- C¶m gi¸c trong s¸ng n¶y në trong lßng nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên ®îc xuyªn suèt trong v¨n b¶n tÝnh thèng nhất về chủ đề của văn bản.. - C¸c tõ ng÷ biÓu thÞ ý nghÜa [r]
Trang 1Học kì I Tuần 1 - bài 1
Ngày soạn: 13.08.2013
Tiết 1: Văn bản:
Tôi đi học – Thanh Tịnh
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
Cảm nhận được tâm trạng, cảm giác của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường
đầu tiên trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả & biểu cảm
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện, trong đoạn trích “Tôi đi học”
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu đoạn trích có yếu tố miêu tả & biểu cảm
- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống
* Giáo dục kĩ năng sống:
- Suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận về những cảm xúc của nhân vật chính trong ngày đầu đi học
- Xác định giá trị bản thân: trân trọng kỉ niệm, sống có trách nhiệm với bản thân
- Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
3 Thái độ
- Giáo dục cho hs cảm nhận, yêu và thấy được ý nghĩa to lớn của việc học
III Chuẩn bị:
Gv : giáo án; chân dung nhà văn Thanh Tịnh.
Hs : Chuẩn bị nội dung bài học theo yêu cầu.
IV tiến trình dạy học:
1 ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số học sinh.
2 Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra sự chuẩn bị bài mới của học sinh
3 Bài mới:
Hoạt động 1 : Giới thiệu bài:
- Mục tiêu: tạo tâm thế, định hướng chú ý.
- Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình,
? Nêu những cảm xúc của em trong ngày đầu tiên đến lớp?
-> HS nêu theo suy nghĩ riêng của bản thân
- GV giới thiệu bài: Trong cuộc đời mỗi con người những kỉ niệm tuổi học trò
thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đến
Trang 2trường đầu tiên “Ngày đầu tiên đi học … Mẹ dỗ dành yêu thương” Truyện ngắn
“Tôi đi học” đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấu.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh
đọc, tìm hiểu chung về tác giả, văn
bản:
* GV hướng dẫn hs đọc văn bản:
giọng chậm, dịu, hơi buồn lắng sâu
- GV đọc mẫu từ đầu đến “trên ngọn
núi” /6.
- Gọi hs đọc tiếp văn bản
? Nêu hiểu biết về tác giả Thanh Tinh
và tác phẩm “ Tôi đi học”?
- Yêu cầu: Trao đổi theo nhóm bàn
(3’) các nội dung sau:
? Xét về thể loại có thể xếp văn bản
thuộc kiểu loại nào?
+ Ai là nhân vật chính?
+ Kỉ niệm ngày đầu đến trường được
kể theo trình tự nào?
+ Tương ứng với trình tự đó là các
đoạn văn bản nào?
(cho hs thảo luận theo nhóm bàn 4
câu hỏi trên trong 2- 3 phút.)
? Đoạn nào gợi cảm xúc thân thuộc
gần gũi nhất trong em?
-> GV giới thiệu thêm về tác giả và
cho HS xem ảnh chân dung tác giả
Thanh Tịnh.
- Thanh Tịnh quê ở Huế, từng dạy
học, viết báo, làm văn Ông là tác giả
của nhiều tập truyện ngắn, truyện
thơ: “Quê mẹ”, “đi giữa một mùa
sen”… “tôi đi học” in trong tập
“Quê mẹ” xuất bản năm 1941.
? Giải thích một số từ khó: “Ông
đốc”, “lạm nhận”, “lớp S”
I Đọc, tìm hiểu chung:
1 Đọc :
2 Tìm hiểu chung về tác giả, văn bản :
a Tác giả : Thanh Tịnh (1911 – 1988)
- Quê ở xóm Gia Lạc, ngoại ô thành phố Huế
- Sáng tác đậm chất trữ tình, toát lên vẻ đằm thắm, nhẹ nhàng, lắng sâu, êm dịu, trong trẻo
b Tác phẩm :
- In trong tập “ Quê mẹ”, xuất bản năm
1941
- Thể loại: truyện ngắn trữ tình.
