TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN VEN BIỂN PHÍA ĐÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN VEN BIỂN đã trở thành mối quan tâm cho các nhà quản lý trong lĩnh vực kiến trúc đô thị.. Hình 1.7 Một góc không gian xanh của thành phố Canberra 11Hình

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

NGUYỄN PHÚ DŨNG

TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN VEN BIỂN PHÍA ĐÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

Đà Nẵng – Năm 2018

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA -

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả

nêu trong luận văn là trung thực và chƣa đƣợc công bố trong các công trình khác

HỌC VIÊN THỰC HIỆN

Nguyễn Phú Dũng

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Quý Thầy cô Khoa đào tạo Sau đại học, Khoa Kiến trúc trường Đại học Bách Khoa Đà Nẵng, chuyên gia trong các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, cảnh quan, là những người giúp đỡ tận tình cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu

Đặc biệt, tôi chân thành cảm ơn TS.KTS Tô Văn Hùng đã hết lòng giúp đỡ và tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận văn

Dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện, song chắc chắn rằng luận văn

sẽ không thể tránh khỏi thiếu sót Rất mong nhận được sự góp ý, chỉ dẫn của Quý thầy

cô

Xin chân thành cám ơn

TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN VEN BIỂN

đã trở thành mối quan tâm cho các nhà quản lý trong lĩnh vực kiến trúc đô thị Trước thực trạng nêu trên, cần có một giải pháp tổ chức không gian, quản lý và khai thác toàn diện, phát huy lợi thế về điều kiện tự nhiên phát triển kinh tế, gìn giữ môi trường, hài hòa lợi ích cộng đồng và tạo dựng giá trị đặc trưng cho hình ảnh thành phố biển

Từ Khóa:

Kiến trúc cảnh quan, không gian cảnh quan ven biển

ARCHITECTURAL ARCHITECTURE ORGANIZATION OF

EAST SEA COUNTRY LINEDA NANG CITY

Name: Nguyen Phu Dung Major: Architecture Course: CH K34 Danang University of Science and Technology Summary:

Da Nang is known to be an important center of political, socio-cultural economy of the Central Highlands region The diversity of natural conditions

of the mountain - river - sea has brought to the city an important advantage in the organization of landscape architecture space In fact, planning and exploitation of coastal roads, especially the eastern coastal route, has become a concern for managers in the field of urban architecture Facing the above situation, there should be a solution of spatial organization, comprehensive management and exploitation, bringing into full play the advantages of natural conditions for economic development, environmental preservation, harmonization of community interests and create a characteristic value for the coastal city image

Key words:

Landscape architecture, coastal landscape space

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

3 Đối tượng và nội dung nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN VEN BIỂN TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 4

1.1 Tổng quan về lý thuyết 4

1.1.1 Một số khái niệm về kiến trúc cảnh quan (KTCQ) 4

1.1.2.Vai trò và giới hạn của tổ chức kiến trúc cảnh quan ven biển 5

1.1.3 Các nguyên tắc cơ bản khi tổ chức kiến trúc cảnh quan ven biển 6

1.2 Tổng quan về thực tiễn tổ chức KTCQ ven biển 7

1.2.1 Tổ chức KTCQ trong thực tiễn xây dựng đô thị trên thế giới 7

1.2.2 Tổ chức kiến trúc cảnh quan ven biển một số thành phố tại Việt Nam 16

1.2.3 Tổng kết bài học kinh nghiệm 20

1.3 Tổng quan về tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan thành phố Đà Nẵng 21

1.3.1 Khai thác đặc trưng tự nhiên tổ chức kiến trúc cảnh quan thành phố 22

1.3.2 Tổ chức kiến trúc cảnh quan tuyến ven biển Đông Thành phố Đà Nẵng 25

Kết luận chương 1 28

Chương 2 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN ĐƯỜNG VEN BIỂN PHÍA ĐÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 29

2.1 Cơ sở lý thuyết 29

2.1.1 Lý thuyết về cảm thụ cảnh quan 29

2.1.2 Cơ sở tạo hình cảnh quan 32

2.1.3 Lý thuyết về phát triển bền vững 36

2.2 Cơ sở thực tiễn 36

2.2.1 Đặc điểm tự nhiên 36

2.2.2 Đặc điểm văn hóa, kinh tế - xã hội 39

2.2.3 Cơ sở về mặt pháp lý 42

2.2.4 Những định hướng phát triển chung phát triển thành phố Đà Nẵng 45

Kết luận chương 2 53

Chương 3 CÁC GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN ĐƯỜNG VEN BIỂN PHÍA ĐÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 54

3.1 Định hướng tổ chức kiến trúc cảnh quan tuyến đường ven biển phía Đông thành phố Đà Nẵng 54

3.1.1 Nguyên tắc chung và yêu cầu tổ chức kiến trúc cảnh quan 54

3.1.2 Đề xuất tiêu chí thiết kế KTCQ tuyến đường ven biển phía Đông 57

3.1.3 Giải pháp quy hoạch tuyến đường ven biển phía Đông 58

3.1.4 Đề xuất giải pháp tổ chức không gian cảnh quan dọc tuyến đường resort 5 sao 58

3.1.5 Đề xuất giải pháp tổ chức không gian KTCQ 59

3.1.5 Đề xuất giải pháp tổ chức không gian cảnh quan cho khu khách sạn, hoạt động thương mại, dịch vụ 63

3.1.6 Đề xuất giải pháp tổ chức các hoạt động giao thông 64

3.2 Đề xuất giải pháp tổ chức thiết kế kiến trúc cảnh quan tuyến ven biển phía Đông thành phố Đà nẵng 65

3.2.1 Xác định không gian tổ chức thiết kế kiến trúc cảnh quan 65

3.2.2 Đề xuất tổ chức hình thái không gian một số tuyến ven biển điển hình 66

3.2.3 Đề xuất giải pháp thiết kế nâng cao cảm nhận không gian cảnh quan đô thị Đà Nẵng 66

3.2.4 Đề xuất tổ chức hình thức kiến trúc 70

3.2.5 Đề xuất tổ chức không gian cây xanh công cộng 72

3.2.6 Đề xuất tổ chức nghệ thuật công cộng 72

3.2.7 Đề xuất tổ chức tiện nghi không gian đường phố 73

3.2.8 Đề xuất tổ chức chiếu sáng 73

Kết luận chương 3 75

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (BẢN SAO)

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

- HLST: Hành lang sinh thái

Hình 1.7 Một góc không gian xanh của thành phố Canberra 11Hình 1.8 Hồ nước tuyệt đẹp ở thành phố Canberra 11

Hình 1.13 Công trình đường đi bộ mới tại giao lộ Pathumwan 15Hình 1.14 Đường Trần Phú- Nha Trang: giao thông chính ven biển 16Hình 1.15 Các hoạt động đa dạng của người dân trên bãi biển 16Hình 1.16 Công viên kết hợp nhiều yếu tố chức năng 17

Hình 1.18 Công viên kết hợp khu dịch vụ ven biển 18Hình 1.19 Đại lộ ven biển lùi sâu nhường cho không gian xanh 18Hình 1.20 Bãi Trước - trung tâm thành phố Vũng Tàu 19Hình 1.21 Kiến trúc khai thác địa hình tự nhiên 19Hình 1.22 Khu vực bãi tắm chưa quan tâm đến thẩm mỹ 19Hình 1.23 Nhà hàng trước biển chia cắt cảnh quan biển 26

Số hiệu Tên hình Trang

Hình 2.3 Quy hoạch phân khu phía Đông và bán đảo Sơn Trà 45

Hình 2.5 Vịnh Đà Nẵng nhìn từ Bán đảo Sơn Trà 46

Hình 2.7 Số lượng khách du lịch trong nước và quốc tế 51

cơ bản đáp ứng được mục tiêu đề ra, thu hút đông đảo nhà đầu tư tìm đến, tạo ra hệ thống hạ tầng du lịch đa dạng và mang lại giá trị gia tăng cho nền kinh tế thành phố Nhưng xét về góc độ cảnh quan, việc phát triển đô thị trên dựa trên cơ sở của phân khu chức năng, quản lý trên diện rộng đã dẫn đến tình trạng thiếu tính hệ thống, thiếu liên kết hài hòa giữa các yếu tố tự nhiên, yếu tố nhân tạo và các hoạt động của đô thị dựa trên mối quan hệ tương hỗ, phát triển kinh tế đô thị, bảo vệ môi trường và tạo lập bản sắc khu vực

