HỌC THUYẾT GIÁ TRỊ THẶNG dư (PHẦN 1) (NLCBCN mác LÊNIN SLIDE)

MỤC ĐÍCH CỦA LƯU THÔNG LÀ GIÁ TRỊ, HƠN NỮA LÀ GIÁ TRỊ TĂNG THÊM T – H – T’ T’ = T + T ĐiỀM XUẤT PHÁT VÀ ĐiỂM KẾT THÚC CỦA QUÁ TRÌNH ĐỀU LÀ TiỀN , HÀNG HÓA CHỈ ĐÓNG VAI TRÒ TRUNG GIAN Ti

CHƯƠNG 5HỌC THUYẾT GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

I/ SỰ CHUYỂN HÓA CỦA TiỀN TỆ THÀNH TƯ BẢN.

1/ Công thức chung của tư bản

Tư bản là tiền khi chúng được sử dụng để bóc lột sức lao động của người khác

TƯ BẢN LÀ TiỀN

NHƯNG KHÔNG PHẢI TiỀN NÀO

CŨNG LÀ TƯ BẢN

Sự vận động của đồng tiền thông thường và đồng tiền là tư bản có sự khác nhau hết sức cơ bản Đó là:

Trong lưu thông hàng hóa giản đơn thì tiền được coi là tiền thông thường, vận động theo công thức H – T – H,

BÁN LÚA

CÓ TiỀN

TiỀN MUA MÁY CÀY

Còn trong lưu thông tư bản, tiền vận động theo

công thức T – H – T

Sự giống và khác nhau giữa hai công thức trên:

là tiền và hàng;

- Đều có hai người có quan

hệ kinh tế với nhau là người mua và người

bán

Giống nhau

MỤC ĐÍCH CỦA LƯU THÔNG

LÀ GIÁ TRỊ, HƠN NỮA

LÀ GIÁ TRỊ TĂNG THÊM

T – H – T’

T’ = T + T ĐiỀM XUẤT PHÁT

VÀ ĐiỂM KẾT THÚC CỦA QUÁ TRÌNH ĐỀU LÀ TiỀN , HÀNG HÓA CHỈ ĐÓNG VAI TRÒ TRUNG GIAN TiỀN ỨNG RA RỒI LẠI THU VỀ

ĐiỀM XUẤT PHÁT

VÀ ĐiỂM KẾT THÚC

CỦA QUÁ TRÌNH ĐỀU LÀ HÀNG HÓA ,

TiỀN CHỈ ĐÓNG VAI TRÒ TRUNG GIAN

MỤC ĐÍCH CỦA LƯU THÔNG

LÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

CỦA HÀNG HÓA

TƯ BẢN LÀ GIÁ TRỊ MANG LẠI GIÁ TRỊ THẶNG DƯ

LƯU THÔNG HÀNG HÓA GiẢN ĐƠN

LƯU THÔNG HÀNG HÓA TBCN

SỰ KHÁC NHAU TRONG QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA HAI CÔNG THỨC

Công thức chung của tư bản là T – H – T’,

vì sự vận động của mọi tư bản đều biểu hiện trong lưu thông dưới dạng khái quát đó, dù đó là

tư bản công nghiệp, thương nghiệp hay tư bản cho vay…

2/ Mâu thuẫn của công thức chung

Giá trị thặng dư do đâu

mà có?

+ Có ý kiến cho rằng quá trình lưu thông đã đẻ ra giá trị thặng dư

Theo quan điểm mácxít, trong lưu thông

không đẻ ra giá trị thặng dư

Chứng minh bằng cách khảo sát 2 trường hợp sau:

Trường hợp trao đổi ngang giá.

+ Trong trường

hợp này, chỉ có sự trao đổi hình thái của giá trị,

từ tiền thành hàng và từ hàng thành tiền, còn tổng giá trị cũng như phần giá trị nằm trong tay mỗi bên tham gia trao đổi trước sau vẫn không thay đổi

Trường hợp trao đổi không ngang giá.

