Đây là sáng kiến kinh nghiệm đề tài giáo dục kĩ năng mềm cho học sinh cấp trung học cơ sở,. Sáng kiến được viết theo mẫu mới nhất của Bộ giáo dục. Sáng kiến hữu ích cho các thày cô dùng nộp công nhận các danh hiệu hoặc chắt lọc biện pháp giáo dục bộ môn hiệu quả để thi giáo viên giỏi các cấp.
Trang 1TT Nội dung Trang
PHẦN NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I Thực trạng nội dung cần nghiên cứu
II Nội dung sáng kiến
7 1 Các giải pháp mới đã tiến hành để giải quyết vấn đề 6
8 1.1 Xây dựng kế hoạch quản lí chỉ đạo hoạt động trải nghiệm sáng
tạo phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường
6
9 1 2 Tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức, năng lực tổ chức, ý thức
trách nhiệm cho đội ngũ giáo viên về hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong các nhà trường hiện nay
7
10 1.3 Tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu về hoạt động trải nghiệm
sáng tạo và xây dựng các kỹ năng nền cho học sinh
10
12 1.5 Điều chỉnh kế hoạch sau tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo 21
13 2 Hiệu quả của việc áp dụng đề tài vào thực tiễn 21
IV Kết luận và kiến nghị
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Bối cảnh của sáng kiến
Những năm học gần đây, yêu cầu về việc đổi mới giáo dục học sinh theođịnh hướng phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện của học sinh ngày càng đượccác cấp, các ngành quan tâm, được thực hiện ở tất cả các cấp học và đặc biệt làcấp THCS Việc giáo dục, trang bị cho học sinh những ký năng mềm trong nhàtrường là một nội dung lớn liên quan đến nhiều vấn đề: Từ nhận thức của giáoviên, phụ huynh, học sinh đến các ban ngành của xã hội Nâng cao chất lượnggiáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ về đạo đức và trí tuệ, về thể chất, thẩm mĩ và các
Trang 2kĩ năng mềm phát triển năng lực cá nhân, tính năng động sáng tạo, hình thànhnhân cách con người Việt Nam XHCN, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhânlực cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước là nhiệm vụcủa ngành giáo dục đào tạo nói chung, sự nghiệp giáo dục thành phố Phủ Lý nói riêng.
2 Lý do chọn đề tài
Thực hiện nghị quyết số 29-NQTW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của hộinghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI với nội dung đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục và đào tạo, mục tiêu của giáo dục hiện đại là “tập trungphát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện
và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lốisống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vàothực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.Đặc biệt, thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018; hướng tới việc rènluyện học sinh phát triển phẩm chất năng lực
Như vậy cần tổ chức các hoạt động giáo dục gắn liền với thực tế, thựchành, tức là tăng cường hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh, tạo ra nhữngtình huống khác nhau để học sinh được trải nghiệm, được va chạm với cuộc sống,học sinh từ đó biến những ý tưởng thành hiện thực Trong tiến trình đổi mới ấy,giáo dục kĩ năng mềm cho học sinh là một trong những quan điểm giáo dục đã trởthành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông vàtrong chương trình xây dựng môn học Thực tiễn đã chứng tỏ việc giáo dục kĩnăng mềm trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giảiquyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đốivới học sinh Giáo dục kĩ năng mềm là một trong những quan điểm giáo dụcnhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những người có đầy đủphẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại
Thực hiện các hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp tạo ra những phươngthức học hiệu quả, gắn lý thuyết với vận động, với thao tác vật chất, với đờisống thực giúp học sinh đạt được tri thức và kinh nghiệm, nhưng theo cáchướng tiếp cận không hoàn toàn giống nhau, có tác dụng hỗ trợ tích cực để các