Thực tế cho thấy, quy hoạch và khai thác tuyến đường ven biển phía Đông thành phố đã trở thành mối quan tâm cho các nhà quản lý, là bài học cho các nhà chuyên môn trong lĩnh vực kiến trúc đô thị Nơi đây đã trở thành khu vực có mật độ dịch vụ tập trung cao, thu hút đông đảo khách du lịch trong và ngoài nước, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển đô thị Đà Nẵng, phát triển kinh tế trong những năm gần đây Tuy vậy, tuyến đường ven biển này khi hình thành đã làm mất đi một lượng lớn vùng đệm cây xanh chắn gió bão, bố cục không gian đơn điệu, chưa phát huy hết các yếu tố gợi mở của biển Tốc độ phát triển thiếu kiểm soát đã để lại nhiều hệ lụy lâu dài: ô nhiễm môi trường biển, xử lý chất thải sinh hoạt, ùn tắc giao thông, xung đột lợi ích giữa nhà đầu tư và công đồng dân cư Kiến trúc cảnh quan ( KTCQ) của các tuyến ven biển tại Đà Nẵng vẫn còn dang dở, chưa hoàn thiện rõ nét, hiện đang trong tình trạng xuống cấp, nếu không nâng cấp và hoàn thiện thì giá trị của tuyến đường sẽ không đạt được như mục tiêu đề ra

Trước thực trạng nên trên, cần có một giải pháp tổ chức không gian, quản lý và khai thác toàn diện, phát huy lợi thế về điều kiện tự nhiên phát triển kinh tế, gìn giữ môi trường, hài hòa lợi ích cộng đồng và tạo dựng giá trị đặc trưng cho hình ảnh thành

phố biển Do đó đề tài: “Tổ chức kiến trúc cảnh quan tuyến ven biển phía Đông thành

phố Đà Nẵng” là cấp thiết và mang tính thời sự cao

Đề tài có một ý nghĩa to lớn, không những góp phần nâng cao hiệu quả phát triển kinh

tế xã hội, nâng cao chất lượng không gian, đảm bảo sự công bằng về quyền lợi của người dân, tạo nên giá trị đặc trưng cho kiến trúc cảnh quan ven Biển Đông Đà Nẵng

mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, phát triển bền vững đô thị Đà Nẵng trong tương lai

2 Mục đích, mục tiêu nghiên cứu:

Mục đích: Nhằm phát triển bền vững không gian KTCQ tuyến ven Biển phía

của cộng đồng trong khai thác tài nguyên biển theo đúng quy định pháp luật

- Kết quả nghiên cứu làm cơ sở xây dựng quy chế quản lý kiến trúc cảnh quan ven biển, hoàn chỉnh hệ thống các văn bản pháp quy, lập quy hoạch xây dựng cũng như quản lý hoạt động xây dựng các dự án ven biển

3 Đối tượng và nội dung nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu : Kiến trúc cảnh quan tuyến ven biển phía Đông thành phố Đà Nẵng

Nội dung nghiên cứu:

- Phân tích đánh giá hiện trạng KTCQ Đà Nẵng nói chung và KTCQ tuyến đường ven Biển phía Đông thành phố nói riêng, tập trung phân tích những bất cập, tồn tại ảnh hưởng lâu dài đến mục tiêu phát triển bền vững của thành phố: kinh tế, văn hóa, môi trường

- Tiếp cận hệ thống lý thuyết tiến tiến về KTCQ trong và ngoài nước

- Tìm hiểu kinh nghiệm ở Việt Nam và trên thế giới về tổ chức KTCQ ven biển

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức KTCQ tuyến đường ven biển

- Đề xuất giải pháp tổ chức KTCQ: hình thái không gian, quy hoạch chức năng cảnh quan, khoanh vùng và bảo tồn giá trị văn hóa đặc trưng vùng biển, tổ chức không

gian mở, giải pháp thiết kế các thành phần của KTCQ

4 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp tiếp cận cảnh quan dọc tuyến đường, nghiên cứu tổng hợp mối quan hệ giữa cảnh quan tự nhiên, cảnh quan nhân tạo, và cảnh quan hoạt động của con người Đồng thời, tác giả dùng phương pháp:

- Thời gian: đề tài chỉ tập trung nghiên cứu trong giai đoạn từ nay đến năm

2030 tầm nhìn 2050, phù hợp với thời kỳ quy hoạch thành phố Đà Nẵng

- Giới hạn không gian: nghiên cứu đoạn đường từ Bán đảo Sơn Trà đến giáp ranh Điện Ngọc-Tỉnh Quảng Nam

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TỔ CHỨC KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TUYẾN VEN

BIỂN TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

1.1 Tổng quan về lý thuyết

1.1.1 Một số khái niệm về kiến trúc cảnh quan (KTCQ)

- Cảnh quan: theo các nhà địa lý, cảnh quan (landscape) là bộ phận của bề mặt

trái đất, có những đặc điểm riêng về địa hình, khí hậu, thuỷ văn, đất đai, động thực vật v.v và phong cảnh (paysage) là những cảnh thiên nhiên bày ra trước mắt

- Kiến trúc cảnh quan (KTCQ): theo PGS-TS Hàn Tất Ngạn, KTCQ là môn

khoa học tổng hợp, liên quan đến nhiều lĩnh vực chuyên ngành khác nhau (quy hoạch không gian, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc công trình, điêu khắc, hội họa ) nhằm giải quyết những vấn đề tổ chức môi trường nghỉ ngơi - giải trí, thiết lập và cải thiện môi sinh, bảo vệ môi trường, tổ chức nghệ thuật kiến trúc

- Cảnh quan đô thị: là hình thức thị giác của các loại hình thái vật chất do môi

trường đô thị và sinh hoạt đô thị cùng góp phần hình thành, là những hình ảnh thu được sau khi cảm nhận của người quan sát, thuộc về phạm trù nghiên cứu cái đẹp của

đô thị Cảnh quan đô thị bao gồm:

+ Cảnh quan thiên nhiên: là những cảnh quan chỉ bao gồm những yếu tố tự

nhiên, là trạng thái vốn có của tự nhiên và chưa bị biến đổi do tác động của con người Hầu hết các cảnh quan tự nhiên đều hài hòa và thống nhất giữa các thành phần, các yếu tố tạo nên cảnh quan đó Cảnh quan thiên nhiên bao gồm: địa hình, mặt nước, cây xanh, động thực vật

+ Cảnh quan nhân tạo: là cảnh quan được hình thành do hệ quả của sự tác động

của con người làm biến dạng cảnh quan thiên nhiên, bao gồm kiến trúc mới và cũ, đường viền đô thị hình thành bởi các quần thể kiến trúc, các không gian công cộng và các tác phẩm nghệ thuật trong môi trường đô thị

+ Cảnh quan hoạt động: phản ánh cuộc sống hằng ngày của người dân đô thị,

thông qua nội dung sử dụng lối sống, phong tục tập quán của địa phương Cảnh quan hoạt động mang lại cho con người những ấn tượng sâu sắc, có sức hấp dẫn làm tăng thêm giá cảnh quan đô thị, chẳng hạn phong tục tập quán đặc biệt, các hoạt động diễu hành, những sinh hoạt lễ hội mang đậm nét đặc trưng văn hóa địa phương Việc tổ chức tổng hợp và vận dụng một cách hợp lý ba loại cảnh quan nói trên có ý nghĩa quan trọng trong thiết kế đô thị quyết định chất lượng hình ảnh đô thị và môi trường đô thị

- Cảm nhận cảnh quan đô thị: bao gồm các yếu tố: khách quan, môi trường vật

thể của cảnh quan đô thị (tự nhiên và nhân tạo), nội dung sử dụng và yếu tố chủ quan

về thụ cảm cảnh quan của người quan sát thông qua quá trình sử dụng Như vậy, cảnh vật là vật liệu cơ bản tạo nên các hình thức cảnh quan Các cảnh vật khác nhau thông qua ý đồ thiết kế, bố cục với nội dung sử dụng khác nhau, từ đó hình thành các cảnh quan đô thị khác nhau Thụ cảm cảnh vật là sự phản ánh cảm giác của con người đối với cảnh quan đô thị mang tính chủ quan Cảnh vật trong đô thị là điều kiện khách quan của cảnh quan đô thị, còn con người trong quá trình thưởng ngoạn cảnh quan của

đô thị, thì thời gian, địa điểm và nhu cầu cá nhân của người thưởng ngoạn lại là điều kiện chủ quan của cảnh quan đô thị

1.1.2.Vai trò và giới hạn của tổ chức kiến trúc cảnh quan ven biển

Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan thường lấy bối cảnh biển và các hệ thống cảnh quan tự nhiên cạnh biển làm cơ sở để phát triển ý tưởng kiến trúc, quy hoạch Biển đi liền với các yếu tố cảnh quan khác để tạo nên nét đặc trưng cho không gian kiến trúc cảnh quan

Một thiết kế cảnh quan ven biển tốt có thể mang lại những lợi ích cho cộng đồng dân cư Nó có thể cải thiện môi trường khu vực bờ biển và vùng nội đô, xây dựng một hình ảnh tốt đẹp cho đô thị, gia tăng lợi nhuận, cung cấp nhiều cơ hội việc làm và thu hút vốn đầu tư

Phần lớn các xã hội thời cổ đại đều phát triển tại các khu vực ven bờ biển Biển

là một thành trì tự nhiên chống giặc ngoại xâm hữu hiệu Là địa điểm sinh sống của bộ phận dân cư đông đúc, biển cung cấp nguồn thức ăn, là đầu mối giao thông thuận tiện

