+ Vận dụng kiến thức thực tế, kiến thức liên môn trong dạy học, giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức một cách sâu sắc, vững chắc; tạo hứng thú học tập các bộ môn; giúp học sinh họ[r]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ: SỰ HÌNH THÀNH THAI NHI VÀ
CÁC BIỆN PHÁP TRÁNH THAI
I Lí do xây dựng chuyên đề:
Trong chương trình Sinh học lớp 8 chủ đề sức khoẻ sinh sản là một nội dung quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn cao Do thời lượng học tập trên lớp còn hạn chế, giáo viên không thể dạy mọi thứ có liên quan đến nhiều lĩnh vực của nhiều môn học khác nhau nên một số nội dung của chủ đề này chưa được đi sâu tìm hiểu rõ, chưa có điều kiện gắn lý thuyết với thực tiễn cuộc sống Do đó, việc thực hiện dự
án giúp học sinh mở rộng, củng cố các kiến thức đã học trên lớp và rèn luyện kĩ năng, thái độ cũng như hành vi ứng xử đúng đắn; giúp giáo viên lồng ghép các nội dung: bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe vào dạy học
+Kiến thức hai bài kiến thức có nội dung liên quan mật thiết với nhau ( Thụ tinh, thụ thai và phát triển của thai Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai)
+ Kiến thức hai bài SGK viết rời rạc mạch kiến thức chưa có sự logic, các kiến thức về thái độ và kĩ năng sống qua bài chưa sâu
+ Trong thời gian vừa qua tình trạng có thai ở tuổi vị thành niên đặc biệt là đối với học sinh, sinh viên đang ngồi trên ghế nhà trường, kiến thức về sinh sản còn hạn chế các em chưa biết cách chăm sóc, bảo vệ mình trước vấn đề này
+ Qua bài tôi muốn tích hợp nội dung tìm hiểu về pháp luật dân số, KHHGĐ đồng thời giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
+Thông qua việc thực hiện dự án, học sinh được tham gia các hoạt động học tập một cách tích cực Các em trực tiếp thu thập thông tin, xử lý dưới sự hướng dẫn của giáo viên; trực tiếp đi thực tế, phỏng vấn một số đối tượng có liên quan Học sinh được chủ động thiết kế các hoạt động tìm kiếm và xử lý thông tin, làm việc theo nhóm nội dung, trao đổi, tranh luận tăng hứng thú học tập Phát huy được tính tích cực độc lập, sáng tạo của HS, tạo cơ hội các em được thể hiện bản thân, được tham gia vào các hoạt động thực tế , hiểu sâu sắc về những vấn đề liên quan đến sức khỏe bản thân và cộng đồng
+ Vận dụng kiến thức thực tế, kiến thức liên môn trong dạy học, giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức một cách sâu sắc, vững chắc; tạo hứng thú học tập các bộ môn; giúp học sinh học đều, toàn diện các môn học, đồng thời giúp học sinh yêu thiên nhiên, đất nước; nâng cao ý thức của cá nhân về phòng tránh có thai ngoài ý muốn ở lứa tuổi vị thành niên nói riêng và mọi lứa tuổi
+ Nếu xây dựng chuyên đề dạy học trên học sinh và giáo viên rất thuận lợi trong việc sử dụng các hình thức, phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực Hơn nữa, với khả năng của học sinh THCS, đồng thời điều kiện cơ sở vật chất đảm bảo cho việc thực hiện được chuyên đề
Trang 2+ Chuyên đề trên cũng dễ thực hiện, không làm xáo trộn nhiều đến chương trình dạy học, phù hợp với điều kiện nhà trường và giúp giáo viên, học sinh làm quen với chương trình, SGK mới…
II Mục tiêu :
1 Kiến thức
- Chỉ rõ được những điều kiện của sự thụ tinh và thụ thai trên cơ sở hiểu rõ các khái niệm về thụ tinh và thụ thai
- Trình bày được sự nuôi dưỡng thai trong quá trình mang thai và điều kiện đảm bảo cho thai phát triển
- Giải thích được hiện tượng kinh nguyệt
- Phân tích được ý nghĩa của cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch trong kế hoạch hóa gia đình
- Phân tích được những nguy cơ khi có thai ở tuổi vị thành niên
- Giải thích được cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai, từ đó xác định được các nguyên tắc cần tuân thủ để tránh thai
2 Kĩ năng
- Rèn cho HS kỹ năng quan sát, nhận xét, giải quyết vấn đề
- Rèn kỹ năng làm việc nhóm
