H Chủ nô với sự hình thành 1 bộ phận nhỏ dân cư là chủ xưởng chủ lò ,chủ các thuyền buôn,trang trại .Họ giàu có và có quyền lực về chính trị =>Là chủ nô Sống sung sướng trong các din[r]
Trang 1Ngày soạn : 13/10/2009 Ngày dạy: 16/10/2009
TIẾT 5 BÀI 5 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức
Giúp HS
+Tên vị trí của các QGCĐPT
+ Điều kiện tự nhiên của vùng Địa Trung Hải không thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp
+ Những đặc điểm về nền tảng kinh tế ,cơ cấu XH và thể chế nhà nước ở Hi Lạp, Rô ma cổ đại
+ Những thành tựu tiêu biểu của các QGCĐPT
b Về kĩ năng
- Bước đầu tập liên hệ điều kiện tự nhiên với sự phát kinh tế
c Về thái độ
- Giáo dục HS có ý thức đầy đủ hơn về sự bất bình đẳng trong XH
2 CHUẨN BỊ CỦA GV & HS
a Chuẩn bị của GV : Nghiên cứu tài liệu,soạn giảng + Bản dồ thế giới cổ
đại, những mẩu chuyện về LS thế giới cổ đại
- Soạn giáo án
b Chuẩn bị của HS : Đọc và tìm hiểu bài theo câu hỏi SGK
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY (45’)
a kiểm tra bài cũ (5’)
1>Câu hỏi : Kể tên các quốc gia cổ đại PĐ? Xác định vị trí của các quốc gia
đó trên bản đồ ?
Các QGCĐPĐ gồm những tầng lớp nào ? Tầng lớp nào là lực lượng chủ yếu sản xuất ra của cải vật chất nuôi sống XH? Tai sao nói các QGCĐPĐ là nhà nước chuyên chế ?
2>Đáp án : - Ai Cập, Lưỡng Hà, ấn Độ, Trung Quốc
- Tầng lớp thống trị quý tộc, nông dân, nô lệ
- Nhà nước do vua đứng đầu,vua là người thâu tóm quyền hành
*Giới thiệu bài :
Sự xuất hiện của nhà nước không chỉ xẩy ra ở nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho SX nông nghiệp như ở PĐ mà chúng ta đã học ở tiết trước Hôm nay chúng ta sẽ thấy nhà nước còn xuất hiện ở cả những vùng khó khăn về điều kiện tự nhiên Vậy ở đây nhà nước nẩy sinh trong điều kiện NTN? Nhà nước này là nhà nước nào? Có gì khác với nhà nước cổ đại PĐ đó là những điều chúng ta sẽ học hôm nay
b Dạy nội dung bài mới (36’)
Hoạt động của thầy ,trò Nội dung cần đạt
1/ sự hình thành các quốc gia cổ
Trang 2?
H
?
H
?
H
?
H
?
H
?
H
?
H
?
H
G
?
H
Hướng dẫn HS xem bản đồ TG ở miền
Nam âu có hai bán đảo nhỏ vươn dài ra
Địa Trung Hải
Đó là bán đảo nào ?
=>Ban Căng và i- ta- li –a
Đọc SGK
Nơi đây hình thành những quốc gia nào
? Thời gian ?
=>Đầu thế kỉ I TCN ;2 quốc gia Hi Lạp
, Rô - ma
Các QGCĐPĐ ra đời từ bao giờ ?
=>Cuối thiên niên kỉ IV- đầu thiên niên
kỉ III TCN
Theo em QGCĐPT ra đời trước hay sau
QGCĐPĐ?
=>Sau QGCĐPĐ
GV dùng bản đồ chỉ địa hình các quốc
gia CĐPĐ và PT có gì khác nhau ?
Địa hình không giống nhau
Các QGCĐPT không hình thành
ở lưu vực các con sông lớn nông
nghiệp không phát triển
Đặc điểm địa hình NTN ? Với địa hình
như thế có lợi cho nông nghiệp phát
triển hay không ?
=>Không
Vậy nó thuận lợi cho những loại cây gì
?