để giao thương buôn bán Mặc dù trước đó các đô thị biển phát triển rất thịnh vượng, nền văn minh công nghiệp đã làm bờ biển trở nên xuống cấp, nguồn nước bị ô nhiễm

và hệ sinh thái bị tàn phá Bảo vệ và phát triển cảnh quan khu vực ven biển đang là vấn đề lớn trong bối cảnh toàn cầu hoá và đô thị hoá

Trên phạm vi toàn cầu, phát triển theo hướng sinh thái và bền vững từ lâu đã trở thành mục đích của phát triển đô thị nói chung, trong đó có đô thị biển Mối quan hệ tương hỗ giữa cộng đồng với biển là một phần của bản sắc và văn minh đô thị, là thước đo đánh giá trình độ phát triển của đô thị

Khu vực ven biển bao gồm khu vực ranh giới của đất liền và cả phần phần ranh giới mặt nước tiếp xúc với đất liền Đó là khu vực có mật độ các yếu tố vật thể rất cao

và là nơi tập trung các hoạt động của con người Có thể tưởng tượng khu vực này như một vành đai dọc theo bờ biển Ranh giới phần ven biển được xác định khác nhau tuỳ theo từng khu vực, bởi vì chúng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như lịch sử, văn hoá, quy

hoạch đô thị, phát triển kinh tế và khí hậu Theo một số nhà địa lý cảnh quan, khu vực này thông thường mở rộng từ 30m ÷ 8km dọc theo suốt bề dài bờ biển Theo quan điểm của tác giả, khu vực này có thể được xác định trong quan niệm của người dân sống trong đô thị, bởi vì họ mới chính là người sử dụng chúng Theo nghiên cứu khảo sát, một giới hạn thông thường cho cảnh quan bờ biển là từ 200m ÷ 300m

1.1.3 Các nguyên tắc cơ bản khi tổ chức kiến trúc cảnh quan ven biển

- Phù hợp với quy hoạch chung của đô thị: tổ chức giao thông khu vực hợp lý,

đảm bảo kết nối thuận tiện với giao thông của nội thị

- Phát triển bền vững: hay nói cách khác là tổ chức một thành phố sống tốt

(livable city) được xem xét trên 4 khía cạnh:

+ Khía cạnh sinh học: giữ sự cân bằng hệ sinh thái của hệ động vật, thực vật,

mặt đất và mặt nước là vấn đề chính của quy hoạch đô thị

+ Khía cạnh kinh tế: ô nhiễm có thể là hậu quả của phát triển kinh tế, ví dụ việc

tập trung dân cư đông đúc trong một khu vực chật hẹp, hay tập trung các xí nghiệp công nghiệp gây ô nhiễm nguồn nước Đôi khi tái cơ cấu nền kinh tế vi mô là cần thiết, như tạo ra một khu vực phát triển dựa vào nhiều tiềm năng hơn: khai thác dịch

vụ lưu trú, khai thác văn hoá địa phương và các thắng cảnh

+ Khía cạnh xã hội: ô nhiễm và mất cân bằng sinh thái có nguyên do chính và

trực tiếp là con người, hệ quả của sự nghèo khó và thiếu chỗ ở, dân trí thấp Cung cấp việc làm, chỗ ở tươm tất vừa với túi tiền được xem là tiền đề căn bản cho phát triển bền vững

+ Khía cạnh kỹ thuật: ngày nay một số vấn đề của quy hoạch có thể được giải

quyết tối ưu dựa vào công nghệ như giao thông, năng lượng và kỹ thuật xây dựng Thiết kế cảnh quan nhờ thế có thể được hệ thống hoá và khoa học hơn

- Đa dạng: có hàm nghĩa nhiều mặt, đa dạng về mặt chức năng, đa dạng về

không gian, đa dạng về các tầng lớp cư dân Khu vực ven biển thường là khu vực yêu thích đối với nhiều người, tuy nhiên nó cũng có hạn chế cho một số người chẳng hạn người già và trẻ em Nó cần được thiết kế cho mọi lứa tuổi, mọi thành phần, vì thế cần

có các chức năng hỗn hợp

- Kết hợp giữa yếu tố truyền thống và hiện đại: có 2 cách tiếp cận vấn đề này:

sử dụng các chi tiết truyền thống trong một quy hoạch hiện đại, hoặc sử dụng các chi tiết hiện đại trong một quy hoạch theo kiểu truyền thống

- Sử dụng yếu tố mặt nước trong thiết kế KTCQ: Con người sinh ra vốn đã thích

mặt nước Đã có nhiều bài học sai lầm trong quy hoạch khi thiết kế các bờ biển quá

cao và quá dày ngăn cản con người tiếp cận với mặt nước Quy hoạch cảnh quan các

khu vực ven biển cần đưa con người đến càng gần với biển càng tốt

1.2 Tổng quan về thực tiễn tổ chức KTCQ ven biển

1.2.1 Tổ chức KTCQ trong thực tiễn xây dựng đô thị trên thế giới

Từ những kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực KTCQ của một số nước: Thái Lan, Malaysia, Singarpore, Indonesia, Hồng Kông, Macao, Trung Quốc, Nhật Bản, Hà Lan, Australia…tác giả có thể đúc kết cơ sở tạo nên giá trị của không gian KTCQ đô thị cơ bản như sau:

a Khai thác yếu tố mặt nước và địa hình

Đất nước Hà Lan vốn nổi tiếng với con kênh đào đi ngang qua thành phố Đối

với các du khách, chuyến đi thuyền ngoạn cảnh dọc kênh là một kỷ niệm khó quên, sau khi được tắm mình dưới nắng trên mui thuyền, nhâm nhi ly vang đỏ với món pho mát Hà Lan Tại xứ sở địa hình đô thị thấp hơn mực nước biển này, người ta không chỉ khai thác cảnh quan các con sông và kênh đào, mà còn chủ động đưa chúng vào trong khu ở Trong những khu ở, người ta đào những ao mương nhỏ điều hòa và tổ chức chúng như một tiểu thiên nhiên có điều tiết Khi có mưa, nước mặt được thu vào lưu giữ tại đây Ngoài ra, chính hệ thống ao mương này góp phần ngăn ngập lụt cho đô thị Cũng thuộc tỉnh South Holland, thành phố Leiden - một trong những trung tâm lớn nhất có từ thế kỷ 17, nổi tiếng không chỉ bởi có ngôi trường đại học Leiden lâu đời nhất Hà Lan, không chỉ bởi là quê hương của danh họa Rembrandt van Rijn mà còn bởi bờ kênh hợp từ hai nhánh con sông Rhine xanh mướt, êm đềm chảy theo năm tháng Hàng năm, Leiden tổ chức lễ hội thường niên vào ngày 3/10 nhằm kỷ niệm kết

thúc cuộc bao vây của thực dân Tây Ban Nha năm 1574.( Hình 1.1)

Hình 1.1 Kênh Leiden

Vrijthof là quảng trường nổi tiếng, lừng danh vào hàng bậc nhất của Maastricht, một trong những thành phố cổ xưa nhất, là nơi các tín đồ Công giáo hành hương nhiều nhất tại Hà Lan, nơi có thánh đường Saint Servatius và Saint Jan cổ kính, xinh đẹp Du khách đến đây luôn phải “bận rộn” với những lễ hội mùa được tổ chức náo nhiệt quanh

năm ( Hình 1.2)

Hình 1.2 Quảng trường Vrijthof

Nổi tiếng là điểm thu hút nhiều du khách nhất Hà Lan, vườn hoa Keukenhof - vườn hoa lớn nhất thế giới, cách thủ đô Amsterdam 30 km về hướng tây nam, trải dài trên khuôn đất rộng 30 ha là nơi khoe sắc của hàng chục nghìn bông hoa đủ sắc màu tươi tắn, là nơi hàng trăm loài tulip - biểu tượng của đất nước Hà Lan xinh đẹp kiêu hãnh ngự trị, “dải lụa” ngút ngàn ngát hương, lung linh sắc màu này thực sự mang đến cho du khách cảm giác tựa chốn “bồng lai tiên cảnh” nơi trần thế

Hình 1.3 Vườn Keukenhof

Ngay từ thế kỷ 17 - Thời kỳ Hoàng kim của người Hà Lan, Amsterdam, “Thành phố Venice của phương Bắc”, đã bắt đầu cho xây dựng hệ thống kênh trị thủy tầm cỡ, gồm 3 kênh đào chính là Herengracht, Prinsengracht và Keizersgracht, tạo thành một vành đai che chắn vững chắc bảo vệ thành phố thủ đô khỏi sự ăn mòn và xân lấm của nước biển Ngày nay, dọc theo 3 kênh đào chính này là 1.550 công trình tưởng niệm cùng 1.500 cây cầu và rất nhiều con kênh dài hơn 100km mọc lên, được UNESCO

công nhận là Di sản Thế giới năm 2006 ( Hình 1.4 )

