- Trong cụm tính từ: + Các phụ ngữ ở phần trước có thể biểu thị quan hệ thời gian, sự tiếp diễn tương tự, mức độ của đặc điểm, tính chất; sự khẳng định hay phủ định;.... + Các phụ ngữ ở [r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày giảng:
Tiết 61 Tiếng Việt: CỤM ĐỘNG TỪ
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Giúp học sinh hiểu khái niệm, chức năng ngữ pháp và cấu tạo của
cụm động từ Ý nghĩa của phụ ngữ trước và phụ ngữ sau trong cụm động từ.
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng nhận biết và sử dụng cụm động từ trong khi nói và khi
viết
3 Thái độ: Giáo dục học sinh ý thức khi sử dụng cụm động từ trong khi nói và
viết
II Chuẩn bị của Gv và Hs:
1 Giáo viên: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV; soạn giáo án
2 Học sinh: Học bài cũ, đọc và chuẩn bị bài mới theo yêu cầu của giáo viên
III Tiến trình bài giảng:
1 Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
a Câu hỏi: Nêu đặc điểm của động từ và các loại động từ chính trong tiếng Việt?
b Đáp án - biểu điểm:
1 Đặc điểm của động từ:
- Động từ là những từ chỉ hành động, trạng thái của sự vật
- Động từ thường kết hợp với các từ: đã, sẽ, đang, cũng, vẫn, hãy, chớ, đừng, để
tạo thành cụm danh từ
- Chức vụ điển hình trong câu của cụm động từ là vị ngữ Khi làm chủ ngữ động từ
mất khả năng kết hợp với các từ đã, sẽ, đang, cũng, vẫn, hãy, chớ, đừng,
2 Các loại động từ chính:
- Trong tiếng Việt có hai loại động từ đáng chú ý là:
+ Động từ tình thái (thường đòi hỏi động từ khác đi kèm)
+ Động từ chỉ hành động, trạng thái (không đòi hỏi động từ khác đi kèm)
- Động từ chỉ hành động, trạng thái gồm hai loại nhỏ:
+ Động từ chỉ hành động (trả lời cho câu hỏi Làm gì)
+ Động từ chỉ trạng thái (trả lời cho câu hỏi Làm sao?, Thế nào?)
2 Bài mới:
* Giới thiệu bài: Trong tiết học trước, các em đã biết động từ có thể kết hợp với
một số từ ngữ khác tạo thành cụm động từ Vậy cụm động từ có đặc điểm gì? Chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay
?TB
HS
?TB
- Treo bảng phụ có ghi ví dụ trong sách giáo khoa:
Ví dụ:
Viên quan ấy đã đi nhiều nơi, đến đâu quan
cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người
(Em bé thông minh)
- Đọc ví dụ, chú ý những từ im đậm
* Các từ in đậm bổ sung ý nghĩa cho từ nào?
I Cụm động từ là gì.
(10 phút)
1 Ví dụ:
Trang 2HS
?TB
HS
GV
?TB
HS
?TB
HS
?TB
HS
GV
Những từ được bổ sung ý nghĩa thuộc từ loại gì?
- Từ đã, nhiều nơi bổ sung ý nghĩa cho từ đi; từ
cũng, những câu đố oái oăm để hỏi mọi người bổ
sung ý nghĩa cho từ ra.
- Những từ được bổ nghĩa (đi, ra) đều là động từ.
* Nếu lược bỏ các từ in đậm thì câu trên sẽ như thế
nào?
- Nếu lược bỏ các từ in đậm thì câu trở nên vô
nghĩa hoặc tối nghĩa
=> Như vậy, từ phụ bổ sung ý nghĩa về thời gian,
nơi chốn, cách thức, đối tượng của hành động, tạo
thành cụm động từ, khiến câu có ý nghĩa cụ thể
Nhiều động từ phải có từ ngữ phụ thuộc đi kèm
mới có nghĩa
* Hãy tìm một động từ, phát triển động từ đó thành
cụm động từ, đặt câu với cụm động từ đó?
- Động từ: học
đang học bài.
- Đặt câu: Em đang học bài.
CN VN
* Phân tích cấu trúc ngữ pháp trong câu vừa đặt?
Cho biết nhận xét của em về cụm động từ và hoạt
động của cụm động từ trong câu?
- Phân tích cấu trúc ngữ pháp (Xác định chủ ngữ,
vị ngữ của câu)
- Cụm động từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu
tạo phức tạp hơn một mình động từ nhưng hoạt
động trong câu giống như một động từ
* Qua phân tích ví dụ, em hiểu cụm động từ là gì?
