Thực hiện quy trình chẩn đoán, phòng và trị một số bệnh thường gặp trên gà tại đại lý thuốc thú y khoa linh của công ty cổ phần hoàng đức hiền

NGUYỄN THU TRÀ Tên chuyên đề: “THỰC HIỆN QUY TRÌNH CHẨN ĐOÁN, PHÒNG VÀ TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP TRÊN GÀ TẠI ĐẠI LÝ THUỐC THÚ Y KHOA LINH CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN HOÀNG ĐỨC HIỀN” KHÓA LUẬ

NGUYỄN THU TRÀ

Tên chuyên đề:

“THỰC HIỆN QUY TRÌNH CHẨN ĐOÁN, PHÒNG VÀ TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP TRÊN GÀ TẠI ĐẠI LÝ THUỐC THÚ Y KHOA

LINH CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN HOÀNG ĐỨC HIỀN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y

Khóa học: 2016 - 2020 Giảng viên hướng dẫn: TS Đỗ Quốc Tuấn

Thái Nguyên, năm 2020

Sau quá trình học tập tại trường và thực tập tốt nghiệp tại cơ sở, đến nay

em đã hoàn thành khóa luận tốt nghiệp Qua đây em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi thú y, cùng các thầy cô giáo trong khoa, đã tận tình dìu dắt, giúp đỡ em trong suốt thời gian qua Đặc biệt là sự

quan tâm, giúp đỡ của thầy giáo TS Đỗ Quốc Tuấn đã chỉ bảo và trực tiếp

hướng dẫn em hoàn thành bài khóa luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn cán bộ, công nhân viên công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền thuộc tập đoàn Đức Hạnh BMG, thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

đã tạo điều kiện thuận lợi, quan tâm giúp đỡ em trong quá trình thực tập tại cơ

sở

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban lãnh đạo UBND thành phố Chí Linh - tỉnh Hải Dương, cùng nhân dân địa phương đã tạo điều kiện thuận lợi để

em thực hiện đề tài tốt nghiệp

Em xin bày tỏ lòng biết ơn tới tất cả bạn bè, gia đình và người thân đã động viên, cùng nỗ lực cố gắng của bản thân em đã hoàn thành chuyên đề đúng thời gian quy định

Em xin kính chúc các thầy, cô giáo luôn mạnh khỏe, hạnh phúc, thành đạt trong công tác giảng dạy và thành công trong công tác nghiên cứu khoa học

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2020

Sinh viên

Nguyễn Thu Trà

LỜI NÓI ĐẦU

Với phương châm “Học đi đôi với hành”, “Lý thuyết gắn liền với thực

tiễn”, thực tập tốt nghiệp là giai đoạn cuối cùng trong chương trình đạo tạo của

các trường đại học nói chung và trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng Đây là khoảng thời gian cần thiết để sinh viên tiếp cận với sản xuất, nhằm nâng cao kiến thức đã được học trong nhà trường đông thời giúp sinh viên có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó nâng cao trình độ chuyên môn, rèn luyện cho sinh viên kỹ năng tổ chức, triển khai các hoạt động sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất Tạo cho mình tác phong làm việc nghiêm túc đúng đắn, đáp ứng được nhu cầu xã hội góp phần xây dựng nền nông nghiệp nước nhà ngày càng phát triển

Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, được sự đồng ý của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nghiệm khoa Chăn nuôi Thú y cùng với

sự giúp đỡ, hướng dẫn của thầy giáo TS Đỗ Quốc Tuấn em đã tiến hành thực

hiện đề tài tốt nghiệp: “Thực hiện quy trình chẩn đoán, phòng và trị một số bệnh thường gặp trên gà tại đại lý thuốc thú y Khoa Linh của Công ty Cổ phần Hoàng Đức Hiền” Do bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa

học, kiến thức chuyên môn chưa sâu, kinh nghiệm thực tế chưa nhiều và thời gian thực tập ngắn nên bản khóa luận của em không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo cùng các bạn để bản khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2020

Sinh viên

Nguyễn Thu Trà

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Kết quả công việc thực hiện tại cơ sở 37

Bảng 4.2 Kết quả thực hiện phòng bệnh bằng vắc xin cho gà 40

Bảng 4.3 Các triệu trứng lâm sàng điển hình của gà bị bệnh 43

Bảng 4.4 Bệnh tích mổ khám của gà nhiễm bệnh 45

Bảng 4.5 Một số phác đồ sử dụng điều trị bệnh cho đàn gà đạt hiệu quả 47

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI NÓI ĐẦU ii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu của chuyên đề 2

1.2.1 Mục đích của chuyên đề 2

1.2.2 Yêu cầu 2

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở thực tập 3

2.1.1 Vài nét về công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền thuộc tập đoàn Đức Hạnh BMG 3

2.1.2 Một số thông tin về đại lý thuốc thú y Khoa Linh của công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền 5

2.1.3 Điều kiện tự nhiên của thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương 6

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài 11

2.2.1 Các nguyên tắc phòng chống dịch bệnh cho vật nuôi 11

2.2.2 Một số bệnh thường gặp trên gà trong thời gian thực tập 18

2.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 26

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới về một số bệnh ở gà 26

2.3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 29

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 33

3.1 Đối tượng 33

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 33

3.3 Nội dung thực hiện 33

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp tiến hành 33

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 33

3.4.2 Phương pháp tiến hành 34

3.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 36

PHẦN 4 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 37

4.1 Kết quả công việc thực hiện tại cơ sở thực tập 37

4.2 Kết quả đánh giá tình hình chăn nuôi gà thịt trên địa bàn thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương 38

4.3 Kết quả thực hiện quy trình chẩn đoán, phòng và trị bệnh cho gà ở đại lý thuốc thú y Khoa Linh của công ty Hoàng Đức Hiền 39

4.3.1 Kết quả thực hiện quy trình phòng bệnh cho gà thịt 39

4.3.2 Một số triệu chứng bệnh tích điển hình của các bệnh trực tiếp mổ khám trên đàn gà trong thời gian thực tập 42

4.3.3 Một số bệnh tích điển hình của gà mắc một số bệnh thường gặp 44

4.3.4 Kết quả điều trị gà mắc bệnh trong quá trình thực tập 47

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 49

5.1 Kết luận 49

5.2 Tồn tại 50

5.3 Đề nghị 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 51 PHỤ LỤC

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Chăn nuôi gia cầm là ngành có truyền thống lâu đời ở nước ta Chăn nuôi gia cầm không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, mà còn là nguồn thu nhập có ý nghĩa qua trọng của bộ phận người nông dân hiện nay

Thành phố Chí Linh là một huyện có điều kiện tự nhiên là đồi núi thấp xen kẽ đồng bằng vì vậy rất thuận lợi cho chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi gà thả vườn Trong những năm gần đây, chăn nuôi gà được người nông dân đầu

tư và phát triển cả ở quy mô gia trại và trang trại Các sản phẩm từ gà như: trứng, thịt là nguồn thực phẩm quan trọng trong đời sống của nhân dân Phát triển chăn nuôi gà đã mang lại một khoản lợi nhuận không nhỏ cho người dân, cũng như tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu nhập, góp phần giảm nghèo Đặc biệt người dân đã biết tiếp cận với khoa học và công nghệ, ứng dụng nhiều tiến

bộ khoa học và công nghệ vào chăn nuôi, lựa chọn các giống gà có năng suất, chất lượng cao vào sản xuất

