MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT: - Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuộc ch[r]
Trang 1Ngày soạn: 09/03/2011
Ngày dạy:11/03/2011
Tuần 27-Tiết 107 BÀI 26
THUẾ MÁU ( Trích BẢN ÁN CHẾ ĐỘ THỰC DÂN PHÁP)
Nguyễn Aí Quốc
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của những người bị
bóc lột Thuế máu theo trình tự miêu tả của tác giả.
- Thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn Ái Quốc trong văn chính luận
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1.Kiến thức :
-Bộ mặt giả nhân, giả nghĩa của thực dân Pháp và số phận bi thảm của người dân thuộc địa bị bóc lột, bị dùng làm bia đỡ đạn trong cuộc chiến tranh phi nghĩa phản ánh trong văn bản
-Nghệ thuật lập luận và nghệ thuật trào phúng sắc sảo trong văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc
2.Kĩ năng :
-Đọc – hiểu văn chính luận hiện đại, nhận ra và phân tích được nghệ thuật trào phúng sắc bén trong một văn bản chính luận
-Học cách đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận
3 Thái độ:
Tích hợp tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh với chủ đề :“Yêu nước, thương
dân, tinh thần quốc tế vô sản” với nội dung:
- Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo bản chất độc ác, giả nhạn nghĩa của thực dân Pháp với người dân các nước thuộc địa(trong đó có người Việt Nam)bị bóc lột “thuế máu” cho tham vọng xâm lược của chúng
- Tư tưởng nhân nghĩa, tư tưởng yêu nước và độc lập dân tộc là nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh
III CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên:
- Tìm tài liệu về tác giả, tác phẩm
- Đọc và nghiên cứu tác phẩm
- Bản chất chủ nghĩa thực dân và ý nghĩa cách mạng của việc Hồ Chí
Minh, lên án chủ nghĩa thực dân (Hồ Chí Minh, người anh hùng giải phóng dân
tộc và nhân danh văn hóa thế giới, tr 347 – 352
- Soạn giáo án
2 Học sinh:- Đọc văn bản.
Trang 2- Trả lời câu hỏi tìm hiểu bài.
IV CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1.Ổn định lớp: kiểm tra ss, vệ sinh, bảng.
2 Kiểm tra bài cũ:
? Qua văn bản Bàn luận về phép học của Nguyễn Thiếp, em hiểu mục đích
của việc học là gì ?
Đáp án :Mục đích của việc học là để làm người cĩ đạo đức, cĩ tri thức, gĩp phần làm hưng thịnh đất nước, chứ khơng phải để cầu danh lợi Muốn học tốt phải cĩ phương pháp, học cho rộng nhưng phải nắm cho gọn, đặc biệt, học phải đi đơi với hành
3 Bài mới:
a Giới thiệu bài:
Nguyễn Ái Quốc là một vị lãnh tụ vĩ đại, một con người tiêu biểu cho lịng
yêu nước, như chính cái tên của Người Tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” được Người viết trong thời gian hoạt động cách mạng tại Pháp là một địn chí mạng giáng vào chủ nghĩa thực dân Trong đĩ, phần I, “chiến tranh và người bản xứ” ở chương
“thuế máu”, đã vạch rõ bộ mặt thật sự của quan cai trị Pháp với người bản xứ “Thuế Máu” là chương đầu tiên của tác phẩm Trong chương này, tác giả chủ yếu là nĩi lên sự tàn bạo bất nhân của các quan cai trị cầm quyền Pháp Từ khi đặt ách cai trị lên đất nước ta, thực dân Pháp đã đưa ra hàng trăm thứ thuế ngặt nghèo để bĩc lột dân Việt Nam Nhưng thứ thuế mà độc ác nhất, bất cứ quốc gia bị đơ hộ nào cũng lên án đĩ là
“Thuế Máu” Để hiểu rõ hơn chúng ta đi vào tiết học ngày hơm nay
Hoạt động của thầy và trị
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung về
tác giả tác phẩm.
- Kĩ thuật dạy học tích cực ( KTDHTC) : Đọc
hợp tác-> Rèn kĩ năng lắng nghe, tư duy sáng
tạo, giao tiếp
* Gọi 3 HS đọc chú thích sgk
? Hãy nêu hiểu biết của em về tác giả!