- Trình bày
- Nhận xét, bổ sung và chốt nội dung bài học
1 Bài học:
- Cụm động từ là loại
tổ hợp từ do động từ
và một số từ ngữ phụ thuộc nó tạo thành Nhiều động từ phải có
từ ngữ phụ thuộc đi kèm, tạo thành cụm động từ mới chọn nghĩa
- Cụm động từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và
có cấu tạo phức tạp hơn một mình động từ nhưng hoạt động trong câu giống như một
Trang 3
HS
GV
?TB
HS
?TB
HS
?TB
HS
?TB
HS
?KH
HS
GV
- Đọc ghi nhớ (SGK,T.148).
- Các em đã nắm được thế nào là chỉ từ Vậy cấu
tạo của cụm động từ như thế nào? Chúng ta cùng
tìm hiểu trong phần tiếp theo
* Vẽ mô hình cấu tạo của các cụm động từ trong
câu đã dẫn ở phần (I)?
- đã đi nhiều nơi
Pt TT Ps
- cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi
người
Pt TT Ps
* Phân tích ví dụ, em thấy cụm động từ gồm có
mấy bộ phận? Đó là những bộ phận nào?
- cụm động từ gồm có ba bộ phận Đó là: Phần
đừng trước động từ, phần động từ trung tâm phần
đứng sau động từ
* Dựa vào vị trí các bộ phận của cụm động từ, em
hãy điền vào bảng mô hình cụm động từ sau:
Phần trước Phần trung tâm phần sau
oăm để hỏi mọi người
- Lên bảng điền (có chữa bổ sung)
* Tìm thêm những từ ngữ có thể làm phụ ngữ ở
phần trước, phần sau cụm động từ?
- Ví dụ:
Còn( đang, chưa, chẳng) tìm được (thấy)ngay
câu
Pt Ps
trả lời
* Cho biết những phụ ngữ bổ sung ý nghĩa cho
động từ trung tâm về ý nghĩa gì?
- Phần phụ ngữ trước bổ ngữ cho động từ về thời
động từ
* Ghi nhớ:
(SGK,T.148)
II Cấu tạo của cụm
động từ (10 phút)
1 Ví dụ:
Trang 4
HS
GV
HS
GV
HS
?
HS
gian, sự tiếp diễn tương tự, sự khuyến khích hoặc
ngăn cản, khẳng định hoặc phủ định hành động
- Phần phụ ngữ trước bổ ngữ cho động từ về đối
tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục đích,
nguyên nhân, phương tiện, cách thức
=> Mô hình cấu tạo ba phần của cụm động từ là lí
tưởng Nhưng trong thực tế, cụm động từ có thể
không đầy đủ ba phần:
- Chỉ có phần trước và động từ:
+ đang ăn
+ sẽ đi
- Chỉ có động từ và phần sau:
+ ăn cơm + đi du lịch
* Qua tìm hiểu, em có nhận xét gì về cấu tạo của
cụm động từ?
- Trình bày
- Nhận xét, bổ sung và chốt nội dung bài học
- Đọc ghi nhớ (SGK,T.148).
2 Bài học:
- Mô hình cấu tạo của cụm động từ gồm
ba phần: phần trước, phần trung tâm, phần sau.
- Trong cụm động từ:
+ Các phụ ngữ ở phần trước bổ sung cho động từ các ý nghĩa: Quan hệ thời gian; sự tiếp diễn tương tự; sự khuyến khích hoặc ngăn cản hành động; sự khẳng định hoặc phủ định hành động,
+ Các phụ ngữ ở phần sau bổ sung cho động từ các chi tiết về đối tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục đích, nguyên nhân, phương tiện và cách thức hành động,
* Ghi nhớ:
(SGK,T.148)
III Luyện tập.
(18 phút)
1 Bài tập 1:
(SGK,T.148, 149)
Các cụm động từ:
a) Còn đang đùa nghịch
Pt TT
Trang 5
HS
?
HS
GV
- Để các em nắm vững nội dung bài học, chúng ta
cùng chuyển sang phần luyện tập
- Đọc yêu cầu bài tập 1 (SGK,T.148, 149).
* Tìm Tìm các cụm động từ trong các câu?
(SGK,T.148, 149)
- Làm việc cá nhân sau đó trình bày kết quả (có
nhận xét, bổ sung)
- Đọc bài tập 2 (SGK,T.149).
* Xếp các cụm động từ trên vào mô hình cụm động
từ?