Tuy nhiên, bên cạnh việc đầu tư con giống tốt, chăn nuôi gà muốn phát triển, đạt năng suất và hiệu quả cao thì vấn đề quan trọng hàng đầu là công tác phòng bệnh cho gà phải tốt Nhưng hiện nay các hộ chăn nuôi vẫn còn gặp phải một số khó khăn trong quá trình phòng trừ dịch bệnh cho gà

Xuất phát từ thực tiễn và để góp phần giảm thiểu thiệt hại về kinh tế cho người chăn nuôi Dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của Công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền,

em tiến hành thực hiện chuyên đề: “Thực hiện quy trình chẩn đoán, phòng và trị một số bệnh thường gặp trên gà tại đại lý thuốc thú y Khoa Linh của Công

ty Cổ phần Hoàng Đức Hiền”

1.2 Mục đích và yêu cầu của chuyên đề

1.2.1 Mục đích của chuyên đề

- Rèn luyện và nâng cao kỹ năng chẩn đoán lâm sàng trên gà bị bệnh

- Tập kê đơn và điều trị bệnh cho đàn gà mắc bệnh

- Áp dụng quy trình phòng và điều trị một số bệnh thường gặp trên gà

1.2.2 Yêu cầu

- Nắm vững nguyên tắc phòng trị bệnh cho vật nuôi nói chung

- Thành thạo phương pháp chẩn đoán lâm sàng và mổ khám bệnh tích trên

gà

- Đưa ra được pháp đồ điều trị bệnh đối với gia cầm và các vật nuôi khác

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Điều kiện cơ sở thực tập

2.1.1 Vài nét về công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền thuộc tập đoàn Đức Hạnh BMG

2.1.1.1 Lịch sử hình thành

Công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền là một công ty thành viên của tập đoàn Đức Hạnh BMG được thành lập tháng 1 năm 2012, hoạt động kinh doanh chính trong lĩnh vực: Sản xuất vắc xin phòng bệnh, sản xuất kinh doanh thuốc thú y, dược phẩm, thực phẩm chức năng, chế phẩm sinh học…

Đầu năm 2010, Ban Giám đốc đã đầu tư xây dựng nhà máy thuốc thú y đạt tiêu chuẩn của tổ chức Y tế thế giới GMP/WHO với 3 dây chuyền: Thuốc tiêm, thuốc dung dịch uống và thuốc bột, đưa vào sử dụng từ cuối năm 2011 Đến nay, tập đoàn đã đầu tư xây dựng nhà máy vắc xin với 3 dây chuyền sản xuất vắc xin vi khuẩn, dây chuyền vắc xin vi rút trên tế bào và dây chuyền sản xuất vắc xin vi rút trên phôi trứng, cả 3 dây chuyền công nghệ châu Âu đang đi vào hoạt động và cho hiệu quả tốt

Nhận thức sâu sắc vấn đề tầm nhìn, sứ mệnh và tạo giá trị cốt lõi cho xã hội, định hướng phát triển sản phẩm chất lượng cao, lựa chọn phân khúc khách hàng chăn nuôi có kĩ thuật, chuyên nghiệp, theo hướng công nghiệp quy mô lớn Ngay từ những ngày đầu, HĐQT đã định hướng cần phải đổi mới công nghệ, đổi mới dây chuyền máy móc thiết bị, nâng cao chất lượng, lấy phương

châm “Hiệu quả sử dụng của bạn là sức mạnh của chúng tôi” là kim chỉ

nam xuyên suốt mọi hoạt động và là tiền đề để Công ty vươn lên phát triển trở thành một trong những Công ty hàng đầu Việt Nam sản xuất vắc xin, thuốc thú

y chất lượng cao, tiêu chuẩn quốc tế, hướng đến xuất khẩu và cạnh tranh bền vững thời kỳ hội nhập

Tập thể ban lãnh đạo, cán bộ công nhân viên công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền quyết tâm xây dựng một thương hiệu Hoàng Đức Hiền với chiến lược sản phẩm có chiều sâu mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sử dụng Tại đây

có một tập thể các giáo sư, tiến sĩ, thạc sĩ có nhiều kinh nghiệm thực tế trong ngành Có đội ngũ bác sĩ thú y giỏi, đội ngũ công nhân tay nghề cao Cùng với

sự phát triển của chăn nuôi cả nước, công ty CP Hoàng Đức Hiền không ngừng tìm tòi, nghiên cứu, phát triển các loại thuốc thú y đảm bảo được về chất lượng,

sự an toàn của sản phẩm và giá thành thấp

2.1.1.2 Điều kiện tự nhiên và cơ sở vật chất của tập đoàn

Sau hơn 17 năm hoạt động, Tập đoàn Đức Hạnh BMG đã có những bước phát triển vượt bậc cả về quy mô sản xuất kinh doanh, thị trường và số lượng cán bộ nhân viên chuyên nghiệp có chiều sâu, am hiểu sâu sắc tư duy quản trị Hiện tại, Tập đoàn Đức Hạnh BMG có 4 công ty thành viên và 12 chi nhánh tại các thành phố lớn gồm: Công ty cổ phần tập đoàn Đức Hạnh Marphavet, Công

ty cổ phần Nanovet, Công ty cổ phần BMG, Công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền Với nhiều mặt hàng kinh doanh như: thuốc thú y, vacxin, chế phẩm sinh học, rượu, bất động sản… với nhiều nhà máy có dây truyền sản xuất công nghệ cao

2.1.1.3 Cơ cấu bộ máy của tập đoàn

Tập đoàn Đức Hạnh BMG có đội ngũ nhân sự chuyên môn trình độ cao với hơn 1.000 CBNV bao gồm 2 giáo sư, 5 phó giáo sư, 8 tiến sỹ, 29 thạc sỹ, trên 500 bác sĩ thú y và kĩ sư chăn nuôi, 15 dược sĩ nhân y, 12 cử nhân công nghệ sinh học có nhiều kinh nghiệm thực tế trong ngành, hơn 250 cử nhân kinh

tế, kế toán, luật, nhân văn, quản trị kinh doanh, marketing, cơ khí chế tạo máy, điện lạnh… có trình độ chuyên môn thường xuyên được tập huấn ở nước ngoài

và các chuyên gia nước ngoài sang đào tạo, đội ngũ công nhân thâm niên lành

nghề, môi trường làm việc thân thiện, chuyên nghiệp, nhiều cơ hội thăng tiến Ngoài ra Công ty đang hợp tác tốt với các Bộ, Cục, Vụ, Viện, Liên hiệp, Hội, Trung tâm và các trường đại học trong và ngoài nước

2.1.1.4 Hoạt động kinh doanh của công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền

Công ty CP Hoàng Đức Hiền hiện nay là một trong các công ty sản xuất thuốc thú y lớn trong nước Hiện nay, công ty đã có hơn 1000 khách hàng là các đại lý nhà phân phối cấp I trên khắp các tỉnh thành trong cả nước, sản phẩm được giới chuyên môn đánh giá cao về chất lượng, an toàn và hiệu quả được các nhà chăn nuôi tin dùng

