KiÕn thøc: - Biết tên một số truyện cổ dân gian, đọc và nhớ được một đến hai truyện cổ dân gian tiêu biểu của các dân tộc đang lu hµnh ë Yªn B¸i.. - Nhận diện được thể loại, tính địa ph[r]
Trang 1Bài 6: Văn - Tập làm văn
Truyện cổ dân gian Yên Bái
(1 tiết)
1.Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này, học sinh đạt được :
1.1 Kiến thức:
một đến hai truyện cổ dân gian tiêu biểu của các dân tộc đang +% hành ở Yên Bái
một vài truyện cổ dân gian +% hành ở Yên Bái
1.2 Kỹ năng:
- Biết cách % tầm, ghi chép nội dung, nhận diện về thể loại truyện cổ dân gian đang +% hành ở địa 4 %5
- Biết phân tích, cảm thụ nội dung và nghệ thuật của truyện cổ dân gian
1.3 Thái độ: Yêu quý, trân trọng, giữ gìn kho tàng truyện cổ dân gian đang +% hành ở địa 4 %5
2.Thông tin:
2.1 Khái quát vê truyện cổ dân gian Yên Bái:
Yên Bái là một tỉnh miền núi, có nhiều dân tộc anh em cùng chung sống Trong quá trình phát triển của lịch sử, các
khác nhau, dân số của các dân tộc cũng không đồng đều % hầu % dân tộc nào cũng một kho tàng truyện cổ dân gian của dân tộc mình Trong các truyện cổ dân gian Yên Bái hiện nay có nhiều truyện có tên địa danh, tên nhân vật hoặc những sự kiện lịch sử đã từng xảy ra trên địa bàn Yên Bái Song cũng có những truyện không có những chi tiết ấy Thật khó xác định những truyện ấy xuất phát từ Yên Bái hay nó
Trang 2từ nơi khác đến địa bàn Yên Bái Vì thế khái niệm truyện cổ
Bái
Kho tàng truyện cổ dân gian đang +% hành ở Yên Bái khá phong phú về mặt thể loại Trong đó truyện cổ tích chiếm một số +%& lớn và cũng có nhiều đặc sắc về mặt nghệ thuật hơn Một đặc điểm dễ nhận thấy là ranh giới giữa các truyện
cổ tích và truyền thuyết ở nhiều truyện không thật rõ ràng
việc điều tra, khảo sát, có thể kể ra một số truyện tiêu biểu của từng thể loại:
- Truyền thuyết:
+ Mùa sấm (Truyền thuyết dân tộc Thái )
+ Mặt trời sấm, sét là một gia đình (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Mặt đất lồi lõm (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Ông Thần Nông (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Ông Tiên trên núi Ngũ Sơn (Truyền thuyết dân tộc Mông )
+ Nàng Han, Tạo Cầm Hánh đánh giặc cờ vàng (Truyền
thuyết dân tộc Thái )….
- Truyện cổ tích, có các tiểu loại:
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các địa danh:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích Đát Ô Đồ (Truyện cổ tích dân tộc Cao Lan), Sự tích Ngòi Thia rêu đá (Truyện cổ tích
tích dân tộc Thái), Sự tích Thác Ông, Thác Bà (Truyện cổ tích dân tộc Kinh, Tày, Nùng), Sự tích Núi Ngàm Cha (Truyện cổ tích dân tộc Thái), Sự tích Đèo Khau Phạ (Truyện cổ tích dân
Trang 3+ Truyện cổ tích kể về sự tích các loài cây:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích cây quế (Truyện cổ tích dân tộc Dao), Sự tích Hoa Ban (Truyện cổ tích dân tộc Thái), Sự tích cây ngô (Truyện cổ tích dân tộc Mông)…
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các loài vật:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích đuôi gấu (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Sự tích gà ấp trứng vịt (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Mèo và Chuột (Truyện cổ tích dân tộc Dao),…
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các đồ vật:
Tiêu biểu % các truyện: Sự tích khèn Mông (Truyện cổ tích dân tộc Mông, Sự tích sáo Tày (Truyện cổ tích dân tộc Tày)…
+ Truyện cổ tích kể về con người:
Tiêu biểu % các truyện: Nàng Nu; A Sang ; Nù Jáo, Nao và Xênh; Nù Phay học khèn (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Chuyện tình hang Thẩm Né (Truyện cổ tích dân tộc Thái), Chàng Hoa Sung (Truyện cổ tích dân tộc Tày)…
Ngoài truyện cổ dân gian, ở Yên Bái còn +% hành, phổ
%K yêu) của dân tộc Thái, lb%K lên dâng lễ tổ”, “Then Bách Điểu” của dân tộc Tày
ở các truyện cổ trên tính địa ph%5 và tính dân tộc
tiết: tên địa danh, sản vật, nhân vật có ở địa ph%5 hoặc kể
về các sự việc xảy ra tại địa 4 %ơng Tính dân tộc thể hiện ở ngôn ngữ, lối t% duy, cách diễn đạt và bản sắc văn hoá của các dân tộc trong truyện
2.2 Truyền thuyết Nàng Han
Truyền thuyết của dân tộc Thái vùng Văn Chấn- Mường Lò.