Có thể có 3 trường hợp xảy ra:

+ Thứ nhất, bán hàng cao hơn giá trị, nhưng mua lại hàng cũng cao hơn giá trị Như vậy, hành vi bán hàng hóa cao hơn giá trị đã không hề mang lại một chút giá trị thặng

dư nào

+ Thứ hai, mua hàng hóa thấp hơn giá trị và bán hàng hóa cũng thấp hơn giá trị Mua rẻ và cũng phải bán rẻ và như vậy không có giá trị thặng dư.

+ Thứ ba, mua bao giờ cũng

rẻ và bán bao giờ

cũng đắt sẽ luôn

thu được lợi

Nhưng nếu xét trên

có thể đẻ ra ở ngoài lưu thông?

Ngoài lưu thông,

ra sản phẩm

+ Hai là, người sản xuất muốn tạo thêm giá trị mới của hàng hóa thì phải bằng lao động của mình Chính sức lao động của người sản xuất đã tạo ra giá trị tăng thêm.

Lấy da thuộc làm ra giầy

Đó chính là mâu thuẫn chứa đựng trong công thức chung của tư bản

3/ Hàng hóa sức lao động.

a/ Sức lao động và điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa.

C.Mác “Sức lao động,

đó là toàn bộ các thể lực và trí lực ở trong thân thể một con người, trong nhân cách sinh động của con người, thể lực và trí lực mà con người phải làm cho hoạt động để sản xuất ra những vật có ích”

+ Hai điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa

Thứ nhất, người có sức lao

động phải được tự do về thân thể, làm chủ được sức lao động của mình và có quyền bán sức lao động của mình như một hàng hóa

Thứ hai, người

có sức lao động phải bị tước hết mọi tư liệu sản xuất và tư liệu sinh hoạt, họ trở thành người “vô sản”, để tồn tại buộc họ phải bán sức lao động của mình để sống

b/ Hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động:

Giá trị và giá trị sử dụng

Giá trị hàng hóa sức lao động là giá trị của những tư liệu sinh hoạt cần thiết để duy trì cuộc sống của bản thân người lao động, gia đình anh ta cả về mặt vật chất lẫn tinh thần

Các yếu tố hợp thành lượng giá trị của hàng hóa: - Giá trị những tư liệu sinh hoạt về vật chất và tinh thần cần thiết để tái sản xuất sức lao động, duy trì đời sống bản thân người công nhân.

- Phí tổn đào tạo người công nhân

- Giá trị những tư liệu sinh hoạt về vật chất và tinh thần cần thiết cho gia đình người công nhân

Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động được thể hiện ra trong quá trình sử dụng sức lao động, tức là quá trình lao động của người công nhân.

Tính chất đặc biệt của giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động là:

- Quá trình sử dụng hàng hóa sức lao động chính là quá trình tạo một loại hàng hóa nào đó

- Là quá trình tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân hàng hóa sức lao động Phần giá trị mới này chính là giá trị thặng dư

GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

CỦA SLĐ

CÓ KHẢ NĂNG

TẠO RA NHỮNG GIÁ TRỊ MỚI

II/ QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT RA GIÁ TRỊ THẶNG

DƯ TRONG XÃ HỘI TƯ BẢN.

1/ Sự thống nhất giữa quá trình sản xuất ra giá trị

sử dụng và quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư

Hai quá trình trên là không thể tách rời vì muốn có giá trị thặng dư nhà tư bản trước hết phải tạo ra một giá trị sử dụng nào đó

Đặc điểm của quá trình sản xuất trong xí nghiệp tư bản:

+ Công nhân làm việc dưới sự kiểm soát của nhà tư bản, lao động của anh ta thuộc về nhà

tư bản và được nhà tư bản sử dụng sao cho có hiệu quả nhất

+ Sản phẩm sản xuất ra thuộc sở hữu nhà

tư bản

Ví dụ về quá trình sản xuất giá trị thặng dư:Giả định:

+ Nhà tư bản sản xuất đúng điều kiện sản xuất trung bình của xã hội

+ Mua, bán đúng nguyên tắc ngang giá+ Hao phí nguyên vật liệu không đáng kể

Ví dụ: mua bông đ s n xu t s i ể sản xuất sợi ản xuất sợi ất sợi ợi

- Mua:

+ Hao mịn máy mĩc: 4 USD

+ Mua sức lao đ ng: 3 USD ộng: 3 USD

(làm việc 8h)

Buổi sáng (4h) Buổi chiều (4h)

- Chuyển B->S: 10USD - Chuyển B->S: 10USD

- HMMM: 2USD - HMMM: 2USD-CN tạo ra: 3USD - CN tạo ra: 3USD

T Giá trị H: 15USD - T Giá trị H: 15USD

Tổng thu : 30USD Tổng chi: 27USD

Dôi ra: 3USD = m

Từ việc nghiên cứu quá trình sản xuất giá trị thặng dư, có thể rút ra những kết luận sau:

Một là: Giá trị mới của hàng hóa do người công nhân tạo ra bằng giá trị sức lao động cộng với giá trị thặng dư

Vậy giá trị thặng dư là một bộ phận của giá trị mới dôi ra ngòai giá trị sức lao động do công nhân làm thuê tạo ra và bị nhà tư bản chiếm không

Hai là: Ngày lao động của người công nhân luôn có hai phần: lao động cần thiết ứng với thời gian lao động cần thiết để tạo ra lượng giá trị ngang với giá trị sức lao động của họ và lao động thặng dư.

THỜI GIAN LAO ĐỘNG CẦN THIẾT

THỜI GIAN LAO ĐỘNGTHẶNG DƯ

Ba là: Việc chuyển hóa tiền thành tư bản diễn ra trong lưu thông,

mà đồng thời không diễn ra trong lĩnh vực

đó Tức là, chỉ có trong lưu thông nhà tư bản mới mua được sức lao động và sau đó sử dụng

nó trong sản xuất (ngòai lưu thông) để tạo ra giá trị thặng dư

2/ Bản chất của tư bản Sự phân chia tư bản thành tư bản bất biến và tư bản khả biến

a Bản chất của tư bản

Tư liệu sản xuất là yếu tố cơ bản của sản xuất trong bất cứ xã hội nào Nó chỉ trở thành tư bản khi nó trở thành tài sản của nhà tư bản và được dùng để bóc lột lao động làm thuê

Do vậy, tư bản không phải là một vật, mà là một quan hệ sản xuất xã hội nhất định giữa người và người trong quá trình sản xuất, nó sẽ không còn khi chế độ tư bản mất đi.

Định nghĩa: Tư bản là giá trị mang lại giá trị thặng dư bằng cách bóc lột lao động không công của công nhân làm thuê.

Bản chất của tư bản là thể hiện quan hệ sản xuất xã hội mà trong đó giai cấp tư sản chiếm đọat giá trị thặng

dư do giai cấp công nhân làm ra

b Tư bản bất biến và tư bản khả biến.

- Tư bản bất biến

Là bộ phận tư bản bỏ ra để

mua tư liệu sản xuất (nhà

xưởng; thiết bị; nguyên

nhiên vật liệu…)

• Ký hiệu: C (Constant capital)

- C được bảo tòan và chuyển

vào sản phẩm (một phần

hoặc tòan bộ)

- Tư bản bất biến: Là bộ phận

tư bản bỏ ra để mua sức lao động của công nhân

- Ký hiệu: V (Variable capital)

- V trong quá trình lao động sẽ:

* Một mặt, trỡ thành tư liệu sinh họat và biến đi trong tiêu dùng

* Mặt khác, tạo ra giá trị mới bằng giá trị sức lao động cộng với giá trị thặng dư

Nhờ sự phân chia tư bản thành hai bộ phận

mà chúng ta xác định được nguồn gốc của giá trị thặng dư chính là tư bản khả biến (lao động của công nhân làm thuê)

TƯ

BẢN

TƯ BẢN BẤT BiẾN

(C)

TƯ BẢN KHẢ BiẾN

3/ Tỷ suất giá trị thặng dư và khối lượng giá trị thặng dư.