(SGK)
Nội dung kến thức
I Đọc-Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh (1890 – 1969)
- Là anh hung giải phĩng dân tộc
VN, danh nhân văn hĩa thế giớ
Trang 3GV:Nguyễn Ái Quốc(1890 - 1969): Tên gọi rất
nổi tiếng của chủ tịch Hồ Chí Minh, được dùng
từ năm 1919 - 1945 Nguyễn Ái Quốc gắn với
tờ báo Người cùng khổ, truyện ngắn Những trò
lố hay là Va-ren và Phan bội Châu, tác phẩm
Bản án chế độ thực dân Pháp.
?Tỏc phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào?
- Đầu thế kỉ XX, các nước đế quốc thi nhau
xâm lược nhiều nơi trên thế giới nhằm vơ vét
của cải và nhân lực khiến đời sống của nhân
dân ở các nước thuộc địa vô cùng khổ nhục
Làn sóng cách mạng đang lên mạnh mẽ ở khắp
nơi
- Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, các
nước đế quốc tranh giành nhau quyền lợi, đẩy
nhân dân lao động ở nhiều nơi vào lò lửa chiến
tranh thảm khốc
? Bản ỏn chế độ thực dõn Phỏp đưa ra những
vấn đề gỡ?
- Tố cỏo, kết ỏn tội ỏn tày trời của chủ nghĩa
thực dõn Phỏp
- Tỡnh cảnh khốn cựng của người dõn nụ lệ cỏc
xứ thuộc địa
- Giỏng đũn quyết liệt vào chủ nghĩa thực dõn
Vạch con đường đấu tranh cỏch mạng cho cỏc
dõn tộc bị ỏp bức
GV:Hướng dẫn và HS đọc văn bản.
- Keỏt hụùp nhieàu gioùng ủoùc: khi mổa mai chaõm
bieỏm, khi ủau xoựt, ủoàng caỷm,khi caờm hụứn,
phaón noọ,khi gieóu nhaùi,traứo phuựng, khi baực boỷ
2 Tỏc phẩm:
Bản ỏn chế độ thực dõn Phỏp viết
bằng tiếng Phỏp, in lần đầu tiờn tại Pari năm 1925 Năm 1946, xuất bản tại Việt Nam sau đú được dịch ra tiếng Việt và tỏi bản nhiều lần
- Tỏc phẩm gồm 12 chương: là bản cáo trạng đanh thép về tội ác tày trời của chủ nghĩa thực dân, đồng thời phản ánh cuộc sống khốn cùng của ngời dân thuộc địa
3 Đọc -tỡm hiểu chỳ thớch
Trang 4mạnh mẽ.
- Nhấn mạnh và kéo dài một số từ ngữ, hình
ảnh thể hiện mâu thuẫn trào phúng rõ nét:
giỏi lắm thì cũng, chiến tranh vui tươi, ngấy
thịt đen, thịt vàng, đùng một cái, con yêu, bạn
hiền, xì tiền ra, tấp nập, không ngần ngại …
* GV đọc ½ đoạn đầu, 4 HS đọc tiếp đến hết
bài
?Em hiểu như thế nào về Thuế máu? Việc đặt
tên chương là Thuế máu nhằm nĩi lên điều gì?
- Trong thực tế, không có thứ thuế nào gọi là
thuế máu
- Thuế máu là cách gọi của tác giả Cái tên
Thuế máu gợi lên số phận thảm thương của
người dân thuộc địa, bao hàm lòng căm phẫn,
thái độ mỉa mai đối với tội ác đáng ghê tởm
đối với chính quyền thực dân Việc đặt tên
chương là Thuế máu một cách hình tượng cĩ
sức gợi cảm nhằm nĩi lên sự tàn nhẫn, dã man
nhất của bọn thực dân vì nĩ bĩc lột xương máu,
mạng sống của con người
GV: Thuế Máu”, là phải trả thuế bằng máu, hay
cĩ nghĩa là bắt buộc dân bản xứ phải đi lính,
làm tiên phong trong các trận đánh của nước
Mẹ, chịu chết thay cho các cấp chỉ huy, cho
người Pháp Vì thế, dùng từ “Thuế Máu” để đặt
tên cho nhan đề của chương I, Nguyễn Ái Quốc
đã nêu bật lên sự dã man của thực dân Pháp đối
với đồng bào ta
? Theo em, văn bản Thuế máu thuộc kiểu văn
bản nào? ? Vì sao em xác định như thế ?