2.1.2 Một số thông tin về đại lý thuốc thú y Khoa Linh của công ty cổ phần Hoàng Đức Hiền

Trong quá trình thực tập, theo sự phân công của công ty CP Hoàng Đức Hiền, em đã tham gia hỗ trợ đại lý thuốc thú y Khoa Linh - một trong các đại

lý thuộc chuỗi đại lý độc quyền của công ty CP Hoàng Đức Hiền

Đại lý thuốc thú y Khoa Linh có địa chỉ tại khu 9, phường Bến Tắm, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương Đại lý do Phó giám đốc kinh doanh công ty CP Hoàng Đức Hiền - Ngô Văn Hà quản lý và chịu sự điều hành của Tổng giám đốc TS Trần Đức Hạnh cùng hội đồng cổ đông chuỗi Đại lý được khai trương

và thành lập vào tháng 10 năm 2019 với đội ngũ nhân viên gồm giám đốc kỹ thuật chuỗi, 1 quản lý, 1 nhân viên đứng quầy, 1 kỹ thuật viên kiêm marketing

và 1 sinh viên thực tập

Tại đại lý, các mặt hàng thuốc, chế phẩm sinh học, dụng cụ thú y được bày bán, được xắp xếp gọn gàng, khoa học Quản lý và nhân viên của đại lý có tay nghề cao, năng động, nhiệt tình, yêu nghề và có tinh thần trách nghiệm cao, luôn chỉ dạy và giúp đỡ em tận tình

2.1.3 Điều kiện tự nhiên của thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương

2.1.2.1 Lịch sử hình thành

Chí Linh Là vùng đất cổ, có bề dày truyền thống, trải qua các thời kỳ lịch

sử Chí Linh có nhiều tên gọi và quy mô địa giới hành chính khác nhau Từ thời Trần về trước, Chí Linh có tên gọi và quy mô địa giới hành chính khác nhau

Từ thời Trần về trước, Chí Linh có tên gọi Bằng Châu, sau đó gọi là Phượng Sơn, từ thế kỷ 15 vùng đất này chính thức có tên gọi là Chí Linh cho đến ngày nay Trải qua nhiều thời kỳ thay đổi hệ thống hành chính, thời Lý – Trần Chí Linh thuộc lộ Nam sách; thời thuộc Minh, Chí inh thuộc phủ Lngj Giang, sau

đó thuộc phủ Tân An; thời Lê sơ, Chí Linh thuộc Đông Đạo; dưới thời Mạc và suốt thời kỳ Trịnh – Nguyễn cho hết triều Tây Sơn, Chí Linh thuộc trấn Hải Dương

Tháng 6/1886, thực dân Pháp thành lập Nha Chí Linh thuộc phủ Nam Sách Tháng 01/1947, Chí Linh được sát nhập về liên tỉnh Quảng – Hồng và đến cuối năm 1948 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra ngày càng ác liệt, phạm

vi chỉ đạo của liên tỉnh Quảng – Hồng khá rộng, phong trào công nhân vùng mỏ

có những cách riêng, nên đến ngày 26/12/1948 Uỷ ban kháng chiến hành chính liên khu I quyết định chia liên tỉnh Quảng – Hồng thành tỉnh Quảng Yên và đặc khu Hòn Gai và Chí Linh thuộc tỉnh Quảng Yên

Sau khi miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, ngày 22/02/1955 Chí Linh chính thức trở thành một huyện của tỉnh Hải Dương, không hợp nhất và chia tách, ổn định và phát triển cho đến ngày nay

2.1.2.2 Vị trí địa lý

Thành phố Chí Linh nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Hải Dương, cách trung tâm tỉnh 40km Phía Đông giáp thị xã Đông Triều tỉnh Quảng Ninh Phía Tây giáp huyện Quế Võ và Gia Bình tỉnh Bắc Ninh Phía Nam giáp huyện Nam Sách và Kinh Môn Phía Bắc giáp huyện Lục Nam tỉnh Bắc Giang

2.1.2.3 Khí hậu, thủy văn

a Khí hậu

Chí Linh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia làm 4 mùa rõ rệt (xuân, hạ, thu, đông) Nhiệt độ trung bình năm 23°C Tháng có nhiệt độ thấp nhất là tháng 1 và tháng 2 (khoảng 10 - 12°C), tháng có nhiệt độ cao nhất là tháng 6 và tháng 7 (khoảng 37 - 38°C) Lượng mưa trung bình hàng năm 1.463mm Độ ẩm trung bình là 81,6%

Khí hậu thời tiết thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp bao gồm trồng cây lương thực, thực phẩm và cây ăn quả đặc biệt là sản xuất cây rau mùa vụ đông

b Thủy văn

- Chí Linh là nơi sông Lục Nam hợp lưu với sông Thương (xã Hưng Đạo), sông Thương hội lưu với sông Cầu (phường Phả Lại) thành sông Thái Bình, sông Đuống hợp lưu với sông Thái Bình (phường Cổ Thành), sông Đông Mai lấy nước từ sông Kinh Thầy (phường Văn Đức) chảy lên phía Bắc

- Chí Linh có nguồn nước phong phú bởi sông Kinh Thầy, Thái Bình, sông Thương, Đông Mai bao bọc, có kênh mương trung thủy nông từ Phao Tân đến

An Bài dài 15,5 km chạy qua những cánh đồng canh tác chính của thành phố

và cung cấp nguồn nước cho nhà máy điện Phả Lại quanh năm Ngoài ra còn

có 33 hồ đập với tổng diện tích 409 ha, đặc biệt có nguồn nước ngầm sạch trữ lượng lớn

2.1.2.4 Các đơn vị hành chính

Thành phố Chí Linh là Đô thị lớn thứ hai của tỉnh Hải Dương, với 20 đơn

175.000 người

2.1.2.5 Điều kiện xã hội

a Dân số và lao động

- Theo số liệu thống kê, tính đến ngày 31/12/2017 dân số thường trú của thành phố Chí Linh là 174.282 người và tạm trú (đã quy đổi) là 46.139 người Trên địa bàn thành phố, ngoài dân tọc kinh là chủ yếu, còn có 14 dân tộc thiểu

số, với 985 hộ, 3.985 người; trong đó người Hoa, người Sán Dìu, người Tày chiếm số đông

- Số người trong độ tuổi lao động trên địa bàn thành phố 101.061 người, lao động phi nông nghiệp đạt trên 82%

- Đường thủy: Đường thủy có chiều dài 40 km đường sông bao bọc phía Đông, Tây, Nam thông thương kinh tế với Hải Phòng, Bắc Giang, Bắc Ninh

c Kinh tế

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của thành phố Chí Linh năm 2018

là 8,96%, quy mô nền kinh tế tăng nhanh, cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực (tỷ trọng công nghiệp 57,3%; thương mại dịch vụ 32,6%; nông nghiệp giảm còn 10,1%) Thu nhập bình quân đầu người năm 2018 đạt trên 75 triệu/người/năm

- Năm 2018, giá trị sản xuất công nghiệp, xây dựng đạt 11.598 tỷ đồng (giá so sánh năm 2010) Trong đó công nghiệp sản xuất điện, nước đạt 5.656,22

tỷ đồng Công nghiệp khai thác đạt 92,03 tỷ đồng, công nghiệp chế biến đạt 4.296,93 tỷ đồng, xây dựng đạt 1,552,78 tỷ đồng

- Toàn thành phố có 1 Khu công nghiệp và 04 Cụm công nghiệp, thu hút nhiều doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất Tổng số cơ sở sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp gần 1.461 cơ sở (trong đó hộ cá thể là 1.393 cơ

sở, 07 cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài)