Nghiên cứu phần này nhằm chỉ ra trình độ

và quy mô của sự bóc lột

Tỷ suất giá trị thặng dư là tỷ số tính theo phần trăm giữa giá trị thặng dư (m) và tư bản khả biến cần thiết (v) để sản xuất ra giá trị thặng dư đó

Ký hiệu: m’

Công thức: m

m’ = x 100%

v

Một cách khác biểu thị tỷ suất giá trị thặng dư:

td (thời gian lao động thặng dư)

+ Trong một ngày lao động thì thời gian lao động thặng dư chiếm bao nhiêu phần trăm so với thời gian lao động tất yếu làm cho mình

b/ Khối lượng giá trị thặng dư:

Là tích số giữa tỷ suất giá trị thặng dư và tổng tư bản khả biến đã được sử dụng

Ký hiệu: M

Công thức: M = m’ V

Khối lượng giá trị thặng dư nói lên quy mô bóc lột của nhà tư bản đối với công nhân làm thuê

4/ Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư và giá trị thặng dư siêu ngạch.

a/ Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư

+ Sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối: là giá trị thặng dư được tạo ra do kéo dài thời gian lao động vượt quá thời gian lao động tất yếu, trong khi năng suất lao động xã hội, giá trị sức lao động

và thời gian lao động tất yếu không đổi

THỜI GIAN LAO ĐỘNG CẦN THIẾT

THỜI GIAN LAO ĐỘNGTHẶNG DƯ

+ Sản xuất giá trị thặng dư tương đối: là

giá trị thặng dư được

tạo ra do rút ngắn thời

gian lao động tất yếu

bằng cách nâng cao

năng suất lao động xã

hội, nhờ đó tăng thời

gian lao động thặng dư

lên ngay trong điều kiện

độ dài ngày lao động

vẫn như cũ

LÀM SAO RÚT NGẮN THỜI GIAN LAO ĐỘNG

TẤT YẾU ?

Biện pháp:

+ Tăng năng suất lao động trong các ngành sản xuất ra tư liệu sinh họat thuộc phạm vi tiêu dùng của công nhân

+ Tăng năng suất lao động trong các ngành sản xuất ra tư liệu sản xuất để sản xuất ra những tư liệu sinh họat đó

b Giá trị thặng dư siêu ngạch.

Là phần giá trị thặng dư thu được do tăng năng suất lao động cá biệt, làm cho giá trị cá biệt của hàng hóa thấp hơn giá trị thị trường của nó

Vai trò tác dụng của giá trị thặng dư siêu ngạch:

+ Động lực thúc đẩy các nhà tư bản cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động cá biệt

+ Làm cho các nhà tư bản cạnh tranh với nhau, thúc đẩy năng xuất lao động

xã hội tăng

+ Làm giảm giá trị của hàng hóa

5/ Sản xuất giá trị thặng dư – quy luật tuyệt đối của chủ nghĩa

tư bản.

Nội dung quy luật:

Là quá trình tạo ra ngày càng nhiều giá trị thặng dư cho nhà tư bản bằng cách tăng cường bóc lột công nhân làm thuê trên cơ sở tăng năng suất lao động và cường độ lao động

lời đây ?

+ Nó không chỉ phản ánh mục đích của nền sản xuất TBCN mà còn chỉ ra phương tiện

để các nhà tư bản bóc lột công nhân làm thuê

+ Quy luật này là động lực cho sự vận động và phát triển của

xã hội tư bản, đồng thời làm cho mọi mâu thuẫn trong xã hội tư bản ngày càng sâu sắc

Trong xã hội tư bản hiện nay, sản xuất giá trị thặng dư có những đặc điểm như sau:

+ Khối lượng giá trị thặng dư được tạo ra chủ yếu nhờ vào tăng năng suất lao động, làm cho chi phí lao động sống trong một đơn vị sản phẩm giảm nhanh, vì máy móc hiện đại thay thế được nhiều lao động sống hơn

+ Lao động trí tuệ ngày càng có vai trò quyết định trong việc sản xuất ra giá trị thặng dư làm cho tỷ suất và khối lượng giá trị thặng dư tăng lên rất nhiều.

