bài 25 ankan hóa học 11 nguyễn xuân sáng thư viện giáo án điện tử

- Ở bài trước các em đã được học về đặc điểm liên kết trong các hợp chất hữu cơ, một bạn hãy nhắc lại cho cô biết đặc điểm cấu tạo của mêtan: đặc điểm liên kết, dạng hình học của phâ[r]

Bài 25: Ankan (tiết 1)

I Tính chất vật lý

1 Kiến thức

 Học sinh biết:

- Định nghĩa hidrocacbon no, ankan

- Biết đồng đẳng, đồng phân, danh pháp của ankan

- Tính chất vật lý, TCHH đặc trưng của ankan là phản ứng thé

- Phương pháp điều chế ankan

- Biết được tầm quan trọng của hidrocacbon no trong công nghiệp và trong đời sống

 Học sinh hiểu:

- Nguyên nhân gây ra tính chất hóa học đặc trưng của ankan

- Nguyên tắc điều chế ankan trong phòng thí nghiệm, cũng như trong công nghiệp

 Hóc sinh vận dụng:

- Viết CTCT, gọi tên các ankan

- Viết các PTPU chứng minh tính chất hóa học của ankan

- Vận dụng quy tắc thế xác định sản phẩm chính của phản ứng thế

- Vận dụng các kiến thức đã học giải quyết được các tình huống thực tiễn cuộc sống đặt ra: thảm họa tràn dầu trên biển và biện pháp khắc phục, tại sao ở các trạm xăng dầu lại cấm lửa, cấm sử dụng điện thoại di động, tại sao khi dập tắt các đám cháy xăng dầu lại không dùng nước…

2 Kỹ năng

- Viết các đồng phân, gọi tên

- Viết phương trình phản ứng, gọi tên các sản phẩm phản ứng

- Xuất phát từ đặc điểm cấu tạo, dự đoán tính chất hóa học

3 Thái độ, phát triển năng lực

 Thái độ

- Ankan có rất nhiều ứng dụng gần gũi trong thực tiễn cuộc sống: nhiên liệu nguyên liệu như xăng, dầu, gas…, từ đó giúp học sinh thấy được sự cần thiết của hóa học đối với cuộc sống, học về hóa học sẽ giúp các em phát triển được thế giới quan

- Tiết kiệm nguyên nhiên liệu, bảo vệ môi trường

 Phát triển năng lực

- Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: phân tích được tình huống mà giáo viên đặt ra từ đó dự đoán kết luận về TCHH

- Năng lực thể chất: nêu được cơ sở của các biện pháp xử lý khi xảy ra tai nạn tràn dầu, khai thác dầu mỏ từ biển

- Năng lực giao tiếp: sử dụng thành thạo tên gọi của các chất, chủ động giao tiếp, tự tin trình bày ý hiểu của mình trước lớp hoặc biện luận cho câu trả lời của mình

- Năng lực hợp tác: làm việc nhóm, giải quyết nôi dung học tập mà bài học đặt ra

- Năng lực tính toán: làm bài tập định lượng liên quan đến bài học

II Chuẩn bị

III Tiến trình dạy học

Vào bài: Tại các trạm đổ xăng người ta thường treo biển cấm hút thuốc, cấm sử dụng điện thoại di động, tại sao lại như vậy ? Hay các vụ tràn dầu trên biển gây

ra những thảm họa rất lớn đối với môi trường sinh thái.Bài học hôm nay chúng ta

sẽ nghiên cứu về một loại hidrocacbon đầu tiên trong hóa học hữu cơ và nội dung của bài sẽ giúp các em trả lời các câu hỏi trên

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Hoạt động 1: Định nghĩa

- Ở bài trước các em đã được học về

đặc điểm liên kết trong các hợp chất

hữu cơ, một bạn hãy nhắc lại cho cô

biết đặc điểm cấu tạo của mêtan: đặc

điểm liên kết, dạng hình học của phân

tử metan?

- Trên cơ sở đó và kết hợp với sách

giáo khoa một bạn hãy phát biểu cho

cô khái niện hidrocacbon no?

- Cô có ví dụ về các hidrocacbon sau:

C

H3 CH3

C

H3 CH2 CH3 H3C CH CH3

CH3

C

H3 C CH3

CH3

CH3

- Cấu tạo của các hidrocacbon trên có

điểm gì giống nhau? ( Gợi ý: về đặc

điểm liên kết, đặc điểm của mạch

cacbon.)