Hình 1.4 Kênh đào Amsterdam Thành phố Canberra, Australia được lựa chọn vị trí ở khu vực có địa hình cao

nguyên thuận lợi cho xây dựng và có phong cảnh đẹp Mật độ xây dựng thấp với quy

mô dân số nhỏ (khoảng 340.000 người) Thiết kế thành phố chịu ảnh hưởng của phong trào thành phố vườn và kết hợp các khu vực cây cối tự nhiên của các công viên Các khu vực cây xanh phân bố dày đặc trong thành phố, hầu như không tồn tại các cao ốc như những đô thị hiện đại khác Hình thái không gian đô thị khai thác các chủ đề hình học, tập trung quanh các trục đại lộ liên kết không gian Do đó Canberra còn được xem

là "thủ đô bụi rậm"

So với nhiều thủ đô trên thế giới thì Canberra là một ít ồn áo và đông đúc Ngược lại, thành phố này có cảnh quan được bao phủ bởi núi rừng và ao hồ bao la Điểm nhấn của thủ đô này chính là hồ nhân tạo Burley Griffin, được đặt theo tên của kiến trúc sư người Chicago Ông đã chiến thắng cuộc thi quốc tế thiết kế thủ đô của Australia vào năm 1911 Thiết kế này vừa hài hoà với cảnh quan xung quanh vừa độc đáo Sự kết hợp giữa thiên nhiên và những công trình nhân tạo một cách tinh tế này đã

làm cho Canberra trở thành một trong những thành phố có qui hoạch tốt nhất trên thế

giới ( Hình 1.5 )

Hình 1.5 Thành phố Canberra

Hình 1.6 Hồ nhân tạo Burley Griffin

Hình 1.7 Một góc không gian xanh của thành phố Canberra

Hình 1.8 Hồ nước tuyệt đẹp ở thành phố Canberra Tokyo, Nhật Bản là một trong những đô thị lớn nhất thế giới Sự tăng trưởng

kinh tế vượt bậc và quá trình đô thị chóng mặt ở Nhật Bản trong những thập niên 60,

70, 80 của thế kỷ XX mà điển hình là Tokyo đã làm cả thế giới phải sửng sốt và thán phục Cảnh quan của các thành phố Nhật Bản có cấu trúc chỉ hơi giống nhau ở các đường thẳng và thậm chí còn ít giống hơn ở sự cân xứng và mặt đứng của các công trình dọc những đường thẳng đó, do đó khu đất xây dựng của các công trình đó không

cần phải vuông vức hay có hình chữ nhật Đó là kết quả hiển nhiên của tập quán cổ xưa cho phép người chủ đất tự phân chia khu đất của mình theo bất cứ cách nào mà họ thích, và đất đai thì được chia nhỏ thỏa theo những yêu cầu về thừa kế mỗi khi người chủ của nó qua đời Hình dáng của đô thị, do đó, được quyết định không phải bởi quy hoạch tổng thể đô thị, mà bởi những ý nguyện bừa bãi và thiếu mạch lạc cùng những hành động của các chủ đất tư Điều này quả thực đã tạo ra cảnh quan có vẻ hỗn loạn của Tokyo

Công viên Ueno từng là nơi đặt những đền đài lớn nhất Tokyo Ngày nay, công viên nổi tiếng với những bảo tàng quan trọng, là điểm đến lý tưởng cho cả những người muốn tìm hiểu văn hóa lẫn những phút giây yên tĩnh Đến đây, du khách có thể tham quan đền Kiyomizu Kannon để cầu phúc, bình an cho người thân bạn bè hay tản bộ trong công viên, đến với đền Ueno Toshogu – công trình kiến trúc hiếm hoi còn sót lại

từ thời Edo nổi tiếng với những chiếc đèn lồng bằng đồng được chạm khắc gỗ tinh xảo Không gian hồ Shinobazu tại đây là chủ đề chính của nhiều tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng về không gian thanh tịnh của cảnh sắc công viên Ueno Nhìn về hướng hồ này

là Miếu Quan Âm được thiết kế tương tự ngôi miếu tại Kyoto và là nơi cầu tự nổi tiếng của thành phố Gần đó là đồi Đại Phật Daibutsu Yama Theo chân bậc thang lên đỉnh đổi, du khách được chiêm ngưỡng tượng Phật bằng đồng Ueno Daibutsu từ thế kỷ 17

Hình 1.9 Công viên Ueno

gồm khu phức hợp mua sắm lớn và bể cá được thiết kế ở tầng hầm Đây là điểm tham quan thu hút khách du lịch Nhật Bản bậc nhất Tokyo Điểm nổi bật của Tokyo SkyTree là hai đài quan sát với tầm nhìn ngoạn mục bao quát khắp Tokyo Hai đài quan sát của tháp nằm ở độ cao 350 mét và 450 mét, đây là nơi quan sát cao nhất Nhật Bản và là một trong những đài quan sát cao nhất trên thế giới

Hình 1.10 Tháp truyền hình Tokyo SkyTree

Bangkok, Thái Lan trong những năm gần đây được quy hoạch mở rộng về phía

Đông Bắc và Đông Nam Nhìn chung Bangkok vẫn được phát triển dọc theo sông Chao Phraya, chủ yếu về phía bờ trái (phía Đông) Con sông được sử dụng làm cảng

và giao thông cho thành phố, do đó chưa khai thác dải đất ven bờ cho các hoạt động nghỉ ngơi và tạo dáng dấp thành phố một cách triệt để

Asiatique The Riverfront là một khu phức hợp giải trí và mua sắm lớn bên cạnh sông Chao Phraya ở Bangkok Nơi đây được xây dựng dựa trên cảm hứng từ những ngày thành phố còn như một khu buôn bán ven sông vào đầu những năm 1900 Các nhà hàng, quán bar bao gồm một loạt quán rượu cao cấp phục vụ các món ăn Thái, Nhật, Pháp và Italy Cách tốt nhất để đến đây là bắt chuyến tàu chạy thường xuyên từ BTS Thaksin

Hình 1.11 Asiatique The Riverfront

Bảo tàng Văn hóa Hoa: Nằm trong khuôn viên của một biệt thự có tuổi đời lên đến 100 năm, Bảo tàng Văn hóa Hoa là một trong những điều tuyệt vời nhất tại Bangkok Đây là nơi thường xuyên tổ chức triển lãm văn hóa hoa đến từ nhiều nước châu Á như Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Lào và Indonesia Chắc chắn, bảo tàng sẽ làm thỏa mãn những người yêu hoa và thiên nhiên

Hình 1.12 Bảo tàng văn hóa Hoa

Hình 1.13 Công trình đường đi bộ mới tại giao lộ Pathumwan

Qua việc phân tích và đúc kết các kinh nghiệm về tổ chức Kiến trúc cảnh quan các đô thị trên thế giới, qua thực tiễn quan sát như trên, có thể thấy rằng xu thế chung trong thế kỷ 21 của các đô thị hiện đại, mối quan hệ tương hỗ giữa yếu tố mặt nước và cộng đồng cư dân đô thị, thể hiện qua cách thức ứng xử của cộng đồng với môi trường

tự nhiên, là một phần của văn minh đô thị

b Khai thác yếu tố cây xanh

Ở phương Đông, Nhật Bản là nước có truyền thống cắt tỉa cây thành những hình khối, nhưng thường là những khối tự nhiên chứ ít khi là các hình khối kỷ hà Trong giai đoạn thế kỷ 18,19 khi vấn đề môi trường đô thị ở châu Âu đã trở nên nóng hổi, những khu đô thị công nghiệp vốn rất xấu xí, bụi bặm, thì ở Anh người ta đưa ra rất nhiều sáng kiến để đưa yếu tố tự nhiên, đồng nội vào trong lòng đô thị Trên thế giới mỗi nước đều lựa chọn những loại cây đặc trưng để trồng cho đô thị của họ để tạo nên

bản sắc của đô thị và trở thành hình ảnh, biểu tượng cho thành phố và đất nước

Canada nổi tiếng bởi cây phong đỏ, các thành phố của châu Phi được nhắc đến bởi các cây cọ, nước Nga lại nổi tiếng bởi cây bạch dương…Nước Pháp là một trong những nước đi đầu về cây xanh đô thị và cây xanh đường phố trên thế giới Malaysia và Singapore là những quốc gia của xứ sở nhiệt đới cũng là một đất nước với màu xanh trải dài đến vô tận Khắp đất nước chỉ là những rừng cây, thảm cỏ và những công viên rực rỡ các loài hoa

c Khai thác yếu tố nhân tạo - Không gian công cộng

Khái niệm không gian công cộng luôn biến đổi theo thời gian và không gian bởi

những không gian đó gắn với nhiều cách làm khác nhau chứ không theo một khuôn mẫu cố định, từ đó tạo nên sự tiếp nối của không gian đô thị Mặt khác, ý nghĩa của không gian công cộng cũng thay đổi giữa các vùng miền hay châu lục khác nhau như châu Âu, châu Á, Bắc Mỹ hay Trung Đông Chẳng hạn, các đô thị ở châu Âu luôn dành cho không gian công cộng một ý nghĩa đặc biệt, thậm chí là ngoại lệ Do vậy, nhiều thành phố của châu Âu trở nên nổi tiếng nhờ vẻ đẹp và bố cục không gian hài hòa mà hai đặc điểm đó được hình thành không chỉ nhờ vào chất lượng kiến trúc mà cả chất lượng của các không gian công cộng Diện mạo của những không gian đó rất đa dạng và phong phú tùy thuộc vào bản chất và chức năng của chúng như quảng trường, công viên, vườn hoa công cộng, đại lộ hay đường phố Các quảng trường cổ châu Âu

có những sự cuốn hút kỳ lạ, làm cho quảng trường ngày càng trở thành nơi không thể không đến của mỗi người khi đặt chân tới thành phố