- Dùng bảng phụ
- Lên bảng điền (có nhận xét, chữa bổ sung)
* Nêu ý nghĩa của các phụ ngữ được in đậm trong
đoạn văn? (Bài tập 3, SGK,T.149).
ở nhà sau
Ps b)
- Yêu thương Mị Nương
TT Ps hết mực
- Muốn kén cho con một
Pt TT Ps người chồng thật xứng đáng
c)
- Đành tìm cách giữ
Pt TT
sứ thần ở công quán Ps
- Để có thì giờ
Pt TT Ps
- Đi hỏi ý kiến em bé
Pt Ps Thông minh
2 Bài tập 2.
(SGK,T.149)
3 Bài tập 3:
(SGK,T.149)
- Chưa biết trả lời thế
nào mang ý
nghĩa phủ định tương đối
- Không biết đáp sao
cho ổn mang ý
nghĩa phủ định tuyệt đối
3 Củng cố: (1 phút)
- Cụm động từ là gì?Đặc điểm của cụm động từ?
Trang 6- Cấu tạo của cụm động từ?
4 Hướng dẫn học bài ở nhà (1 phút)
- Về nhà học thuộc hai ghi nhớ (SGK,T.148).
- Làm 4 bài tập trong SGK; bài tập 5 (SBT, T.57).
- Đọc và chuẩn bị bài: Mẹ hiền dạy con theo câu hỏi tìm hiểu (SGK,T.152).
Rút kinh nghiệm:
- Thời gian dành cho toàn bài và từng hoạt động
- Nội dung kiến thức
- Phương pháp giảng dạy
- Hình thức tổ chức lớp học
- Thiết bị dạy học
Ngày soạn: Ngày giảng
Tiết 62 Đọc thêm văn bản: MẸ HIỀN DẠY CON
(Theo cổ học tinh hoa quyển nhất)
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Giúp học sinh có những hiểu biết bước đầu về Mạnh Tử Nắm được
những sự việc chính trong truyện Ý nghĩa của truyện Hiểu cách viết truyện gần với cách viết kí, viết sử thời trung đại
2 Kĩ năng: Đọc – hiểu văn bản truyện trung đại Mẹ hiền dạy con Phân tích được
các sự kiện trong truyện Tiếp tục rèn luyện kĩ năng kể chuyện
3 Thái độ: Giáo dục HS thấu hiểu tình cảm của những bậc làm cha, làm mẹ Và
sự mong mỏi của cha mẹ với con cái
II Chuẩn bị của Gv và Hs:
1 Giáo viên: Nghiên cứu kĩ nội dung trong SGK, SGV; soạn giáo án
2 Học sinh: Đọc kĩ văn bản, chuẩn bị bài theo yêu cầu của giáo viên
III Tiến trình bài dạy:
1 Kiểm tra bài cũ: (15 phút)
a Câu hỏi: Kể tóm tắt truyện Con hổ có nghĩa? Nêu nghệ thuật và nội dung của
truyện?
b Đáp án - biểu điểm:
- Học sinh kể tóm tắt theo yêu cầu (5 điểm)
- Truyện Con hổ có nghĩa thuộc loại truyện hư cầu, trong đó dùng một loại biện
pháp nghệ thuật quen thuộc là mượn chuyện loài vật để nói chuyện con người,
nhắm đề cao ân nghĩa trong đạo làm người (5 điểm)
Trang 72 Bài mới:
* Giới thiệu: Mạnh Tử (372? - 289? tr CN)là bậc hiền triết nổi tiếng của Trung
Hoa thời Chiến quốc được các nhà nho sưa suy tôn là bậc á thánh (vị thánh thứ hai) sau Khổng Tử Mạnh Tử đã cùng học trò viết sách Mạnh Tử - Tác phẩm quan trọng và rất nổi tiếng, được coi là một trong bốn tác phẩm kinh điển (tứ thư) của nho gia
Ở Việt Nam, tên tuổi của Mạnh Tử đi liền tên tuổi của Khổng Tử, hai ông được coi là hai vị thánh tiêu biểu của đạo Nho Ở Văn Miếu Hà Nội, quanh tượng Khổng Tử có tượng Mạnh Tử được đặt thờ cùng với ba vị khác (tứ phối) Bên cạnh sự nố lực của thầy Mạnh Tử, là nhờ công lao của bà mẹ Mạnh Tử dạy từ thuở
ấu thơ Truyện Mẹ hiền dạy con phần nào thể hiện sự công phu dạy con của người
mẹ Để hiểu rõ điều này, chúng ta cùng tìm hiểu văn bản trong tiết học ngày hôm nay
GV
GV
HS1
? KH
HS
GV
- Hướng dẫn đọc:
Giọng vừa phải, trang
nghiêm cho phù hợp với ý nghĩa của việc dạy
con của một người mẹ vừa yêu thương con,
vừa nghiêm khắc
- Đọc mẫu một lần
- Đọc (Có nhận xét, uốn nắn cách đọc)
* Văn bản Mẹ hiền dạy con là một truyện
trung đại kể về cách thức dạy con của một
người mẹ Theo dõi văn bản, em thấy quá
trình dạy con của người mẹ diễn ra qua mấy
sự việc? Là những sự việc nào?Hãy tóm tắt
các sự việc đó?