- Công thức phân tử: CH4

- Trong metan các liên kết C-H là các liên kết đơn

- Metan có cấu trúc tứ diện:bốn liên kết xuất phát từ bốn nguyên tử cacbon hướng về bốn đỉnh của hình

tứ diện đều

- Là hidrocacbon mà trong phân tử chỉ chứa liên kết đơn

- Các liên kết trong các phân từ đều là các liên kết đơn

- Mạch hở

- Hidrocacbon có các đặc điểm như

vậy được gọi là ankan.Vậy một bạn

hãy phát biểu định nghĩa ankan?

- Tương tự như cấu tạo của metan các

góc CCH, HCH, CCC bằng góc tứ

diện 109,50

- Với đặc điểm góc liên kết như vậy

theo các em các nguyên tử cacbon

trong phân tử ankan có nằm trên một

đường thẳng không?

- Các em quan sát hình 5.1 trong sách

giáo khoa: Mô hình phân tử butan và

isobutan, các em lưu ý ta dùng thuật

ngữ mạch không nhánh và mạch có

nhánh chứ không nói mạch thẳng

Hoạt động 2: Đồng đẳng, phân phân,

danh pháp

1 Đồng đẳng

- Cô có ankan: CH4 một bạn hãy

lên bảng viết cho cô CTPT các

đồng đẳng kế tiếp theo của

metan ( viết đến C5)

- Các em nghiên cứu trog sách

giáo khoa và cho biết tên gọi

của dãy đồng đẳng trên?

- Các em có nhận xét gì về

tương quan gữa số nguyên tử

cacbon với số nguyên tử hidro:

 Ví dụ đối với C2H6 cô

có 6= 2.2 + 2, tương tự với C3H8 : 8= 2.3 + 2…

- Nếu một ankan có n số nguyên

tử cacbon thì sẽ có bao nhiêu

nguyên tử hidro

- Vậy một bãn hãy rút ra CTPT

- Ankan là các hidrocacbon trong phân tử chỉ chưa liên kết đơn C,

C-H và không có mạch vòng

- Không

- C2H6, C3H8, C4H10, C5H12 (1)

- Dãy đồng đẳng của ankan hay parafin

- Có 2n+ 2 số nguyên tử hidro

- CnH2n+2 (n ≥ 1)

tổng quát của một ankan có n

nguyên tử cacbon, và cho biết

điều kiện của n?

- BTVN: Chứng minh CTPT

tổng quát của ankan

2 Đồng phân

- Một bạn hãy nhắc lại cho cô

khái niệm đồng đồng phân?

- Viết CTCT của ankan có

CTPT C4H10?

- Các em hãy cho biết hai đồng

phân trên thuộc loại đồng phân

gì?

- Trong ankan có đồng phân vị

trí liên kết đôi, đồng phân loại

nhóm chức không?

- Tương tự các em hãy viết các

đồng phân ứng với ankan có

CTPT C5H12

- Các em đã được học về các

- Đồng phân: là các chất có cùng công thức phân tử nhưng khác nhau

về công thức cấu tạo

C

H3 CH2 CH2 CH3 C

CH3

- Đồng phân mạch cacbon

- Không vì trong ankan các liên kết C-C, C-H đều là liên kết đơn

C

H3 CH2 CH2 CH2 CH3

C

CH3

CH3

C

CH3

hợp chất vô cơ, và chúng có các

tên gọi tương ứng.Vậy các hợp

chất hữu cơ được gọi tên như

thế nào, có giống với các hợp

chất vô cơ mà ta đã biết hay

không?

3.Danh pháp

- “Danh” là tên, pháp là “ quy tắc” nên

“danh pháp” được hiểu là quy tắc gọi

tên

- Quy tắc gọi tên mạch chính:

Số nguyên

tử cacbon

Tên gọi mạch chính

Đec Câu thơ để giúp các em dễ nhớ: “

mẹ- em – phải - bón – phân – hóa –

học - ở - ngoài – đồng”

- Các em quan sát bảng 5.1 trong sách

giáo khoa: trong bảng trình bày tên gọi

của các ankan mạch không phân có từ

1- 10 nguyên tử cácbon Các em hãy

cho biết xuất phát từ tên mạch chính

chúng ta làm như thế nào để có tên gọi

của một ankan

- Ankan CnH2n+2 bớt đi một nguyên tử

hidro thì CTPT tổng quát sẽ là gì?

- Gốc đó được gọi là gốc ankyl

- Các em quan sát bảng trong sách giáo

khoa và cho biết tên gọi của các gốc

ankyl

- Tên mạch chính + đuôi “an”

- CnH2n+1

- Tên mạch chính + đuôi (yl)

- Được gọi theo danh pháp thay thế

- Các bước gọi như sau:

 Chọn mạch cacbon dài nhất và

có nhiều nhánh nhất làm mạch chính

 Đánh số thứ bắt đầu từ nguyên

Trên đây là cách gọi tên các ankan có

mạch không phân nhánh.Ankan C5H12

có hai đồng phân mạch phân nhánh

vậy gọi như thế nào để có thể phân

biệt các đồng phân đó?