em được phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng, phẩm chất góp phần nângcao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường
Xác định được tầm quan trọng của việc học từ trải nghiệm, đặc biệt đểthực hiện mục tiêu của cấp học đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệpgiáo dục và đào tạo, trường THCS Trần Quốc Toản đã chú trọng công tác tổ
Trang 3chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo từ đó tạo cho học sinh được học tập từthực tiễn giúp các em không những có được kĩ năng sống, năng lực học tập màcòn có những trải nghiệm về cảm xúc, tâm lý, ý chí và nghị lực Qua đó tôi nhậnthấy việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong nhà trường là vôcùng ý nghĩa Qua hơn một năm thực hiện tôi thấy giáo viên và học sinh nhàtrường rất hào hứng và nhiệt tình tham gia, hiệu quả giáo dục tăng lên rõ rệt, vì
vậy tôi lựa chọn đề tài “Rèn kĩ năng mềm cho học sinh THCS Trần Quốc Toản qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo” nhằm nâng cao hiệu quả quản lí hoạt
động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường, xây dựng kế hoạch tổ chức cho các
em học sinh có nhiều thời gian được trải nghiệm thực tế hơn, giúp phát triểnnăng lực và phẩm chất cho các em, trang bị cho các em các kiến thức và kĩ năng
cơ bản, chuẩn bị hành trang cho các em bước vào tương lai, bên cạnh đó tôi sẽlựa chọn những biện pháp hiệu quả, tích lũy kinh nghiệm để chỉ đạo thực hiệntrong chương trình giáo dục phổ thông mới sau này
3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu: Với đề tài này tôi chỉ đi sâu nghiên cứu về việc rèn
kĩ năng mềm cho học sinh tại trường THCS Trần Quốc Toản thông qua các hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo
* Đối tượng nghiên cứu
Những biện pháp quản lí, chỉ đạo các hoạt động trải nghiệm sáng tạo vàcác kĩ năng đạt được của học sinh ở trường THCS Trần Quốc Toản, thành phốPhủ Lý, tỉnh Hà Nam
4 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn, đề xuất các biện pháp quản lí,chỉ đạo các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh ở trường THCS TrầnQuốc Toản, thành phố Phủ Lý, nhằm trang bị cho giáo viên nhà trường có kỹnăng tổ chức hoạt động trải nghiệm đồng thời thúc đẩy học sinh tích cực tham gia
Trang 4hoạt động của trường, lớp, phát triển, nâng cao các tố chất và tiềm năng của bảnthân học sinh, giúp học sinh phát triển toàn diện về kĩ năng sống, năng lực học tập
và thực hành, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường
PHẦN NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu
1 Cơ sở lý luận
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục (HĐGD) thựctiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường trunghọc Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức ngoài giờ học các môn vănhóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học thôngqua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của họcsinh Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các HĐGD có mục đích, có tổ chứcđược thực hiện trong hoặc ngoài nhà trường nhằm phát triển, nâng cao các tốchất và tiềm năng của bản thân học sinh, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, đồngthời quan tâm, chia sẻ tới những người xung quanh Thông qua việc tham giavào các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, học sinh được phát huy vai trò chủ thể,tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân Các em được chủ độngtham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đếnchuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi
và khả năng của bản thân Các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm vàlựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định mình, được tự đánhgiá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè,
… Từ đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các nănglực cần thiết