- Văn bản Thuế máu thuộc kiểu văn bản nghị
luận Vì người viết chủ yếu dùng lý lẽ, dẫn
chứng để làm sáng tỏ một vấn đề xã hội: thuế
máu trong chế độ thực dân Pháp
Tìm hiểu bố cục và phương thức biểu đạt
? Văn bản cĩ hệ thống luận điểm như thế nào?
Gồm 3 luận điểm:
- Chiến tranh và người bản xứ
- Chế độ lính tình nguyện
4 Thể loại: văn bản nghị luận
5 Bố cục
Trang 5- Kết quả của sự hy sinh.
* GV: Đó cũng là bố cục của đoạn trích
? Nhận xét về trình tự các phần trong chương
? Tác dụng của trình tự đó ?
- Ba phần của chương Thuế máu được được
bố cục theo trình tự thời gian: trước, trong và
sau khi xảy ra cuộc Chiến tranh thế giới thứ
nhất => Bộ mặt giả nhân giả nghĩa trơ trẽn,
bản chất tàn bạo của chính quyền thực dân
Pháp xung quanh việc bóc lột “Thuế máu”
được phơi bày toàn diện, triệt để; thân phận
thảm thương của người dân nô lệ ở các xứ
thuộc địa cũng được miêu tả một cách cụ thể,
sinh động
? Trong văn bản Thuế máu, em còn thấy sự
đan xen của các yếu tố thuộc phương thức
biểu đạt khác khơng?
- Đan xen yếu tố tự sự (luận điểm 1), biểu
cảm (luận điểm 2
Phân tích văn bản
? Dưới tiêu đề Chiến tranh và người bản xứ ,
tác giả đã trình bày luận điểm 1 bằng những
luận cứ nào ? Tìm các đoạn văn bản tương
ứng với mỗi luận cứ đó ?
- Người bản xứ đi phơi thây trên các bãi
chiến trường: Từ đầu đến …các ngài thống
chế.
- Người bản xứ bị đầu độc trong các xưởng
thuốc súng ở hậu phương: Tiếp theo đến
…hơi ngạt vậy
- Số lượng người bản xứ không còn được trở
về: Tiếp theo đến …đất nước mình nữa
? Thái độ của các quan cai trị thực dân đối với
người bản xứ trước chiến tranh như thế nào ?
GV : Trước chiến tranh, chúng chỉ xem người
bản xứ chúng ta là những tên An-nam-mít bẩn
thỉu, chỉ biết làm cu li, kéo xe tay và giỏi ăn
địn của các quan cầm quyền
II Tìm hiểu văn bản:
1.Chiến tranh và người bản xứ:
a/ Thái độ của các quan cai trị thực dân đối với người bản xứ:
- Trước chiến tranh:
+ Bị xem là giống người hạ đẳng + Bị đối xử đánh đập như súc vật
Trang 6? Khi chiến tranh bùng nổ, chúng đã thay đổi
thái độ đối với người bản xứ như thế nào ?
GV : Ấy vậy mà khi chiến tranh xảy ra, những
người bản xứ lại được yêu quí, được xem như
những đứa “con yêu”, “bạn hiền”, những người
bình thường bỗng dưng trở thành “chiến sĩ bảo
vệ cơng lí và tự do”
? Vì sao người bản xứ từ một địa vị thấp kém
lại trở thành chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do?
- Vì thực dân Pháp muốn che giấu dã tâm lợi
dụng xương máu của họ trong cuộc chiến
tranh cho quyền lợi của nước Pháp Đó là thủ
đoạn của chính quyền thực dân đối với người
dân ở các nước thuộc địa
? Em có nhận xét gì về từ ngữ, hình ảnh và
giọng điệu trong lời lẽ của bọn thực dân ? Tác
dụng ?
? Các cụm từ đặt trong dấu ngoặc kép ở đây
được dùng với dụng ý gì ?
? Qua đĩ em thấy được bản chất của chế độ
- Chiến tranh nổ ra:
+ Được tăng bốc, vỗ về: “con yêu”, “bạn hiền”
+ Được phong cho những danh hiệu cao quí “chiến sĩ bảo vệ công lí tự do”
-> Mỉa mai, châm biếm sự giả dối, thâm độc của chế độ thực dân
=> Bằng giọng điệu trào phúng, châm biếm Nhằm lột tả những thủ đoạn lừa bịp, bỉ ổi của chính quyền thực dân
Trang 7thực dân như thế nào ?