- Thương mại, dịch vụ: Tổng mức bán lẻ hàng hóa đạt 2.923 tỷ đồng Một

số trung tâm thương mại, siêu thị hiện đại đi vào hoạt động (toàn thành phố 4 siêu thị, 7.361 cửa hàng bán lẻ) Các loại hình dịch vụ vận tải, bưu chính viễn thông, khách sạn, nhà hàng ăn uống, bảo hiểm, y tế tăng nhanh, 100% xã, phường có bưu cục, điểm bưu điện văn hóa, 171/171 thôn, khu dân cư có đường truyền Internet

- Nông - lâm - thủy sản đạt 2.109 tỷ đồng Trong đó giá trị nông nghiệp đạt 1.858,92 tỷ đồng, giá trị lâm nghiệp đạt 16,96 tỷ đồng, giá trị sản xuất chăn nuôi - thủy sản đạt 232,18 tỷ đồng Giá trị thu nhập trên 1 ha đất trồng trọt và nuôi trồng thủy sản đạt 157 triệu đồng/ha

- Sản xuất cây ăn quả: Tổng diện tích cây ăn quả 6.783 ha; Diện tích cây vải 3.990 ha, sản lượng đạt 16.395 tấn; Diện tích cây Nhãn cho sản phẩm 612

ha, sản lượng đạt 2.953 tấn

- Chăn nuôi, thủy sản: Đã xuất hiện nhiều mô hình chăn nuôi trang trại theo hướng bán công nghiệp tạo ra khối lượng hàng hoá lớn, chất lượng cao, như nuôi lợn, gà đồi; thương hiệu gà đồi Chí Linh từng bước khẳng định trên thị trường; Sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 21.153 tấn; Tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản là 7.214 tấn

d Văn hóa – xã hội

- Lễ hội truyền thống

Hàng năm, trên địa bàn thành phố diễn ra nhiều lễ hội, tiêu biểu là lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc (tháng Giêng Âm lịch), lễ hội mùa Thu Côn

Sơn-Kiếp Bạc (tháng Tám Âm lịch), lễ hội Đền Cao (tháng Giêng Âm lịch), lễ hội Đền Sinh - Đền hóa (tháng Năm Âm lịch)

- Công trình Văn hóa – Thông tin

Trên địa bàn thành phố có 01 khu di tích lịch sử cấp Quốc gia loại đặc biệt gồm 2 di tích đó là: Đền Kiếp Bạc, Chùa Côn Sơn; 08 di tích lịch sử cấp Quốc gia; 15 di tích lịch sử cấp tỉnh 100% các xã, phường có trung tâm văn hóa, thể thao, sân vận động, khu vui chơi; 100% các làng, khu dân cư có nhà văn hóa, khu vui chơi, tập luyện thể dục thể thao; 21 điểm Bưu điện, Bưu cục

+ Hệ thống trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp: Trường Đại học Sao Đỏ, Trường Cao đẳng Licogi, Trường Trung cấp nghề cơ giới đường bộ

- Y tế

Hệ thống y tế trên địa bàn thành phố: Trung tâm y tế thành phố Chí Linh (sáp nhập Bệnh viên đa khoa, Trung tâm Y tế, Trung tâm Dân số kế hoạch hóa gia đình) diện tích 26.000 m2 với quy mô 268 giường bệnh, Bệnh viện Phong diện tích 140.000 m2 với quy mô 135 giường bệnh, Trung tâm nuôi dưỡng Tâm thần diện tích 47.000 m2 với quy mô 420 giường bệnh; 19 trạm y tế các phường, xã; 01 trạm y tế trường Đại học Sao Đỏ; 01 trạm y tế Công ty cổ phần Trúc Thôn; Đến nay, 100% xã, phường đã đạt chuẩn Quốc gia về y tế

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài

2.2.1 Các nguyên tắc phòng chống dịch bệnh cho vật nuôi

Nguồn bệnh là khâu đầu tiên và chủ yếu, là xuất phát điểm của quá trình sinh dịch Nhân tố trung gian truyền lây nối liền nguồn bệnh với động vật cảm thụ Động vật thụ cảm làm cho dịch biểu hiện ra đồng thời nó lại biến thành nguồn bệnh làm cho quá trình sinh dịch được nhân lên Vì vậy chỉ cần xóa bỏ một trong ba khâu hoặc cắt đứt sự liên hệ giữa các khâu sẽ làm quá trình sinh dịch không xảy ra được - Đó là nguyên lý cơ bản của biện pháp phòng và chống dịch

Nội dung của việc phòng và chống dịch bệnh cho động vật theo Pháp lệnh thú y của nước ta bao gồm:

- Bảo đảm đủ tiêu chuẩn vệ sinh thú y tại các cơ sở chăn nuôi, chế biến thức ăn chăn nuôi, chế biến sản phẩm động vật

- Thực hiện các biện pháp phòng bệnh, chẩn đoán xác định bệnh, khống chế tiêu diệt dịch bệnh cho động vật

- Thực hiện việc kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật, kiểm soát giết

mổ động vật và kiểm tra vệ sinh thú y thực phẩm có nguồn gốc từ động vật để phát hiện, ngăn chặn dịch bệnh lây lan và đảm bảo an toàn cho người

2.2.1.1 X ác định các biện pháp phòng bệnh cho gà

Công tác vệ sinh phòng bệnh cho gà có vai trò quan trọng quyết định đến

sự thành công hay thất bại của chăn nuôi gà Nếu thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà sẽ hạn chế dịch bệnh xảy ra và lây lan, đồng thời quyết định thành công của chăn nuôi gà

- Để thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà cần thực hiện tốt 2 phương pháp sau:

* Ngăn không cho gà tiếp xúc với mầm bệnh

Mầm bệnh tiếp xúc với gà đến từ nhiều nguồn khác nhau như: Gia cầm,

gia súc bị bệnh Thức ăn, nước uống nhiễm mầm bệnh Bụi trong không khí nhiễm mầm bệnh Chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi nhiễm mầm bệnh Giày, dép, chân tay người chăn nuôi hoặc khách đến tham quan nhiễm mầm bệnh Phương tiện vận chuyển nhiễm mầm bệnh Chuột, côn trùng và chim hoang dã

Để ngăn chặn các nguồn lây nhiễm này người chăn nuôi phải thực hiện tốt công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ thiết bị, thức ăn, nước uống, tiêu diệt chuột côn trùng và ngăn không cho chim hoang đến cư trú (Nguyễn Thị Kim Lan, Nguyễn Văn Quang, 2000) [6]

* Nâng cao sức đề kháng cho gà:

Song Song với công tác vệ sinh phòng bệnh thì phải tăng cường sức đề kháng cho gà thường xuyên như:

- Đảm bảo chuồng nuôi luôn thoáng, mát, sạch sẽ

- Cho gà ăn đủ chất dinh dưỡng trong khẩu phần

- Thức ăn, nước uống phải vệ sinh sạch sẽ không có mầm bệnh và chất độc hại đến sức khỏe

- Dùng thuốc và vắc xin phòng bệnh cho gà theo lịch dùng thuốc

Để chăn nuôi gà đem lại hiệu quả cần thực hiện tốt 3 nguyên tắc phòng bệnh sau:

Nguyên tắc 1: Ngăn chặn sự tiếp súc của mầm bệnh với gia cầm

- Không mua vật nuôi không rõ nguồn gốc Chỉ chọn mua gà từ những cơ

sở giống tốt, từ đàn gà bố mẹ khỏe mạnh để đảm bảo không có bệnh truyền từ trứng sang gà con Phải nhốt riêng gà mới mua về (cách xa gà nhà đang nuôi) trong vòng 10 - 14 ngày Cho gà uống thuốc bổ, khi thấy gà khỏe mạnh mới đưa vào chuồng nuôi

- Quản lý tốt công tác cách ly và vệ sinh thân thể trước khi vào khu vực chăn nuôi của công nhân, cán bộ và khách tham quan

- Tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ và duy trì tốt công tác sát trùng dụng cụ, phương tiện và khu vực chăn nuôi

* Khi gà gà mắc bệnh hoặc ghi mắc bệnh cần thực hiện các biện pháp sau: + Áp dụng các biện pháp cách ly để hạn chế bệnh lây lan Tách riêng con

ốm để theo dõi và điều trị

+ Không bán gà bệnh Không mua thêm gà khoẻ về nuôi

+ Xác gà chết cần phải đưa ngay ra khỏi khu vực chăn nuôi đề xử lý Gà

ốm, chết do bệnh phải đốt hoặc chôn kỹ, rắc vôi bột

+ Khi có gà nghi mắc bệnh: cần tăng cường các biện pháp vệ sinh và sát trùng chuồng trại Cần quét phân, sát trùng tiêu độc hàng ngày nơi nuôi gà, sân thả gà bằng thuốc sát trùng, vôi, nước sôi, hơ lửa

+ Đối với gà chưa mắc bệnh phải dùng vắc xin phòng hoặc dùng thuốc điều trị theo hướng dẫn của cán bộ thú y cơ sở

+ Máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời , sát trùng tiêu độc trước khi sử dụng lại

+ Báo cán bộ thú y cơ sở đến kiểm tra khi thấy gà bị bệnh dịch

Nguyên tắc 2: Nâng cao sức đề kháng của gia cầm

- Xây dựng chuồng trại đúng kỹ thuật đảm bảo cho vật nuôi có chỗ ở tốt

- Cho vật nuôi ăn và uống tốt (thức ăn đủ dinh dưỡng, thức ăn không biến chất, uống nước sạch được tiệt trùng, nước uống không có độc chất) và chăm sóc vật nuôi đúng quy trình kỹ thuật

- Tẩy ký sinh trùng và tiến hành tiêm phòng triệt để với các loại vắc xin

- Phòng bệnh cho gia cầm bằng thuốc và vắc xin

Nguyên tắc 3: Giám sát và kiểm tra chặt chẽ sức khỏe gia cầm

- Xây dựng lịch tiêm phòng và lập sổ ghi chép theo dõi quá trình tiêm phòng của vật nuôi chặt chẽ

- Ghi chép hàng ngày tình trạng sức khỏe vật nuôi vào sổ nhật ký thú y và định kỳ lấy máu kiểm tra để đánh giá hàm lượng kháng thể có trong máu của vật nuôi (HI, HA)

- Phát hiện kịp thời chẩn đoán chính xác, cách ly nhanh chóng, điều trị khẩn trương các cá thể nghi nhiễm và nhiễm bệnh

2.2.1.2 Vệ sinh, sát trùng chuồng trại, vườn chăn thả và dụng cụ chăn nuôi

- Vệ sinh trước khi nuôi: Chú ý vệ sinh khu vực chuồng gà, khu vực xung quanh chuồng, chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi trước khi đưa gà vào nuôi

Để trống chuồng 2 ngày trước khi thả gà vào

- Vệ sinh trong khi nuôi:

+ Chuồng nuôi gà cần đảm bảo đúng mật độ, thoáng, mát, khô, sạch sẽ,

có ánh nắng mặt trời chiếu vào

+ Sân thả gà cần khô, thoáng mát, có hàng rào bao quanh và được quét dọn hàng ngày

+ Nếu nuôi gà có chất độn chuồng thì chất độn chuồng phải luôn mới, khô nên phơi nắng trước khi cho vào chuồng gà

+ Ổ đẻ cần để nơi khô ráo, thoáng mát, đệm lót phơi nắng kỹ trước khi trải vào ổ và thay thường xuyên để tránh mầm bệnh cư trú

+ Thường xuyên quét phân, thay độn chuồng, rắc vôi bột vào các nơi ẩm thấp, quét vôi chuồng nuôi, sân thả gà Phun thuốc diệt muỗi, mò, mạt

+ Phân gà, độn chuồng cần được ủ kỹ đề diệt mầm bệnh trước khi đưa ra ngoài

- Vệ sinh sát trùng sau mỗi đợt nuôi: Theo trình tự sau:

+ Thu gom phân gà, độn chuồng, rác thải vào một nơi và ủ kỹ để diệt mầm bệnh

+ Quét dọn sạch phân, rác, mạng nhện

+ Sửa chữa chuồng, vá lại những chỗ nền chuồng bị hỏng

+ Cọ rửa chuồng, dụng cụ chăn nuôi bằng nước sạch, có áp suất cao

+ Dùng nước sôi để rửa các dụng cụ chăn nuôi

+ Dùng bùi nhùi rơm, trấu để hun chuồng

+ Vôi bột: có thể dùng rắc xung quanh và những nơi ẩm ướt bên trong chuồng nuôi, rắc vào hố sát trùng trước cửa chuồng nuôi Để 2 - 3 ngày rồi quét

+ Nước vôi: tốt nhất là dùng nước vôi mới tôi; dùng để quét nền chuồng, sân chơi và xung quanh tường

+ Dùng các chất sát trùng: Han-lodin, Cloramin, Anticept, BKA, Crezil, Biocid, để phun toàn bộ nền và tường chuồng, ngâm và rửa dụng cụ cho vào

hố sát trùng, phun tiêu độc xác chết, phun phương tiện vận chuyển một số dùng

để sát trùng nước uống

+ Xông hơi bằng hỗn hợp Formol và thuốc tím: dùng để xông trứng, xông hơi sát trùng quần áo, máy móc liều lượng có thể thay đổi tùy từng đối tượng Đối với máy móc, quần áo, kho dùng liều 17,5 gam thuốc tím + 35 ml Fomlol cho 1 m3 trong thời gian 30 phút; xông hơi phải kín mới có tác dụng

2.2.1.3 Vệ sinh thức ăn, nước uống

- Máng ăn, máng uống cần có chụp để gà khỏi nhảy vào, dụng cụ cho ăn cần rửa sạch hàng ngày

- Thức ăn cần đảm bảo khô, không ẩm, mốc, thay hàng ngày

- Nước uống cho gà đảm bảo sạch và thay thường xuyên

- Không cho gà bệnh ăn, uống chung với gà khoẻ

- Thường xuyên loại thải những gà ốm yếu ra khỏi đàn để tránh lây lan bệnh

- Khi gà gà mắc bệnh hoặc ghi mắc bệnh cần thực hiện các biện pháp sau: + Áp dụng các biện pháp cách ly để hạn chế bệnh lây lan Tách riêng con

ốm để theo dõi và điều trị

+ Không bán gà bệnh Không mua thêm gà khoẻ về nuôi

+ Xác gà chết cần phải đưa ngay ra khỏi khu vực chăn nuôi đề xử lý Gà

ốm, chết bệnh đốt hoặc chôn kỹ, rắc vôi bột

+ Khi có gà nghi mắc bệnh: cần tăng cường các biện pháp vệ sinh và sát trùng chuồng trại Cần quét phân, sát trùng tiêu độc hàng ngày nơi nuôi gà, sân thả gà bằng thuốc sát trùng, vôi, nước sôi, hơ lửa

+ Đối với gà chưa mắc bệnh phải dùng vắc xin phòng hoặc dùng thuốc điều trị theo hướng dẫn của cán bộ thú y cơ sở

+ Máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời , sát trùng tiêu độc trước khi sử dụng lại

+ Báo cán bộ thú y cơ sở đến kiểm tra khi thấy gà bị bệnh dịch

2.2.1.5 Phòng bệnh bằng thuốc và vắc xin cho gà

Phòng bệnh là một biện pháp chủ động, tích cực và cực kỳ quan trọng vì làm cho động vật thụ cảm tự sản sinh hoặc tiếp nhận các yếu tố miễn dịch đặc hiệu để chống đỡ có hiệu quả với mầm bệnh trong một thời gian nhất định Thuốc dùng tiêm phòng gồm 2 loại: vắc xin và kháng huyết thanh

- Phòng bệnh bằng vắc xin: Vắc xin là một chế phẩm sinh học mà trong

đó chứa chính mầm bệnh cần phòng cho một bệnh nào đó (mầm bệnh này có

thể là vi khuẩn, virus, độc tố hoặc vật liệu di truyền như ARN, ADN…) đã được làm giảm độc lực hay vô độc bằng các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học hay phương pháp sinh học phân tử (vắc xin thế hệ mới - vắc xin công nghệ gen) Lúc đó, chúng không còn khả năng gây bệnh cho đối tượng sử dụng Nhưng khi đưa vào cơ thể động vật lại có khả năng sinh miễn dịch chống lại sự xâm nhiễm gây bệnh của mầm bệnh tương ứng

Hiện nay, người ta chia vắc xin làm 3 loại:

+ Vắc xin vô hoạt (còn gọi là vắc xin chết): là vắc xin chế từ mầm bệnh

đã bị giết chết bằng các tác nhân lý, hóa học những trên bề mặt của chúng vẫn giữ nguyên các protein còn hoạt tính sinh học của kháng nguyên nên vẫn giữ nguyên tính kích thích sinh miễn dịch Vắc xin vô hoạt dùng cho gà chủ yếu là đường tiêm qua cơ hoặc tiêm dưới da

Vắc xin vô hoạt thường rất an toàn nhưng thời gian miễn dịch ngắn và hiệu lực kém

+ Vắc xin nhược độc (vắc xin sống): Vắc xin chế bằng mầm bệnh đã được làm yếu, không còn khả năng gây bệnh cho đối tượng sử dụng Khi tiêm vào

cơ thể, mầm bệnh vẫn còn khả năng thích ứng và nhân lên, cung cấp nguồn kháng nguyên lâu dài và kích thích sinh miễn dịch Loại vắc xin này thường cho miễn dịch mạnh và ổn định, thời gian miễn dịch kéo dài, nhưng có thể có loại gây ra phản ứng và đòi hỏi phải cẩn trọng trong bảo quản cũng như sử dụng Đối với gia cầm có thể dùng qua đường nhỏ mắt, mũi, cho uống, phun khí dung hay tiêm chủng

+ Vắc xin thế hệ mới (hay vắc xin công nghệ gen): là các chế phầm được dùng làm vắc xin gây miễn dịch cho người và động vật được tạo ra và sản xuất thông qua các thao tác về kỹ thuật gen

Đây là một lĩnh vực nghiên cứu mới và hiện đại của sinh học phân tử Vắc xin thế hệ mới có nhiều ưu điểm vượt trội so với các vắc xin chế tạo bằng

phương pháp thông thường về độ tinh khiết, khả năng gây miễn dịch… Nó đã, đang và sẽ được sử dụng rộng rãi trong tương lai

- Phòng bệnh bằng kháng huyết thanh:

Kháng huyết thanh là chế phẩm sinh học dùng để chữa bệnh và phòng bệnh đặc hiệu Tiêm phòng kháng huyết thanh nhằm tạo ra cho động vật một trạng thái miễn dịch bị động

Kháng huyết thanh được chế tạo bằng cách dùng vi khuẩn hoặc virus gây tối miễn dịch cho loài gia súc như bò, ngựa, lợn rồi lấy máu, chắt lấy huyết thanh, xử lý và bảo quản

Sau khi tiêm kháng huyết thanh vài giờ thì cơ thể có miễn dịch, vì vậy chỉ dùng khi cần phải phòng bệnh khẩn cấp như tiêm cho gia súc trong ổ dịch hoặc vùng có uy cơ bị dịch uy hiếp, gia súc cần xuất hàng ngày hoặc đưa đi triển lãm Thời gian miễn dịch do tiêm kháng huyết thanh chỉ kéo dài 1 – 3 tuần, vì vậy sau khi tiêm kháng huyết thanh 10 ngày cần tiêm vắc xin để gây miễn dịch chủ động lâu dài

2.2.2 Một số bệnh thường gặp trên gà trong thời gian thực tập

2.2.2.1 Bệnh Đầu đen (Histomonosis)

- Nguyên nhân: bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis (H meleagridis)

gây ra ở gà

- Động vật cảm thụ: Trong tự nhiên bệnh đã phát ra hầu hết các loại gia cầm và hoang cầm như: gà Tây, gà ta, chim trĩ, chim công, chim câu, chim sẻ, chim cút, gà lôi, đà điểu, vịt, ngan… Trong đó, theo Lotfi A R và cs (2012) [30] cho biết: gà Tây và gà là loại gia cầm mẫn cảm nhất, tỷ lệ mắc, ốm, chết cao nhất so với các loại gia cầm và hoang cầm khác

- Đường lây nhiễm: Histomonas meleagridis thâm nhập vào cơ thể gà bằng

hai đường cơ bản: đó là đường miệng và lỗ huyệt Trong tự nhiên gà bị nhiễm

Histomonas meleagridis chủ yếu qua đường tiêu hóa

- Cơ chế sinh bệnh: Các H meleagridis khi vào trong cơ thể sẽ nhanh

chóng bám vào niêm mạc dạ dày, ruột và di hành đến các tế bào biểu mô ở đoạn hồi tràng đặc biệt là manh tràng Tại đây, chúng chui vào ký sinh trong các tế bào đích và sinh trưởng, phát triển rất nhanh theo nguyên tắc trực phân và chỉ trong thời gian rất ngắn chúng đã tăng lên với số lượng khổng lồ dẫn đến các

tế bào biểu mô đích bị phá vỡ và giải phóng ra hàng loạt các H meleagridis thế

hệ mới gọi là thể phân lập 1 Các thể phân lập 1 này nhanh chóng thâm nhập vào các tế bào biểu mô mới và tiếp tục sinh trưởng, phát triển để tạo ra các thể

phân lập thế hệ 2, 3… Về bản chất quá trình này của bệnh do H meleagridis

gây ra hoàn toàn có cơ chế sinh bệnh và tác hại của bệnh giống hệt như bệnh cầu trùng (Lê Văn Năm, 2011 [18])

