A.Mục tiêu:* Giúp học sinh: 1.Kiến thức:-Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâu sắc của Bác Hồ thể hiện trong bài Ngắm Trăng -Hiểu được ý nghĩa tư tưởng của bài Đi Đường: từ việ[r]
Trang 1Ngày soạn :
Tiết 85: NGẮM TRĂNG
ĐI ĐƯỜNG (TỰ HỌC CÓ HƯỚNG DẪN)
(HỒ CHÍ MINH)
A.Mục tiêu:* Giúp học sinh:
1.Kiến thức:-Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên đặc biệt sâu sắc của Bác Hồ thể hiện trong bài Ngắm Trăng
-Hiểu được ý nghĩa tư tưởng của bài Đi Đường: từ việc đi đường gian lao mà nói lên bài học đường đời, đường cách mạng
-Thấy được bút pháp nghệ thuật đặc sắc ở mỗi bài thơ và của thơ Bác nói chung 2.Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc và phân tích bài thơ thất ngôn tứ tuyệt
3.Thái độ: Cảm phục và kính trọng Bác
B.Chuẩn bị:
1.Thầy: Giáo án, tập nhật ký trong tù, phiếu học tập, hình ảnh, tư liệu về Bác 2.Trò: Tìm hiểu tập Nhật ký trong tù, đọc bài thơ và trả lời câu hỏi ở sgk
C.Tiến trình lên lớp:
I.Ổn định lớp.
II.Bài cũ: Đọc thuộc lòng bài thơ Tức cảnh Pác Bó và nêu giá trị chung của bài
thơ?
III.Giới thiệu bài mới:
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu
vài nét về tác phẩm
Em hãy giới thiệu vài nét về tập Nhật
ký trong tù?
GV: Ở lớp 7, các em đã học bài thơ
nào của Bác viết về trăng?
HS trả lời –GV chốt lại và chuyển
vào bài học
Hoạt động 3:
GV hướng dẫn cách đọc , gọi HS
đọc, HS khác nhận xét, GV đọc mẫu
GV gọi HS đọc tất cả phiên âm chữ
hán, bản dịch nghĩa
GV: Bài thơ thuộc thể thơ nào? Bố
cục?
Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh
tìm hiểu văn bản
A.Vài nét về tác giả tác phẩm:
-“ Ngục trung nhật ký”( Nhật Ký trong tù) được sáng tác trong hoàn cảnh Bác bị bắt giam trong nhà tù Quảng Tây(Trung Quốc)
-Tập thơ gồm 133 bài viết bằng chữ Hán
- Tập thơ cho thấy một tâm hồn cao đẹp, ý chí cách mạng kiên cường, tài thơ xuất sắc của Hồ Chí Minh
B Văn bản: NGẮM TRĂNG (VỌNG NGUYỆT)
I Đọc , tìm hiểu chú thích, thể loại, bố cục
1.Đọc: Câu1: nhịp 2-2-3(2-5); câu2: nhịp 4-3; câu3: nhịp 3-4; câu 4: nhịp 4-3 2.chú thích:sgk
3.Thể loại và bố cục Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật với
bố cục: Câu1: Khai đề; câu 2: thừa đề, câu3: chuyển đề; hợp đề
II Tìm hiểu văn bản.
1 Hai câu thơ đầu:
Trang 2GV: Gọi hs đọc lại hai câu đầu.
Từ nhan đề bài thơ em có nhận xét gì
về đề tài ngắm trăng trong thơ nói
chung
HS: Ngắm trăng là một đề tài phổ
biến trong thơ xưa…(liên hệ thơ )
GV: Ở bài thơ này cho thấy Bác
ngắm trăng trong hoàn cảnh như thế
nào? Có gì khác với người xưa
HS: so sánh, chỉ ra sự khác nhau
GV: Em có cảm nhận gì về giọng
điệu câu thơ?
HS trả lời- GV bình thêm
GV: Gọi HS đọc câu thơ thứ hai
Đối chiếu nguyên tác và bản dịch
nghĩa với bản dịch thơ để thấy cái
hay của nguyên tác và sự chưa sát
của câu thơ dịch, ở chỗ nào? Trường
hợp nào có thể diễn tả chính xác tâm
trạng của Bác trước cảnh đẹp đêm
trăng ?
GV: Qua hai câu thơ trên, chúng ta
thấy phẩm chất gì của người tù Hồ
Chí Minh?
GV bình thêm- liên hệ thơ)
GV: Sự rung động đó đã được phát
triển ntn, chúng ta cùng tìm hiểu hai
câu cuối
-Gọi Hs đọc hai câu cuối
GV:Phát phiếu học tập cho học sinh
thảo luận nhóm Câu hỏi: Em có
nhận xét gì về cấu trúc của hai câu
cuối?( chú ý cách sắp đặt từ ngữ ),
ngoài ra tác giả còn sử dụng biện
pháp nghệ thuật nào nữa? Hiệu quả
của các biện pháp nghệ thuật đó?
GV nói thêm chứng tỏ Bác Hồ rất
yêu trăng “thơ Bác đầy trăng” (
Hoài Thanh)-liên hệ trăng vào cửa
sổ…)
Hình ảnh cái song sắt có ý nghĩa gì?
