Đáp án: - Truyện cổ tích: + Loại truyện dân gian kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quen thuộc nhân vật bất hạnh; nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng kì lạ; nhân vật thông minh[r]
Trang 1TUẦN 6 NGỮ VĂN BÀI 6 Kết quả cần đạt
* Bước đầu nắm được định nghĩa truyện cổ tích Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện Thạch Sanh và một số đặc điểm tiêu biểu của nhân vật người dũng
sĩ trong truyện Kể được truyện.
* Có ý thức tránh mắc lỗi và biết chữa các lỗi: lặp từ, lẫn lộn các từ gần âm.
* HS nhận ra được các mặt ưu nhược điểm trong bài viết số 1 của mình để rút kinh nghiệm viết tốt bài viết sau
Ngày soạn: 15/9/2012 Ngày dạy: 20,21/9/2012 Dạy lớp: 6C
TIẾT 21: VĂN BẢN
THẠCH SANH
(Truyện cổ tích)
1 MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
a) Kiến thức: Giúp HS:
- Nhóm truyện cổ tích ca ngợi người dũng sĩ
- Niềm tin thiện thắng ác, chính nghĩa thắng gian tà của tác giả dân gian
và nghệ thuật tự sự dân gian của truyện cổ tích Thạch Sanh.
b) Kỹ năng:
- Bước đầu biết cách đọc - hiểu văn bản truyện cổ tích theo đặc trưng thể loại
- Bước đầu biết trình bày những cảm nhận, suy nghĩ của mình về các nhân vật và các chi tiết đặc sắc trong truyện
- Kể lại một câu truyện cổ tích
c) Thái độ:
- Giáo dục cho HS lòng nhân ái, căm ghét thói bất lương
2 CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
a) Giáo viên: SGK, SGV- nghiên cứu soạn giáo án.
b) Học sinh: SGK, vở ghi- học bài cũ, đọc, soạn bài theo câu hỏi SGK.
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a) Kiểm tra bài cũ: (4’):
Câu hỏi: Nêu nghệ thuật và nội dung cơ bản của truyền thuyết Sự tích
Hồ Gươm?
Trang 2Đáp án: - NT: Truyện sử dụng nhiều chi tiết tưởng tường, kì ảo, giàu ý
nghĩa (như Rùa Vàng, gươm thần) tạo sự hấp dẫn lôi cuốn người đọc (3đ)
- ND: Truyện ca ngợi tính chất chính nghĩa, tính chất nhân dân và chiến
thắng vẻ vang của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống giặc Minh xâm lược do Lê Lợi lãnh đạo ở đầu thế kỉ XV Truyện cũng nhằm giải thích tên gọi hồ Hoàn
Kiếm, đồng thời thể hiện khát vọng hoà bình của dân tộc (7đ)
*Đặt vấnđề: (1’)
Trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, Thạch Sanh là một truyện được nhiều người say mê, yêu thích Vậy, lý do khiến mọi người say mê, yêu thích truyện Thạch Sanh là gì? Tiết học hôm nay, chúng ta cùng đi tìm hiểu
b) Dạy nội dung bài mới:
GV khái quát: Truyện Thạch Sanh là
một truyện dân gian nhưng thuộc thể
loại cổ tích Vậy, truyện cổ tích có
đặc điểm như thế nào? Cả lớp giở
SGK T.53 và đọc thầm cho cô phần
chú thích *
? Nêu ý hiểu của em về truyện cổ
tích?
GV chuyển ý:
Ta cùng đi tiếp cận bước đầu với
truyện qua phần đọc
? Nêu yêu cầu đọc?
GV đọc mẫu
I Tìm hiểu chung: (18’)
1 Thế nào là truyện cổ tích:
- Là loại truyện dân gian kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quen thuộc (nhân vật bất hạnh; nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng kì lạ; nhân vật thông minh và nhân vật ngốc nghếch; nhân vật là động vật…);
- Thường có yếu tố hoang đường
- Thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác, cái tốt đối với cái xấu, sự công bằng đối với sự bất công.
2 Đọc và kể:
- Khi đọc, các em cần đọc với giọng chậm rãi, sâu lắng gợi không khí cổ tích Chú ý phân biệt lời thoại của các nhân vật, nhất là lời Lí Thông
- HS 1 đọc từ đầu đến “mọi phép thần thông” Gọi HS 2 đọc tiếp đến “làm
Trang 3GV nhận xét, uốn nắn cách đọc của
HS
? Hãy kể tóm tắt văn bản?