1.2.2 Tổ chức kiến trúc cảnh quan ven biển một số thành phố tại Việt Nam

Nha Trang là một thành phố được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu ôn hòa, địa

hình phong phú gồm nhiều đồi núi, đồng bằng đan xen, có bờ biển dài với nhiều đảo

và bán đảo, những bãi cát trắng mịn Vịnh Nha Trang vì thế đã được chọn là một trong những vịnh đẹp nhất thế giới

Dọc tuyến đường Trần Phú ven biển, lùi vào bên trong nội thị là các khách sạn cao tầng xen lẫn các công trình văn hóa, hành chính, chính trị với mật độ xây dựng thoáng Vỉa hè và lòng đường rộng, cây xanh chạy dọc hai bên đường Phần hướng ra biển là các không gian dành cho công cộng Quảng trường trước nhà văn hóa thành phố rộng và thoáng, là nơi tập trung đông người khi diễn ra các sự kiện văn hóa Công viên, vườn hoa, đường dạo nối tiếp nhau dọc theo đường bờ biển Các quán bar, cafe, các resort với phong cách thiết kế mang đậm chất biển rất thu hút du khách như Sailing Club, Ana Mandara

Hình 1.14 Đường Trần Phú- Nha Trang:

giao thông chính ven biển

Hình 1.15 Các hoạt động đa dạng của người dân trên bãi biển

Các môn thể thao dưới nước cũng được đưa vào khai thác ở ngay khu vực này

Từ không gian công cộng ven bờ, người dân và du khách có thể ra bãi biển mà không phải vượt qua giao thông đô thị Bãi cát dài rộng, mịn màng nằm ngay dưới chân Nơi đây luôn diễn ra các hoạt động thể thao sôi nổi như bóng chuyền, đá banh, chạy bộ

và sau đó hòa mình vào dòng nước mát lạnh của biển Một số tuyến đường men theo địa hình, mở ra các cảnh quan biển đẹp như Hòn Chồng, Bãi Tiên, Đầm Nha Phu Các khóm cây được cắt tỉa tạo hình sinh động Các tác phẩm điêu khắc, tranh tượng làm sống động công viên, thu hút khách tham quan chiêm ngưỡng Các trụ đèn chiếu sáng nhiều hình thức lạ mắt Lối đi dạo quanh co uốn lượn xinh xắn

Hình 1.16 Công viên kết hợp nhiều yếu

tố chức năng

Hình 1.17 Điêu khắc trong công

viên

Qui Nhơn có nhiều thế đất khác nhau, đa dạng về cảnh quan địa lý như núi

rừng, gò đồi, đồng ruộng, ruộng muối, bãi, đầm, hồ, sông ngòi, biển, bán đảo và đảo

Bờ biển Qui Nhơn dài 42km, diện tích đầm, hồ nước lợ lớn, tài nguyên sinh vật biển phong phú, có nhiều loại đặc sản quí, có giá trị kinh tế cao

Con đường Quy Nhơn - Sông Cầu mở ra đã tạo cơ hội cho những khu du lịch mới của tư nhân Đáng kể nhất là các khu du lịch bãi Dài, bãi Dại, bãi Xếp, bãi Bàng

và bãi Bầu Tất cả còn nguyên vẹn vẻ hoang sơ của biển và núi Khách du lịch có thể cảm nhận toàn vẹn sự trong lành của thiên nhiên hoang dã và tham gia các hoạt động thể thao giải trí như leo núi, phơi nắng, câu cá, tắm biển Các khách sạn bố trí trên đường Nguyễn Huệ, An Dương Vương, là trục đường giao thông chính ven biển, song song đường Xuân Diệu chạy sát biển là các công viên xanh, các tượng đài, một số công trình giải trí thấp tầng…Hàng rào cây xanh rộng là một yếu tố thuận lợi cho khu vực chịu nhiều cơn bão thường xuyên từ biển

Hình 1.18 Công viên kết hợp khu dịch

Đây là một thuận lợi lớn có thể khai thác để phục vụ cho việc tổ chức không gian này cho các mục đích sử dụng công cộng thường nhật, cũng như tổ chức các lễ hội đông người gắn với bờ biển

Thành phố Vũng Tàu nằm ở vị trí rất đặc biệt, đây chính là cửa ngõ của các tỉnh

miền Đông Nam Bộ hướng ra biển Đông, hội tụ nhiều tiềm năng để phát triển Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa quanh năm mát mẻ, lại có cảnh quan thiên nhiên đẹp và bờ biển dài,

Vũng Tàu có nhiều tiềm năng để phát triển nhanh và toàn diện các ngành kinh

tế biển Đường ven biển thành phố Vũng Tàu là tuyến đường chạy từ khu trung tâm (Bãi Trước) đến khu dụ lịch sân golf (Bãi Sau) Bãi Trước nằm về hướng Tây Nam, còn gọi là bãi “Tầm Dương”, như một nửa vành trăng tựa lưng vào đất liền, hai đầu là hai ngọn núi Tương Kỳ và Tao Phùng, tạo cho Bãi Trước cảnh đẹp thơ mộng

Trung tâm thành phố Vũng Tàu tọa lạc ở khu vực Bãi Trước với nhiều toà nhà, khách sạn mới, hiện đại được mọc lên càng tô điểm cho Bãi Trước một nét đẹp hiện đại Công viên dọc Bãi Trước trồng nhiều dừa, bóng vì vậy trước đây còn có tên là vịnh Hàng Dừa Giờ đây vẫn rợp bóng dừa và được điểm tô thêm màu xanh của những cây bàng, cây sứ Bên dưới những bóng cây xanh rợp mát là một khu công viên đầy hoa dành cho khách bộ hành hóng mát Về đêm, dọc đại lộ Trần Phú, Quang Trung rực

sáng với hệ thống đèn cao áp, trên các tòa nhà cao lộng gió, những quán cà phê rực rỡ muôn ánh đèn đủ sắc màu tỏa sáng lung linh Bãi Sau nằm ở phía Đông Nam và còn

có tên gọi bãi “Thùy Vân”

Bãi Sau dài 8km, là bãi biển dài và thơ mộng nhất của Vũng Tàu với nét đẹp dịu dàng của một vùng biển quanh năm đầy nắng ấm Đại lộ Thùy Vân con đường đầy hoa chạy dọc theo Bãi Sau, một bên là những dãy phố sầm uất, nhà cao tầng, khách sạn dáng vóc hiện đại, đầy đủ tiện nghi, một bên là bãi cát vàng và nhiều khu du lịch

đủ các loại hình dịch vụ giải trí vui chơi trên biển… dành cho mọi lứa tuổi

Bãi Sau còn có khu rừng dương - một cánh rừng rộng với những cây phi lao cổ thụ xanh rợp trên nền cát trắng Dưới rừng dương thấp thoáng những căn nhà nghỉ bằng gỗ, thiết kế theo kiểu nhà rông vừa tao nhã, vừa thanh lịch, đậm nét văn hóa của núi rừng Tây Nguyên, nhà được trang bị đủ tiện nghi, vừa hiện đại, vừa dân dã Vào những các ngày tết, lễ, đón mừng năm mới… Bãi Sau tràn ngập người ghé đến, trên bờ cũng như dưới nước như không còn chỗ trống tạo nên một sức sống của một trung tâm

du lịch nổi tiếng khắp nơi Chạy dài từ Bãi Trước đến Bãi Sau, tuyến đường ven biển

đã kết nối những cảnh quan thiên nhiên nổi tiếng ở Vũng Tàu như núi Tương Kỳ, Tao Phùng, vịnh Nghênh Phong, đồng thời mở ra cơ hội cho những bờ biển đẹp chưa được khai thác