3 Thái độ
- Có ý thức giữ gìn vệ sinh kinh nguyệt bảo vệ thân thể
- Giáo dục ý thức, các vấn đề giới tính và sinh sản ở tuổi học sinh
- Có nhận thức đúng đắn về cơ quan sinh dục của cơ thể
4 Năng lực phẩm chất cần hướng tới trong chuyên đề
4.1 Năng lực chung:
a Năng lực tự học
- HS xác định được mục tiêu học tập chuyên đề là: Sự hình thành thai nhi và các biện pháp tránh thai
- Tìm hiểu về giới tính cũng như các vấn đề về sinh sản ở tuổi vị thành niên
ở nước ta hiện nay và tự đưa ra được các biện pháp bảo vệ cho chính bản thân mình
b Năng lực giải quyết vấn đề
- Tìm hiểu thông tin để biết được về sinh sản sức khỏe tuổi vị thành niên
- Thu thập thông tin từ các nguồn khác nhau, phân tích, đề xuất các giải pháp để bảo vệ và hạn chế mang thai, nạo phá thai, kết hôn ở tuổi vị thành niên
c Năng lực tư duy sáng tạo
- Tìm ra các số liệu cụ thể chứng minh tỉ lệ mang thai, nạo phá thai, bệnh tình dục,
Trang 3d NL tự quản lý
- Quản lí bản thân: Thực hiện công việc theo đúng thời gian, nhiệm vụ của mỗi nhóm
- Quản lí nhóm: Biết phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong nhóm
e NL giao tiếp
- Xác định đúng các hình thức giao tiếp: (Giao tiếp với thầy cô giáo, với những người có liên quan trong công tác điều tra,với người dân, với bạn bè…)
- Xác định được mục đích giao tiếp để lấy được thông tin từ các nguồn khác nhau
g NL hợp tác
- Làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm trong các nhóm nghiên cứu
h NL sử dụng CNTT và truyền thông (ICT)
- HS biết khai thác thông tin từ nhiều nguồn khác nhau về Sự thụ tinh thụ thai và các biện pháp tránh thai… , trên mạng internet, sách báo,ti vi…
- Trình chiếu báo cáo kết quả thực hiện chuyên đề
4.2 Các năng lực chuyên biệt.
- Các kĩ năng khoa học
- Quan sát để xác định sự thay đổi của cơ thể khi bước váo tuổi dậy thì, khi mang thai…., ( Không khí, đất, nước) Các Nguyên nhân dẫn đến tình trạng mang thai khi đang ở lứa tuổi vị thành niên
- Xác định số người mang thai, nạo phá thai… khi ở tuổi vị thành niên hiện nay
- Xử lí và trình bày các số liệu : chụp ảnh, , xử lí các số liệu thu thập được
- Đưa ra các dự đoán, nhận định: dự đoán các mức độ ảnh hưởng tới lứa tuổi vị thành niên
III Nội dung chuyên đề:
Căn cứ vào nội dung chương trình và sách giáo khoa Sinh học 8, chuyên đề này được cấu trúc lại với các nội dung chính:
Nội dung 1: Thụ tinh, thụ thai và sự phát triển của thai.
Có 3 nội dung chính:
- Thụ tinh và thụ thai
- Sự ph át triển của thai
- Hiện tượng kinh nguyệt
Nội dung 2 : Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai
Có 3 nội dung chính:
- Ý nghĩa của việc tránh thai
Trang 4- Những nguy cơ có thai ở tuổi vị thành niên
- Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai
IV Bảng mô tả các cấp độ tư duy:
Nội dung
Nhận biết (Mô tả yêu cầu cần đạt)
Thông hiểu (Mô tả yêu cầu cần đạt)
Vận dụng (Mô tả yêu cầu cần đạt)
Vận dụng cao (Mô tả yêu cầu cần đạt)
Cơ chế điều
hòa sinh sản
- Nêu cơ chế thụ tinh, thụ thai, hiện tượng kinh nguyệt
- Chỉ được các thay đổi của
cơ thể khi có thai
- Giải thích được hiện tượng kinh nguyệt
- Trình bày được cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai
- Nhận biết được các dấu hiệu cơ thể khi
có thai
- Chỉ ra được
ưu, nhược điểm của các biện pháp tránh thai
- Đề xuất các biện tháp tránh thai phù hợp lứa tuổi vị thành niên
- Giải quyết các tình huống thực tế cần sử dụng kiến thức hiểu biết về sức khỏe sinh sản
- Áp dụng đúng cách các biện pháp tránh thai phù hợp với lứa tuổi vị thành niên
SKSS và các
vấn đề liên
quan
- Chỉ ra hậu quả của mang thai sớm ở lứa tuổi vị thành niên
- Dư doán được nguy cơ nạo phá thai ở lứa tuổi vị thành niên
- Thực hiện được công tác tuyên truyền
về tình dục lành mạnh và
an toàn
V HỆ THỐNG CÂU HỎI, BÀI TẬP:
A Mức độ nhận biết
1 Thế nào là thụ tinh và thụ thai?
2 Điều kiện cho sự thụ tinh và thụ thai là gì?