- Các em hãy nghiên cứu sách giáo

khoa và cho biết:

 Các ankan phân nhánh

được gọi theo dánh pháp gì?

 Các bước gọi tên một

ankan phân nhánh

- Ví dụ:

C

H3

2 CH2

4

CH3

 Bước 1: chọn mạch chính

 Bước 2: đánh số, từ trái sang

hay từ phải sang

 Bước 3: gọi tên

- Gọi tên các ankan sau

tử cacbon gần nhánh hơn

 Gọi tên: số chỉ vị trí nhánh + tên nhánh ( tên gốc ankyl ) + tên ankan tương ứng với mạch chính

- Mạch thẳng, có bốn nguyên tử cacbon

- Từ trái sang 2-metylbutan

CH3

CH3

C

CH3

CH2 C

H3

C

CH3 C

H3

C

CH3

- Với ankan này đánh số từ trái sang và

từ phải sang có gì khác nhau không?

- Ankan này có hai nhóm thế giống

nhau, đính ở hai cacbon khác nhau,

vậy chúng ta sẽ gọi tên nhánh như thế

nào?

 Trường hợp có nhiều nhánh

giống nhau ta dùng tiền tố đứng

trước để chỉ số lượng nhánh:2-

đi, 3- tri, 4-tetra…

 2,3-dimethylbutane

C

H3 CH2

1

CH3 3-methylpentane

- Không

C

H3

1

CH3 C

H3

C

H3

1

CH3

CH3

2,2-dimethylpropane

- Cả hai cách đánh số mạch

chính đều có 5 nguyên tử

cacbon, theo các em mạch nào

sẽ là mạch chính?

- Gợi ý (các em hãy so sánh số

nhánh của hai mạch trên )

- Các em lưu ý khi mạch có

nhiều nhánh thì ta sẽ đọc theo

thứ tự chữ cái đầu

BTVN: Viết CTCT và gọi tên ankan

có CTPT C6H14

Bậc của nguyên tử cacbon

- Các em nghiên cứu trong sách giáo

khoa và cho biết bậc của nguyên tử

cacbon được tính như thế nào ?

- Xác định bậc của nguyên tử cacbon

trong các ankan sau

C

1

CH3

CH2 4 C

H3

CH3

C

H3 CH2

2 CH3

1

CH3

CH2 4 C

H3

CH3

3-ethyl-2-methylpentane

- Mạch thẳng sẽ là mạch chính vì có nhiều nhánh hơn

- Tên gọi:

3-ethyl-2-methylpentane

- Bậc của nguyên tử cacbon trong phân tử hidrocacbo no được tính bằng

số liên kết của nó với nguyên tử cacbon khác

- Các em lưu ý cách xác định bậc của

nguyên tử cacbon, vì chúng ta sẽ sử

dụng nhiều để xác định sản phẩm

chính trong các phản ứng hữu cơ

Hoạt động 3: Tính chất vật lý

Các em nghiên cứu sách giáo khoa và

trình bày tính chất vậy lý của ankan:

 Trạng thái tồn tại

 Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ

sôi, khối lượng riêng

 Tính tan

- Như vậy các trong dầu mỏ có chứa

một lượng lớn ankan, trên cơ sở tính

chất vật lý bạn nào, có thể trả lời câu

hỏi:

 Tại sao khi các tàu chỏ dầu gặp

tai nạn trên biển, lại gây ô

nhiễm một vùng biển rộng, ảnh

hưởng thậm chí làm chết các

loài sinh vật?

 Ngoài ra các ankan lỏng có thể

thấm qua màng tế bào và làm

chết các vi sinh vật

 Tại sao khi dập các đám cháy

xăng dầu không dùng nước? Đề

xuất biện pháp xử lý?

Bài học của chúng ta kết thúc tại đây,

các em về nhà luyện tập gọi tên các

ankan, và tìm hiểu cho cô: Tại sao tại

 Trạng thái tồn tại

 Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi, khối lượng riêng

 Tính tan

 Vì các ankan nhẹ hơn nước và không tan trong nước nên nó sẽ lan rộng trên biển, gây ô nhiễm môi trường

 Xăng dầu nhẹ hơn nước, nếu dùng nước sẽ làm cho đám cháy lan rộng ra Dập tắt bằng cát, bình CO2

các cửa hàng bán xăng dầu người ta lại treo biển cấm lửa và cấm xử dụng điện thoại di động?