Hình 1.20 Bãi Trước -

trung tâm thành phố

Vũng Tàu

Hình 1.21 Kiến trúc khai thác địa hình tự nhiên

Hình 1.22 Khu vực bãi tắm chưa quan tâm đến

thẩm mỹ

Dọc bờ biển Vũng Tàu là các không gian xanh kéo dài liên tục Từ vỉa hè các khách sạn cao tầng đến các công viên ven biển đều lấp đầy bởi thảm cỏ và hàng dừa xanh mát Các lan can phân cách bờ kè Bãi Trước được thiết kế rất đẹp bằng đá tự nhiên, không chịu tác động của gió biển Xen lẫn trong công viên là những tác phẩm điêu khắc, tiểu cảnh, vườn hoa, đài nước, khu vực biểu diễn ngoài trời tạo nên một công viên sống động ở trung tâm thành phố Các công trình phục vụ du lịch sát biển đã

được khống chế chiều cao để không che chắn tầm nhìn của các công trình phía sau Một số công trình kiến trúc có chú ý khai thác địa thế tự nhiên, phong cách hiện đại,

ấn tượng tạo một nét riêng cho thành phố

1.2.3 Tổng kết bài học kinh nghiệm

Về quan điểm: Có 2 quan điểm khai thác yếu tố địa hình trong tổ chức KTCQ

đô thị: Tôn trọng và gìn giữ đặc điểm địa hình cảnh quan tự nhiên, đưa thiên nhiên vào trong tổ hợp không gian kiến trúc; hoặc Tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc hình học trong thiết kế Tuy nhiên, dễ dàng nhận thấy yếu tố địa hình luôn được nghiên cứu thận trọng trong việc lựa chọn vị trí xây dựng đô thị

- Không gian kiến trúc hài hòa hữu cơ với cảnh quan thiên nhiên xung quanh, thích hợp với tỉ lệ người

Về mặt tổ chức KTCQ:

+ Cảnh quan đô thị được hình thành dựa trên sự hợp nhất giữa cảnh quan tự nhiên (đồi núi, sông ngòi, khu vực chân núi quanh đô thị), di tích lịch sử, văn hóa, vườn cây, công trình kiến trúc lịch sử

+ Khai thác đặc trưng mặt nước (sông ngòi, hệ thống kênh rạch ) để phát triển các phương tiện giao thông du lịch chủ yếu bằng đường thủy

+ Để giải quyết lũ lụt, giải pháp quy hoạch khai thác một phần diện tích thành đất trống

+ Để bảo vệ rừng, bảo vệ ĐDSH, người dân và các cấp chính quyền không ngừng nỗ lực tận dụng khu vực này làm nghiên cứu và tổ chức hoạt động dã ngoại

+ Giải pháp quy hoạch không gian linh hoạt, quy hoạch phòng chống thiên tai thân thiện với môi trường để thích ứng với biến đổi khí hậu

+ Tổ chức giao thông xanh lấy trọng tâm là các phương tiện giao thông không khí thải độc hại; tăng cường các phương tiện giao thông công cộng, xe đạp, đi bộ Phát triển đô thị tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo…

Về mặt quản lý đô thị:

+ Lập quy hoạch cảnh quan vùng, đô thị và nông thôn

+ Ban hành điều lệ bảo vệ cảnh quan bao gồm: bảo tồn khu vực cảnh quan tự nhiên, khu vực quy định xây dựng công trình kiến trúc quy mô lớn, khu vực bảo tồn đặc biệt không gian mặt nước Ban hành các điều lệ khôi phục cảnh quan tự nhiên, cảnh quan văn hóa lịch sử, cảnh quan khu vực nội đô

Về mặt kinh tế:

+ Cần lập chiến lược phát triển đô thị như tập trung nâng cấp các khu thương mại dịch vụ bên cạnh duy trì các ngành kinh tế truyền thống

+ Cần lập chiến lược thương hiệu hóa du lịch làm cơ bản cho việc bảo tồn tài nguyên văn hóa lịch sử và môi trường thiên nhiên

- Các đô thị ven biển Việt Nam phân bố trải dài từ Bắc đến Nam đều có những thuận lợi do thiên nhiên ban tặng Vì thế, công tác tổ chức KTCQ đều chú ý khai thác các yếu tố cảnh quan tự nhiên xinh đẹp Các tuyến đường ven biển không chỉ là nhân

tố quan trọng để tổ chức KTCQ mà còn làm nhiệm vụ kết nối các cảnh quan thiên nhiên trong khu vực nội thị thành một hệ thống hoàn chỉnh

- Dọc theo tuyến ven biển là các công trình văn hóa, dịch vụ, du lịch, nghỉ ngơi giải trí với hình thức và chiều cao đa dạng xen giữa các không gian trống, thấp tầng tạo thành nhịp điệu Một số công trình có chú ý khai thác yếu tố biển đã tạo những dấu

ấn riêng cho không gian đô thị

- Các không gian công cộng như công viên biển, quảng trường, đường dạo, bãi tắm bố trí dọc theo bãi biển Các không gian này được tổ chức liên hoàn để phục vụ cho hoạt động nghỉ ngơi, thư giãn của người dân và du khách

- Các không gian hướng biển vừa có chức năng là kênh dẫn gió để điều hòa khí hậu và kết nối hữu cơ với không gian trong nội đô

1.3 Tổng quan về tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan thành phố Đà Nẵng

Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan thành phố Đà Nẵng có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển đô thị Đà Nẵng, phát triển kinh tế, thu hút đầu tư và khách

du lịch đến tham quan thành phố

Nghệ thuật công cộng: ngoài tượng chính ở quảng trường Phạm Văn Đồng,

Kiến trúc cảnh quan ven biển thiếu các công trình điêu khắc, tranh tượng có giá trị

nghệ thuật cao Đà Nẵng có làng nghề tạc tượng đá nhưng các bức tượng khó có chỗ

để lắp đặt do thiết kế không gian ven biển đơn điệu, không có điểm nhấn

Vườn hoa - công viên: Dọc tuyến đường ven biển hiện nay chỉ có công viên ở

bãi tắm Phạm Văn Đồng vừa được triển khai xong Tuy nhiên, mật độ cây xanh trong công viên không cao Chủ yếu là những bờ cỏ xanh và dừa, loại cây chịu được gió bão nhưng không tỏa nhiều bóng mát Vì thế, thời gian khai thác thường vào buổi sáng và chiều tối, khi nắng đã dịu Các loại cây phù hợp với khí hậu biển như phi lao, bàng biển trồng với số lượng ít ỏi chỉ mang tính trang trí

Ngoài ra còn có các vườn hoa được tổ chức xinh xắn làm luồn phân cách, đảo giao thông của các tuyến ven biển và hướng biển như Phạm Văn Đồng, Hồ Xuân Hương, Mỗi tuyến đều có cách tổ chức vườn hoa riêng đã tạo nên sự phong phú nhất định tuy nhiên vẫn còn đơn điệu, mang tính hình thức

Cây xanh: Cây xanh được trồng trên tất cả các tuyến đường ven biển Thời gian

trồng chưa lâu nên đổ phủ bóng mát còn thấp Một số khu vực dân cư ven biển có mật

độ cây xanh cao hơn nhưng nhìn chung vẫn chưa nhiều, chủ yếu là do các nhà dân tự trồng để che nắng Các loại cây bóng mát chủ yếu là các loại chịu được khí hậu biển như phi lao, dừa, bàng biển, điệp, sao đen nhưng mật độ cây xanh thưa Những khu vực có dân cư thưa thớt hoặc chưa hoàn thành quy hoạch thì hành lang cây xanh ven biển lại càng nghèo nàn hơn đoạn từ biển T20 đến bãi tắm Bắc Mỹ An Các rừng phi lao chắn gió trước biển đã bị đốn bỏ khi thi công tuyến đường ven biển, trong khi cây xanh trước biển có tác dụng lọc gió mặn và cản gió, hạn chế hủy hoại các thiết bị giao thông và công trình Khi gặp bão, các công trình sát biển chịu rất nhiều thiệt hại do gió không có vật cản nên vào bờ vẫn duy trì tốc độ cao, gây thiệt hại lớn

Nhìn chung, không gian ven biển thiếu các khoảng xanh quy mô, đa dạng hơn

về chủng loại mà vẫn phù hợp khí hậu biển Vừa hạn chế tác động của thời tiết, vừa tạo ra các tuyến làm thay đổi cảm thụ thị giác

1.3.1 Khai thác đặc trưng tự nhiên tổ chức kiến trúc cảnh quan thành phố

- Cảnh quan biển: Với hai mặt tiếp xúc với biển có chiều dài bờ biển khoảng

16km và đường bờ biển dài ôm trọn thành phố, Đà Nẵng có điều kiện để xây dựng các không gian KTCQ mang đậm sắc thái đô thị biển Vịnh Đà Nẵng có ảnh hưởng rất lớn đến việc điều tiết khí hậu của thành phố, có tác dụng như một kênh dẫn gió từ biển vào thành phố và đưa không khí từ thành phố ra biển Tuy nhiên, đây cũng là nơi hứng chịu khá lớn sức tàn phá của gió bão Ngoài ra, lịch sử phát triển đô thị đã hình thành các khu làng nghề gắn với các không gian lễ hội truyền thống, đây cũng là yếu tố tạo nét đặc trưng và thu hút du lịch Thực tiễn cho thấy không nên phát triển công trình

kiến trúc bám sát suốt chiều dài bờ biển, mà nên ưu tiên phát triển theo các cụm tập trung và đưa một số trung tâm vào sâu hơn trong đất liền Xu hướng phát triển bám sát chiều dài mặt biển, ngăn cản người dân tự do ra biển là xu hướng quy hoạch giúp thu hút lợi nhuận cao cho nhà đầu tư, nhưng lại gây thiệt hại lâu dài cho thành phố và người dân địa phương Bãi biển phải được xem như khu vực công cộng, cần đảm bảo