3 Các thành tố của tình dục lành mạnh và an toàn?
B Mức độ thông hiểu
Trang 51 Hãy mô tả những thay đổi của cơ thể khi có thai?
2 Quá trình phát triển của bào thai diễn ra như thế nào?
3 Sức khỏe của mẹ ảnh hưởng như thế nào đối với sự phát triển của nhau thai ?
4 Trong quá trình mang thai, người mẹ cần làm gì để thai phát triển tốt và con sinh
ra khỏe mạnh?
5 Các biện pháp tránh thai phù hợp với lứa tuổi vị thành niên?
A Không quan hệ tình dục
B Tính vòng kinh
C Bao cao su
D Triệt sản nam/ nữ
E Thuốc tránh thai hàng ngày
F Viên tránh thai khẩn cấp
G Xuất tinh ngoài âm đạo
6 Trứng được thụ tinh ở đâu?
A Tử cung B Âm đạo C Ống dẫn trứng D Buồng trứng
C Mức độ vận dụng:
1 Việc mang thai sớm ở lứa tuổi vị thành niên gây nên hậu quả như thế nào?
2 Nếu nạo phá thai có phải là biện pháp tránh thai không? Nguy cơ của việc nạo phá thai ở lứa tuổi vị thành niên?
3 Có hai bạn học sinh lớp 9 sau khi QHTD đã mua thuốc tránh thai hàng ngày để uống Liệu bạn nữ có loại bỏ hết khả năng có thai hay không?
D Mức độ vận dụng cao
1 Vợ chồng anh A đang băn khoăn về các biện pháp tránh thai Người chồng
không muốn sử dụng bao cao su và muốn vợ đưa ra các ngày an toàn trong chu kì Biết người vợ có chu kì 28 ngày
a Em hãy chỉ ra những ngày an toàn?
b Nếu vào những ngày có kinh thì khả năng có thai như thế nào? Giải thích?
2 Thiết kế tranh hoặc poster cổ động cho ngày dân số Thế giới?
3 Nhà trường nơi bạn đang học đang xây dựng Góc thân thiện – nơi giáo dục, trao
đổi, lắng nghe, cung cấp các thông tin, kiến thức hướng dẫn các kĩ năng cần thiết
về SKSS VTN cho các thành viên trong nhóm về các quyết định, hành vi an toàn
và cuộc sống lành mạnh Nếu bạn là thành viên nhóm này, bạn sẽ đưa ra khung chương trình, cách thức tổ chức thực hiện như thế nào?
Trang 6Ngày soạn :
Chuyên đề: SỰ HÌNH THÀNH THAI NHI VÀ
CÁC BIỆN PHÁP TRÁNH THAI Thời gian dạy chuyên đề: 2 tiết, mỗi tiết 45 phút ( Tiết 65 đến 66)
I Mục tiêu:
1 Kiến thức :
- Chỉ rõ được những điều kiện của sự thụ tinh và thụ thai trên cơ sở hiểu rõ các khái niệm về thụ tinh và thụ thai
- Trình bày được sự nuôi dưỡng thai trong quá trình mang thai và điều kiện đảm bảo cho thai phát triển
- Giải thích được hiện tượng kinh nguyệt
- Phân tích được ý nghĩa của cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch trong kế hoạch hóa gia đình
- Phân tích được những nguy cơ khi có thai ở tuổi vị thành niên
- Giải thích được cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai, từ đó xác định được các nguyên tắc cần tuân thủ để tránh thai
2 Kĩ năng:
- Rèn cho HS kỹ năng quan sát, nhận xét, giải quyết vấn đề
- Rèn kỹ năng làm việc nhóm
3 Thái độ:
- Có ý thức giữ gìn vệ sinh kinh nguyệt bảo vệ thân thể
- Giáo dục ý thức, các vấn đề giới tính và sinh sản ở tuổi học sinh
- Có nhận thức đúng đắn về cơ quan sinh dục của cơ thể
4 Năng lực cần hướng tới cho học sinh:
a) Các năng lực chung:
- Năng lực tự học
+ HS xác định được mục tiêu học tập chuyên đề là: Sự hình thành thai nhi và các biện pháp tránh thai
+ Tìm hiểu về giới tính cũng như các vấn đề về sinh sản ở tuổi vị thành niên ở nước
ta hiện nay và tự đưa ra được các biện pháp bảo vệ cho chính bản thân mình
- Năng lực giải quyết vấn đề
+ Tìm hiểu thông tin để biết được về sinh sản sức khỏe tuổi vị thành niên