=>Địa hình chủ yếu ở 2 bán đảo Ban
Căng và i-ta –li-a là đồi núi đá vôi xen
kẽ các thung lũng ,vừa hiểm trở vừa đi
lại khó khăn ,vừa ít đất trồng :Chủ yếu
là đất đồi khô và cứng vì thế chỉ thuận
lợi cho trồng cây lưu niên: nho cam,
chanh, ô lưu …
-Lúa mì hầu như phải nhập từ nước
ngoài
Đất nước Hi –Lạp Rô -ma được biển
bao bọc có thuận lợi gì ?
=>Khúc khuỷu tạo ra nhiều hải cảng tự
nhiên an toàn thuận tiện cho sự đi lại
của tàu thuyền
-Vùng biển có nhiều đảo lớn nhỏ nằm
đại phương tây ( 13’)
- Đầu thế kỉ I TCN trên bán đảo Ban Căng hình thành 2 quốc gia :
Hi – Lạp, Rô - ma
- Rất thích hợp cho trông cây lâu năm: CN, ít đất trồng
- Có nhiều cảng tốt
Trang 3?
H
G
?
H
G
?
H
?
?
H
?
H
?
rải rác tạo thành một hành lang cầu nối
giữa lục địa với các đảo ở vùng tiểu á
Em hãy cho biết từ thực tế những điều
kiện tự nhiên người Hi –lạp ,Rô -ma sẽ
phát triển ngành kinh tế nào ?
=>Trồng cây công nghiệp,làm thủ công
thương nghiệp
=>Nhờ công cụ sắt, các nghề thủ công :
luyện kim làm đồ mĩ nghệ, đồ gốm, nấu
rượu nho làm dầu ô lưu, cung với
những điều kiện địa lí thuận lợi Làm
cho nghành thương nghiệp mở mang
=>Kinh tế hàng hoá phát triển các quốc
gia này bán những sản phẩm luyên kim
đồ gốm dầu ô lưu cho Lưỡng hà, Ai
Cập mua lương thực
=>Kinh tế chủ yếu CTN ngoại thương,
họ giàu lên nhanh chóng nhờ buôn bán
đường biển
Nền tảng kinh tế chủ yếu ở đây chủ yếu
là ngành nào ?
=>TCN,thương nghiệp
Chuyển ý : chính sự phát triển nhanh
chóng nhờ buôn bán dẫn đến sự hình
thành giai cấp trong XH
Nền kinh tế chính của các quốc gia này
là
gì ?
=>Thủ công nghiệp, thương nghiệp
Với nền tảng kinh tế đó xã hội sẽ hình
thành mấy giai cấp ?
Muốn SX nhiều hàng hoá trong một
thời gian ngắn hay có thuyền chở hàng
đi xa trao đổi buôn bán cần phải có
những điều kiện gì ?
=>Vốn nhân công
Nhu cầu đó có phải ai cũng thoả mãn
được không ?
=>Không phải ai cũng thoả mãn được
.Phải có những người giàu có bỏ vốn ra
mua nguyên liệu
Những người giàu này họ có trực tiếp
làm việc hay không ? Họ phải làm như
thế nào ?
- Nghề thủ công, thương nghiệp phát triển
2 / xã hội cổ đại hi – lạp, rô - ma gồm những giai cấp nào ?
( 14 / )
- 2 giai cấp +Chủ nô : Sống sung sướng,
Trang 4
?
H
G
?
H
?
G
=>Thuê người làm, đóng thuyền , thuê
người khuân vác
Vậy XHCĐPT sẽ có mấy giai cấp hình
thành?
ở Hi- Lạp, Rô - ma chỉ có hai giai cấp
chủ nô và nô lệ
=>Do nền kinh tế chỉ phát triển ngành
thủ công nghiệp ,thương nghiệp đã dẫn
sự hình thành 1 số chủ xưởng , chủ lò,
họ nuôi nhiều nô lệ làm việc
Em thấy thân phận của chủ nô khác nô
lệ như thế nào ?