- Triệu chứng của bệnh Theo Lê Văn Năm (2010) [17], bệnh xảy ra hết sức đột ngột, gà đột nhiên ủ rũ và rúc đầu vào dưới cánh, đứng dạng rộng chân,

huỳnh, nhưng đôi khi là phân vàng xanh, vàng trắng lẫn máu Da mép, da vùng đầu, mào, tích nhanh chóng có màu xám xanh rồi chuyển sang xanh đen hoặc thâm đen, nhìn thấy rõ nhất là ở gà Tây, từ đây bệnh có tên là bệnh đầu đen (Black Head)

- Bệnh tích của bệnh Bệnh tích bệnh do Histomonas tập trung chủ yếu ở

manh tràng và gan Manh tràng bị viêm sưng, thành manh tràng dày lên gấp nhiều lần Sau đó trong dịch tiết có hồng cầu, bạch cầu, ký sinh trùng và chất dịch từ thức ăn tích lại tạo thành kén rắn chắc, màu trắng giống như pho mát Đôi khi còn thấy manh tràng bị viêm loét, thủng, rò rỉ chất chứa gây viêm phúc mạc

Tổn thương gan thường bắt đầu vào ngày thứ 10 Gan sưng to cực đại, gấp 2 - 3 lần bình thường, mềm nhũn và nhìn thấy rất nhiều ổ viêm xuất huyết, hoại tử trên bề mặt gan Lúc đầu trên bề mặt gan có các đốm đỏ thẫm làm cho

gan lỗ chỗ như đá hoa cương, sau đó biến thành ổ hoại tử màu trắng hình hoa cúc như ổ lao hoặc như khối u của bệnh marek Về sau các ổ viêm loét hoại tử

có màu trắng xám đỏ, đặc nhưng lõm ở giữa Chúng có hình tròn, rìa mép ổ viêm có hình răng cưa Với độ lớn rất khác nhau, nhưng chủ yếu to từ 1 - 2 cm, khi cắt đôi ổ loét ta thấy chúng có hình nón chứa đầy chất chứa đặc quánh Nếu lấy chất chứa xung quanh ổ loét để xét nghiệm sẽ thấy chúng gồm các

tế bào bạch cầu, đại thực bào, đơn bào và ký sinh trùng Histomonas còn sống

Các tổn thương ở các cơ quan khác như túi Fabricius, phổi, lá lách, tuyến tụy, thận, dạ dày tuyến và màng treo ruột đôi khi có thể xảy ra dưới dạng các ổ hoại tử tròn, màu trắng hoặc màu vàng (Shivaprasaud H L và cs., 2002 [34])

* Chẩn đoán bệnh

- Với gà còn sống

Hiện nay, ở các cơ sở chăn nuôi, việc chẩn đoán đối với gà còn sống chủ yếu dựa vào các triệu chứng của bệnh (xù lông, đứng nhắm mắt, ăn ít, lười vận động, thường đứng giấu đầu dưới cánh, da vùng đầu sạm màu, đi ỉa phân màu vàng lưu huỳnh…) Trong đó, triệu chứng điển hình nhất là gà đi ỉa phân màu vàng lưu huỳnh, da vùng đầu xanh xám, thậm chí xanh đen (Trương Thị Tính,

2016 [20])

- Với gà đã chết

Phương pháp chẩn đoán sau khi gia cầm chết là phương pháp chính xác nhất Việc chẩn đoán được tiến hành qua phương pháp mổ khám, kiểm tra bệnh tích kết hợp với việc lấy các cơ quan nội tạng như gan, manh tràng để tìm đơn

bào H meleagridis ký sinh Tiến hành mổ khám gà chết do Histomonosis, quan

sát thấy ở gan và manh tràng bị tổn thương nặng, bệnh tích điển hình của bệnh là: gan to gấp 2 - 3 lần, bề mặt gan có những ổ hoại tử lỗ chỗ như đá hoa cương hoặc ổ hoại tử hình hoa cúc màu trắng hoặc vàng nhạt (Trương Thị Tính và cs, 2015) [19]

* Biện pháp phòng, trị bệnh

- Phòng bệnh:

Để phòng bệnh Histomonosis, trước hết không được nuôi chung gà Tây

với gà ta Không nuôi nhiều lứa gà trong cùng một cơ sở chăn nuôi (Lê Văn Năm, 2011) [18] Thường xuyên quét dọn, vệ sinh khu vực chăn nuôi Chia khu vực chăn nuôi thành nhiều ô, thực hiện nuôi luân phiên gà trên các ô, tiến hành làm sạch, khử trùng tiêu độc ô chuồng vừa nuôi, để trống chuồng một thời gian

dài giúp phòng bệnh Histomonosis có hiệu quả Thức ăn và nước uống phải

được vệ sinh sạch sẽ, thiết kế vị trí để sao cho không lây nhiễm phân vào thức

ăn, nước uống của gà

H meleagridis có thể tồn tại 2 - 3 năm trong trứng của giun kim, gà ăn phải trứng giun kim có chứa H meleagridis sẽ bị bệnh, do đó cần hạn chế cho

gà tiếp xúc với đất, nên nuôi gà trên nền bê tông

Hàng tuần cần phun thuốc khử trùng chuồng trại, cuốc xới vườn rồi rắc vôi bột để diệt trứng giun kim

- Trị bệnh

Ở Hoa Kỳ, Dimetridazole và Ipronidazole là 2 loại thuốc điều trị

Histomonosis hiệu quả Cả hai đều là thuốc thuộc nhóm Nitro-imidazoles Tuy

nhiên, những năm 1990 các nhà quản lý thực phẩm và thuốc ở Hoa Kỳ đã có quyết định cấm sử dụng 2 sản phẩm này vì thuốc tồn dư lâu trong sản phẩm và

có thể gây ung thư Nitarsone, một hợp chất chứa asen, có hiệu quả trong ngăn ngừa bệnh đầu đen khi sử dụng liên tục trong thức ăn, nhưng đây là một loại thuốc đắt tiền

Hiện tại, chưa có loại hóa dược đặc hiệu nào điều trị đầu đen thực sự có hiệu quả cao

2.2.2.2 Bệnh viêm đường hô hấp mạn tính (Chonic Respiatory Disease – CRD)

- Đặc điểm của bệnh: Bệnh CRD - còn gọi là bệnh hô hấp mạn tính - là một bệnh truyền nhiễm của nhiều loài gia cầm, trong đó phổ biến nhất là ở gà tây Bệnh gây viêm thanh dịch có fibrin ở niêm mạc mũi, niêm mạc đường hô hấp trên và các thành túi hơi

- Nguyên nhân: Vi khuẩn Mycoplasma Gallisepticum gây nên, chúng ít

mẫn cảm với kháng sinh thông thường nên điều trị phải lựa chọn, và chúng có nhiều serotype khác nhau có loại gây viêm đường hô hấp, có loại gây viêm khớp, có loại gây viêm túi khí

- Sức đề kháng: Mycoplasma có sức đề kháng rất yếu, ngoài thiên nhiên

nó bị tiêu diệt rất nhanh Các chất sát trùng thông thường cũng dễ dàng tiêu diệt Nó có khả năng tồn tại trong phân, chất độn chuồng ẩm ướt khá lâu Đặc

biệt là Mycoplasma có sức đề kháng cao với kháng sinh như: Penicilin và

- Đường lây nhiễm: Mầm bệnh lấy trực tiếp từ ngoài không khí (do gà bệnh hắt hơi sổ mũi bắn ra) vào cơ thể gà khoẻ mạnh qua đường hô hấp Căn bệnh có khả năng truyền qua thai trứng, nên trứng đẻ ra từ dàn gà bệnh có ý nghĩa về mặt dịch tễ rất quan trọng Các nghiên cứu cho thấy mầm bệnh xâm nhập vào trứng không phải từ buồng trứng gà bệnh mà từ ống dẫn trứng trong quá trình tạo vỏ cứng Gà con nở ra từ trứng bị bệnh sẽ phát bệnh và lây lan