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo về cơ bản mang tính chất của hoạt độngtập thể trên tinh thần tự chủ, với sự nỗ lực giáo dục nhằm phát triển khả năngsáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể Hoạt động trải nghiệmsáng tạo có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩnăng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: giáo dục đạođức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục nghệthuật, thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giaothông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy, giáo dục phòngchống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội
Nội dung giáo dục của hoạt động trải nghiệm sáng tạo thiết thực và gầngũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúpcác em vận dụng những hiểu biết của mình vào trong thực tiễn cuộc sống một
Trang 5cách dễ dàng, thuận lợi, học sinh tham gia được nhiều hơn và có nhiều khả nănghình thành, phát triển các năng lực Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có khả năngthu hút sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoàinhà trường như: giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụtrách Đội, ban lãnh đạo nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương,Hội khuyến học, Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội cựuchiến binh, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động
xã hội,những người lao động tiêu biểu ở địa phương
Xác định rõ vai trò, chức năng và tầm quan trọng của hoạt động trảinghiệm sáng tạo trong các nhà trường hiện nay, ngành giáo dục và đào tạo đãtriển khai thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các nhà trường thôngqua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, tích hợp liên môn, thực hành, ngoạikhóa, sinh hoạt tập thể, hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức đã học vào giảiquyết các vấn đề nảy sinh trong đời sống thực tiễn, đều là các hình thức giúpngười học được học từ trải nghiệm cuộc sống, trên cơ sở đó đúc rút những kinhnghiệm quản lý, lựa chọn các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạophù hợp với đơn vị mình, đồng thời nâng cao kỹ năng tổ chức của GV, kỹ năngtham gia hoạt động cuả học sinh, làm nền tảng để tổ chức hoạt động trải nghiệmsáng tạo trong chương trình GDPT tổng thể sau này, đáp ứng yêu cầu của đổimới GD nước nhà
2 Cơ sở thực tiễn
Nhận định việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong cáctrường THCS là một hướng đi đúng và cũng là một phần quan trọng trong lộtrình đổi mới căn bản toàn diện giáo dục đào tạo, trong một vài năm gần đây, ởtrường THCS, các hoạt động ngoài giờ lên lớp, thực hành, ngoại khoá, trảinghiệm đều là những phương thức học hiệu quả, gắn với vận động, với thao tácvật chất, với đời sống thực Các hoạt động đó chủ yếu được tổ chức dựa trên cácchủ đề đã được quy định trong chương trình với các hình thức còn chưa phongphú và học sinh thường được chỉ định, phân công tham gia một cách bị động.Giáo viên tổ chức hoạt động cho học sinh nhưng không rõ hoạt động đó sẽhướng tới hình thành những năng lực gì của các em Điều đó không phù hợp vớimột chương trình định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh Đa sốgiáo viên đã thấy rõ vị trí vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhàtrường, song phần vì thời gian dành cho hoạt động còn hạn chế, phần vì hạn hẹpkinh phí, một số GV còn trú trọng chuyên môn, một số chưa tích cực cập nhật sựđổi mới, số khác tích cực tham gia nhưng chưa có kỹ năng tổ chức từ đó dẫn đến
Trang 6GV ngại việc hoặc làm qua loa, hiệu quả hoạt động không cao HS chưa có kỹnăng, cũng chưa được định hướng cụ thể nên còn e dè, thậm chí chưa nhiệt tìnhtham gia các hoạt động tập thể Cha mẹ học sinh chưa thật sự nhận thức về tầmquan trọng của hoạt động trải nghiệm, còn chưa ủng hộ con em tham gia hoạtđộng tâp thể Công tác quản lí, chỉ đạo các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trongcác nhà trường đã được chú trọng Tuy nhiên, đây là một nội dung mới nêntrong quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh vẫn cònlúng túng, chưa khoa học tạo nên nhiều ý kiến trái chiều, băn khoăn về yêu cầu,cách thức tổ chức thực hiện, về khả năng của học sinh vì vậy để việc tổ chứchoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh có hiệu quả, ban lãnh đạo các nhàtrường cần có những biện pháp cụ thể trong quản lý chỉ đạo các hoạt động trảinghiệm sáng tạo