ít nhất trên 50% khu vực mặt tiền biển là khu vực bảo tồn thiên nhiên, không xây dựng

dự án du lịch, trồng dải cây xanh phòng hộ ven biển để giảm thiểu các tác hại của bão Bên cạnh các khu bảo tồn sinh thái, cần tổ chức những công viên xanh song song với việc hạn chế diện tích bê tông hóa không cần thiết Việc mở tuyến đường chạy dọc biển thiếu khoảng lùi cần thiết để tạo khoảng đệm cây xanh phòng hộ là một sai lầm Thực tế chúng ta cần tổ chức lại hệ thống chức năng dọc tuyến là điều nên làm: thay đổi cơ cấu tuyến tính bằng dạng tập trung theo nhóm, xen lẫn là mảng xanh giúp cản gió và hạn chế xâm thực của hơi mặn, tổ hợp nhà cao tầng với chức năng khách sạn, văn phòng, khu phức hợp tại các nút quan trọng tạo điểm nhấn không gian và hạn chế tác động gió bão cho khu dân cư ở lớp sau, phân đoạn thích hợp tuyến cảnh quan ven biển kết hợp công trình kiến trúc nhỏ, giải pháp trang trí, cây xanh…thuận lợi cho người đi bộ

- Cảnh quan đồi núi: Đà Nẵng là một thành phố mà yếu tố Núi và Nước đều tụ

và khởi xuất từ phía Tây Núi tỏa từ Tây sang Đông Có 3 mạch núi chạy từ phía Tây sang Đông Nhánh trên cùng tụ lại tại dãy Sơn Trà, dãy giữa nhô lên tại Bà Nà, tụ xuống trung tâm Đà Nẵng, dãy dưới chạy từ phía Tây Nam bọc lại Trong giai đoạn phát triển mở rộng, các khu vực gần đồi núi đảm bảo các nguyên tắc cơ bản sau:

- Khai thác các công trình kiến trúc có tầng cao trung bình với các loại hình dịch vụ, nhà ở tập trung các khu vực này Đối với hướng nhìn từ biển thì các công trình này đóng vai trò yếu tố “ Hình” chủ đạo của không gian, còn dải Hải Vân, bán đảo Sơn Trà như tấm phong hình nền màu xanh đóng vai trò yếu tố “ Nền” Hình và nền góp phần tạo dựng một bóng dáng đô thị đặc trưng cho Đà Nẵng Nền với đường chân trời là đồi núi sẽ góp phần làm mềm mại những tháp bê tông, các trục đường phố mới khô cứng thẳng tắp

- Chú trọng nét mềm mại của của thế núi sẽ góp phần dung hòa tính chất khô cứng của đường phố và các khối nhà cao tầng xen kẽ với khoảng xanh của biển và bầu trời Đặc biệt, với nét uốn lượn của dãy Hải Vân làm nền cùng với tổ hợp khu cao tầng dọc bờ biển tuyến Nguyễn Tất Thành sẽ tạo nên một hình ảnh đặc trưng cho Đà Nẵng

- Khu vực Bán đảo Sơn Trà ở độ cao dưới 50m với đặc trưng dốc thoải phù hợp với một số mô hình khu nghỉ dưỡng cao cấp xen lẫn với nhà ở kiểu biệt thự mái dốc

bám dọc theo sườn núi Tuy nhiên, mật độ khai thác nên hạn chế và có giải pháp gìn giữ nguyên vẹn HST tự nhiên khu vực bán đảo, nhất là bảo tồn các loài sinh vật quý hiếm

- Thiết kế cảnh quan lấy ngọn Ngũ Hành Sơn lịch sử làm trung tâm phát triển

khu Tây Nam (việc đóng khung và chia cắt ngọn núi như hiện tại đã phá hủy cảnh quan tự nhiên vốn có), lấy bán đảo Sơn trà tạo yếu tố “Nút” cho không gian phía Đông

và ngọn Núi Bà Nà là điểm hội tụ phía Tây thành phố

- Cảnh quan sông: Hệ thống sông ngòi của Đà Nẵng cơ bản gồm có 2 hệ thống

sông Hàn và sông Cu Đê với hình dạng răng lược, các nhánh suối nhỏ và dốc ở thượng nguồn đổ vào các sông chính, xuôi ra cửa biển Từ hai con đường chính dọc sông Hàn, cấu trúc đô thị Đà Nẵng dần phát triển và làm cho phong phú hơn Các con đường lần lượt được mở rộng nhưng xu thế hướng dần ra sông, ra biển thì không hề thay đổi Các cây cầu liên kết hai bờ sông với nhau biến sông Hàn trở thành một dòng sông đô thị đồng thời trả lại ý nghĩa ban đầu của nó như một trục tổ hợp bên trong thay vì như một ranh giới bên ngoài đô thị

Tận dụng sự chia cắt về không gian đô thị của dòng sông nhằm tạo lập không gian kiến trúc đặc trưng 2 bên bờ Đông và Tây: Bảo tồn các giá trị kiến trúc bản địa ở khu vực phía Tây sông Hàn; Phát triển hình thái kiến trúc hiện đại, tạo diện mạo mới cho khu vực phía Đông sông Hàn Thực trạng xen cấy các chức năng thương mại, dịch

vụ trên tuyến cảnh quan có tính lịch sử này và có xu hướng ngày càng gia tăng cùng với việc xuất hiện ngày càng nhiều công trình kiến trúc cao tầng là nguy cơ gây tình trạng vượt “ngưỡng sinh thái” hay thực trạng quy hoạch với lối chia lô mặt tiền đã phá

vỡ cấu trúc cảnh quan tuyến ven sông

Bên cạnh đó, hình ảnh của hệ thống quảng cáo càng tạo nên môt hình ảnh kiến trúc xô bồ, nhếch nhác là nguyên nhân chính góp phần đánh mất giá trị cảnh quan của dòng sông Hàn vốn là niềm tự hào của người dân Đà Nẵng

Giải quyết vấn đề này đòi hỏi phải có nghiên cứu một cách nghiêm túc, trên cơ

sở hài hòa các lợi ích kinh tế và môi trường Tổ chức giao thông đường thủy phục vụ

du lịch, các dịch nên sức sống cho đô thị du lịch Các nguyên vụ ven bờ không gây ô nhiễm môi trường sinh thái dòng sông Tổ chức giao thông đi bộ và giao thông công cộng thuận tiện nối kết hai bên bờ sông với nhau, hoặc từ biển đến sông Khai thác hình thức chiếu sáng các công trình kiến trúc (cầu qua sông Hàn, kiến trúc cao tầng) hay đường phố ven sông mang lại giá trị thẩm mỹ cảnh quan về đêm, góp phần thu hút hoạt động cảnh quan, tạo quy tắc đảm bảo cân bằng thị giác, cảm thụ thẩm mỹ cần được chú trọng

- Cảnh quan đồng bằng: Đồng bằng ven biển là vùng đất thấp chịu ảnh hưởng

của biển bị nhiễm mặn, là vùng tập trung nhiều cơ sở dịch vụ, quân sự, đất ở và các khu chức năng của thành phố

1.3.2 Tổ chức kiến trúc cảnh quan tuyến ven biển Đông Thành phố Đà Nẵng

- Về quy hoạch: Tuyến đường ven biển phía Đông là tuyến đường ven biển đẹp

nhất của thành phố Tuyến đường này bắt đầu từ Bán đảo Sơn Trà kéo dài cho đến giáp tỉnh Quảng Nam Tổng chiều dài tuyến đường: 26.205m

Tuyến đường ven biển này kéo thành phố ra bờ Biển Đông, là nơi có nhiều bãi tắm đẹp và cảnh quan thiên nhiên phong phú từ bán đảo Sơn Trà đến tận bãi biển Cửa Đại (Hội An) Hiện nay, dọc khu vực bán đảo Sơn Trà đã mọc lên hàng loạt các khu

du lịch nghỉ dưỡng hướng ra biển Ngoài ra, dọc bãi biển từ Hồ Xuân Hương đến địa phận tỉnh Quảng Nam, nơi tuyến đường lùi vào sau, nhường không gian cho phát triển

du lịch thì mật độ các khu resort ở đây đã được phủ kín

Tuyến đường ven biển hiện nay chỉ có các công trình khách sạn, nhà hàng phục

vụ du lịch

- Về kiến trúc: Tuyến đường ven biển chỉ có duy nhất quảng trường Phạm Văn

Đồng hướng ra biển đã hoạt động Quảng trường rộng, mở ra cảnh quan biển phía trước, có không gian để tổ chức các hoạt động văn hóa quy mô lớn Các lớp cây thẳng hàng và chiều cao đồng nhất, tạo nên tính trật tự, thống nhất cho không gian quảng trường Tác phẩm điêu khắc bằng đá trắng Mẹ Âu Cơ là điểm nhấn cho quảng trường,

có giá trị nghệ thuật cao là điểm nhấn cuối tuyến đường Phạm Văn Đồng và cũng là tiền án chống bão cho thành phố Đà Nẵng