Gà trống bị bệnh có khả năng truyền bênh sang gà mái qua đường sinh dục

- Cơ chế sinh bệnh: Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể gia cầm, nó

ký sinh và gây viêm nhẹ niêm mạc đương hô hấp, niêm mạc mũi và các xoang quanh mũi, thành túi hơi Nếu sức đề kháng của gia cầm tốt thì quá trình viêm nhẹ có khi không nhìn thấy Nếu sức đề kháng giảm sút bệnh sẽ nặng hơn và khi này các vi khuẩn khác có sẵn trong đường hô hấp sẽ kết phát gây bệnh, gây viêm đường hô hấp nặng, niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương con vật gầy, kiệt sức dần rồi chết

- Triệu chứng của bệnh Gà con những ngày đầu bị bệnh thấy dịch chảy ra

ở mũi, mắt, lúc đầu trong sau đặc lại và nhầy trắng Gà ho, thở khò khè về đêm,

ăn ít, gầy Ở gà lớn thở khò khè, chậm lớn, đẻ giảm, trứng đổi màu, vỏ xù xì

- Bệnh tích của bệnh Bệnh cấp tính ở xoang mũi và khí quản chứa đầy dịch viêm keo nhầy màu trắng hơi vàng, màng túi khí trắng đục Bệnh mạn tính thì màng túi khí dầy và đục trắng như chất bã đậu Nếu kế phát bệnh E coli thì

bề mặt gan, màng ngoài bao tim và màng bụng tăng sinh, viêm dính vào gan, tim, ruột

- Chẩn đoán bệnh Chẩn đoán dựa vào đặc điểm dịch tễ và triệu trứng lâm sàng

Cần chẩn đoán phân biệt với 1 số bệnh:

+ Bệnh tụ huyết trùng gia cầm: thường xảy ra ở gia cầm lớn, và vào những khi thời tiết thay đổi vi khuẩn tác động chủ yếu đến bộ máy hô hấp gây khó thở bại huyết và chết rất nhanh Ngoài ra còn có các bệnh tích đặc trưng là: Xuất huyết lớp mỡ vành tim và cơ tim, gan có những điểm hoại tử nhỏ, xoang ngực, xoang bao tim tích nước vàng Gia cầm chết nhanh sau những tác động mạnh + Bệnh Newcastle: Xác chết gầy, cũng có triệu chứng hắt hơi, sổ mũi nhưng gia cầm còn có triệu chứng thần kinh, đi đứng không vững thức ăn không tiêu Bệnh tích đặc trưng ở đường tiêu hoá: viêm xuất huyết, loét ruột, dạ dày

cơ và dạ dày tuyến

+ Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm: Chỉ xảy ra ở gà đẻ (5 - 12 tháng), gà con không bị bệnh, bệnh cũng có những triệu chứng hô hấp nhưng không có bệnh tích ở buồng trứng, không viên mắt, bệnh rất khó chẩn đoán + Bệnh nấm phổi: Chủ yếu ở gà con, phổi gà bệnh có những u nấm màu vàng xám to nhỏ không đều

- Phòng bệnh:

+ Đối với trứng giống: Nhúng trứng vào dung dịch kháng sinh gồm một trong các thuốc sau: tylosin 2.500 mg/lít nước, tiamulin 1.000 mg/lít nước, gentamycin 2.500 mg/lít nước Trứng nhúng 10 phút trước khi ấp

+ Đối với gà: Vắc xin phòng bệnh: Nobivac.Mg: tiêm dưới da cho gà bố

mẹ từ 35 - 40 ngày tuổi Phòng bệnh dùng tiamulin 1 g/8 lít nước uống 3 ngày/tuần, gà đẻ uống 1 tuần/tháng

- Điều trị: Sử dụng một trong những thuốc sau để điều trị:

+ Tylosin 98 % Liều dùng: 1g/ 2 lít nước hoặc 10 kg P

+ Timicosin 25 % Liều dùng: 1g/ 4 - 5 lít nước hoặc 20 - 25kg P

+ Flor 20 % Liều dùng: 1g/ 2 - 3 lít hoặc 10 - 15kg P

+ Doxy 50 % Liều dùng: 1g/ 5 - 6 lít hoặc 25 - 30kg P

Hoà nước cho uống hoặc trộn cám, dùng liên tục 5 - 7 ngày

Kết hợp: + Bromhexin liều dùng 1 - 2g/ 1 lít nước

+ Anagin liều dùng 1 - 2g/ 1 lít nước

Ngoài ra nếu dùng Tylosin phòng bệnh 1 g/ 4 lít và chữa dùng liều 1 g/ 2 lít nước

Các thuốc khác cũng tốt như Gentamycin, Gentadox, Tetramycin Kết hợp uống B.complex và cải thiện môi trường nuôi gà, giảm mật độ, giữ ấm khi trời lạnh

2.2.2.3 Bệnh cầu trùng gà (Eimeria)

Theo Phạm Sỹ Lăng, Tô Long Thành (2006) [14], bệnh cầu trùng gà là bệnh rất phổ biến và được xem là một trong những bệnh gây tác hại lớn trong chăn nuôi Ở Việt Nam bệnh rất phổ biến trên đàn gà nuôi công nghiệp, bán công nghiệp và kể cả gà thả vườn

- Đặc điểm của bệnh: Bệnh cầu trùng gà là 1 bệnh truyền nhiễm của loài

gà, đặc biệt là gà 2 tháng tuổi do các loại bào tử trùng thuộc giống Emeria gây

ra với đặc điểm là: gà ủ rũ, kém ăn, phân có máu tươi

- Nguyên nhân: Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2014) [11], ở gia cầm

có 5 loại cầu trùng thường gặp đó là:

+ Cầu trùng manh tràng: Emeria tenella

+ Cầu trùng ruột non: Emeria necatris, Emeria maxinra, Emeria acewulian + Cầu trùng ruột già: Emeria bumetis

Cầu trùng sinh sản qua 2 giai đoạn: Sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính Quá trình này vừa xảy ra trong cơ thể gà, vừa xảy ra ngoài môi trường

- Sức đề kháng: Noãn nang cầu trùng có sức đề khánh tương đối cao ở ngoại cảnh, ở điều kiện bình thường nó có thể tồn tại hàng tháng, ánh sáng mặt trời có thể tiêu diệt được noãn nang nhưng rất chậm, noãn nang cầu trùng ít

tiêu diệt trong vài phút, ở nhiệt độ máy ấp cũng có thể tiêu diệt được noãn nang (theo Bạch Mạnh Điều, Phan Lục, 1999 [3])

- Triệu chứng bệnh

Cầu trùng manh tràng: Bệnh hay gặp ở gà con dưới 2 tháng tuổi, triệu chứng nặng hay nhẹ còn phụ thuộc vào số lượng noãn nang mà gà ăn phải Nếu nhiễm bệnh sẽ phát ra nhanh và tỷ lệ chết cao Gà ủ rũ, chậm chạp, lông xù, bỏ

ăn, uống nhiều nước, phân màu đỏ (có máu tươi) hoặc màu sôcôla Mào nhợt