Ngày S% ở vùng Ao Luông thuộc xã Sơn a, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, có một %K con gái mồ côi cả cha lẫn mẹ % lại thông minh, dũng cảm và có sắc đẹp sức chống cự % không thắng nổi bầy khỉ, cô bị bầy khỉ bắt đem vào trong rừng sâu
Trang 4(1) , nhất là con khỉ đực đầu đàn to lớn
(2) với cô.
khoẻ mạnh, xinh đẹp nên mọi %K trong vùng đều gọi là nàng tiên Han.
cô đã tập bắn cung và phi ngựa bạch cùng với bọn con trai chia bè đánh vật Lớn lên Han trở thành một kị sĩ(3)
bay thấp thoáng trong rừng xanh
Han cũng là một %K rất yêu thích lao động Cô biết bóc vỏ cây sui(6) chế tác thành chăn đắp, cô biết lấy cây quả trong rừng về trồng ở "%K nhà, biết thuần %u những con thú rừng hoang dại thành những con vật nuôi trong nhà hiền lành Han còn bốc đá xếp thành núi, biến thung lũng Y%K
Lò thành cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay, biết khơi con
thơm ngon nổi tiếng để trồng ở Y%K Lò Han lấy đá xây một ngôi nhà thật to, đào một cái giếng trong, biến một cái hang đá thành ao nuôi cá Nơi Han ở còn có cả một cái trảng
đá to dùng để thờ cúng, có chỗ dành riêng để chơi bời múa
múa hát, vui chơi Vì vậy, nơi Han ở cũng là nơi tụ hội của trai gái trong bản ngoài %K khắp vùng Y%K Lò
Không phải chỉ có tài trí mà Han còn %K có tấm lòng biết cách làm ăn, biết chống thú dữ…với những việc làm tốt
quý trọng
Vào tuổi trăng tròn Han cũng có %K yêu, nhà chàng trai ở phía đông của cánh đồng Y%K Lò Chàng trai đã hẹn với Han rằng gặt mùa xong hai %K sẽ về ở bên nhau cùng nhau khai khẩn đất đai mở rộng thêm cánh đồng Y%K Lò
Trang 5và tìm thêm nhiều giống lúa mới để trồng Họ mong muốn cùng với bà con dân bản làm cho vùng Y%K Lò ngày càng trở nên đầm ấm thanh bình
% rồi bỗng % bọn giặc áo lông, chân quấn xà cạp
trù phú là thế mà bỗng nhiên xơ xác, tiêu điều Không thể để mặc cho bọn giặc tàn sát dân làng, Nàng Han đã chiêu tập quân lính đứng lên chống giặc Đội quân của Nàng Han đa phần là nữ, đều có tài phi ngựa, bắn cung Để có cơ sở và lực +%& chiến đấu lâu dài, Nàng Han đã cho xây thành Pu - Cút,
đắp luỹ cao, hào sâu, trồng chuối hai bên lối đi, làm các vật
(7) %K Nàng Han còn xuống từng bản vận động thành lập
(8), quân của Nàng Han liên tục chiến thắng Bọn giặc bị đánh trả tơi bời không thể nào chiếm nổi
dễ dàng, thậm chí bọn chúng còn vô cùng sợ hãi Lúc đó đã
có thơ ca ngợi Nàng Han :
Lúc xung trận oai phong lẫm liệt
Vó ngựa tung hoành hò hét chỉ huy Thanh gươm yên ngựa ra uy
Ra tay chém tướng phất kì bao phen.