- Nhưng thực chấtchúng chỉ tìm mọi thủ đoạn
lừa bịp, xảo quyệt để bắt buộc dân ta đi lính
GV Liên hệ : Về bản chất của chủ nghĩa thực
dân, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Chủ nghĩa tư
bản là một con đỉa cĩ một cái vịi bám vào giai
cấp vơ sản ở chính quốc và một cái vịi khác
bám vào giai cấp vơ sản ở các thuộc địa Nếu
người ta muốn giết con vật ấy, người ta phải
đồng thời cắt cả hai vịi Nếu người ta chỉ cắt
một vịi thơi, thì cái vịi kia vẫn tiếp tục hút
máu của giai cấp vơ sản; con vật vẫn tiếp tục
sống và cái vịi bị cắt đứt lại sẽ mọc ra”( Hồ
Chí Minh: Tồn tập, Nxb CTQG)
GV : Trước năm 1914, họ chỉ là những tên da
đen bẩn thỉu, những tên "Annamít" bẩn thỉu,
giỏi lắm thì cũng chỉ biết kéo xe tay và ăn địn
của các quan cai trị nhà ta Ấy thế mà cuộc
chiến tranh vui tươi vừa bùng nổ, thì lập tức họ
biến thành những đứa "con yêu", những người
"bạn hiền" của các quan cai trị phụ mẫu nhân
hậu, thậm chí của cả các quan tồn quyền lớn,
tồn quyền bé(2) nữa Đùng một cái, họ
(những người bản xứ) được phong cho cái
danh hiệu tối cao là "chiến sĩ bảo vệ cơng lý và
tự do" Nhưng họ đã phải trả bằng một giá khá
đắt cái vinh dự đột ngột ấy, Cái giá ấy là gì tiết
học sau chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp
4 Củng cố
? Dưới tiêu đề Chiến tranh và người bản xứ , tác giả đã trình bày luận điểm 1 bằng
những luận cứ nào ? Tìm các đoạn văn bản tương ứng với mỗi luận cứ đó ?
- Người bản xứ đi phơi thây trên các bãi chiến trường: Từ đầu đến …các ngài thống chế
- Người bản xứ bị đầu độc trong các xưởng thuốc súng ở hậu phương: Tiếp theo
đến …hơi ngạt vậy
- Số lượng người bản xứ không còn được trở về: Tiếp theo đến …đất nước mình nữa
5 Dặn dò :
Học kỹ đoạn một và tóm tắt đoạn 2, 3 bài “Thuế máu” tiết 2
Ngày soạn:
Trang 8Ngày dạy:
Tuần 27-Tiết 108 BÀI 26
THUẾ MÁU( tiết 2) ( Trích BẢN ÁN CHẾ ĐỘ THỰC DÂN PHÁP)
Nguyễn Aí Quốc
I Mức độ cần đạt:
- Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của những người bị
bĩc lột Thuế máu theo trình tự miêu tả của tác giả.
- Thấy rõ ngịi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn Ái Quốc trong văn chính luận
1/.Kiến thức :
-Bộ mặt giả nhân, giả nghĩa của thực dân Pháp và số phận bi thảm của người dân thuộc địa bị bĩc lột, bị dùng làm bia đỡ đạn trong cuộc chiến tranh phi nghĩa phản ánh trong văn bản
-Nghệ thuật lập luận và nghệ thuật trào phúng sắc sảo trong văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc
- Thấy được số phận thảm thương của người dân thuộc địa trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa
2.Kĩ năng :
-Đọc – hiểu văn chính luận hiện đại, nhận ra và phân tích được nghệ thuật trào phúng sắc bén trong một văn bản chính luận
-Học cách đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận
3 Thái độ:
Tích hợp tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh với chủ đề :“Yêu nước, thương dân, tinh thần quốc tế vơ sản” với nội dung:
- Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo bản chất độc ác, giả nhạn nghĩa của thực dân Pháp với người dân các nước thuộc địa(trong đĩ cĩ người Việt Nam)bị bĩc lột “thuế máu” cho tham vọng xâm lược của chúng
- Tư tưởng nhân nghĩa, tư tưởng yêu nước và độc lập dân tộc là nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh
III CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên:
- Tìm tài liệu về tác giả, tác phẩ
- Đọc và nghiên cứu tác phẩm
- Bản chất chủ nghĩa thực dân và ý nghĩa cách mạng của việc Hồ Chí Minh, lên
án chủ nghĩa thực dân (Hồ Chí Minh, người anh hùng giải phĩng dân tộc và nhân danh văn hĩa thế giới, tr 347 – 352