- Phương thức biểu đạt: Tự sự + biểu cảm
- Nhân vật chính : tôi
- Trình tự : Theo dòng hồi tưởng từ hiện taị
– quá khứ
- Tâm trạng nhân vật tôi: cảm xúc vui
sướng, hồi hộp, tâm hồn như tươi trẻ lại, trong sáng hơn khi nhớ
lại những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường đầu tiên
- Bố cục: 3 phần:
+ Buổi mai … ngọn núi Tâm trạng của
“tôi” trên đường tới trường
+ tiếp đến nghỉ cả ngày Tâm trạng của
“Tôi” lúc ở sân trường
+ phần còn lại Tâm trạng của “Tôi” khi ở trong lớp học
c Từ khó: (3), (5), (6), (9) (sgk 8)
Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh
tìm hiểu chi tiết văn bản:
* GV cho hs theo dõi đoạn 1:
? Kỉ niệm ngày đầu đến trường gắn
II Tìm hiểu chi tiết văn bản:
1 Tâm trạng của “Tôi” trên đường đến trường:
Trang 3với không gian, thời gian cụ thể nào?
Lý giải vì sao?
- GV nhấn mạnh: Vì đây là thời
điểm gần gũi, gắn liền với tuổi thơ
Đó là lần đầu được cắp sách tới
trường, tác giả yêu quê hương…
? Tâm trạng nhân vật tôi được thể
hiện qua chi tiết nào? Em hiểu gì về
những chi tiết đó?
- GV giảng và chốt: Cậu bé đã có ý
chí học ngay từ đầu muốn tự mình
đảm nhiệm việc học hành muốn được
chững chạc hơn
? Đặc biệt trong đoạn văn tác giả đã
sử dụng rất nhiều các từ láy để diễn
tả tâm trạng Em hãy tìm và phân tích
giá trị biểu cảm của những từ đó?
- GV giảng: những cảm xúc không
trái ngược mà gần gũi, bổ sung cho
nhau Diễn tả tâm trạng rất thực và cụ
thể, sinh động Từ láy góp phần rút
ngắn khoảng thời gian giữa quá khứ
và hiện tại Chuyện như vừa mới xảy
ra
- GV bình: Câu văn như cánh cửa dịu
dàng mở ra dẫn người đọc vào thế
giới đầy ắp tâm tư, tình cảm đẹp đẽ
đáng chia sẻ và mến thương
? Qua đó em hiểu gì về tâm trạng của
“Tôi” trên đường cùng mẹ đến
trường? Qua những cảm nhận mới
mẻ ấy “tôi” đã bộc lộ những phẩm
chất gì?
? Trong đoạn văn tác giả có sử dụng
một hình ảnh so sánh rất độc đáo đó
là hình ảnh nào? Phân tích cái hay
của hình ảnh so sánh đó?
? Gắn với những cảm xúc, suy nghĩ
của chú bé là hình ảnh của ai? Em
cảm nhận được gì về hình ảnh đó?
- GV giảng: Hình ảnh người mẹ thân
thương nhất trong ngày đầu đi học:
quan tâm, dịu dàng, trìu mến
- Thời gian: “buổi mai …đầy sương thu và
gió lạnh”
- Không gian: trên con đường làng dài và
hẹp
- Thiên nhiên: lá rụng, mây bàng bạc.
Sự biến chuyển của cảnh vật lúc sang thu
- Con người: mấy em bé rụt rè núp dưới
nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường
- Cảnh vật, con đường: tự nhiên thấy lạ
báo hiệu sự đổi thay trong tình cảm và nhận thức
+ Nhận thức về sự nghiêm túc học hành
Cảm thấy trang trọng, đứng đắn
- Từ láy: náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã Diễn tả tâm trạng rất thực, cụ thể, sinh
động
Cảm giác tự nhiên Động từ “thèm, bặm,
ghì, xệch…” -> thể hiện tư thế và cử chỉ ngộ
nghĩnh ngây thơ đáng yêu của chú bé
Tâm trạng hồi hộp, bỡ ngỡ, vui sướng, tự tin, háo hức, cảm thấy mới mẻ
- Hình ảnh so sánh rất độc đáo: “ý nghĩ ấy
… như làn mây lướt ngang trên ngọn núi”. Kỉ niệm đẹp, cao siêu.
Đề cao sự học của con người
Khát vọng vươn tới chiếm lĩnh đỉnh cao
vũ trụ, cũng như tri thức nhân loại
Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh
tổng kết phần II.1:
? Trong phần đầu của văn bản, tác
* Nghệ thuật:
- Hình ảnh so sánh đọc đáo
- Lời văn nhẹ nhàng, tinh tế
Trang 4giả đã cho ta hình dung điều gì về
tâm trạng của nhân vật Tôi trong
ngày đầu đến trường?