* Thực trạng việc quản lí chỉ đạo các hoạt động trải nghiệm sáng tạo ởtrường THCS Trần Quốc Toản
Nhà trường đã quan tâm chú trọng đổi mới, trước tiên từ đội ngũ giáoviên, đã chú trọng tập huấn nâng cao trình độ và kỹ năng tổ chức các Hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo cho đội ngũ giáo viên, tổ chức thảo luận về các kỹ năng tổchức hoạt động Trải nghiệm sáng tạo, đổi mới hình thức sinh hoạt lớp, hội thảochuyên môn và các hoạt động ngoại khóa chuyên môn, các kỹ năng tổ chức hoạtđộng ngoài giờ học… nhằm trang bị cho GV các phương pháp mới từ đó chủđộng xây dựng kế hoạch, áp dụng các giải pháp mới trong công tác tác giảngdạy và tổ chức các hoạt động giáo dục của mình Đội ngũ giáo viên nhà trường
đa phần là GV trẻ, nhiệt tình trách nhiệm, tích cực áp dụng các phương phápmới trong giảng dạy và giáo dục học sinh, nhưng cũng có một số giáo viênnghiệp vụ sư phạm, kỹ năng sống còn hạn chế, chậm tiếp thu cái mới, kỹ năng
tổ chức còn yếu, nên tổ chức hoạt động cho học sinh chưa thu được hiệu quảgiáo dục cao Về phía học sinh vẫn còn nhiều em nhút nhát, rụt rè khi tham giahoạt động của trường lớp, ngại chia sẻ với thầy cô và bạn bè Một số cha mẹ họcsinh chưa nhận thức rõ tác dụng, tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm sángtạo nên còn chưa quan tâm và ủng hộ các hoạt động của nhà trường Ban lãnhđạo nhà trường đã quan tâm chỉ đạo các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, song ởmột số hoạt động cũng chưa có kế hoạch dài hơi, nội dung cụ thể, đặc biệt chưa
có những đánh giá cụ thể của hoạt động để từ đó động viên, khen thưởng kịpthời, dẫn đến hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo còn hạn chế
II Nội dung sáng kiến
1 Các giải pháp mới đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Trang 71.1 Xây dựng kế hoạch quản lí chỉ đạo hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường
a) Mục tiêu: Xây dựng kế hoạch để hoàn toàn chủ động trong việc quản lýchỉ đạo thực hiện các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường, đồngthời cũng hạn chế đến mức thấp nhất những hoạt động mang tính tự phát, ảnhhưởng đến kế hoạch chung Giúp giáo viên và học sinh xác định được mục tiêucần đạt, biện pháp tiến hành, thời gian và phương thức thực hiện
b) Nội dung và cách thực hiện biện pháp
Bước 1: Trang bị cho cán bộ giáo viên nhà trường những kiến thức cơ bản
về Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường hiện nay, đặc biệt tập huấncho GV 8 bước thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cụ thể Nghiên cứuđặc điểm của từng khối, lớp, xây dựng kế hoạch tổng thể trong năm và kế hoạch
cụ thể của từng hoạt động, giao nhiệm vụ cho giáo viên chủ nhiệm lớp lên kếhoạch cụ thể với lớp mình Thảo luận, đóng góp ý kiến, xây dựng kế hoạch,thống nhất thực hiện kế hoạch đề ra
Bước 2: Chỉ đạo làm điểm, rút kinh nghiệm (có thể chỉ đạo ở một lớp củamột khối)
Bước 3: Chỉ đạo triển khai đại trà việc thực hiện kế hoạch tổ chức Hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo trong toàn trường Trong quá trình chỉ đạo triển khaithực hiện kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo cần phải bám sát kế hoạch đãxây dựng, cần phải giám sát xem trong quá trình thực hiện, GV và học sinh cócần hỗ trợ gì không để kịp thời hỗ trợ và bảo đảm hiệu quả của hoạt động, pháthiện những bất cập cần có sự ghi chép lại để có thể điều chỉnh kế hoạch trongnhững năm tiếp theo
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch Đây là bước quan trọngnhất, vì nó giúp nhà quản lí tổ chức nhìn nhận lại những kết quả đã đạt đượctheo kế hoạch đã đã đặt ra, đồng thời xem xét những nguyên nhân dẫn đến thànhcông hoặc tồn tại hạn chế
1 2 Tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức, năng lực tổ chức, ý thức trách nhiệm cho đội ngũ giáo viên về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các nhà trường hiện nay.