Chủ nô
với sự hình thành 1 bộ phận nhỏ
dân cư là chủ xưởng chủ lò ,chủ
các thuyền buôn,trang trại Họ
giàu có và có quyền lực về chính
trị =>Là chủ nô
Sống sung sướng trong các dinh
thự lộng lẫy không lao động
chân tay
ở Hi Lạp lao động chân tay được
coi là lao động bẩn thỉu chỉ xứng
đáng với nô lệ
Chủ nô chỉ làm việc trong lĩnh
vực nghệ thuật, khoa học chính
trị họ sử dụng và bóc lột sức lao
động của đông đảo nô lệ
Có những chủ nô trong nhà nuôi
hàng nô lệ để hàng ngày cho
thuê lấy tiền
Có những chủ nô nuôi nhiều nữ
nô lệ để sinh con coi như một
hình thức kinh doanh
ở thời Rô Ma dưới thời ô-gu-xrút
( TK I TCN) có hàng trăm gia
đình thế phiệt của cải như nước kẻ
hầu người hạ ra vào tấp nập
Ngoài chủ nô còn giai cấp nô lệ đời
sống của họ ra sao ? Chiếm tỉ lệ dân số
như thế nào ?
=>Đông đảo ,số lượng rất đông
Theo con số mà Ph-en- ghen dẫn lại
trong cuốn “Nguồn gốc của gia đình
,của chế độ tư hữu và nhà nước” thì ở
giàu có Nắm quyền hành
Nô lệ Đông Lực lượng chính nuôi XH
Trang 5H
?
H
?
H
G
A ten có tới 365000 nô lệ cùng 90000
dân tự do và 45000 kiều dân ,cho ta
thấy nô lệ đông hơn gấp nhiều lần so
với dân tự do
- Số lượng nô lệ được sử dụng trong
mọi lĩnh vực : KT,XH ,VH
- Nhiều ca sĩ vũ nữ nhạc công giỏi là nô
lệ
- Họ là lực lượng chính nuôi sống XH
phần lớn trong số họ là người nước
ngoài ,số đông là tù binh,bị bắt ,bị đem
ra chợ bán như súc vật
Cuộc sống của họ ra sao ?
Họ phải làm việc cực nhọc trong trang
trại,xưởng thủ công khuôn vác ,chèo
thuyền mọi của cải làm ra đều thuộc về
chủ nô
Họ được coi là công cụ biết nói và là tài
sản riêng của chủ nô họ không có
quyền có gia đình và tài sản riêng chủ
nô có quyền kể cả giết nô lệ
Họ thường bị chủ nô đối sử tàn nhẫn
đánh đập ,lao động cực nhọc không có
quyền hành thậm chí bị đóng dấu trên
cánh tay
Với cuộc sống như vậy họ sẽ làm gì ?
=>Nổi dậy đấu tranh
Tại sao họ lại nổi dậy chống lại chủ nô
=>Đời sống quá khổ cực
Nêu 1 vài cuộc đấu tranh và hình thức
đấu tranh trong thời gian này ?
=> Họ không ngừng đấu tranh bằng
nhiều hình thức :bỏ trốn ,phá hoại sản
xuất ,khởi nghĩa đấu tranh vũ trang
- Điển hình là năm 73 – 71 TCN nổ ra
cuộc khởi nghĩa lớn của nô lệ thu hút
hàng vạn người tham gia đó là cuộc
khởi nghĩa
Xpac –ra- cut ở Rô -ma làm cho thế
giới chủ nô kinh hoàng =>KN Xpác –
ta –cut cầm đầu căm ghét chế độ bóc
lột tàn nhẫn hàng loạt nô lệ và dân
nghèo ở khắp nơi đã bỏ trốn hỏi khu
vực của chủ nô đi theo nghĩa quân ,lực
lượng nghĩa quân tăng hàng vạn người
+Lao động cực nhọc + Bị bóc lột ,đánh đập tàn nhẫn + Phụ thuộc vào chủ nô
+ Nổi dậy đấu tranh
Trang 6G
G
?
H
?
?
H
?
H
?
.ông đựôc suy tôn làm lãnh tụ
=>Nghĩa quân qua nhiều vùng đất nước
đánh tan các cuuộc tấn công đàn áp của
quân
Rô -ma tiêu diệt bọn chủ nô cướp của
nhà giàu chia cho dân nghèo và nô
lệ,mặc dù vậy nghĩa quân vẫn giữ được
kỉ luật,đạo đức nghiêm minh không
xâm phạm tính mạng tài sản của nhân
dân
=>Bọn chủ nô hoảng sợ phải rút về cố
thủ ở các thành thị Chúng huy Động
những quân đoàn tinh nhuệ nhất để
chống lại nghĩa quân sau một số lần
thất bại nghĩa quân bị bao vây không
chịu khuất phục nghĩa quân chiến đấu
quyết liệt Chính Xpac –ta –cut đầy
mình thương tích vẫn không buông vũ
khí để rồi ngã xuống 1 cách oanh liệt
dưới gươm giáo của kẻ thù
- Các Mác đã đánh giá :ông là 1 nhân
vật điển hình tốt đẹp nhất trong LS cổ
đại Đó là một tướng có tài …một
phẩm chất cao quý một đại biểu chân
chính của giai cấp vô sản cổ đại
Chuyển ý
XH phong kiến có 2 giai cấp sẽ dẫn đến
CĐXH nào ?