-Bác ngắm trăng trong một hoàn cảnh đặc biệt:trong ngục tù, không rượu, không hoa…
Giọng thơ bình thản- ung dung, tự tại
Đối thử lương tiêu, nại nhược hà?
( cảnh đẹp đêm nay khó hửng hờ?)
“ nại nhược hà?”( biết làm thế nào?)- câu cảm
xốn xang, bối rối trước cảnh đep đêm trăng- rất nghệ sĩ
Cốt cách nghệ sĩ, yêu thiên nhiên say đắm, tâm hồn tự do, ung dung, tự tại
2.Hai câu cuối
Nhân hướng song tiền, khán minh nguyệt Nguyệt tòng song khích, khán thi gia
( Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ, Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ)
Nghệ thuật: đối, nhân hoá
Sự giao hoà thắm thiết giữa trăng và người, là tri âm tri kỉ
Trang 3( Sức mạnh tàn bạo, lạnh lùng của
nhà tù vẫn bất lực trước tâm hồn tự
do của người tù cách mạng)
Hai câu thơ cuối một lần nữa cho ta
thấy điều gì ở Bác?
GV: Qua bài thơ em thấy hình ảnh
Bác Hồ hiện ra ntn?
( Hs trả lời, GV bổ sung)
Hãy rút ra những giá trị về ý nghĩa tư
tưởng và giá trị nghệ thuật của bài
thơ?
HS trả lời-Gv chốt lại- gọi HS đọc
phần ghi nhớ
GV: Đưa nội dung bài tập lên máy -
gọi hs trả lời, lớp và GV nhận xét
GV chốt lại và giới thiệu chuyển qua
văn bản Đi Đường
Hoạt động:
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản
Đi đường
Nhận xét về bài thơ dịch?(HS phát
hiện, GV gợi ý thêm chỗ dịch chưa
sát: thể thơ, điệp ngữ tẩu lộ ở câu
đầu, trùng san (lớp núi, dãy núi-núi
cao)
GV: Dựa vào mô hình kết cấu bài tứ
Sức mạnh tinh thần kì diệu “ cuộc vượt ngục về tinh thần”-tinh thần thép
III Tổng kết:
-Bài thơ cho thấy vẻ đẹp một tâm hồn, một nhân cách lớn, vừa rất nghệ sĩ, vùa có bản lĩnh phi thường của người chiến sĩ vĩ đại
sự kết hợp giữa màu sắc cổ điển và tinh thần thời đại ; vừa giản dị hồn nhiên vừa hàm súc, dư ba…
IV LUYỆN TẬP:
1.Hãy cho biết những câu thơ sau nằm trong những bài thơ nào của Bác:
a Rằm xuân lồng lộng trăng soi Sông xuân nước lẫn bầu trời thêm xuân
b Tiếng suối trong như tiếng hát xa Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
c Trăng vào cửa sổ đòi thơ Việc quân đang bận xin chờ hôm sau
d Trung thu trăng sáng như gương Bác Hồ ngắm cảnh nhớ thương nhi đồng
Đáp án: a Rằm tháng giêng b Cảnh khuya c Báo tiệp( Tin thắng trận) d Đêm trung thu
C Văn bản : ĐI ĐƯỜNG(TẨU LỘ) I.Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích
II Hướng dẫn tìm hiểu văn bản:
1Kết cấu:Khai, thừa, chuyển hợp
Trang 4tuyệt Đường luật để xác định kết cấu
và qua đó thấy được hướng vận động
của hình tượng, mạch thơ
GV hướng dẫn học sinh dựa vào câu
hỏi ở sgk và hướng dẫn của giáo viên
để học bài
2 Gợi ý phân tích Câu khai: mở ra ý chủ đạo bài thơ.Chú ý
điệp ngữ tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan
nổi vất vả của người đi đường được rút
ra từ thực tế gợi ý nghĩa sâu xa như thế nào?
Câu thừa: Đi đường khó như thế nào? Chú ý điệp ngữ “trùng san”, chữ “tài tri”(mới biết-câu 1), “hựu”(lại-câu2) Suy ngẫm về nổi gian lao triền miên của việc đi đường cũng như đường đời đường cách mạng
Câu chuyển: chú ý vị trí của câu thứ ba: hình tượng, ý thơ vút lên bất ngờ, mạch thơ chuyển đổi như thế nào? Rút ra ý nghĩa của câu thơ
Câu hợp: câu thơ đã diễn tả tâm trạng của người đi đường như thế nào khi đã lên đến đỉnh cao nhất “đăng đáo cao phong hậu”? Nghĩa bóng của bài thơ là gì?
3 Gợi ý tổng kết -Hiểu được nghĩa đen và nghĩa bóng của bài thơ Rút ra bài học gì từ bài thơ?
- Nnghệ thuật đặc sắc của bài thơ là gì?( lời lẽ giản dị nhưng chứa đựng tư tưởng sâu xa)
D Củng cố, dặn dò
1 Củng cố:
- Giá trị nội dung và nghệ thuật của mỗi bài
- Cảm nghĩ về Bác
2 Dăn dò:học thuộc hai bài thơ, tìm đọc thêm những bài khác trong tập Nhật ký trong tù Soạn bài Câu cảm thán