1.2.1 Mục tiêu: Giúp cho CBGV nhận thức được yêu cầu ngày càng caocủa sự nghiệp giáo dục và đào tạo, thấy rõ được vai trò vị trí của hoạt động trảinghiệm sáng tạo trong trường trung học và chương trình giáo dục phổ thôngtổng thể, bồi dưỡng kỹ năng tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho GV,
từ đó tạo tâm lý tự tin cho GV trong tổ chức hoạt động
Trang 81.2.2 Nội dung và cách thức thực hiện:
Tổ chức hội thảo, tập huấn để các văn bản hướng dẫn của ngành, vềnhiệm vụ năm học, về định hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục củaĐảng, để mọi thành viên trong trường đều nắm được trách nhiệm của mình cónhận thức đầy đủ trong việc xác định trách nhiệm của từng cá nhân để đạt mụctiêu giáo dục của nhà trường, đồng thời thông qua tập huấn, hội thảo giáo viênnhận thấy được vị trí, tầm quan trọng của Hoạt động trải nghiệm sáng tạo, đượcbồi dưỡng các kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh,được cung cấp tài liệu, sách báo tham khảo từ đó tạo tâm thế tự tin cho GV Khi
tổ chức HĐ trải nghiệm cho học sinh cần trang bị cho GV nhà trường những kỹnăng tổ chức Hoạt động trải nghiệm sáng tạo cụ thể là:
* Lập kế hoạch thiết kế hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo các bước:
+ Xác định nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo: Công việcnày bao gồm một số việc như: căn cứ nhiệm vụ, mục tiêu và chương trình giáodục, giáo viên cần tiến hành khảo sát nhu cầu, điều kiện tiến hành; xác định rõđối tượng thực hiện; việc hiểu rõ đặc điểm học sinh tham gia giúp giáo viên thiết
kế hoạt động phù hợp đặc điểm lứa tuổi THCS Nhu cầu làm việc nhóm, kỹnăng làm việc nhóm là cần thiết với học sinh THCS
+ Đặt tên cho hoạt động trải nghiệm sáng tạo: Đặt tên cho hoạt động làmột việc làm cần thiết vì tên của hoạt động tự nó đã nói lên được chủ đề, mụctiêu, nội dung, hình thức của hoạt động Tên hoạt động cũng tạo ra được sự hấpdẫn, lôi cuốn, tạo ra được trạng thái tâm lý đầy hứng khởi và tích cực của họcsinh Việc đặt tên cho hoạt động đảm bảo các yêu cầu: rõ ràng, chính xác, ngắngọn; phản ánh được chủ đề và nội dung của hoạt động; tạo được ấn tượng banđầu cho học sinh Ví dụ như: “Nhóm Ước mơ xanh”, “Nhóm Hòa bình thế giới”,
“Nhóm Ánh dương”…
+ Xác định mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo: Mục tiêu củahoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động Các mục tiêu hoạt động cầnđược xác định rõ ràng, cụ thể và phù hợp; phản ánh được các mức độ cao thấpcủa yêu cầu cần đạt về kiến thức, kỹ năng, thái độ và định hướng giá trị Khi xácđịnh mục tiêu phải trả lời các câu hỏi sau: Hoạt động này có thể hình thành chohọc sinh những kiến thức ở mức độ nào? Những kỹ năng nào có thể được hìnhthành ở học sinh và các mức độ đạt được sau khi tham gia hoạt động? Nhữngthái độ, giá trị nào có thể được hình thành hoặc thay đổi ở học sinh sau hoạtđộng? Ví dụ như: Các em học sinh có sự tương tác với nhau trong một nhóm,nhằm thúc đẩy hiệu quả công việc phát triển tiềm năng của tất cả các thành viên
Trang 9+ Xác định nội dung và phương pháp, phương tiện, hình thức của hoạtđộng: Căn cứ vào từng chủ đề, các mục tiêu đã xác định, các điều kiện hoàncảnh cụ thể của lớp, của nhà trường và khả năng của học sinh để xác định cácnội dung phù hợp cho hoạt động Liệt kê đầy đủ các nội dung hoạt động phảithực hiện Từ nội dung, xác định cụ thể phương pháp tiến hành, xác định nhữngphương tiện cần có để tiến hành hoạt động Từ đó lựa chọn hình thức hoạt độngtương ứng Có thể một hoạt động nhưng có nhiều hình thức khác nhau đượcthực hiện đan xen hoặc trong đó có một hình thức nào đó là chủ đạo, còn hìnhthức khác là phụ trợ.
