a) Định luật truyền thẳng của ánh sáng - Trong một môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng truyền đi theo đường thẳng. b) Định luật phản xạ ánh ánh sáng Ánh sáng bị đổi hướng, hắt [r]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày giảng:
TIẾT 1+2+3+4+5+6: BÀI 13: SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
I Mục tiêu:
- Nhận biết được các hiện tượng truyền ánh sáng
+ Hiện tượng ánh sáng truyền thẳng
+ Hiện tượng phản xạ ánh sáng
+ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
- Nêu được khái niệm nguồn sáng, vật sáng, tia sáng, chùm sáng
- Nêu được quy luật truyền ánh sáng
+ Định luật truyền thẳng của ánh sáng
+ Định luật phản xạ ánh sáng
+ Định luật khúc xạ ánh sáng
- Rèn luyện kĩ năng thực hành, phát triển tư duy tìm tòi khám phá trong học tập, nghiên cứu khoa học
II Chuẩn bị đồ dùng
1 Giáo viên:
- Chuẩn bị hình 13.1
- Mỗi nhóm ba tấm bìa hình 13,2
- Nguồn sáng, gương, đo độ
- Vành bán nguyệt
2 Học sinh:
- Tìm hiểu bài trước khi đến lớp
III Tiến trình dạy học
- GV yêu cầu học sinh nêu mục tiêu của
bài học
- GV cho học sinh quan sát hình 13.1
- GV yêu cầu học sinh hoạt động nhóm
thực hiện phần khởi động
- HS có thể trả lời: Giống nhau: Ánh
sáng truyền theo đường thẳng trong các
môi trường
Khác nhau:
- Khi ánh sáng truyền qua tấm thủy tinh
thì ánh sáng bị gãy khúc
Trang 2- Khi ánh sáng truyền tới mặt gương thì
ánh sáng bị hắt trở lại môi trường cũ
nhưng đổi hướng
1 Nguồn sáng, vật sáng và cách biểu diễn đường truyền của ánh sáng.
- GV yêu cầu học sinh hoạt động cá
nhân thực hiện tìm hiểu phần 1 sgk
trang 106
- Hs hoạt động cá nhân thực hiện tìm
hiểu thông tin sgk rtang 106
? Nguồn sáng là gì - Nguồn sáng là các vật tự nó phát ra ánh
sáng
? Vật sáng là gì - Vật sáng bao gồm nguồn sáng và các vật
hắt lại ánh sáng chiếu tới nó
? Ánh sáng có thể truyền qua các môi
trường nào
- Ánh sáng có thể truyền qua các môi trường trong suốt
? Người ta biểu diễn đương truyền của
ánh sáng như thế nào
- Đường truyền của ánh sáng được biểu diễn bằng một đường thẳng gọi là tia sáng
? Thế nào là chùm sáng - Chùm sáng gồm rất nhiều tia sáng hợp
thành
? Có mấy loại chùm sáng - Ba loại chùm sáng: Phân kì, Hội tụ, Song
song
- Gv thông báo cho học sinh: Một
chùm sáng hẹp gồm nhiều tia sáng có
thể coi là một tia sáng
- GV Hãy mô tả cách biểu diễn đường
truyền tia sáng và chùm sáng khi ánh
sáng truyền trong môi trường trong
suốt
- HS: Đường truyền của tia sáng,
chùm sáng khi ánh sáng truyền trong
môi trường trong suốt là một đường
thẳng.
2 Sự truyền thẳng của ánh sáng.
a) Thí nghiệm
- Gv yêu cầu các nhóm thực hiện thí
nghiệm hình 13.1 sgk trang 106
- HS thực hiện thí nghiệm hình 13.2
- GV quan sát học sinh thực hiện thí
nghiệm hình 13.2
- Gv yêu cầu học sinh ghi nhận xét
đường truyền của ánh sáng
b) Câu hỏi:
- Gv yêu cầu học sinh thực hiện phần b
? từ thí nghiệm rút ra nhận xét như thế
nào về đường truyền của ánh trong một
môi trường trong suốt, đồng tính So
sánh nhận xét của em khi quan sát phần
Trang 3khởi động.
- HS nhận xét và so sánh nhận xét của
mình ở phần khởi động
- GV yêu cầu học sinh hoạt động cá
nhân thực hiện điền từ thích hợp vào
chỗ trống
NX: Trong một môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng truyền theo đường thẳng.
