- Hiểu được nhà nước PK Việt Nam được tổ chức chặt chẽ theo chế độ quân chủ TW tập quyền, có luật pháp, quân đội và các chính sách đối nội, đối ngoại đầy đủ, tự chủ, độc lập.. - Hiểu đượ[r]
Trang 1CHƯƠNG II: VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV
BÀI 17: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC
PHONG KIẾN (TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV)
I Mục tiêu bài học : Sau bài học này, HS cần phải:
1 Về kiến thức:
- Nêu được quá trình xây dựng và hoàn chỉnh nhà nước PK Việt Nam qua các
triều đại từ Đinh-Tiền Lê đến Lê Sơ
- Hiểu được nhà nước PK Việt Nam được tổ chức chặt chẽ theo chế độ quân chủ
TW tập quyền, có luật pháp, quân đội và các chính sách đối nội, đối ngoại đầy đủ, tự
chủ, độc lập
- Hiểu được trên đường phát triển, mặc dù tính giai cấp ngày càng tăng nhưng
nhà nước PK Việt Nam vẫn giữ được mối liên hệ gần gũi với nhân dân
2 Về tư tưởng:
- Bồi dưỡng cho HS niềm tự hào dân tộc, ý thức độc lập, tự chủ, bảo vệ sự thống
nhất nước nhà
3 Về kĩ năng :
- Rèn luyện các kĩ năng phân tích, so sánh, khái quát hoá tiến trình lịch sử
II Phương pháp và phương tiện:
- Phương pháp: miêu tả kết hợp phân tích, so sánh, thảo luận nhóm và đàm thoại
với học sinh
- Phương tiện: + Bản đồ Việt Nam, sơ đồ bộ máy nhà nước qua các triều đại.
+ Một số tư liệu về nhà nước các triều đại: Lí, Trần, Hồ, Lê Sơ
III Tiến trình tổ chức dạy - học:
1 Ổn định tổ chức lớp
2 Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Tóm tắt diễn biến, qua đó nêu nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử
của Chiến thắng Bạch Đằng (938)
3 Dẫn dắt bài mới:
GV nhận xét phần trả lời của học sinh và dẫn dắt: Chiến thắng Bạch Đằng đã mở
ra thời đại PK độc lập tự chủ của dân tộc Việt Nam Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV, trên
cơ sở một lãnh thổ thống nhất, nhà nước quân chủ chuyên chế được thành lập, từng
bước phát triển và đạt đến đỉnh cao Để hiểu được quá trình hình thành và phát triển
của nhà nước PK Việt Nam, chúng ta cùng tìm hiểu bài 17
4 Tổ chức dạy - học:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS KIẾN THỨC CƠ BẢN
* Hoạt động cả lớp và cá nhân
- Trước hết GV nêu đặc điểm của giai đoạn
này và thông báo sự kiện Ngô Quyền xưng
vương, sau đó đặt câu hỏi: Việc Ngô Quyền
xưng vương có ý nghĩa ntn?
- GV gợi ý: Khúc Thừa Dụ giành được chính
quyền nhưng chưa tổ chức được thiết chế…
- HS suy nghĩ, trả lời, HS khác có ý kiến
- GV nhận xét, nhấn mạnh: sự kiện này đã
mở đầu thời kỳ xây dựng nhà nước độc lập,
tự chủ
I BƯỚC ĐẦU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC ĐỘC
LẬP THẾ KỶ X (10 phút)
- Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, thành lập chính quyền mới, đóng đô ở Cổ Loa (Đông Anh –
Hà Nội)
Trang 2- GV giảng giải tiếp về sự ra đời của nhà
Đinh - Tiền Lê
- Về tổ chức bộ máy nhà nước, GV có thể
minh hoạ bằng sơ đồ đơn giản:
- GV hỏi: Em có nhận xét gì về tổ chức nhà
nước thời Đinh - Tiền Lê?
- HS quan sát, suy nghĩ và trả lời
- GV nhận xét và nhấn mạnh đóng góp của
nhà nước thời Đinh – Lê trong việc khôi
phục độc lập dân tộc và củng cố, thống nhất
quốc gia
* Hoạt động cả lớp và cá nhân:
- GV thuyết trình về sự sụp đổ của nhà Lê và
sự thành lập nhà Lý, sau đó đặt câu hỏi: Các
vua nhà Lý đã có những việc làm quan trọng
gì?
