tiêu bài học: Khi thiết kế các hoạt động học tập cho học sinh, giáo viên cần cụ thể hóa bằng các câu hỏi và bài tập hướng vào mục tiêu bài học;

- Phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh: Câu hỏi và bài tập phải vừa sức, tạo ra động lực cho học sinh tìm tòi, khám phá cái mới;

- Đảm bảo tính hệ thống: nội dung kiến thức trong từng phần, từng chương, từng bài đều được sắp xếp theo một logic chặt chẽ, câu hỏi và bài tập đưa ra trước thường có tác dụng làm nền, tiền đề để xây dựng câu hỏi và bài tập tiếp theo;

- Đảm bảo tính thực tiễn: Câu hỏi và bài tập cần gắn liền với thực tiễn cuộc sống

3.1.2.2 Quy trình xây dựng câu hỏi và bài tập phân hóa

Bước 1: Phân tích nội dung dạy học

Trong quá trình phân tích nội dung, giáo viên cần chú ý đến trình độ và mức độ nhận thức của học sinh nhằm giảm bớt các nội dung không cần thiết, nghiên cứu những nội dung cơ bản, trọng tâm khi xây dựng câu hỏi và bài tập giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức đầy đủ

Bước 2: Xác định mục tiêu dạy học

Mục tiêu dạy học gồm có 4 nội dung chính đó là: Mục tiêu bài học, kỹ năng, thái độ và năng lực cần phát triển

Bước 3: Xác định nội dung kiến thức

Giáo viên có thể phân ra thành từng phần kiến thức nhỏ sau đó tìm nội dung có thể đặt câu hỏi hoặc xây dựng thành bài tập, có thể "mã hóa" thành câu hỏi và bài tập

Bước 4: Chuyển đổi phần nội dung kiến thức thành câu hỏi và bài tập

Đây là một bước quan trọng trong phân hóa dạy học, đảm bảo cho việc thiết kế câu hỏi và bài tập được tốt ứng với các khâu của quá trình dạy học Câu hỏi và bài tập nên diễn đạt sao cho có thể kiểm tra và củng cố kiến thức

cho học sinh, phù hợp với các mức độ nhận thức khác nhau của học sinh như: ghi nhớ, hiểu, vận dụng,…

3.1.2.3 Xây dựng câu hỏi và bài tập phân hóa trong dạy học phân hóa trong chủ đề tích phân lớp 12

- Xây dựng một hệ thống câu hỏi và bài tập có thể phân hóa thành nhiều mức độ khác nhau:

- Sắp xếp câu hỏi và bài tập thành hệ thống theo mục tiêu dạy học

- Các câu hỏi và bài tập phân hóa được nêu dưới những hình thức khác nhau, tránh lặp lại dưới cùng một dạng

- Các câu hỏi và bài tập cần có tác dụng cho nhiều đối tượng học sinh: Các bài tập đưa ra dành cho đối tượng học sinh yếu kém, trung bính và giỏi cũng luôn tạo được sự hứng thú và ngược lại dưới sự dẫn dắt của giáo viên chủ nhiệm

Ví dụ: Tính

1 2 0

11

+ Giáo viên đưa ra câu hỏi: Tích phân trên có đặc điểm gì? Hãy nêu cách giải?

Lúc này học sinh cùng quan sát, các bạn kể cả ở mức độ yếu cũng sẽ đưa ra được câu trả lời: biểu thức dưới dấu tích phân là một phân thức với mẫu thức

là một đa thức, tử là một số

+ Giáo viên: Phương pháp sử dụng đối với dạng này là gì?

Đến đây học sinh thường nghĩ rằng có thể tính được tích phân dễ dàng bằng cách đặt 2

1

t x Tuy nhiên với hướng biến đổi này học sinh sẽ lại đưa

về dạng tích phân ban đầu, vậy ta không thể áp dụng cách thông thường và cần chuyển hướng để tìm ra cách biến đổi khác cho bài toán

+ Giáo viên đưa ra gợi ý (cho các đối tượng khá, giỏi)

Biểu thức 2

1 x gợi cho em liên tưởng tới công thức lượng giác nào?

Học sinh tư duy nhanh có thể nhận ra và trả lời được đó là công thức

  Từ gợi ý như vậy học sinh có thể chuyển tích phân hàm vô

tỉ thành tích phân hàm lượng giác, ta có lời giải:

1

4

t x

Sử dụng định nghĩa tính tích phân

Ví dụ 1.(MĐ1) Tính tích phân sau

1 2 0

Dạng này đòi hỏi học sinh phải tƣ duy 1 chút để đƣa về dạng cơ bản

Ví dụ 3.(MĐ 3) Gọi F x là nguyên hàm của hàm số ( ) ( ) x

f x e Tính (2ln 2) (ln 2)

11

3.1.3.2 Thiết kế nội dung theo chủ đề

Khi thiết kế một bài giảng phục vụ cho việc dạy học phân hóa, giáo viên cần nghiên cứu nắm vững nội dung và yêu cầu bài học, cần sử dụng hệ thống câu hỏi phân hóa để giúp tất cả các đối tƣợng học sinh trong cùng lớp tham

gia tìm hiểu nội dung bài học Khi ra các bài tập giáo viên cũng cần chú ý đến mức độ và khả năng của từng mức độ học sinh trong lớp sao cho phù hợp và tạo được sự kích thích cho tất cả các học sinh

Giáo viên biết kết hợp phương pháp dạy học phân hóa với các phương pháp dạy học khác trên cơ sở vận dụng linh hoạt và có chọn lọc

3.2 Dạy học phân hóa các chủ đề Tích phân tại trường Trung học phổ thông Khoa học Giáo dục

Các bước dạy học phân hóa trên lớp được tiến hành theo các bước sau: Bước 1: Nêu được tên chủ đề tương ứng với một dạng bài tập và phương pháp giải cho mỗi dạng bài đó;

Bước 2: Đưa ra bài tập có sự phân hóa cho các nhóm học sinh trong lớp; Bước 3: Phân công bài tập theo từng nhóm;

Bước 4: Giáo viên quan sát, hướng dẫn, nhận xét lời giải, trình bày của mỗi nhóm, đưa ra lời giải chính xác;

Bước 5: Ra bài tập tương tự, vận dụng để học sinh tự rèn luyện

Giáo viên chia lớp tùy theo mức độ phân hóa học sinh của lớp mình Đa phần sẽ chia thành các nhóm theo năng lực của học sinh, mô hình chung mỗi lớp sẽ có

ba nhóm: Nhóm 1 gồm các đối tượng học sinh trung bình, yếu; Nhóm 2 gồm đối tượng học sinh trung bình khá, học sinh khá; Nhóm 3 là các học sinh giỏi

3.2.1 Chủ đề 1: "Giải các bài tập tích phân sử dụng định nghĩa và tính chất"

Đối với chủ đề giải tích phân bằng cách sử dụng định nghĩa và tính chất là dạng bài tập đơn giản và dễ làm nhất Học sinh chỉ cần ghi nhớ công thức và bảng nguyên hàm cơ bản là có thể thực hiện giải Tuy nhiên đối với nhóm học

sinh 1 thì khả năng ghi nhớ còn hạn chế, vậy nên giáo viên cần hệ thống lại lý thuyết và những lưu ý khi làm bài để học sinh tránh mắc sai sót

(2 1)

I  x dx b

1 1 1



 f

2 2

3 1