3 Sự phản xạ và khúc xạ ánh sáng.
- Gv yêu cầu học sinh hoạt động cá
nhân tìm hiểu kiến thức phần 3 sgk
trang 107
- Gv yêu cầu học sinh hoạt động nhóm
cùng trao đổi kiến thức phần 3 về sự
phản xạ và khúc xạ ánh sáng
- GV gọi hs mô tả đường truyền của tia
tới, tia phản xạ và tia khúc xạ
- Tia phản xạ thì trở lại môi trường cũ
- Tia khúc xạ đi qua mặt phân cách và bị gãy khúc
- GV yêu cầu học sinh dự đoán khi thay
đổi góc tới thì góc phản xạ, góc khúc xạ
có thay đổi không? Thiết kế phương án
thí nghiệm để kiểm tra dự đoán
- HS thiết kế phương án thí nghiệm:
Để kiểm nghiệm thí nghiệm phản xạ
chúng ta có thể chiếu tia sáng tới một
gương phẳng
Kiểm nghiệm sự khúc xạ ánh sáng
chiếu tia sáng qua miếng bán nguyệt
làm bằng thủy tinh.
4 Thí nghiệm chứng minh quy luật phản
xạ và khúc xạ.
a) Thí nghiệm tìm hiểu quy luật về mối quan hệ giữa vị trí tia phản xạ và vị trí tia tới tương ứng.
- GV yêu cầu học sinh hoạt động theo
nhóm thực hiện thí nghiệm hình 13.4
- HS thực hiện theo nhóm làm thí
nghiệm hình 13.4
- GV yêu cầu thay đổi hướng truyền của
tia tới quan sát vị trí tia phản xạ tương
ứng
Đo các cặp góc phản xạ và góc tới
tương ứng, ghi vào bảng 13.1
Góc phản
xạ (i')
- GV so sánh kết quả thí nghiệm với
những dự đoán về vị trí tia phản xạ và
vị trí của tia tới tương ứng?
- HS so sánh
Trang 4- Vị trí của tia phản xạ so với pháp
tuyến IN và tia tới như thế nào?
- So sánh góc phản xạ và góc tới?
- Khi góc tới bằng 00 thì góc phản xạ
bằng bao nhiêu? Vẽ hình mô tả
b) Thí nghiệm tìm quy luật về mối quan
hệ giữa vị trí tia khúc xạ và vị trí tia tới tương ứng.
- Gv yêu cầu học sinh thực hiện thí
nghiệm hình 13.5 giáo viên lưu ý cho
học sinh Thay đổi hướng truyền của tia
tới, quan sát vị trí tia khúc xạ tương
ứng
Đo các cặp khúc xạ và góc tới tương
ứng ghi vào bảng 13.2
Góc khúc xạ (r)
(ánh sáng truyền từ không khí vào thủy tinh)
Góc khúc xạ (r)
(ánh sáng truyền từ thủy tinh ra không khí)
- GV yêu cầu học sinh so sánh kết quả
thí nghiệm với những dự đoán về mối
quan hệ giữa vị trí tia khúc xạ và vị trí
tia tới tương ứng
- Vị trí của tia khúc xạ so với pháp
tuyến IN và tia tới như thế nào?
- So sánh góc khúc xạ và góc tới
- KHi góc tới bằng 00 thì góc khúc xạ
bằng bao nhiêu? Vẽ hình mô tả
- HS thực hiện theo yêu cầu giáo viên
5 Điền từ thích hợp vào chỗ trống ở đoạn văn dưới đây.
- GV yêu cầu học sinh thảo luận
nhóm thực hiện điền từ thích hợp vào
chỗ ….
a) Định luật truyền thẳng của ánh sáng
- Trong một môi trường trong suốt và đồng
tính, ánh sáng truyền đi theo đường thẳng
b) Định luật phản xạ ánh ánh sáng
Ánh sáng bị đổi hướng, hắt trở lại môi
trường cũ khi gặp bề mặt nhẵn của một vật Hiện tượng này gọi là hiện tượng phản
xạ ánh sáng
- Tia phản xạ nằm trong cùng mặt phẳng
với
tia tới và đường pháp tuyến của gương
ở điểm tới.
- Góc phản xạ luôn luôn bằng góc tới
c) Sự khúc xạ ánh sáng
Hiện tượng ánh sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt
Trang 5khác bị gãy khúc ở mặt phân cách giữa hai
moi trường, gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng
- Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở
bên kia pháp tuyến so với tia tới.
- Khi góc tới tăng (giảm) thì góc khúc xạ
cũng tăng (giảm) khi ánh sáng truyền từ
không khí sang môi trường trong suốt rắn,
lỏng khác nhau thì góc khúc xạ nhỏ hơn
góc tới Khi ánh sáng truyền từ các môi trường trong suốt rắn, lỏng khác nhau sang
không khí thì góc khúc xạ lớn hơn góc tới
Khi góc tới bằng 00 thì góc khúc xạ cũng bằng 0 0 , tia sáng truyền thẳng khi truyền qua hai môi trường.
- HS thực hiện theo hướng dẫn của giáo
viên
- Giáo viên lưu ý định luật phản xạ ánh
sáng
C Luyện tập
- GV yêu cầu học sinh thực hiện bài tập
1, 2 sgk trang 110
1 Vẽ tiếp tia phản xạ
a)
b)
2 Vẽ tiếp tia khúc xạ
Trang 6b)
3 Thí nghiệm kiểm tra đường truyền của tia sáng
- GV yêu cầu học sinh thực hiện thí
nghiệm phần 3 Đưa ra nhận xét
a
b
c Ánh sáng bị đổi hướng, hắt trở lại môi trường cũ khi gặp bề mặt nhẵn của một
vật Hiện tượng này gọi là hiện tượng phản
xạ ánh sáng
4 Bóng đen và bóng mờ
- Gv thực hiện thí nghiệm cho học sinh
quan sát
- Gọi hs trả lời câu hỏi
Phần màu đen hoàn toàn không nhận
được ánh sáng từ nguồn tới vì ánh sáng
truyền theo đường thẳng, bị vật chắn
chặn lại.
Trên màn chắn đặt phía sau vật cản có
vùng chỉ nhận được ánh sáng từ (một
phần của nguồn sáng) tới gọi là bóng
nửa tối.
- Phần màu đen hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn tới vì ánh sáng truyền theo đường thẳng, bị vật chắn chặn lại.
- Trên màn chắn đặt phía sau vật cản có
vùng chỉ nhận được ánh sáng từ (một phần
của nguồn sáng) tới gọi là bóng nửa tối.
5 Hiện tượng nhật thực, nguyệt thực
- Gv mô tả hình ảnh trên máy chiếu
- GV thông báo: Khi Mặt trăng nằm
trong khoảng từ mặt trời đến trái đất
như hình 13.11 thì trên Trái đất xuất
hiện bóng tối và bóng nửa tối Đứng ở
chỗ bóng tối, không nhìn thấy Mặt trời,
ta gọi là có nhật thực toàn phần Đứng ở
chỗ bóng nửa tối, nhìn thấy một phần
mặt trời, ta gọi là có nhật thực một
phần Nơi có nhật thực toàn phần nằm trong vùngbóng tối của mặt trăng, bị mặt trăng che
khuất không cho ánh sáng Mặt trời chiếu đến, vì thế đứng ở đó, ta không nhìn thấy Mặt trời và trời tối trở lại
Trang 7Mặt trời chiếu sáng Mặt trăng Đứng
trên trái đất, về ban đêm, ta nhìn thấy
mặt trăng sáng vì có ánh sáng phản
chiếu từ mặt trăng, bởi thế, khi mặt
trăng bị trái đất che không được mặt
trời chiếu sáng nữa, lúc đó ta không
nhìn thấy Mặt trăng Ta nói có nguyệt
thực
* Tổng kết và hướng dẫn về nhà:
- Gv chốt lại kiến thức cần thiết cho học sinh
- Yêu cầu học về nhà thực hiện phần vận dụng
Tiết 1: - HĐ khởi động
- HĐ hình thành kiến thức:
+ Mục 1 Nguồn sáng, vật sáng và cách biểu diến đường truyền của ánh sáng
Tiết 2:
- HĐ hình thành kiến thức:
+ Mục 2 Sự truyền thẳng của ánh sáng
Tiết 3:
- HĐ hình thành kiến thức:
+ Mục 3 Sự phản xạ và khúc xạ ánh sáng
Tiết 4:
- HĐ hình thành kiến thức:
+ Mục 4 Thí nghiệm chứng minh quy luật phản xạ và khúc xạ
Tiết 5:
- HĐ hình thành kiến thức:
+ Mục 5 Điền từ thích hợp vào chỗ trống
- HĐ luyện tập
Tiết 6:
- HĐ luyện tâp (tiếp theo)