+ Thu thập thông tin từ các nguồn khác nhau, phân tích, đề xuất các giải pháp để bảo vệ và hạn chế mang thai, nạo phá thai, kết hôn ở tuổi vị thành niên
- Năng lực tư duy sáng tạo
Trang 7+ Tìm ra các số liệu cụ thể chứng minh tỉ lệ mang thai, nạo phá thai, bệnh tình dục,
- Năng lực tự quản lý
+ Quản lí bản thân: Thực hiện công việc theo đúng thời gian, nhiệm vụ của mỗi nhóm
+ Quản lí nhóm: Biết phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong nhóm
- Năng lực giao tiếp
+ Xác định đúng các hình thức giao tiếp: (Giao tiếp với thầy cô giáo, với những người có liên quan trong công tác điều tra, với người dân, với bạn bè…)
+ Xác định được mục đích giao tiếp để lấy được thông tin từ các nguồn khác nhau
- Năng lực hợp tác
+ Làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm trong các nhóm nghiên cứu
- Năng lực sử dụng CNTT và truyền thông (ICT)
+ HS biết khai thác thông tin từ nhiều nguồn khác nhau về Sự thụ tinh, thụ thai và các biện pháp tránh thai… , trên mạng internet, sách báo, ti vi…
+ Trình chiếu báo cáo kết quả thực hiện chuyên đề
b) Các năng lực chuyên biệt.
- Các kĩ năng khoa học
+ Quan sát để xác định sự thay đổi của cơ thể khi bước váo tuổi dậy thì, khi mang thai…., ( Không khí, đất, nước) Các Nguyên nhân dẫn đến tình trạng mang thai khi đang ở lứa tuổi vị thành niên
+ Xác định số người mang thai, nạo phá thai… khi ở tuổi vị thành niên hiện nay + Xử lí và trình bày các số liệu : chụp ảnh, , xử lí các số liệu thu thập được
+ Đưa ra các dự đoán, nhận định: dự đoán các mức độ ảnh hưởng tới lứa tuổi vị thành niên
II Hình thức, phương pháp, kỹ thuật:
1 Hình thức:
- Lên lớp
2 Phương pháp:
- Phương pháp vấn đáp – tìm tòi
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp hoạt động nhóm
3 Kỹ thuật:
- Kỹ thuật chia nhóm
- Kỹ thuật mảnh ghép.
- Kỹ thuật khăn trải bàn
Trang 8- Kỹ thuật động não.
III Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
1.Giáo viên:
- Máy chiếu, máy tính
- Các tài liệu liên quan đến sự thụ tinh thụ thai và các biện pháp tránh thai.
- Mẫu vật: thuốc tránh thai, bao cao su, vòng tránh thai…
- Phiếu học tập cho học sinh
Chia lớp thành 4 nhóm nhỏ, các nhóm cùng thực hiện nội dung như sau
Thụ tinh thụ thai và sự phát triển của
thai
Cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai
Phân công cụ thể nhóm trình bày từng nội dung được phân công
Nhóm 1
- Khái niệm thụ tinh, thụ
thai
- Điều kiện để xảy ra thụ
tinh, thụ thai
- Văn bản giới thiệu về thụ ttinh, thụ thai
- Giới thiệu bằng ảnh
03 ngày
Nhóm 2
- Sự phát triển của thai
- Khái niệm hiện tượng
kinh nguyệt
- Dấu hiệu nhận biết, và
những biến căn bản của cơ
thể khi xuất hiện kỳ kinh
đầu tiên ở nữ
- Văn bản giới thiệu về sự phát triển của thai, hiện tượng kinh nguyệt
- Giới thiệu bằng ảnh 03 ngày
Nhóm 3
- Ý nghĩa của việc tránh
thai
- Cơ sở khoa học của các
biện pháp tránh thai
- Văn bản giới thiệu về ý nghĩa của việc tránh thai Cơ
sở khoa học của các biện pháp tránh thai
- Giới thiệu mẫu vật
03 ngày
Nhóm 4
- Những nguy cơ có thai ở
tuổi vị thành niên
- Văn bản giới thiệu về những nguy cơ có thai ở tuổi
vị thành niên
03 ngày
2 Học sinh:
- Sưu tầm tranh ảnh, thông tin về sự thụ tinh thụ thai và các biện pháp tránh thai.
IV Tiến trình dạy học chuyên đề:
1 Tổ chức:
Trang 9Lớp
Tiết
Ngày Ss
Tiết 1
Tiết 2
Ghi chú
2 Kiểm tra bài cũ
? Trình bày cấu tạo và chức năng của cơ quan sinh dục nam?
? Trình bày cấu tạo và chức năng của cơ quan sinh dục nữ?
3 Bài mới
Hoạt động 1: Khởi động
Giáo viên nêu vấn đề để vào bài ( Đặt vấn đề làm sao kích thích, gây được sự tò mò của học sinh): Cho học sinh xem clip: Chúng ta hình thành như thế nào?
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức:
Nội dung 1: Thụ tinh, thụ thai và sự phát triển của thai.
1.1 Thụ tinh và thụ thai:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin, quan sát H 61.1 SGK, xem băng hình về sự thụ tinh, thụ thai và trả lời câu hỏi:
+ Thế nào là thụ tinh và thụ thai?
+ Điều kiện cho sự thụ tinh và thụ thai là gì?
+ Hãy mô tả những thay đổi của cơ thể khi có thai?
+ Trứng được thụ tinh ở đâu?
A Tử cung B Âm đạo C Ống dẫn trứng D Buồng trứng Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, cho học sinh thảo luận để tìm ra khái niệm và điều kiện xảy ra thụ tinh, thụ thai
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
Các nhóm nghiên cứu thông tin, quan sát hình ảnh, xem băng hình thảo luận và trả lời câu hỏi ( Thời gian dành cho các nhóm khoảng 5 - 8 phút)
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
Hết thời gian quy định, giáo viên yêu cầu đại diện từng nhóm lên trình bày kết quả, các nhóm còn lại góp ý, bổ sung cho hoàn thành nội dung
Bước 4: GV nhận xét, chốt kiến thức
- Thụ tinh là sự kết hợp giữa trứng và tinh trùng để tạo thành hợp tử
+ Điều kiện: trứng và tinh trùng phải còn khả năng thụ tinh gặp nhau ở 1/3 ống dẫn trứng; có nhiều tinh trùng cùng tham gia
Trang 10- Thụ thai là trứng được thụ tinh bám vào thành tử cung tiếp tục phát triển thành thai
+ Điều kiện: trứng được thụ tinh sau 7 ngày phải bám vào thành tử cung; thành tử cung phải dày, xốp để đón nhận hợp tử
* Giáo viên giải thích thêm
+ Nếu trứng di chuyển xuống gần tử cung mới gặp tinh trùng thì sự thụ tinh sẽ không xảy ra
+ Trứng được thụ tinh bám vào thành tử cung mà không phát triển tiếp thì sự thụ thai không có kết quả
+ Trứng đã được thụ tinh, nếu làm tổ và phát triển ở ống dẫn trứng gây ra hiện tượng chửa ngoài dạ con, rất nguy hiểm đến người mẹ
+ Một số nguyên nhân dẫn đến vô sinh ở nam và nữ
1.2 Sự phát triển của thai:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin, quan sát tranh, xem băng hình về sự phát triển của thai và trả lời các câu hỏi:
+ Quá trình phát triển của bào thai diễn ra như thế nào?
+ Sức khỏe của mẹ ảnh hưởng như thế nào đối với sự phát triển của nhau thai ? + Trong quá trình mang thai, người mẹ cần làm gì để thai phát triển tốt và con sinh
ra khỏe mạnh?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
Các nhóm nghiên cứu thông tin, quan sát hình ảnh, xem băng hình thảo luận và trả lời câu hỏi ( Thời gian dành cho các nhóm khoảng 5 - 8 phút)
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
Hết thời gian quy định, giáo viên yêu cầu đại diện từng nhóm lên trình bày kết quả, các nhóm còn lại góp ý, bổ sung cho hoàn thành nội dung
Bước 4: Giáo viên nhận xét, giải thích (những nội dung học sinh chưa hiểu rõ) và
kết luận nội dung
- Thai được nuôi dưỡng nhờ chất dinh dưỡng lấy từ mẹ qua nhau thai và dây rốn
- Khi mang thai, người mẹ cần được cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng và tránh các chất kích thích có hại cho thai như: rượu, thuốc lá, các chất độc
1.3 Hiện tượng kinh nguyệt:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK, quan sát H 62.3 và trả lời câu hỏi:
+ Hiện tượng kinh nguyệt là gì?
+ Kinh nguyệt xảy ra khi nào?