- HS khai thác SGK và trả lời
- GV nhấn mạnh ý nghĩa của những việc làm
đó và liên hệ đến 1000 năm Thăng Long –
Hà Nội
- Trước hết, GV khái quát cho HS thấy được
sự thay đổi các triều đại Lý > Trần > Hồ
để HS thấy được thứ tự các triều đại PK VN
- Sau đó, GV đưa ra sơ đồ bộ máy nhà nước
(cả TW và Địa phương)
- Năm 968, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, rời đô
về Hoa Lư – Ninh Bình
- Năm 980, Lê Hoàn lên ngôi, lập nên nhà Tiền Lê
- Bộ máy nhà nước Đinh - Tiền Lê còn đơn giản,
sơ khai nhưng đã thể hiện được tính độc lập, tự chủ
II PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN CHỈNH NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN Ở CÁC THẾ KỶ XI-XV
1 Tổ chức bộ máy nhà nước(12 phút)
- Năm 1009, nhà Lý được thành lập
- Năm 1010, Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long (Hà Nội ngày nay)
- 1054, Lý Thánh Tông đổi quốc hiệu thành Đại Việt
=> Mở ra một thời kì mới của dân tộc – phát triển
và hoàn chỉnh nhà nước PK
- Bộ máy nhà nước Lý - Trần - Hồ
VU A
Ban
Văn
Ban Võ
Ban Tăng
Trang 3- GV yêu cầu HS phân tích sơ đồ sau đó
nhận xét về bộ máy nhà nước thời Lý - Trần
- Hồ
- GV thông báo về sự ra đời của nhà Lê và
chính sách cải cách của Lê Thánh Tông, sau
đó đưa ra sơ đồ bộ máy nhà nước:
=> Bộ máy NN quân chủ chuyên chế được hoàn chỉnh hơn
- Bộ máy nhà nước thời Lê Sơ:
Vu a
Tể
tướn
g
Đại Thầ n
Lộ
(Hoàng tử -
An Phủ sứ)
Phủ (Tri phủ)
Huyện (Tri
huyện)
Châu (Tri
Châu)
Xã (Xã
quan)
Sản
h
Vua
Hàn
lâm
Viện
sử đài Lại Bi
nh Hình Lễ Hộ Côn
g Đạo
Ph
ủ
Ph ủ Huy
ện Xã
C
hâ
u
C hâ u
Trang 4- GV hỏi: Em có nhận xét gì về bộ máy nhà
nước thời Lê Sơ?
- HS quan sát sơ đồ và trả lời:
- GV nhận xét và giải thích về quyền hạn
của nhà vua và nhấn mạnh mức độ chuyên
chế cao hơn thời Lý - Trần - Hồ
* Hoạt động nhóm
- GV chia lớp thành 4 nhóm và giao nhiệm
vụ:
+ Nhóm 1: Tìm hiểu về luật pháp
+ Nhóm 2: Tìm hiểu về quân đội
+ Nhóm 3: Tìm hiểu về chính sách đối nội
+ Nhóm 4: Tìm hiểu chính sách đối ngoại
- Thời gian thảo luận là 3 phút
- Hết thời gian, GV mời đại diện nhóm trình
bày, các nhóm khác theo dõi, bổ sung
- GV nhận xét và chốt ý
=> Nhóm 1
- GV hướng dẫn HS khai thác một số điều
trong bộ luật Hồng Đức sau đó nhấn mạnh ý
nghĩa của bộ luật này
=> Nhóm 2
- GV giải thích thế nào là “Ngụ binh ư
nông”?
=> Nhóm 3 trả lời
=> Nhóm 4 trả lời
=> Bộ máy NN đã hoàn chỉnh hơn, mức độ chuyên chế cao
2 Luật pháp và quân đội (7 phút)
a Luật pháp
- Năm 1042, vua Lý Thánh Tông ban hành Hình thư
- Thời Trần có Hình Luật
- Thời Lê biên soạn Quốc triều Hình luật (Luật Hồng Đức) quy định đầy đủ các tội danh, hình phạt
- Ý nghĩa: bảo vệ quyền của giai cấp thống trị, của nhân dân và an ninh đất nước
b Quân đội
- Được tổ chức quy củ gồm 2 bộ phận:
+ Cấm quân và quân chính quy: bảo vệ nhà vua và đất nước
+ Ngoại binh: được tuyển theo chế độ “ngụ binh ư nông”
- Quân đội được trang bị vũ khí đầy đủ
3 Hoạt động đối nội và đối ngoại (7 phút)
a Đối nội
- Quan tâm đến đời sống nhân dân
- Có các chính sách đoàn kết các dân tộc ít người
b Đối ngoại
- Với phương Bắc:
+ thực hiện đầy đủ lệ triều cống để giữ hoà hiếu + Sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ độc lập, tự chủ
- Với Chăm Pa, Lào, Chân Lạp: dung chính sách vừa mềm dẻo, vừa cứng rắn (khuất phục được
Trang 5Chăm Pa).
5 Sơ kết bài học: (4phút)
- Củng cố: GV đặt các câu hỏi nhằm khắc sâu kiến thức trọng tâm của bài học: 1.Nêu những đóng góp đối với sự phát triển của lịch sử dân tộc của các triều đại: Ngô, Đinh - Tiền Lê, Lý - Trần - Hồ và Lê?
2 Chứng minh sự hoàn chỉnh của bộ máy nhà nước từ thời Đinh- Tiền Lê -> Lý -Trần - Hồ -> Lê
- Dặn dò: HS về học bài cũ, trả lời các câu hỏi cuối bài và làm bài tập trong sách bài tập
IV Bổ sung, rút kinh nghiệm