+ Sự bóc lột của các nước tư bản phát triển trên phạm vi quốc tế ngày càng mở rộng tạo mâu thuẫn lớn giữa các nước giàu và nghèo

III Tiền công trong chủ

nghĩa tư bản.

1 Bản chất kinh tế của tiền công

Tiền công không phải

là giá cả của lao động mà

là giá cả hàng hóa sức lao

động, nhưng lại biểu hiện

Thứ nhất, đặc điểm của hàng hóa sức lao động là không bao giờ tách khỏi người bán, nó chỉ nhận được giá cả khi đã cung cấp giá trị sử dụng cho người mua, tức là lao động cho nhà tư bản,

do đó bề ngoài chỉ thấy nhà tư bản trả giá trị cho lao động

Thứ hai, đối với công nhân, toàn bộ lao động

trong cả ngày là

phương tiện để có tiền sinh sống, do đó bản thân họ cũng tưởng rằng mình bán lao

động Còn đối với nhà

tư bản bỏ tiền ra để có lao động, nên cũng nghĩ rằng cái mà họ mua là

lao động

Thứ ba, lượng của tiền công phụ thuộc vào thời gian lao động hoặc số lượng sản phẩm sản xuất ra, điều

đó làm cho người

ta lầm tưởng rằng tiền công là giá cả của lao động

2 Hai hình thức cơ bản của tiền công trong chủ nghĩa

3 Tiền công danh nghĩa

và tiền công thực tế

Tiền công danh nghĩa là số tiền mà người công nhân nhận được do bán sức lao động của mình cho nhà

tư bản Tiền công được

sử dụng để tái sản xuất sức lao động, nên tiền công danh nghĩa phải được chuyển hóa thành tiền công thực tế

Tiền công thực tế là tiền công được biểu

hiện bằng số lượng hàng hóa tiêu dùng

và dịch vụ mà người công nhân mua

được bằng tiền công danh

nghĩa của

mình

Mối quan hệ giữa tiền công danh nghĩa và tiền công

tiêu dùng và dịch vụ tăng lên

hoặc giảm xuống, thì tiền công

thực tế sẽ giảm xuống hay

tăng lên

GIÁ GẠO KiỂU NÀY

LÀ HẾT NỮA THÁNG LƯƠNG RỒI !

Sự biến động của tiền công gắn với sự biến động

của lượng giá trị sức lao

động

Lượng giá trị sức lao động sẽ tăng khi:

- Trình độ chuyên môn của người lao động được

Lượng giá trị sức lao động sẽ giảm khi:

- Năng suất lao động tăng làm cho giá

cả tư liệu tiêu dùng rẻ đi

Trong xã hội tư bản tiền công thực tế có xu hướng giảm đi.

Vì:

- Tiền công danh nghĩa tăng nhưng nhiều khi không theo kịp mức tăng giá cả hàng tiêu dùng và dịch vụ

- Thất nghiệp thường xuyên làm cho cung về lao động làm thuê vượt quá cầu

và nhà tư bản có thể mua sức lao động dưới giá trị của nó

Tuy nhiên, cũng có những nhân tố chống lại xu hướng hạ thấp tiền công Đó là:

- Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân đòi tăng tiền công

- Nhu cầu về sức lao động có chất lượng cao ngày càng tăng buộc nhà tư bản phải cải tiến tổ chức lao động

và kích thích người lao động bằng lợi ích vật chất

TiỀN CÔNG

LÀ GIÁ CẢ CỦA SỨC LAO ĐỘNG

HAI HÌNH THỨC

TiỀN CÔNG

SỰ BiẾN ĐỘNG LƯỢNG GIÁ TRỊ SỨC LAO ĐỘNG

HẾT PHẦN III