- Tóm tắt theo yêu cầu
- Nhận xét, bổ sung, khái quát lên bảng tóm
tắt:
Sự
việc Con (thuở nhỏ)
Mẹ (nuôi dạy con
thơ)
1
- Nhà gần nghĩa địa - con bắt chước sự việc diễn ra trong đám ma: đào chôn, lăn, khóc
- Mẹ nghĩ: “Chỗ này không phải chỗ con
ta ở được” Rồi dọn nhà ra gần chợ
2
- Nhà ở gần chợ
- Con bắt chước
nô nghịch, buôn bán điên đảo
- Mẹ thấy thế lại nói: “Chỗ này cũng không phải chỗ con
ta ở được” Bèn dọn nhà đến ở cạnh trường học
I Đọc và tìm hiểu
chung (7 phút)
Trang 8? TB
HS
GV
HS
? TB
HS
GV
? TB
HS
3
- Nhà gần trường học - con bắt chước học trò tập lễ phép, cắp sách vở
- Mẹ bấy giờ mới vui lòng nói: “Chỗ này là chỗ con ta ở được đây”
4
- Con thấy hàng xóm mổ lợn, hỏi mẹ: “Người ta giết lợn làm gì thế?”
- Mẹ nói đùa: “Để cho con ăn đấy”
Biết mình lỡ lời, sợ nêu gương xấu vì nói dối con, hối hận
bà đi mua thịt lợn về cho con ăn thật
5
- Con đang đi học, bỏ học về nhà chơi
- Mẹ đang ngồi dệt cửi, thấy thể liền cầm con đao cắt đứt tấm vải trên khung cửi mà nói rằng:
“Con đang đi học
mà bỏ học, thì cũng giống như ta đang dệt tấm vải này mà cắt đứt đi vậy”
* Theo dõi câu chuyện, ta thấy người mẹ đã
dạy con theo mấy cách, đó là những cách nào?
- Người mẹ đã dạy con theo hai cách:
+ Dạy con bằng cách chuyển nơi ở (ba sự
việc đầu)
+ Dạy con bằng cách ứng xử hàng ngày
(Hai sự việc cuối)
Chuyển: Để hiểu rõ nội dung, ý nghĩa câu
chuyện, chúng ta cùng tìm hiểu văn bản theo
hai nội dung trên trong phần phân tích văn bản
- Đọc từ đầu đến “Chỗ này là chỗ con ta ở
được đây”
* Nhắc lại nội dung đoạn văn bản vừa đọc?
- Đoạn văn bản kể về việc mẹ dạy con bằng
cách chuyển nơi ở
- Yêu cầu học sinh quan sát bảng tóm tắt các
sự việc trên bảng
* Hai lần bà mẹ quyết định dời nhà đến nơi ở
khác, đó là những lần nào?
- Lần 1: Nhà gần nghĩa địa dời đến ở gần chợ
II Phân tích văn bản.
(19 phút)
1 Mẹ dạy con bằng cách chuyển nơi ở:
Trang 9? KH
HS
?Giỏi
- Lần 2: Nhà gần chợ dời đến ở gần trường
học
* Tại sao cả hai lần dời nhà đó, người mẹ của
Mạnh Tử đều nói: “Chỗ này không phải chỗ
con ta ở được”?