Bãi tắm Phạm Văn Đồng và nhiều bãi tắm khác có bố trí đài quan sát và đội cứu

hộ bãi biển để bảo vệ sự an toàn cho người tắm biển Các khu tắm nước ngọt được xây dựng giữa các khoảng công viên xanh, chất liệu chịu độ ăn mòn cao, sạch, màu sắc mát mẻ Trong công viên có các ghế nghỉ chân bằng đá granite đen nổi bật trên nền gạch đỏ Các đường dạo trong công viên bố trí xen lẫn gạch và đá được sắp xếp để tăng tính sinh động, cùng hệ thống đèn chiếu đặt âm nền tạo nên hiệu quả chiếu sáng thẩm mỹ Trước các bãi tắm là các hệ thống dù che nắng bằng nhiều chất liệu và màu sắc phong phú Một số bằng chất liệu tự nhiên như lá dừa, cọ có màu nâu đất cho cảm giác thân thiện, một số nhiều màu sắc rực rỡ như đỏ, xanh, trắng làm sinh động thêm không gian biển Gần quảng trường Phạm Văn Đồng là dãy nhà hàng đặt sát bờ biển, hình thức phong phú nhưng tạo thành một vệt chia cắt tính liên tục của cảnh quan biển

Hình 1.23 Nhà hàng trước biển chia cắt

cảnh quan biển

Hình 1.24 Trục đường Hồ Xuân Hương

- Về khai thác không gian mở: Các bãi đỗ xe được bố trí ngay trên tuyến đường

ven biển, sát bờ biển, thường ở những khu vực giao với tuyến giao thông hướng biển

Vệ sinh công cộng đặt gần bãi đỗ xe, hình thức xấu, trên mái lộ rõ bồn inox chói lóa

Về đêm, hệ thống đèn chiếu sáng tạo thành một vệt kéo dài dọc bờ biển, vòng cung biển hiện lên rõ nét và có thể quan sát từ trên khu du lịch Bà Nà cao 1500m

- Nghệ thuật công cộng: ngoài tượng chính ở quảng trường Phạm Văn Đồng,

Kiến trúc cảnh quan ven biển thiếu các công trình điêu khắc, tranh tượng có giá trị nghệ thuật cao Đà Nẵng có làng nghề tạc tượng đá nhưng các bức tượng khó có chỗ

để lắp đặt do thiết kế không gian ven biển đơn điệu, không có điểm nhấn

- Vườn hoa - công viên: Dọc tuyến đường ven biển hiện nay chỉ có công viên ở

bãi tắm Phạm Văn Đồng vừa được triển khai xong Tuy nhiên, mật độ cây xanh trong công viên không cao Chủ yếu là những bờ cỏ xanh và dừa, loại cây chịu được gió bão nhưng không tỏa nhiều bóng mát Vì thế, thời gian khai thác thường vào buổi sáng và chiều tối, khi nắng đã dịu Các loại cây phù hợp với khí hậu biển như phi lao, bàng biển trồng với số lượng ít ỏi chỉ mang tính trang trí

Ngoài ra còn có các vườn hoa được tổ chức xinh xắn làm luồn phân cách, đảo giao thông của các tuyến ven biển và hướng biển như Phạm Văn Đồng, Hồ Xuân Hương, Mỗi tuyến đều có cách tổ chức vườn hoa riêng đã tạo nên sự phong phú nhất định tuy nhiên vẫn còn đơn điệu, mang tính hình thức

Hình 1.25 Tuyến Sơn Trà - Điện Ngọc có

lớp cây xanh mỏng

Hình 1.26 Trục đường Phạm Văn Đồng

hướng biển

- Cây xanh: Cây xanh được trồng trên tất cả các tuyến đường ven biển Thời

gian trồng chưa lâu nên đổ phủ bóng mát còn thấp Một số khu vực dân cư ven biển có mật độ cây xanh cao hơn nhưng nhìn chung vẫn chưa nhiều, chủ yếu là do các nhà dân

tự trồng để che nắng Các loại cây bóng mát chủ yếu là các loại chịu được khí hậu biển như phi lao, dừa, bàng biển, điệp, sao đen nhưng mật độ cây xanh thưa Những khu vực có dân cư thưa thớt hoặc chưa hoàn thành quy hoạch thì hành lang cây xanh ven biển lại càng nghèo nàn hơn đoạn từ biển T20 đến bãi tắm Bắc Mỹ An Các rừng phi lao chắn gió trước biển đã bị đốn bỏ khi thi công tuyến đường ven biển, trong khi cây xanh trước biển có tác dụng lọc gió mặn và cản gió, hạn chế hủy hoại các thiết bị giao thông và công trình Khi gặp bão, các công trình sát biển chịu rất nhiều thiệt hại do gió không có vật cản nên vào bờ vẫn duy trì tốc độ cao, gây thiệt hại lớn

Nhìn chung, không gian ven biển thiếu các khoảng xanh quy mô, đa dạng hơn

về chủng loại mà vẫn phù hợp khí hậu biển Vừa hạn chế tác động của thời tiết, vừa tạo ra các tuyến làm thay đổi cảm thụ thị giác

Kết luận chương 1

Đà Nẵng là đô thị trung tâm của khu vực miền Trung và sự phát triển kinh tế của nó sẽ có tác động thúc đẩy các tỉnh lân cận phát triển Hiện nay, Kiến trúc cảnh quan tuyến ven biển Đà Nẵng còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết

Không gian ven biển thiếu không gian nghỉ ngơi, giải trí cho mọi người, sân chơi, sân thể thao, công viên biển Không gian phúc lợi xã hội không được quan tâm đúng mức Chúng ta cần có giải pháp thích hợp để đảm bảo sự phát triển bền vững vì mục tiêu phục vụ con người, nâng cao mức sống, tái tạo sức lao động, tổ chức tốt môi trường nghỉ ngơi

Việc tổ chức hệ thống cây xanh cần được triển khai trên diện rộng và có chiều sâu Cây xanh dọc các tuyến ven biển hiện nay thiếu rất nhiều, không phong phú về chủng loại cũng như hình thức Cây xanh không những mang lại vẻ đẹp cho khu phố

mà nó còn cải thiện vệ sinh môi trường, cải thiện vi khí hậu tạo nên một môi trường trong lành, xanh sạch đẹp

Nhìn chung Kiến trúc cảnh quan ven biển của thành phố Đà Nẵng vẫn chưa phát triển một cách toàn diện Tuy có dựa vào các yếu tố địa hình thiên nhiên, nhưng hình thức kiến trúc còn nghèo nàn, mang nặng tính hình thức, công năng sử dụng chưa được quan tâm

Hiện nay, trên thế giới đã có rất nhiều giải pháp giải quyết tốt hơn Kiến trúc cảnh quan ven biển Ngoài những thành phần quen thuộc không gian biển, thảm cỏ cây xanh, bờ cát, đồi núi, bậc dốc, người ta còn quy hoạch quảng trường, sử dụng các tác phẩm tranh tượng, điêu khắc để trang trí làm đẹp không gian, dùng các thủ pháp chiếu sáng nhân tạo làm cho không gian Kiến trúc cảnh quan ven biển trở nên sống động, lung linh huyền ảo, mang lại giá trị nghệ thuật cao, tạo bản sắc riêng cho đô thị Đó

là những kinh nghiệm tốt để chúng ta tiếp thu và học hỏi

thỏa mãn nhiệt của Lisa Heschong trong kiến trúc mang lại sức sống của nhiệt độ khác nhau, thu hút mọi người đến lò sưởi ấm cúng vào mùa đông, khoảng sân thoáng mát vào mùa hè - không gian mà gọi những kỷ niệm và ý nghĩa của nơi chốn (Heschong, 1982) Juhani Pallasmaa ngưỡng mộ khả năng của tai con người để khắc ghi một khối lượng cảm xúc vào khoảng không tối tăm (Pallasmaa, 2005) và Victoria Henshaw mời gọi chúng ta đi dạo với cô ấy thông qua các "cảnh quan khứu giác (smellscape) đô thị” (Henshaw, 2013)

Nội dung thiết kế cảnh quan - cảm giác chú trọng đến các loại không gian như: ánh sáng, nhiệt, khứu giác, đa chiều