- Soạn giáo án
2 Học sinh:- Đọc văn bản.
- Trả lời câu hỏi tìm hiểu bài
Trang 9IV CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp: kiểm tra ss, vệ sinh, bảng
2 Kiểm tra bài cũ:
?Em hãy nhắc lai: ? Dưới tiêu đề Chiến tranh và người bản xứ , tác giả đã
trình bày luận điểm 1 bằng những luận cứ nào ? Tìm các đoạn văn bản tương ứng với mỗi luận cứ đó ?
Đáp án: Người bản xứ đi phơi thây trên các bãi chiến trường: Từ đầu đến
…các ngài thống chế.
- Người bản xứ bị đầu độc trong các xưởng thuốc súng ở hậu phương: Tiếp theo
đến …hơi ngạt vậy.
- Số lượng người bản xứ không còn được trở về: Tiếp theo đến …đất nước mình nữa
3 Bài mới:
Giới thiêu bài: Thuế máu (tiếp theo)
GV cho học sinh nhắc lại nội dung của tiết trước đã học:
? Thái độ của các quan cai trị thực dân đối với người bản xứ như thế nào?
(trước và sau chiến tranh) ?
Hoạt động1: Tiếp tục hướng dẫn học sinh phân tích
văn bản:
Bước 1
GV: Chuyển sang ý 2 số phận người dân Bản xứ
Gọi học sinh đọc lai phần đầu của văn bản
? Số phận thảm thương của người dân thuộc địa
trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa được miêu tả
như thế nào ?
- HS trả lời
GV giảng minh họa hình ảnh: Họ phải đột ngột xa
lìa vợ con, rời bỏ mảnh ruộng hoặc đàn cừu để vượt
đại dương, đi phơi trên các bãi chiến trừng châu Âu…
II Đọc hiểu văn bản 1.Chiến tranh và người bản xứ:
a/ Thái độ của các quan cai trị thực dân đối với người bản xứ:
b Số phận của người dân bản xứ:
Trang 10lấy máu của mình tưới những vịng nguyệt quế của các
cấp chỉ huy và lấy xương mình chạm nên những chiếc
gậy của các ngài thống chế
- Những người bản xứ ở hậu phương làm kiệt sức
trong các xửng thuốc súng… đã khạc ra từng miếng
phổi, chẳng khác gì hít phải hơi ngạt
- Số phận thảm thương ấy được chốt lại , hằn sâu bởi
những con số đầy ấn tương: bảy mươi tám vạn người
đặt chân lên đất Pháp, tám vạn người khơng bao giờ
cịn trơng thấy mặt trời trên quê hương đất nước mình
? Việc nêu 2 con số ở cuối đoạn văn có tác dụng gì
?
- Góp phần tố cáo mạnh mẽ tội ác của bọn thực
dân, gây lòng căm thù, phẫn nộ trong quảng đại các
dân tộc thuộc địa
GV: Đĩ là cái giá của người bản xứ phải trả cho cuộc
sống nơ lệ, cho những người tự xưng là “khai phá văn
minh” đất nước họ Nguyễn Ái Quốc đã dùng những
con số biết nĩi rất cụ thể, cho ta thấy cĩ rất nhiều
người một đi khơng trở về: “tổng cộng cĩ bảy mươi
vạn người bản xứ đã đặt chân lên đất Pháp, và trong số
ấy, tám vạn người khơng bao giờ cịn trơng thấy mặt
trời trên quê hương đất nước mình nữa.”
? Nhận xét về cách đưa dẫn chứng và bình luận của
tác giả trong đoạn văn này ? Tác dụng ?
- Sử dụng yếu tố tự sự: liệt kê liên tục các tư liệu hiện thực có thật Các hình ảnh biểu