? Hãy nêu những thành công về mặt
nghệ thuật khi thể hiện nội dung đó?
-> HS trả lời cá nhân.
- Lựa chọn những hình ảnh tiêu biểu, chọn lọc
* Nội dung: Diễn tả tâm trạng nhân vật
“tôi” trên đường đến trường trong ngày đầu tiên đi học
Hoạt động 5: Luyện tập
? Hãy dùng một hai câu để nói về
tâm trạng của nhân vật “tôi” trên
đường đến trường ?
* Luyện tập :
HS đặt câu theo yêu cầu
4 Củng cố :
- GV cho hs làm câu hỏi trắc nghiệm/ 11
5 Hướng dẫn về nhà :
- Xem lại bài giảng, nắm được cái hay trong cách thể hiện tâm trạng nhân vật
- Nắm những nét chính về nghệ thuật làm nên thành công cho đoạn trích
- Xem lại phần còn lại của văn bản, tập phân tích tâm trạng nhân vật “Tôi” và
những đặc sắc nghệ thuật chính của nó
-Ngày soạn: 13.08.2013
Tiết 2: Văn bản:
Tôi đi học – Thanh Tịnh (Tiếp theo)
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
Tiếp tục cảm nhận được tâm trạng, cảm giác của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện, trong đoạn trích “Tôi đi học”
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu đoạn trích có yếu tố miêu tả & biểu cảm
- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống
* Giáo dục kĩ năng sống:
- Suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận về những cảm xúc của nhân vật chính trong ngày đầu đi học
- Xác định giá trị bản thân: trân trọng kỉ niệm, sống có trách nhiệm với bản thân
- Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
3 Thái độ
- Giáo dục cho hs cảm nhận, yêu và thấy được ý nghĩa to lớn của việc học
III Chuẩn bị:
- GV: giáo án, bảng phụ.
- Học sinh: đọc kĩ đoạn văn bản còn lại, tìm hiểu tâm trạng nhân vật Tôi và những
đặc sắc nghệ thuật trong phần còn lại
Trang 5IV tiến trình dạy học:
1 ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số học sinh.
2 Kiểm tra bài cũ:
? Qua phần I văn bản Tôi đi học, em hãy cho biết tâm trạng nhân vật Tôi trên
đường đến trường trong ngày đầu tiên đi học?
? Tâm trạng đó được thể hiện rõ nét nhất qua những chi tiết nào? Chỉ ra cái hay của các chi tiết đó?
-> Tâm trạng nhân vật Tôi trên đường đến trường trong ngày đầu tiên đi học: hồi hộp, bỡ ngỡ, vui sướng, tự tin, háo hức, cảm thấy mới mẻ
- Chi tiết thể hiện:
+ Thấy con đường đi lại hàng ngày tự nhiên lạ
+ Cảnh vật chug quanh đều thay đổi vì chính lòng đang có sự thay đổi lớn
+ Không có những thói quen đi chơi như những ngày trước đó nữa
+ Trong chiếc áo vải dù, cảm thấy mình trang trọng, đứng đắn
+ Thèm được như mấy cậu học trò đã quen với việc học
+ Muốn thử sức với mấy đồ dùng học tập
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài:
- Mục tiêu: tạo tâm thế, định hướng chú ý.
- Phương pháp: thuyết trình.
-> GV dựa vào phần kiểm tra bài cũ để giới thiệu bài mới.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 2 : Tìm hiểu chi tiết văn
bản :
* Yêu cầu hs theo dõi đoạn 2.
? Trường làng Mĩ Lý thay đổi như
thế nào? Em hiểu gì về ý nghĩa hình
ảnh so sánh trên?
? Tâm trạng chú bé ra sao? Tâm
trạng đó được diễn tả bởi hình ảnh so
sánh độc đáo Thử phân tích cái hay
của hình ảnh so sánh ấy?
- GV giảng : Tác giả miêu tả sinh
động tâm trạng bồi hồi, hồi hộp, bỡ
ngỡ của các em nhỏ lần đầu đến
trường khát vọng bay bổng của trẻ
thơ
? Tìm những chi tiết diễn tả tâm
trạng chú bé khi tiếng trống ngày tựu
trường vang lên? Phân tích nghệ
thuật miêu tả tâm lý của tác giả qua
những chi tiết này?
? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các
II Tìm hiểu chi tiết văn bản :
2 Tâm trạng của “tôi” lúc ở sân trường.
- Trường làng Mĩ Lý thay đổi: Như cái đình làng trang nghiêm tôn kính đề cao tri
thức
- So sánh độc đáo : “họ như con chim non
ngập ngừng e sợ… đề cao sức hấp dẫn
và hứa hẹn bao điều tốt đẹp
lo sợ vẩn vơ, hồi hộp, bỡ ngỡ
- Tâm trạng chú bé khi tiếng trống ngày tựu trường vang lên: cảm thấy chơ vơ vụng
về lúng túng cứ dềnh dàng run run quả tim như ngừng đập, giật mình lúng túng
Đỉnh cao là bật khóc
Trang 6cậu học trò?
- GV chốt : tiếng khóc thể hiện sự
nuối tiếc, lưu luyến, e sợ, niềm sung
sướng trưởng thành phản ứng
dây truyền rất tự nhiên
? Nhận xét nghệ thuật miêu tả diễn
biến tâm lý?
? Kể lại tâm trạng của em lần đầu đi
học?
? Nhận xét hành động, thái độ các
nhân vật khác?
GV: Họ như những bàn tay nâng đỡ
những làn gió đưa những tia nắng soi
đường để những cánh chim được cất
lên mạnh dạn trên bầu trời bao la…
? Qua các chi tiết trên em hiểu thêm
gì về nhân vật tôi?
* GV cho hs theo dõi và tìm hiểu
đoạn 3.
- GV cho hs đọc thầm chi tiết: “
Trong thời thơ ấu… làm lạ.” ( sgk 7)
? Vì sao nhân vật tôi lại có tâm trạng,
cảm giác trên?
- GV: Khi bước vào lớp học nhân vật
tôi có nhiều cảm giác, tâm trạng
? Tìm những chi tiết thể hiện tâm
trạng “tôi” khi vào lớp học? Lý giải
những cảm giác đó?
? Chi tiết “Một con chim… bay cao”
tác giả đưa vào đó có dụng ý gì?
- GV chốt: Nhân vật tôi không chỉ
yêu thiên nhiên, tuổi thơ mà còn yêu
sự học hành để trưởng thành
? Chi tiết “tiếng phấn của thầy …”
có ý nghĩa gì?
? Nhận xét cách kết thúc câu
chuyện?
- GV giảng: dòng chữ “ Tôi đi học” ở
cuối truyện mở ra một thế giới mới,
cuộc đời nhân vật tôi – chủ đề của
truyện
- Động từ, từ láy “lúng túng” diễn tả tâm
trạng phức tạp một cách chân thực
hiểu sâu nỗi lòng nhân vật
khóc “ôm mặt khóc nức nở, khóc thút
thít, khóc” tinh tế nhẹ nhàng sâu sắc
nuối tiếc, lưu luyến, e sợ, niềm sung sướng
trưởng thành phản ứng dây truyền rất
tự nhiên
Sự quan tâm của gia đình và nhà trường với thế hệ trẻ
3 Tâm trạng của nhân vật “tôi” trong lớp học.
- Xa mẹ sự độc lập
- lạm nhận chỗ ngồi, quyến luyến với bạn - lạ quen…
Nhân vật tôi thấy gần gũi, gắn bó, một tình cảm ấm áp với lớp học
kỉ niệm thời thơ ấu về buổi tựu trường
đầu tiên có sức mạnh ám ảnh và lưu giữ sâu sắc
* Hướng dẫn Hs khái quát nghệ
thuật, nội dung của văn bản
? Nhận xét của Thạch Lam “truyện
ngắn nào hay cũng có chất thơ, bài
Trang 7thơ nào hay cũng có cốt truyện”
Truyện “tôi đi học” đầy chất thơ em
có đồng ý không? Vì sao?
(* GV yêu cầu HS thảo luận nhóm
bàn (2phút))
? Em học tập được gì qua nghệ thuật
kể chuyện của nhà văn? Qua văn bản
em cảm nhận được điều tốt đẹp nào
từ nhân vật “tôi”?
( GV yêu cầu hs làm bài tập trắc
nghiệm để rút ra nhận xét khái quát)
- GV chốt: Giọng văn nhẹ nhàng,
giàu cảm xúc, hay, có nhiều kỉ niệm
và giàu cảm xúc Tình yêu, niềm trân
trọng mái trường, sách vở, người
thân, bạn bè, lớp học tuổi thơ
Hoạt động 3 : Hướng dẫn học sinh
tổng kết :
? Nhận xét của Thạch Lam “truyện
ngắn nào hay cũng có chất thơ, bài
thơ nào hay cũng có cốt truyện”
Truyện “tôi đi học” đầy chất thơ em
có đồng ý không? Vì sao?