+ Lập kế hoạch: Lập kế hoạch để thực hiện hệ thống mục tiêu, tức là tìmcác nguồn lực và thời gian, không gian,…cần cho việc hoàn thành các mục tiêu.Tính cân đối của kế hoạch đòi hỏi giáo viên phải tìm ra đủ các nguồn lực và điềukiện để thực hiện mỗi mục tiêu Ví dụ như: Người tham gia là học sinh; khônggian trong trường hoặc ngoài trường; thời gian là ngoài giờ lên lớp chính khóa;nguồn lực cần có là nhân lực (giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh, mạnhthường quân, nhà tài trợ,…), vật lực (cơ sở vật chất, trang thiết bị, …), tài lực(kinh phí, tài chính cho hoạt động)
+ Thiết kế chi tiết hoạt động Trải nghiệm sáng tạo:
Bước này cần xác định: Bao nhiêu việc phải thực hiện? Các việc đó là gì?Nội dung của mỗi việc đó ra sao? Tiến trình và thời gian thực hiện các việc đónhư thế nào? Các công việc cụ thể cho các tổ, nhóm, cá nhân? Yêu cầu cần đạtcủa mỗi việc? Ví dụ như: Chủ nhiệm CLB, thành viên CLB, số lần sinh hoạtCLB trong một năm học, những nội dung chính, những chủ đề chính, thời giantiến hành, không gian tổ chức, phương tiện hỗ trợ, mục tiêu cần đạt trong nămhọc, mức độ đạt được về kỹ năng làm việc nhóm qua mỗi lần hoạt động (nghe,nói, diễn đạt, vốn sống, tình cảm, thái độ, sự hiểu biết, …)
+ Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động: Rà soát,kiểm tra lại nội dung và trình tự của các việc, thời gian thực hiện cho từng việc,xem xét tính hợp lý, khả năng thực hiện và kết quả cần đạt được Khi phát hiệnnhững sai sót, bất hợp lý ở khâu nào, bước nào, nội dung nào hoặc việc nào thìkịp thời điều chỉnh Hoàn thiện bản thiết kế chương trình hoạt động và cụ thểhóa chương trình đó bằng văn bản Đó là giáo án tổ chức hoạt động nhóm chohọc sinh lớp chủ nhiệm
+ Lưu trữ kết quả hoạt động vào hồ sơ của học sinh: Thông qua lưu trữ hồ
sơ để biết và nắm chắc năng lực hoạt động tập thể của các em học sinh Từ đó,
Trang 10giáo viên có phương pháp giáo dục phù hợp với từng HS, giúp các em hìnhthành kỹ năng hoạt động nhóm thông qua hoạt động Trải nghiệm sáng tạo.
* Trang bị cho GV các hình thức tổ chức trải nghiệm sáng tạo trong nhàtrường đảm bảo mục tiêu của cấp học đề ra theo chương trình hiện hiện hành vàtheo định hướng đổi mới:
- Một số hình thức tổ chức hoạt động giáo dục trong chương trình hiện hành+ Giáo dục thông qua các sinh hoạt tập thể lớp, trường và các sinh hoạttheo chủ đề, sinh hoạt tập thể toàn trường gồm: chào cờ đầu tuần, mít tinh trongcác ngày lễ, các ngày kỉ niệm , các hội thi, hội thao , cắm trại, các cuộc giaolưu tập thể, các phong trào thi đua toàn trường vv Sinh hoạt tập thể lớp: sinhhoạt lớp theo chủ đề (theo chương trình của nhà trường và lớp), sinh hoạt lớphàng tuần, các hoạt động chung của tập thể lớp (thăm quan, thi đua học tập giữacác tổ học sinh )
+ Giáo dục thông qua các hoạt động đoàn thể và hoạt động chính trị – xãhội: Các hoạt động Đoàn, Đội TNTP Hồ Chí Minh (theo Chương trình hoạtđộng của Đoàn TNCS, Hội đồng Đội cấp trên): đại hội Đoàn các cấp, các phongtrào của Đoàn, Các hoạt động tập thể có tính chính trị - xã hội: Phong trào “Đền
ơn, đáp nghĩa”, tìm hiểu lịch sử về Đảng, Đoàn, Đội và các anh hùng dân tộc + Giáo dục thông qua các hoạt động văn hoá - thể thao và vui chơi: Cáchội thao, hội thi (Hội khoẻ Phù Đổng), các cuộc thi văn hoá- văn nghệ của họcsinh (thi “Nét đẹp đội viên”, “Tiếng hát Hoa phượng đỏ” )
- Các hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo: Theo định hướng chươngtrình GD phổ thông mới, hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức dướinhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn,sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạtđộng nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể,lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ, múa hát, tiểu phẩm, ), thể dục thểthao, tổ chức các ngày hội, Mỗi một hình thức hoạt động trên đều chứa đựngcác nội dung giáo dục theo chủ đề nhất định Nhờ các hình thức tổ chức đa dạng,phong phú mà việc giáo dục học sinh được thực hiện một cách tự nhiên, sinhđộng, nhẹ nhàng, hấp dẫn, không gò bó và khuôn mẫu, phù hợp với đặc điểmtâm sinh lý cũng như nhu cầu, nguyện vọng của học sinh Trong quá trình thiết
kế, tổ chức thực hiện và đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo, cả giáo viênlẫn học sinh đều có cơ hội thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình,làm tăng thêm tính hấp dẫn, độc đáo của các hình thức tổ chức hoạt động Trongđiều kiện thực tại và chương trình hiện hành, GV căn cứ vào kế hoạch của nhà
Trang 11trường có thể lựa chọn những hình thức mới vừa phù hợp với điều kiện thực tếcủa nhà trường vừa đáp ứng được nguyện vọng học tập của học sinh vẫn đảmbảo chương trình mà lại đạt được kết quả giáo dục theo định hướng phát triểntoàn diện phẩm chất năng lực học sinh.