. %K ta đồn rằng ở gan bàn chân của Nàng Han có ba sợi lông vàng của thần núi ban cho để làm bùa hộ mệnh (9)
nhà giàu tên là Tạo Lao vờ đến tán tỉnh, gạ gẫm Han, nhằm nhổ trộm hai sợi lông vàng
(10) đóng giả làm Nàng Han.
Nàng Han đang bị bọn giặc vây hãm trong thành Nàng Han liền giao binh quyền (11) lại
Trang 6(12) bí mật đi giải vây cho %K yêu Đến giữa %K bị giặc phục kích (13) , Nàng Han cùng tuỳ tùng của mình chiến đấu rất quyết liệt, % giặc đông gấp bội, tình thế trở nên vô cùng nguy hiểm
đi giải vây cho %K yêu.
nàng liền nhảy ào xuống suối Bơi mãi, bơi mãi, tới giữa dòng suối, nàng bỗng toàn thân nhói buốt, chân tay rã rời, nhìn xuống thì thấy hai sợi lông vàng đã rụng mất Hoảng sợ, nàng lại gắng sức bơi, % gần tới bờ thì bọn giặc đã đuổi tới Chúng bắn tên xối xả vào nàng… Nàng bị chết, xác nàng trôi dạt vào một doi cát ven bờ Bà con dân bản biết
(14) của mình, vội % xác nàng đi cất giấu rồi đợi
đến đêm % đi chôn tại hang đá cạnh suối Thia.
giếng Nàng Han Đồi Pu - Cút, doanh trại khi S% của nàng gọi đồi Nàng Han Câu
một %K con gái tài sắc, dũng cảm, nhân ái của đất Y%K Lò đã trở thành huyền thoại Hàng năm bà con Y%K Lò vẫn tổ chức lễ hội ở nơi Nàng Han yên nghỉ ngàn đời gọi là lễ hội Thẩm Han Ngày nay Thẩm Han còn trở thành một điểm du lịch hấp dẫn với những ai đã vào Văn Chấn- Y%K Lò.
Phạm Đức Hảo sưu tầm theo lời kể của nhân dân Văn Chấn
Chú thích:
() Truyền thuyết: Xem lại phần chú thích về truyền thuyết,
Ngữ văn lớp 6
(1) Tử tế: Tỏ ra có lòng tốt trong đối xử với nhau( ăn ở tử tế
với nhau)
(2) Thân thiết: Có quan hệ tình cảm gần gũi, gắn bó chặt chẽ
với nhau
(3) Kị sĩ: %K chuyên dùng ngựa để chiến đấu.
(4) Bạch mã: Ngựa trắng
(5) Phi nước đại: (Ngựa) chạy nhanh.
(6) Vỏ sui: Cây to ở rừng, thân tròn thẳng, có nhựa độc, gỗ nhẹ, vỏ cây có thể chế tác thành chăn đắp gọi là chăn sui.
(7) Thao trường: Bãi tập quân sự
(8) Thao
Trang 7hộ mệnh: Bùa hoặc vật coi % lá bùa
(10) Tuỳ
hơn trong chế độ phong kiến
(11) Binh quyền: Quyền hành về quân sự
(12) Tuỳ tùng: Đi theo để giúp việc(nhân viên tuỳ tùng)
(13) Phục kích: Bí mật bố trí lực +%& chờ sẵn để đánh úp
đối 4 %5 đi ngang qua
lớn(thủ lĩnh bộ lạc)
Câu hỏi đọc hiểu:
1- Nhân vật Nàng Han có những phẩm chất gì đáng quí?
2- Theo em ý nghĩa của truyền thuyết Nàng Han là gì? Em có cảm xúc, suy nghĩ gì khi học truyền thuyết này?