(GV yêu cầu HS thảo luận nhóm
bàn)
? Em học tập được gì qua nghệ thuật
kể chuyện của nhà văn? Qua văn bản
em cảm nhận được điều tốt đẹp nào
từ nhân vật “tôi”?
(GV yêu cầu hs làm bài tập trắc
nghiệm để rút ra nhận xét khái quát)
- GV chốt: Giọng văn nhẹ nhàng,
giàu cảm xúc, hay, có nhiều kỉ niệm
và giàu cảm xúc Tình yêu, niềm trân
trọng mái trường, sách vở, người
thân, bạn bè, lớp học tuổi thơ
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí: tinh
tế, nhẹ nhàng, tha thiết
- Bố cục truyện theo dòng hồi tưởng cảm xúc
- Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo ghi lại dòng hồi tưởng, liên tưởng của nhân vật tôi
2 Nội dung:
Những hồi tưởng của nhân vật tôi về ngày
đầu tiên đi học của mình: không khí náo nức, vui vẻ, trang trọng & tâm trạng, cảm xúc, ấn tượng về thầy giáo, trường lớp, bạn
bè
3 ý nghĩa văn bản:
Buổi tựu trường đầu tiên sẽ mãi không thể nào quên trong kí ức của nhà văn Thanh Tịnh
Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh
luyện tập:
* Gv hướng dẫn hs làm bài 1
- GV gọi một số hs trình bày trước
lớp
- GV nhận xét và đánh giá
* GV yêu cầu hs làm bài 2 – gọi một
vài hs trình bày trước lớp
- GV gọi 1HS nhận xét
IV Luyện tập:
Bài 1: Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng
cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn
“tôi đi học”.
Bài 2: Viết bài văn ngắn ghi lại ấn tượng
của em trong buổi đến trường khai giảng lần
đầu tiên
Trang 8- GV nhận xét chung * Gợi ý: HS có thể có nhiều ấn tượng khác
nhau:
- vui mừng, phấn khởi, sợ, rụt rè, nhớ mãi suốt cuộc đời
4 Củng cố :
- GV cho hs làm các câu hỏi trắc nghiệm:
* Gv treo bảng phụ cho hs làm bài tập trắc nghiệm.
( HS làm độc lập bài trắc nghiệm)
* Bài tập trắc nghiệm: Chọn những ý em cho là đúng.
1 Nhận định nào sau đây nói đúng nhất về chủ đề của tác phẩm?
A Tôi đi học tô đậm cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân vật “tôi” ở buổi
đến trường đầu tiên
B Tôi đi học tô đậm cảm giác lạ lẫm sợ sệt của nhân vật “tôi” ở buổi đến trường
đầu tiên
C Tôi đi học tô đậm sự tận tình và âu yếm của người lớn như người mẹ, ông đốc
đối với những em bé lần đầu tiên đến trường
D Tôi đi học tô đậm niềm vui sướng hân hoan của nhân vật “tôi” và các bạn vào
ngày khai trường đầu tiên
2 Nhận xét nào nói đúng nhất những yếu tố góp phần tạo nên chất thơ của tác phẩm?
A Truyện được bố cục theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ của nhân vật “Tôi”, theo trình tự thời gian của buổi tựu trường
B Có sự kết hợp hài hòa giức các phương thức tạo lập văn bản như tự sự, miêu tả, biểu cảm
C Tình huống truyện chứa đựng chất thơ kết hợp với việc sử dụng các hình ảnh so sánh giàu chất trữ tình
D Cả A, B và C đều đúng
5 Hướng dẫn về nhà :
- Học bài :
+ Nhớ và nắm chắc các nội dung của bài học
+ Hoàn thiện các bài tập trong vở Luyện tập Ngữ văn
- Chuẩn bị bài : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Tìm hiểu về Từ ngữ nghĩa rộng – từ ngữ nghĩa hẹp
- Trả lời các câu hỏi, tập vẽ sơ đồ
Trang 9Ngày soạn: 17/8/2013
Tiết 3: cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
- Phân biệt được các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
- Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc – hiểu
& tạo lập văn bản
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức:
Cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2 Kĩ năng:
Thực hành so sánh, phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
3 Thái độ:
- Giáo dục cho hs ý thức học tập và rèn luyện kĩ năng sử dụng từ ngữ trong học tập và giao tiếp
* Giáo dục kĩ năng sống :
- Ra quyết định : nhận ra và biết sử dụng đúng nghĩa/ trường nghĩa theo mục đích giao tiếp cụ thể
III Chuẩn bị:
- GV: Giáo án, bảng phụ, từ điển tiếng Việt.
- Học sinh: chuẩn bị nội dung bài học theo yêu cầu.
IV tiến trình dạy học:
1 ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số học sinh.
2 Kiểm tra bài cũ:
Cho Hs trả lời câu hỏi sau : Cho một số ví dụ về từ đồng nghĩa và trái nghĩa?
Nhận xét mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ trên?
* Gợi ý :- Đồng nghĩa: máy bay – tàu bay – phi cơ (thay thế cho nhau)
- Trái nghĩa: sống – chết (ý nghĩa trái ngược nhau, có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu)
3 Bài mới:
Hoạt động 1 : Giới thiệu bài:
- Mục tiêu: tạo tâm thế, định hướng chú ý.
- Phương pháp: thuyết trình
-> Gv giới thiệu : Gv nhắc lại ở lớp 7 hs đã học về hai mối quan hệ về nghĩa của từ: quan hệ đồng nghĩa và quan hệ trái nghĩa Lớp 8 có một mối quan hệ khác
về nghĩa của từ ngữ, đó là mối quan hệ bao hàm, (khái quát của từ ngữ)
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh
tìm hiểu về từ ngữ nghĩa rộng, từ
ngữ nghĩa hẹp:
* GV cho hs quan sát sơ đồ sgk 10
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp :
1 Sơ đồ ( sgk 10)
Trang 10(GV đã chép ra bảng phụ)
- GV hướng dẫn HS trả lời các câu
hỏi sgk:
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ thú, chim,
cá? Vì sao? Nghĩa của từ cá rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của các từ cá rô,
cá thu? Vì sao?
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ voi, hươu?
Nghĩa của từ chim rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ tu hú, sáo?
Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của cá từ: cá rô, cá thu?
Vì sao?
? Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng
hơn nghĩa của những từ nào, đồng
thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?
? Qua phần tìm hiểu trên em có nhận
xét gì về nghĩa của từ ngữ?
- GV hướng dẫn hs hiểu: Nghĩa của
từ ngữ đó là mối quan hệ bao hàm
Nói đến mối quan hệ bao hàm tức là
nói đến phạm vi khái quát của nghĩa
từ ngữ, nhưng trong phạm vi khái
quát nghĩa của từ ngữ không giống
nhau Có từ ngữ có nghĩa rộng, có từ
ngữ có nghĩa hẹp Cấp độ khái quát
của nghĩa từ ngữ (tính chất rộng hẹp
chỉ là tương đối)
? Những từ ngữ như thế nào được coi
là có nghĩa rộng, nghĩa hẹp?
(GV yêu cầu HS làm BTTN để rút ra
nhận xét chung)
* GV chốt theo sgk.
GV hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ
mối quan hệ bao hàm
2 Nhận xét
a Nghĩa của từ động vật rộng hơn thú, chim, cá vì động vật bao gồm cả thú, chim
và cá.
- Nó có nghĩa chung nghĩa khái quát, bao hàm
- Nghĩa của từ chim, thú, cá hẹp hơn vì nó
chỉ cụ thể hơn, chi tiết hơn, nó là nghĩa riêng, nghĩa được bao hàm
b Nghĩa của từ thú, có nghĩa rộng hơn voi, hươu.
- Nghĩa của từ chim có nghĩa rộng hơn tu
hú, sáo.
- Nghĩa của từ cá có nghĩa rộng hơn cá rô, cá thu.
giải thích: vì phạm vi của từ thú, chim ,
cá bao hàm nghĩa của các từ trên.
c Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu nhưng
hẹp hơn so với động vật.
* Kết luận :
nghĩa của từ ngữ có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn nghĩa của từ ngữ khác
Từ ngữ có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác
Từ ngữ có nghĩa hẹp được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
một từ ngữ có thể có nghĩa rộng với những từ ngữ này nhưng cũng có nghĩa hẹp
đối với những từ ngữ khác
* Ghi nhớ ( sgk/10):
Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh
luyện tập:
BT1/10: GV mời 2 hs làm trên bảng,
mỗi em một phần
II Luyện tập:
Bài 1 ( sgk/10):