1.3 Tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu về hoạt động trải nghiệm sáng tạo và xây dựng các kỹ năng mềm cho học sinh
1.3.1 Mục tiêu
Giúp học sinh tìm hiểu về mục đích, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệmsáng tạo từ đó học sinh biết lựa chọn cách thức tổ chức phù hợp với nội dung đãchọn, đồng thời trang bị cho các em những kỹ năng sống, kỹ năng xã hội cần thiết
để học sinh có năng lực giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn đặt ra trong quá trình
tổ chức hoạt động
1.3.2 Nội dung và biện pháp thực hiện:
Ngay từ đầu năm học, ngoài việc hướng dẫn học sinh xây dựng nội quycủa lớp, của trường, các kỹ năng cơ bản: tổ chức, làm việc nhóm, ghi chép vv…Giáo viên cần giới thiệu, hướng dẫn cho học sinh hiểu về mục đích, các hìnhthức, cách tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo Thông qua đó, học sinh cảlớp biết lựa chọn hình thức tổ chức phù hợp với nội dung; nắm được các bước
cơ bản cần thực hiện, trách nhiệm của từng cá nhân khi tham gia hoạt động trảinghiệm sáng tạo Khi tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo đòi hỏi học sinhphải huy động kiến thức, kĩ năng, các phẩm chất năng lực tổng hợp để giải quyếtnhiệm vụ thực tiễn Có nhiệm vụ của cá nhân, có nhiệm vụ đòi hỏi phải có sựhợp sức của cả nhóm Các em phải bàn bạc, trao đổi, thống nhất, ra quyết định
Do vậy điều quan trọng với mỗi giáo viên là phải hướng dẫn các em các kĩ năngnhư: kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng lắng nghe và phản hồi tích cực, kĩ năng ghichép, thu thập xử lí thông tin, kĩ năng ra quyết định Những kỹ năng đó sẽ giúpcác em giải quyết tốt các yêu cầu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo Tạo cơ hộicho tất cả học sinh tham gia vào cả quá trình của hoạt động trải nghiệm sáng tạo.Hoạt động trải nghiệm sáng tạo về cơ bản mang tính chất của hoạt động tập thểtrên tinh thần tự chủ nhằm phát triển khả năng sáng tạo và cá tính riêng của mỗi
cá nhân trong tập thể
Thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo hình thành những năng lực, kỹnăng sống, phẩm chất tốt đẹp của học sinh Chính vì thế, để tổ chức Hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo, mỗi giáo viên phải giúp đỡ, hỗ trợ các em thực hiện đầy đủcác bước cơ bản sau:
Bước 1 Xây dựng ý tưởng;
Trang 12Bước 2 Xây dựng kế hoạch;
Bước 3 Công tác chuẩn bị;
Bước 4 Tổ chức thực hiện;
Bước 5 Đánh giá kết quả thực hiện
Việc các em được tham gia đầy đủ vào từng bước sẽ giúp hình thành và rènluyện các phẩm chất năng lực cần thiết: năng lực tổ chức, năng lực giao tiếp, tựgiải quyết vấn đề vv…, từ đó rèn kĩ năng sống và các kĩ năng mềm mà hiện naynhiều học sinh đang thiếu Do đó giáo viên không nên coi nhẹ một bước nào
* Bước 1: Giúp học sinh xây dựng ý tưởng:
Ví dụ: Kết thúc hoạt động tháng 2, chuẩn bị cho hoạt động của tháng 3,giáo viên có thể gợi ý nhiều cách để học sinh xây dựng ý tưởng như sau:
+ Theo các em, tháng 3 có ngày lễ nào lớn nhất? (26/3)
Vậy các em có suy nghĩ gì về ngày đó?