- Vì cuộc sống hai nơi này dễ ảnh hưởng xấu
đến tính nết của Mạnh Tử Mạnh Tử còn nhỏ
dễ bắt chước thói hư tật xấu ở hai nơi này:
+ Lúc đầu, nhà Mạnh Tử ở gần nghĩa địa
Nghĩa địa là khu để chôn cất người chết
Người ta phải đào huyệt chôn cất người chế,
chứng kiến cảnh thương tâm đau đớn Thầy
Mạnh Tử lúc đó còn thơ dai, bắt chước chơi
trò “đào, chôn, lăn, khóc” ngay trong nhà
mình mà chưa ý thức được ý nghĩa của việc
làm ấy Điều con thơ làm khiến cho người mẹ
lo sợ, vì yêu con, nghĩ đến sự phát triển nhân
cách của con mà bà phải tránh xa nơi dầu dĩ
tang tóc này, nên bà đã dọn nhà ra ở gần chợ
+ Khi ra ở gần chợ, đây là nơi buôn bán xô
bồ bản chất nghề buôn bán không phải là xấu
Nhưng có nhiều kẻ làm nghề buôn bán, vì
ham tiền, ham lợi mà lừa lọc, dối trá đảo điên
làm băng hoại nhân cách đạo đức Thầy Mạnh
tử lúc ấy còn nhỏ, chưa đủ trí khôn và từng
trải để xét đoán con người tốt xấu, hành vi
đúng sai Thấy người ta buôn bán điên đảo
cũng về nhà bắt chước nô nghịch buôn bán
điên đảo, khiến bà mẹ lo lắng Một trong đức
tính quý báu mà con người cần học tập, rèn
luyện từ thuở ấu thơ là “thật thà, dũng cảm”
Nói dối điên đảo là thói xấu, nếu bắt chước
một vài lần sẽ thành quen và thành thói xấu
suốt đời Vì yêu con, lo cho tương lai của con,
người mẹ muốn con suốt đời là người trung
thực, bà liền quyết định dọn nhà lần thứ hai để
lánh xa sự lừa dối điên đảo Đó là lựa chọn
sáng suốt
* Khi dời nhà đến ở gần trường học, thấy con
bắt chước lễ phép, cắp sách vở, bà mẹ vui
lòng nói rằng: “Chỗ này là chỗ con ta ở được
đây” Em có suy nghĩ gì về suy nghĩ của
người mẹ?
- Từ xưa đến nay, nhà trường là nơi cung cấp
Trang 10
? TB
HS
? KH
HS
GV
? TB
HS
HS
? TB
HS
? TB
HS
trí thức, giáo dục và rèn luyện, đào tạo thế hệ
trẻ cho đất nước Có thể nói: Trường học chính
là cái nôi của trí thức.Trí thức là nguyên khí
của quốc gia, là tinh hoa của dân tộc Người
học trò đến trường được dạy cách làm người
“Tiên học lễ, hậu học văn” sau đó được tiếp
thu những tri thức về khoa học tự nhiên, xã
hội mà loài người tích luỹ hàng triệu năm Vì
vậy thầy Mạnh Tử khi còn nhỏ bắt chước trò
lễ phép, cắp sách vở là đi đúng con đường của
tuổi thơ Tuổi thơ có học có lễ nghĩa thì sau
này mới nên người Bà mẹ thầy Mạnh Tử đã
lựa chọn đúng và rất hài lòng về lựa chọn đó
của mình
* Bà mẹ đã hai lần quyết định dời nhà và một
lần định cư, đó là vì chỗ ở hay vì con? Vì sao?
- Bà mẹ đã hai lần quyết định dời nhà và một
lần định cư, đó là vì con Bởi vì người mẹ rất
hiểu tính tình của con (hiếu động, hay bắt
chước); hiểu tác động của hoàn cảnh tới tính
cách trẻ thơ (có thể tốt, có thể xấu)
* Em hiểu ý nghĩa dạy con của bà mẹ trong
quyết định chuyển chỗ ở là gì?
- Trình bày
- Khái quát và chốt nội dung
* Tìm đọc câu tục ngữ có ý nghĩa tương tự?
Ví dụ:
- Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
- Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài.
- Đọc lại đoạn cuối từ “Một hôm ”
hết
* Nhắc lại nội dung sự việc phần văn bản vừa
đọc?
- Người mẹ thầy Mạnh Tử dạy con qua cách
ứng xử hằng ngày
* Kể lại sự việc thứ tư?
- Thầy Mạnh Tử thấy người hàng xóm giết
lợn, hỏi mẹ: “Người ta giết lợn để làm gì
thế?”, bà mẹ nói đùa: “Để cho con ăn đấy”
Nói xong, bà nghĩ lại, hối rằng: “Ta nói lỡ
Bà mẹ Mạnh Tử đã lựa chọn môi trường sống trong sạch để giúp con hình thành một nhân cách tốt đẹp nhất
2 Mẹ dạy con qua cách ứng xử hàng ngày: