Ebook Đời sống gia đình và vấn đề giới tính: Phần 1

[r]

(Chủ biên)

&

N C U Y Ẻ N Q U A N H ; M A I ( C h ủ b i ê n )

T K Ấ N T I Ỉ Ọ N C 'ỉ I I U Y - N C Ỏ C Ỏ N C , I I O À N I.K " M Ị NC Ọ C I A N ■ T R Ầ N T H Ị L O A N L K D Í N H T U Ấ N

G I Ó I T Í N H

V À Đ Ò I S Ố N G G I A Đ Ì N H

h H À X U Ấ T B Ả N Đ Ạ I H Ọ C Q U Ố C G I A H À N Ộ I

P G S T S Nguyễn Q u a n g Mai Giám đốc trung tám nghiên cứu KHHGĐ - Đ H S P Hà NỘ I

Tham gia biên soạn:

1 PG S T S Nguyễn Q uang Mai - Đ H S P Hà Nội

2 P G S T S Trần Trọng Thủy - Viện khoa học giáo dục

3 P G S T S Ngõ Công Hoàn - Đ H S P Hà Nội

4 P G S T S Lê Thị Ngọc Lan - Đ H S P Hà Nội

5 GVC Trần Thị Loan - Đ H S P Hà Nội

6 T hac s ĩ Lê Đình Tuấn - Đ H SP Hà Nôi

Chủ biên tài liệu:

LỜI NÓI Đ Ầ U

Dê' p h ụ c vụ cho c ó n g tá c d â n số- kê h o ạ c h h o á g ia d i n h (Í\HH< 'ỉ)) c u a D á n g và C h i n h p h ủ h i ệ n n a v đối với t h ê h ệ t r ẻ

là sinli v iên các t r ư ờ n g dại học, cao đ à n g v à t r u n g học c h u y ê n

n g h i ệ p : ĐuỢo sụ k h u y ê n k h íc h , q u a n t â m và g i ú p đờ c ủ a vụ

t u v ẽ n tv u y ề n giáo dục- Ưý b a n Q uốc gia D â n sô (U B Q G D S)-

KIỈỈ1C1Đ, c h ú n g tói d ã b iên s o ạ n cu ôn sách : "G iời tinh và (íời

sóng í>in d in h ".

Nội (lu n g c h ù y ế u của c u ố n s á c h đ ể c ậ p đ ế n v ấ n để giới

t í n h va tỉòi s ố n g gia đ ì n h có liên q u a n m ậ t t h i ế t đ ế n việc t h ự c hiiMi c h i n h s á c h d á n sô - K H H G Đ c ủ a t h ế h ệ t r ẻ nói r i ê n g v à củn n h â n d â n nói c h u n g

C l n i n g tôi r ấ t m o n g dược các b ạ n t r ẻ q u a n t â m

T à i liệu n à y c h á c c h á n sẽ còn n h i ê u k h i ê m k h u y ế t H y vọiut n h ạ n được các V kiến d ó n g góp p h ê b ì n h tù' b ạ n đọc

Xin c h â n t h à n h c ả m ơn!

77/í/v mặt các tác giá GIÁM DÓC TRUNG TÂM N G H IỀ N c ú u K H H G Đ

TRƯỜNC ĐAI IỈỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

P Í Ỉ S i S Nguycn Q u a n g M ai

3

MỤC LỤC

Irainfc Lời nói đ ầ u 3

Chương I : Một số v â n dề vể giới, giới t i n h 5 Chương / / ; X ã hội hó a giới t í n h v à s ự p h â n h óa giởi t í n h 26 Chương I I I : Ctí q u a n s in h d ụ c và m ột sô c h ứ c n ă n g s i n h 1>

s in h d ụ c c ủ a n a m , n ữ 52

Chương IV: T ừ t ì n h yêu đ ế n h ỏ n n h â n , h ạ n h p h ú c gia đinih

và m ộ t sỏ v ấ n để c ủ a c á c cộ p vỢ c h ổ n g t r ẻ 90

Chương V: Một sô b ệ n h lây q u a đ ư ờ n g q u a n hệ t i n h d ụ c 135 Chương VI: Kố h o ạ c h h óa gia đ ì n h 160

C h ư ơ n g I

M Ộ T S Ố V Ấ N Đ Ề V Ê C I Ớ I T Í N H - C I Ớ I T Í N H

V À C I Á O D Ụ C G I Ớ I T Í N H

1 M ụ c o i C H

+ ( ’u n g c ấ p cho s i n h v iê n m ộ t sò k iê n t h ứ c vế giới, giới

t í n h và g iá o d ụ c giới tin h

•+ G i ú p s i n h viôn h iể u dược v a i t r ò c ủ a g iáo d ụ c giới t í n h đoi với t h ê h ệ t r ẻ và dôi vói x ã hội

-+ X ây d ự n g cho s i n h v i ê n n i ề m tin ý t h ứ c t r á c h n h i ệ m ,

V t h ứ c tô n t r ọ n g con n g ú ờ i v à b i ế t q u a n t â m d ê n giới t í n h c ù a

h<>-2 N Ộ I D U N G

2.1 Giới và giới tính

K h á i n i ệ m " g i ớ i " ( g e n d e r ) là m ộ t k h á i n i ệ m p h ứ c t ạ p

h i ệ n đ ạ i c ủ a xã hội học T h u ậ t n g ữ "giới" t r o n g t i ế n g V iệt

đ uọc h iế u t h e o các ý n g h ĩ a k h á c n h a u

Trước hót, đồ là g i ớ i s i n h t h ê (sex) Giới sin h th ể nói lên

5

c h ú n g t a là đ à n ô n g h a y đ à n b à về p h ư ơ n g d i ệ n s i n h hoc

t r ê n cơ sớ g iớ i d i truyền ( g e n e t i c sex) v à g iớ i g ió i p/uìu

( a n a t o n i c a i sex) c ủ a c h ú n g t a Giới di t r u y ề n nói lòn c;ic đ ặ c

đ i ể m vê n h i ễ m sá c t h ê và h o ó c m ô n c ủ a giỏi ở c h ú n g ta ví »)ụ

n h ư n h i ễ m s á c t h ê c ủ a c h ú n g t a là XY h a y XX, v à o s t r o g e n

h a y t c s t o s t e r o n c h i ế m ư u t h ê t r o n g h ệ t h ố n g h o ó c m ô n c ù a

c h ú n g ta G iớ i g iả i p h ẫ u là giới t h ể x á c c ủ a c h ú n g t a n h ư

d ịc h h o à n ( h a y b u ồ n g t r ứ n g ) , t ử c u n g , â m hộ, â m đ ạ o h a v

d ư ơ n g v ậ t c ủ a c h ú n g ta

Giới còn dược h i ể u t h e o q u a n đ i ể m x ã hội học ( g e n d e r ) Giới s i n h t h ể (sex) v à giới x ã hội ( g e n d e r ) t h ư ờ n g dược d ù n g

l ẫ n lộn với n h a u N h ư n g giới x ã hội ( g e n d e r ) v à giới s i n h t h ế (sex) k h ô n g p h ả i là m ột ơ đ â y , k h i n ói đ ế n "giới" là m u ố n nói

đ ế n giới xã hội ■ đó là các đặc diêm x ả hội và văn hóa g ắ n với

việc n g ư ờ i t a là đ à n ô n g h a y đ à n b à T r o n g k h i giới s i n h t h ê (sex) có gôc rễ sin h học, t h ì giới (gender) có gõc r ễ v ă n hóa, x ã hội

Đ ê h i ể u r õ h ơ n k h á i n i ệ m giới ( g e n d e r), t a c ầ n n ói đ ế n

một l o ạ t k h á i n i ệ m có l i ê n q u a n n h ư n a m t í n h ( m a s c u l i n i t y ) ,

n ữ t í n h (f e m i n in it y ) , b á n s ắ c giới ( g e n d e r i d e n t i t y ) , va) t r ò giới ( g e n d e r role) T h á i độ v ề v a i t r ò giới ( g e n d e r ro le

a t t i t u d e ) , h à n h vi t h e o v a i t r ò giới ( g e n d e r ro le b e h a v i o r s ) ,

định hình về vai trò giới (gender - role stereotype), (lịnh hướng giới (gender orientation) và giỏi được g án cho

( a s s i g e n d g e n d e r)

B ả n s ắ c g i ớ i là giới m à người ta tự cảm n h ậ n m ì n h là như vậy.

G iớ i đ ư ợ c gcin c h o là giới được người khác gán cho

t h ư ờ n g là t ừ lúc m ỏ i s i n h r a

\(U Ịì'<) ịỊKìi là vai tro m à con ngươi cliíọc xã hội m o n ụ (tộ)

llụiv 1 lén do chó họ hỉ (lan oiụ» h a y (lan bà I r o n g một n é n v ân

h o a ị *‘hg

7'hái độ r c vai trò giới là n h ữ n g n iề m till về n h ữ n g n é t

n h â n a r h vi\ n h ữ n g hoạt d ộ n g p h ũ hộp với đ à n ỏng h a y d à n bã.

lUtnỉỉ vi theo r a i trò g iớ i là n h ù n g h o ạ t d ộ n g m à tr o n g

do ( :\ cá n h ã n t h a m gia m ộ t cách h ò a hợp với giỏi c ủ a họ.

Vinh h ìn h về vai trò giới là n iề m till r ấ t p h ô b iế n và rất

đ ó n tràn , được tạ o t h à n h m ộ t c á c h v ữ n g c h a o r a n g : mọi người

d a n c n g v à m ọ i n g ư ờ i d à n b à đ ể u c ó n h ữ n g đ ạ c d i e t n h à n h VI

v á t á n lý l i ê n g biệt

íhnh hướng g iớ i la m ô h i n h c u a s ụ c u ỏ n h ú t t i n h c a m và

tin h Ảụr dược dựa Iron cơ sớ về giới của ngưòi bạn tình.

c l u i n g t a p h á t t r i è n giới c ủ a m i n h t h ô n g q u a s ự t ư ơ n g tiic cua cốc n h â n tô s i n h học và t â m lý - x ã hội c ủ a giới N h â n

xô ỉsir.lì học h a o £ 0 1 1 1 giới di t r u y ề n ( g e n e tic sex) và giới giãi

p h a u ( a n a t o m i c a l sex), t r o n g k h i dó t h ì n h â n tó t â m lý - xà hội l a o g ồ m giới được g á n cho ( a s s i g n e d g e n d e r ) và b ả n sắc giớ i ụ e n c l e r Id e n tity )

\1g à v n a y , giỏi d à t r ở t h à n h đối t ư ợ n g n g h i ê n c ứ u c ủ a

m ộ t ì g à n h k h o a học mới - k h o a học về giói K h o a học n à y

n g h i ê n c ứ u môi q u a n hệ q u a lại g iữ a b a t h à n h p h ầ n : x ã hội - najrn giói * n ữ giỏi t r ô n c á c b ì n h d i ệ n x ã hội, c h í n h trị, v ă n hóỉa, k i n h tế , n g h ĩ a la n g h i ê n c ứ u vai trò , t r á c h n h i ệ m c ủ a

mỏ i Ộ(Y\ t r o n g x ã hội đ ạc b iệ t q u a n t â m đ ế n n h ữ n g t á c đ ộ n g

ctên )hự nữ q u y ề n lợi, s ụ t h a m g ia và t r á c h n h i ệ m c ủ a p h ụ

n ữ VIO s ự p h á t t r i ể n c ủ a x à hội

G iớ i tinh là một k h á i n i ệ m rộ n g T r o n g cuộc s ô n g h à iig

n g à y , t a t h ấ y ỏ người d à n ô n g và người đ à n b à n g o à i n h u n g

đ i ể m g iố n g n h a u còn có n h i ề u d ộ c đ i ể m k h á c n h a u : d à n ô n g

t h ư ờ n g k h o ẻ m ạ n h , cao to, t í n h t i n h c ứ n g r á n m ạ n h mẽ : còn người p h ụ n ữ t h ư ờ n g bé n h ỏ h ơ n t í n h t ì n h d ịu d à n g , k ín

đáo T h ậ m c h í còn có n h ữ n g đ ặ c điêrn c h i ờ n gư ời n a m h;iv

n gư ời n ữ mới có, ví d ụ c h ỉ người p h ụ n ữ mỏi m a n g th u i

N h ữ n g đặc đ iế m ấy g iú p t a p h â n biệt dược d ễ d à n g giói n a m và giới nữ

G iớ i tính l à t ấ t cả n h ữ n g đ ặ c đ i ể m l i ê n g b iệ t t ạ o n ê n nụ

k h á c n h a u g i ữ a n a m v à n ữ Giới t í n h có n g u ồ n gốc s i n h học

và nguồn gốc xã hội.

2.2 Vấn để giáo dục giới tính

2.2.1 Bản chất cùa việc giáo dục giới tinh

G iá o d ụ c giới t í n h là m ộ t q u á t r ì n h n h à m h ì n h t h ả n h

n ê n n h ữ n g p h ẩ m c h ấ t , đ ặ c đ i ể m c ủ n g n h ư n h ữ n g t â m t h ế (tứ c là các c h i ể u h ư ớ n g t â m lý) c ủ a n h â n c á c h con ngư ời, quy

đ ị n h nên t h á i đ ộ v à h à n h vi c ầ n t h i ế t c h o x ã hội c ủ a con

người dó đôi với n h ữ n g đ ạ i d i ệ n c ủ a giỏi k ia

Bởi vậy, t r o n g p h ạ m vi c ủ a g iá o d ụ c giới t í n h k h ô n g p h á i chỉ có n h ữ n g q u a n h ệ đ ặ c t r ù n g g i ữ a n a m v à n ữ với t ư cách

là n h ũ n g c ặ p vợ c h ồ n g , m à c ò n b a o gồm b ấ t k ỳ n h ữ n g q u a n

h ệ n à o k h á c g i ữ a họ - t r o n g cuộc s ố n g xã hội, t r o n g lao động,

t r o n g n g h ỉ ngơi, t r o n g giao tiếp, học tậ p M ụ c đ íc h v à n h i ệ m

v ụ c ủ a g iáo d ụ c giỏi t í n h là do các lợi ích c ủ a t o à n x ã hội q u v

đ ị n h n ê n do đó n h ữ n g lọi ích n à y p h á i đư ợc t í n h đ ế n t r o n g

t ấ t c à các m ặ t c ủ a việc g iáo d ụ c giới t í n h , m à q u a n h ệ vợ

c h ồ n g chỉ là m ộ t t r o n g các m ộ t đó m ã th ô i T h ự c t ê d ã cho

t l i ã \ UUIÒI n à o t!;ì k h ô n g t h i ’ ti m t h ấ y m ì n h t r o n g lao đ ộ n g v.i t m i ỉ í cuộc sóntí xà hội thi c ũ n g k h ô n g t h ế k h ắ n g đ ị n h niiiìh một oách t h á n h cung t r o n g l ĩ n h v ự c gọi là "đòi s ô n g cá

n h a n ' (luộc (!j;k> (lục giỏi l í n h là m ộ t bộ p h ậ n h ữ u cd c ủ a

p h u c lvi|) t ác ViVn dế giáo d ụ c c ộ n g s ả n c h ủ n g h ĩ a , giáo d ụ c con rịĩười mói nói c h u n g C0 1Ì người p h á t t r i ể n t o à n d iệ n , k é t hỢị' lột cách liài hòa ớ t r o n g m ì n h s ự p h o n g p h ú vế t i n h

t h ầ n sự t h u a n k h iê t về đ ạ o đứ c v à s ự h o à n t h i ệ n về t h e xác

('hi ró t h ế t h ự c h i ệ n việc giáo d ụ c giới t i n h t h ô n g q u a h ệ

t h ô 11 í g iáo (lục c h u n g , k h ô n g t h ế t á c h n ó r a khỏi h ệ t h ô n g

c h u 11 í n à y n h ư một cai gì t ụ lậ p l i ê n g rẽ , t á c h rời v à k h ô n g

p h u huộc N h ư n g c ũ n g s ẽ là k h ò n g đ ú n g , n ê u h o à n t o à n

" h ò a an" việc giáo d ụ c giói t í n h vào việc g iáo d ụ c đ ạ o đức nói

c h u m ' 1)01 vi n h ư vậy lá k h ô n g t h ấ y đư ợc đ ặ c t i l i n g , ý n g h ĩ a

và miC (lích r i ê n g c ủ a giáo d ụ c giới t í n h

Ẵhông p h á i cứ có sự p h á t t r i ể n d ạ o đ ứ c c h u n g ỏ m ứ c độ

cao , cử lĩnh hội được các tiêu chuẩn đạo đức là bảo đám được

cho cuộc s ố n g cá n h â n có nội đ u n g đ ạ o đ ứ c ơ m ức độ t ư ơ n g

ứ n g K h ô n g p h á i m ột n g ư ờ i đ ã có t h à n h tíc h tốt t r o n g h o ạ t ( lặ n g lao đ ộ n g và xã hội t h ì sự t h u ầ n k h i ế t về d ạ o đứ c v à sự híò iụ i h i ệ n t r o n g cuộc s ố n g cá n h â n sẽ t ự n ó được b ả o đ ả m

Cũng c ầ n p h á n biệt việc g iá o d ụ c giới t i n h với việc g i ả n g

th ụ - ụ i a o hóa) về giới t i n h H a i c ô n g việc n à y có liên q u a n vói

n h ỉa u n h ư n g k h ô n g phíii là một G i ả n g d ạ y vè giới t í n h là sự

k h í a i h ó a m a n g t í n h c h ấ t y t ế - s i n h học, n h à m m ụ c đ íc h h ì n h

t h à 1 1 1 (j người học n h ữ n g b iể u t ư ợ n g v à k h á i n i ệ m t ư ơ n g ứ n g

về s h h lý cơ t h ể n a m và nữ soi s á n g m ộ t s ố đặc đ i ể m giải phínu - s in h lý r u a chiíc n ă n g s i n h đẻ, c u n g c ấ p n h ữ n g tri

th ứ íc v ệ s i n h n h ấ t (lịnh C ò n g iáo d ụ c giới t i n h là h ì n h t h à n h

9

n h ữ n g t i ê u c h u ẩ n đ ạ o đứ c c ù a h à n h vi có liên q u a n (lẽì l ĩ n h

vực t h ầ m k í n n h ấ t c ủ a đời s ô n g con người, h ì n h t h à n h ì h i ừ h g

q u a n h ệ đ ạ o đ ứ c l à n h m ạ n h g i ữ a e m t r a i và om gái h;'.mh

n a m và t h a n h n ữ , g iáo d ụ c n h ữ n g s ự " k iể m c h ế có đạodiửc",

s ự t h u ầ n k h i ế t v à t r o n g s á n g vê đ ạ o đức t r o n g t ì n h o ả n c u n

các em

2.2.2 Nội dung cùa giáo dục g iớ i tinh

N ội d u n g c ủ a g iá o d ụ c giới t í n h được q u y đ ị n h bỏ r m i c

đ íc h v à n h i ệ m v ụ c ủ a nó Do v ậy , t ấ t cả n h ữ n g gì m à giío <dục

giới t í n h , g iáo d ụ c n h â n c á c h l à n h m ạ n h v à h o à n c h i m .cua

người p h ụ n ữ v à n gư ời đ à n ông, g ó p p h ầ n l à m c h o h ọ n h ậ n

t h ứ c v à t r ả i nghiệm m ộ t c á c h p h ù hợp các đ ặ c đ i ể m â;m -

sinh lý cùa mình, tương ứng vối các chuẩn mực đạo đú‘ - xã

hội đ a n g t ồ n t ạ i t r o n g cộng đ ồ n g v à n h ò dó m à t h i ê t ]ậi đ líực

các q u a n h ệ tối ư u vối người k h á c t h u ộ c giới m ì n h v à h.uộc

giới đối l ậ p t r o n g mọi l ĩ n h vực c ủ a đời s ố n g ( s ả n x u ít, vợ

chồng, c h a mẹ, h o ạ t đ ộ n g xã hội, h o ạ t động lúc n h à n rỗi V ) -

đ ề u t ạ o t h à n h nội d u n g c ủ a g iá o d ụ c giỏi t í n h

N h ư vậv, nội d u n g c ủ a g iá o d ụ c giới t í n h b a o g ồ n imột

loạt vấn để của xã hội học, tâm lý học, đạo đức học hunt

p h á p , g iáo d ụ c học, s i n h lý - vệ s i n h học, t h ẩ m m ỹ học k i n h

t ế học, dân tộc học Có thể tóm tắt các nội dung đó vào rhiửng

m ậ t c h í n h s a u đây:

a N h ữ n g đ ặ c đ i ể m s i n h lý v à t â m lý c ủ a cá c e m tỉai và

c m g á i, c ủ a t h a n h n a m và t h a n h n ữ , đ à n ô n g v à đ à n bải ý

n g h ĩ a c ủ a n h ữ n g đ ộ c đ iể m đ ó đối với mối q u a n h ệ q u a líi (Cỏa

h ọ với n h ữ n g người k h á c giới t r o n g mọi lin h vực h o ạ t đọHig

c ủ a con người