GV nhận xét và tóm tắt lại truyện
? Hãy giải thích các chú thích
3,6,8,9,12,13 trong SGK?
? Qua việc chuẩn bị bài ở nhà, hãy
nêu bố cục của văn bản?
Kể tên các nhân vật trong truyện,
cho biết ai là nhân vật chính?
GV chuyển ý: Để giúp các em thấy
được vẻ đẹp của chàng dũng sĩ Thạch
Sanh cũng như mơ ước của nhân dân
thể hiện qua truyện này, chúng ta
cùng sang phần phân tích
Ta sẽ đi phân tích văn bản theo nhân
vật, nhân vật phân tích đầu tiên sẽ là
Thạch Sanh
? Sự ra đời và lớn lên của Thạch
Sanh được kể lại như thế nào?
? Em có nhận xét gì về lời văn giới
thiệu nhân vật trong đoạn này?
quận công” Gọi HS 3 đọc tiếp theo đến “thành bọ hung” Gọi HS 4 đọc
phần còn lại
- 2 HS kể
- HS khác nhận xét
3 Tìm hiểu và giải nghĩa từ khó:
- HS dựa vào các chú thích SGK để trả lời
4 Bố cục:
- Văn bản chia ba phần: phần 1 từ đầu đến “thần thông”: mở đầu câu chuyện Phần 2 tiếp đến “bọ hung”: diễn biến câu chuyện Phần 3 còn lại: kết thúc câu chuyện
- Truyện có các nhân vật: Thạch Sanh,
mẹ con Lí Thông, nhà vua, công chúa, đại bàng… Thạch Sanh là nhân vật chính
II Phân tích
1 Nhân vật Thạch Sanh: (20’)
- Có hai vợ chồng già chưa có con… Ngọc Hoàng sai thái tử xuống đầu thai làm con…người vợ có mang…mấy năm…mới sinh được một cậu con trai… cậu bé vừa lớn không thì mẹ chết…Ngọc Hoàng sai thiên thần xuống dạy cho đủ các môn võ nghệ và mọi phép thần thông.
- Lời văn giới thiệu nhân vật rất cụ thể, cặn kẽ từ nguồn gốc, sự ra đời đến tên gọi tài năng và cả hoàn cảnh hiện tại
Trang 4? Sự ra đời và lớn lên của Thạch
Sanh có điểm nào bình thường, điểm
nào khác thường?
? Nhận xét về nguồn gốc xuất thân
của Thạch sanh?
? Kể ra sự ra đời và lớn lên của
Thạch Sanh như vậy, theo em nhân
dân muốn thể hiện điều gì?
của nhân vật
- Sự ra đời và lớn lên của Thạch Sanh vừa bình thưòng lại vừa khác thường
Bình thưòng: Thạch Sanh là con của
một gia đình người nông dân tốt bụng, sống nghèo khổ bằng nghề kiếm củi, lớn lên Thạch Sanh cũng sống bằng
nghề kiếm củi như bố mẹ Sự khác thưòng thể hiện: Thạch Sanh ra đời là
do Ngọc Hoàng sai thái tử xuống đầu thai làm con Bà mẹ mang thai trong nhiều năm mới sinh ra Thạch Sanh Lớn lên, Thạch Sanh được thiên thần dạycho đủ các môn võ nghệ và mọi phép thần thông
- Nguồn gốc xuất thân cao quý, sống nghèo khó nhưng lương thiện.
- Con của người dân thường, cuộc đời
và số phận gần gũi với nhân dân Những chi tiết về sự ra đời và lớn lên khác thường có ý nghĩa tô đậm tính chất kì lạ, đẹp đẽ cho nhân vật lí tưởng, làm tăng sức hấp dẫn của câu chuyện Nhân dân quan niệm rằng nhân vật ra đời và lớn lên kì lạ như vây, tất sẽ lập được chiến công, và những con người bình thường cũng là những người có khả năng, phẩm chất
kì lạ, khác thưòng
c Củng cố - Luyện tập: (2’)
?Phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật Thạch Sanh?
- Thạch Sanh là người thật thà, chất phác; có sự dũng cảm và tài năng; có lòng nhân đạo và tình yêu hoà bình
d Hướng dẫn HS tự học ở nhà:(1’)
- Xem lại phần phân tích về nhân vật Thạch Sanh
- Học thuộc khái niệm về truyện cổ tích
- Tìm hiểu trước các nhân vật còn lại để tiết tới học tiếp
………
Trang 5RÚT KINH NGHIỆM SAU KHI GIẢNG BÀI
Thời gian
Nội dung:
Phương pháp giảng dạy:
…
Trang 6Ngày soạn: 15/9/2012 Ngày dạy: 20,21/9/2012 Dạy lớp: 6C
TIẾT 21: VĂN BẢN
THẠCH SANH
(Truyện cổ tích)
1 MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
a) Kiến thức: Giúp HS:
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện Thạch Sanh và một số đặc điểm tiêu biểu của kiểu nhân vật người dũng sĩ;
b) Kỹ năng:
- Kể lại được truyện (kể được những tình tiết chính bằng ngôn ngữ kể của HS)
c) Thái độ:
- Giáo dục cho HS lòng nhân ái, căm ghét thói bất lường
2 CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
a) Giáo viên: SGK, SGV- nghiên cứu soạn giáo án.
b) Học sinh: SGK, vở ghi- học bài cũ, đọc, soạn bài theo câu hỏi SGK.
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
a) Kiểm tra bài cũ: (4’):
Câu hỏi: Nêu đặc điểm truyện cổ tích? Cho biết Thạch Sanh thuộc kiểu nhân vật nào trong các kiểu nhân vật quen thuộc của truyện cổ tích?
Đáp án:
- Truyện cổ tích:
+ Loại truyện dân gian kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quen thuộc (nhân vật bất hạnh; nhân vật dũng sĩ và nhân vật có tài năng kì lạ; nhân vật thông minh và nhân vật ngốc nghếch; nhân vật là động vật…) (4đ)
+ Thường có yếu tố hoang đường; (1đ)
+ Thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dân về chiến thắng cuối cùng của cái thiện đối với cái ác, cái tốt đối với cái xấu, sự công bằng đối với sự bất công (3đ)
- Thạch Sanh vừa thuộc kiểu nhân vật bất hạnh (người mồ côi), vừa thuộc kiểu nhân vật dũng sĩ có tài năng kì lạ (2đ)
* Đăt vấn đề : (1’)
Tiết học trước, chúng ta đã đi tìm hiểu xong khái niệm về truyện cổ tích,
và vẻ đẹp của nhân vật Thạch Sanh, người anh hùng, nghệ sĩ dân gian thật thà trung hậu sức khoẻ tài năng vô địch, lập nhiều chiến công phi thường vì dân, vì nước Chàng là biểu tượng tuyệt đẹp của con người Việt Nam trong cuộc sống
Trang 7lao động và chiến đấu, trong tình yêu và hạnh phúc gia đình Thạch Sanh là nhân vật chính trong tác phẩm, ngoài ra còn một số nhân vật phụ giúp nhân vật chính hành động, làm rõ thêm vẻ đẹp của hình ảnh người dũng sĩ Tiết học hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu những nhân vật phụ có vai trò như đã nói ở trên
b Dạy nội dung bài mới:
? Trước và sau khi kết hôn với công
chúa Thạch Sanh đã phải trải qua
những thử thách nào?
? Trước những thử thách đó, Thạch
Sanh đã ứng phó như thế nào?
? Em có cảm nhận gì về các chi tiết
miêu tả những thử thách mà Thạch
Sanh phải trải qua?
? Nêu sự đánh giá của em về những
chiến công của chàng dũng sĩ Thạch
Sanh?
GV giảng:
Kẻ thù càng hung ác, xảo quyệt thử
thách càng to lớn thì chiến công càng
rực rỡ, vẻ vang, chính nghĩa càng
sáng tỏ Các loài yêu quái trên cạn,
dưới nước, trong hang dù mạnh mẽ,
hung ác gian xảo đến đâu cũng đều bị
chàng tiêu diệt
? Do đâu mà Thạch Sanh luôn chiến
(Phân tích tiếp)
- Thạch Sanh trải qua bốn thử thách Bị
mẹ con Lí Thông lừa đi canh miếu thờ thế mạng Xuống hang giết đại bàng cứu công chúa, bị Lí Thông nấp cửa hang Bị hồn chằn tinh, đại bàng báo thù rồi bị hạ ngục Sau khi kết hôn với công chúa bị hoàng tử mười tám nước chư hầu hợp binh sang đánh
- Thạch Sanh chặt đầu quái vật, nhặt
bộ cung tên xách về…dùng cung tên vàng bắn mù hai mắt, vung búa chặt đứt vuốt sắc, bổ vỡ đôi đầu con quái vật…chàng một mình cầm đàn ra trước quân giặc tiếng đàn vừa cất lên thì quân sĩ mười tám nước bủn rủn chân tay…các hoàng tử phải cởi giáp xin hàng… niêu cơm bé xíu cứ ăn hết lại đầy Chúng…kéo nhau về nước.
- Phần lớn là các chi tiết hoang đường,
kì lạ, góp phần làm cho câu chuyện thêm hấp dẫn và tô đậm thêm vẻ đẹp của nhân vật dũng sĩ Thạch Sanh
- Thạch Sanh đã lập nhiều chiến công hiển hách thu được nhiều chiến lợi phẩm quí giá.
- Vì mục đích chiến đấu của chàng luôn sáng ngời chính nghĩa (cứu người
Trang 8thắng mọi trở ngại?
GVphân tích: Trong truyện cổ tích,
khó khăn, trắc trở do các lực lượng
đối kháng gây ra cho nhân vật lí
tưởng cứ tăng dần, thử thách sau bao
giờ cũng khó khăn hơn thử thách
trước Nhưng nhân vật lí tưởng đều
vượt qua nhờ tài năng, phẩm chất và
sự giúp đỡ của các phương tiện thần
kì
? Trong những vũ khí và phương
tiện chiến đấu của Thạch Sanh, em
thấy phương tiện nào đặc biệt nhất?
Vì sao?
? Tại sao, trong quan hệ với Lí
Thông, Thạh Sanh luôn bị Lí Thông
lừa mà chàng vẫn không hề tỏ ra
oán hận?
? Qua những việc làm của Thạch
Sanh, em thấy chàng có những
phẩm chất quí báu nào?
? Lí Thông đã có những tính toán và
những hành động hãm hại Thạch
Sanh như thế nào?
bị hại, cứu dân bảo vệ đất nước); vì chàng là người dũng cảm, có sức khoẻ, tài năng vô địch, có trong tay những vũ khí phương tiện chiến đấu kì diệu
- Vũ khí kì diệu nhất là đàn thần và niêu cơm thần Vì âm thanh của đàn thần đã vạch mặt kẻ nham hiểm xảo quyệt Lí Thông và giải câm cho công chúa, làm nhụt chí quân sĩ 18 nước chư hầu xâm lược Đó là tiếng đàn đòi hỏi công lí, tiếng đàn nhân đạo, yêu hoà bình Nó là vũ khí đặc biệt để cảm hoá
kẻ thù Niêu cơm thần kì cứ ăn hết lại đầy tượng trưng cho tấm lòng nhân đạo, tư tưởng yêu hoà bình của nhân dân ta Đó là niêu cơm của tình người nhân hậu bao la, của ước vọng đoàn kết để các dân tộc cùng sinh sống hoà bình
- Vì bản chất Thạch Sanh là người thật thà, chất phác; nhân hậu, độ lượng; có niềm tin trong sáng vào con người; không bao giờ biết đến ghen ghét tị hiềm dù là nhỏ nhặt Với các loài yêu quái chàng thẳng tay tiêu diệt nhưng với con người, chàng dùng tình cảm để đối xử một cách độ lượng, nhân ái
- Thạch Sanh là người thật thà, chất phác; có sự dũng cảm và tài năng; có lòng nhân đạo và tình yêu hoà bình.
2 Nhân vật Lí Thông: (12’) …Lí Thông gạ cùng Thạch Sanh kết
nghĩa anh em…đến lượt Lí Thông nộp mình… hắn nghĩ kế lừa Thạch Sanh chết thay… Lí Thông hí hửng đem đầu
Trang 9? Phân tích những hành động của Lí
Thông đối với Thạch Sanh? Chỉ ra
điểm khác biệt giữa hai nhân vật?
? Qua phân tích, em có nhận xét gì
về con người Lí Thông?
GV khái quát: Xét về mức độ tham
lam, xảo quyệt, tàn nhẫn, độc ác và cả
hèn nhát, trong truyện cổ tích không
có một nhân vật phản diện nào có thể
sánh nổi với Lí Thông
? Lí Thông và mẹ y không bị Thạch
Sanh trừng trị nhưng lại bị thiên lôi
đánh chết và bị biến thành bọ hung
Sự trừng phạt như vậy có thoả đáng
không? Vì sao?
? Khái quát nghệ thuật và nội dung
cơ bản của truyện?
yêu quái …nộp cho nhà vua… ra lệnh cho quân sĩ… lấp kín cửa hang lại
- Lí Thông là một kẻ độc ác, xảo quyệt, đầy tính toán mưu lợi Hắn đã triệt để lợi dụng tình anh em kết nghĩa, lợi dụng tính cả tin thật thà nhân hậu của Thạch Sanh, ra sức bóc lột sức lao động của Thạch Sanh, cố tình lừa Thạch Sanh đi chết thay cho mình, nhẫn tâm lấp cửa hang để giết Thạch Sanh và có tới hai lần cướp công Thạch Sanh Tất cả những hành động trên cho thấy, Lí Thông là kẻ thù chủ yếu, lâu dài và nguy hiểm nhất của Thạch Sanh Lí Thông đối lập hoàn toàn với Thạch Sanh Đó là sự đối lập giữa thiện và ác, giữa người lao động
và kẻ bóc lột, giữa thật thà, trung hậu
và lừa dối xảo trá, giữa vị tha và ích kỉ, giữa anh hùng và tiểu nhân, giữa cao
cả và thấp hèn
- Lí Thông là kẻ đại diện cho cái ác dối trá, nham hiểm, xảo quyệt, tàn nhẫn vong ân bội nghĩa.
- Sự trừng phạt của đấng tối cao như
vậy là hoàn toàn thoả đáng, phù hợp với nguyện vọng, triết lí sống của nhân dân “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác” Tuy chỉ là nhân vật phụ nhưng công chúa cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của cốt truyện và phát triển tính cách nhân vật chính Thạch Sanh Chúng ta cùng đi tìm hiểu
về nhân vật này
III Tổng kết – Ghi nhớ: (7’)
1 Nghệ thuật:
- Sắp xếp các tình tiết tự nhiên, khéo léo: công chúa lâm nạn gặp Thạch
Trang 10Gọi HS đọc ghi nhớ SGK T 67
? Kể diễn cảm truyện Thạch Sanh?
GV nhận xét, uốn nắn,
Sanh trong hang sâu, công chúa bị câm khi nghe tiếng đàn Thạch sanh bỗng nhiên khỏi bệnh và giải oan cho chàng nên vợ nên chồng.
- Sử dụng những chi tiết thần kì:
+ Tiếng đàn tượng trưng cho TY, công lý, nhân đạo, hòa bình…
+ Niêu cơm thần: tương trưng cho tình thương, lòng nhân ái, ước vọng đoàn kết, tư tưởng yêu chuộng hòa bình của nhân dân ta.
- Kết thúc có hậu: Thể hịên ước mơ, niềm tin của nhân dân vào đạo đức, công lý XH và lý tưởng nhân đạo, yêu hòa bình theo quan niệm của nhân dân
2 Nội dung:
- Thạch Sanhthể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dân về sự chiến thắng của những con người chính nghĩa, lương thiện
*Ghi nhớ: ( SGK T 67 )
VI Luyện tập (5’)
- HS kể - yêu cầu: đảm bảo cốt truyện,
kể diễn cảm bằng lời văn của bản thân
c) Củng cố, luyện tập: (2’)
? Em hãy nêu nội dung của truyện?
-Thạch Sanh là truyện cổ tích về người dũng sĩ diệt chằn tinh, diệt đại bàng cứu người bị hại, vạch mặt kẻ vong ân bội nghĩa và chống quân xâm lược Truyện thể hiện ước mơ, niềm tin về đạo đức, công lí xã hội và lí tưởng nhân đạo, yêu hoà bình của nhân dân ta
d) Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà: ( 1’)
-Làm bài tập 1 (T 67)
- Tiết tới chuẩn bị bài: Chữa lỗi dùng từ T 68
………