Học sinh sẽ trả lời nhiều ý khác nhau Trên cơ sở đó, giáo viên sẽ hướngcho học sinh thực hiện một hoạt động có ý nghĩa để chào mừng ngày thành lậpĐoàn TNCS Hồ Chí Minh 26/3
* Bước 2: Học sinh phải định hình những công việc cần làm là gì? Tổchức ở đâu? Những ai thực hiện? Cần có sự giúp đỡ của ai ở trong hoặc ngoàinhà trường? Cần những gì về cơ sở vật chất, thiết bị, đồ dùng… để thực hiện?
Lúc này, vai trò của cán bộ lớp được phát huy Các em vừa là người thuthập và xử lý thông tin, phân tích tình hình và tổ chức lớp để bàn bạc đi đếnthống nhất nội dung công việc cần làm… Tùy theo các em có thể viết trong vởtheo trình tự về nội dung, hình thức, công tác chuẩn bị, thời gian, địa điểm, đốitượng tham gia,… hoặc các em xây dựng bằng sơ đồ, bảng biểu,… Như vậy,ngay từ hoạt động này, các em được bộc lộ nhiều khả năng: Ngôn ngữ, giao tiếp,phân tích, phán đoán, lắng nghe, cách trình bày, tổng hợp, tính toán… Đó là cáiđích mà giáo viên đang rất cần ở các em Vì thế phát huy vai trò của học sinh từbước 2 là quan trọng để các em làm tốt các bước tiếp theo
* Bước 3 Trong quá trình học sinh thực hiện bước này, giáo viên cần theodõi, giúp đỡ học sinh việc chuẩn bị thực sự phải an toàn về mọi mặt: Sức khỏe,tác phong, lời nói, ăn mặc, đồ dùng, dụng cụ, phục vụ cho hoạt động Đặc biệtgiáo viên có thể tập huấn, hướng dẫn cho các em các kĩ năng tối thiểu cần thiết:cách ghi chép, phỏng vấn hoặc dự đoán tình huống nảy sinh khi thực hiện, cáchgiải quyết…
* Bước 4 Học sinh tiến hành thực hiện công việc Trong quá trình các emthực hiện, giáo viên cần giúp đỡ và theo dõi GV cần quan tâm đến những tình
Trang 13huống nảy sinh và sự sáng tạo trong cách giải quyết của các em Điều này giúpgiáo viên có thể đánh giá đúng những phẩm chất năng lực của các em
* Bước 5 Đây là bước cuối cùng của hoạt động, học sinh tự đánh giá lạiquá trình hoạt động Cán bộ duy trì trực tiếp hoặc học sinh tự viết ra giấy, sau đócán bộ lớp tổng hợp lại các ý kiến Nội dung đánh giá phải được tổng hợp lại từviệc xây dựng ý tưởng đến tất cả các bước tổ chức thực hiện; kết quả công việc
và ý nghĩa của nó; những bài học kinh nghiệm về mọi mặt; những sáng kiến mớinào có thể áp dụng trên lớp học hoặc hoạt động ngoài lớp học tiếp theo,…Thôngqua đây, giúp học sinh sẽ có khả năng tư duy sâu hơn; việc giao tiếp được mạnhdạn, tự tin; ý thức trách nhiệm của các em được bộc lộ
Một số hình ảnh tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trường THCS Trần Quốc Toản
- Thường xuyên tổ chức các trò chơi dân gian kỉ niệm các ngày lễ 22/12;26/3, giúp rèn tính nhanh, tính chính xác, tinh thần đoàn kết trong tập thể chohọc sinh