Đọc SGK
XH cổ đại PĐ gồm những tầng lớp
nào? XHCĐPT gồm những tầng lớp
nào ? Thân phận của những tâng lớp nô
lệ như thế nào ?
=> Khổ cực phải làm đủ mọi việc là lực
lượng lao động chính của XH không
có quyền hành gì
Họ có đóng góp gì cho XH ? Số lượng
?
=> Nô lệ nhiều gấp hàng chục lần so
với chủ nô là lực lượng lao động chính
trong XH mọi của cải trong XH đều
nhờ sức lao động của nô lệ : sản xuất
lượng thực ,sản phẩm thủ công …phục
vụ trong gia điình chủ nô bị bóc lột tàn
nhẫn,bị coi là hàng hoá
3 /chế độ chiếm hữu nô lệ ( 9 / )
-XH Hi lạp ,Rô ma có 2 giai cấp :
nô lệ – chủ nô =>Gọi XH chiếm hữu nô lệ
Trang 7?
H
?
H
H
?
H
Vậy chủ nô làm gì ?
=>Họ coi khinh lao động chân tay xem
đó là công việc của nô lệ
- Họ chỉ tập chung làm việc chính
trị,văn hoá nghệ thuật
- Về chính trị họ nắm mọi quyền hành
tổ chức bộ máy nhà nước để bảo vệ
quyền thống trị của mình
=>Như vậy ở Hi –lạp và Rô -ma đã
hình thành 2 giai cấp cơ bản : Chủ nô
và nô lệ
XH đó gọi là XH gì ?
=> XH chiếm hữu nô lệ
Chế độ chính trị khác gì so với
QGCĐPĐ?
- Phương Đông nhà nước chuyên chế :
vua quyết định mọi việc
- Phương Tây mọi dân tự do đều có
quyền chính trị họ bầu ra những viên
chức của bộ nhà máy nhà nước, chịu
trách nhiệm cai quản đất nước và cùng
nhau bỏ vệ đất nước =>Gọi đó là nhà
nước dân chủ chủ nô
- ở Hi lạp : Hội đồng công xã ( Hội
đồng 500) là cơ quan quyền lực tối cao
của quốc gia (như Quốc hội ngày nay )
có 50 phường mỗi phường cử 10 người
điều hành công việc trong 1 năm chế độ
này có từ TK I TCN- TK V là chế độ
dân chủ chủ nô không có vua
-ở Rô -ma thay đổi dần từ cuối
TKITCN-TKV theo chế độ quân chủ :
đứng đầu là hoàng đế
- La Mã có vua đứng đầu
Thảo luận =>
Qua trình bày ở trên chúng ta có thể
hiểu thế nào là CĐCHNL?
=> XH có hai giai cấp : chủ nô vừa là
người cai quản đất nước vừa là người
chiếm hữu chủ nô,chủ của nô lệ
c Củng cố, luyện tập (3’)
Đánh dấu X vào đáp án đúng các quốc gia cổ đại phương tây hình thành đầu tiên ở đâu ?
Trang 8A R ô -ma C Trung Quốc
B Hi –lạp D Ai Cập
E Cả 4 quốc gia trên
? Chỉ trên bản đồ những QGCĐPT ?
d hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (1’)
- Nắm vững nội dung bài học , lập bảng so sánh sự khác nhau giữa QGCĐPT-QGCĐPĐ
Về : 1 Thể chế chính trị :Nhà nước chuyên chế Dân chủ chủ nô
2 Sự hình thành : Ven sông Đồi núi
3 Sự phát triển kinh tế : Nông nghiệp Thủ công nghiệp,thương nghiệp
- Tìm hiểu bài 6 theo yêu cầu SGK
- Sưu tầm những mẩu chuyện về QGCĐPT