Giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất tại huyện phú bình tỉnh thái nguyên

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế quốc dân trong quá trình thực hiện sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH đất nước, trong những năm qua các địa phương trong

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN QUỐC HOA

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN

BỊ THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRẦN QUỐC HOA

GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN

BỊ THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN PHÚ BÌNH

TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS.TRẦN MINH YẾN

THÁI NGUYÊN - 2014

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận văn này là trung thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cám ơn và thông tin trích dẫn trong luận văn đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày 10 tháng12 năm

2014

Tác giả

Trần Quốc Hoa

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu và viết luận văn tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của nhiều tập thể, cá nhân trong và ngoài trường

Đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Trần Minh Yến,

người đã tận tình hướng dẫn, định hướng và giúp đỡ tôi về chuyên môn trong suốt thời gian hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cám ơn tập thể các thầy cô giáo trong phòng Đào tạo, trường đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để tôi thực hiện tốt luận văn này Đồng thời xin chân thành cám ơn các Sở, Ngành có liên quan của tỉnh Thái Nguyên; Huyện ủy - HĐND - UBND huyện, các phòng, ban chuyên môn và các xã của huyện Phú Bình đã tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình công tác và học tập cũng như cơ sở nghiên cứu để tôi hoàn thành luận văn này một cách tốt nhất

Qua đây tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, những người luôn ủng hộ, động viên tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài Trong quá trình thực hiện, luận văn khó tránh khỏi những sai sót, rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy cô và bạn đọc để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cám ơn!

Thái Nguyên, ngày 10 tháng12 năm 2014

Tác giả

Trần Quốc Hoa

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

5 Bố cục của luận văn 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT 4

1.1 Cơ sở lý luận về giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất 4

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 4

1.1.2 Tầm quan trọng của việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam 7

1.1.3 Tác động của thu hồi đất đến đời sống của người bị thu hồi đất 8

1.1.4 Các hoạt động giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất 10

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất 11

1.2 Cơ sở thực tiễn giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất 19

1.2.1 Kinh nghiệm của một số nước trong khu vực 19

1.2.2 Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước 23

1.2.3 Thực trạng giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất tại Việt Nam 26

Trang 6

1.2.4 Công tác giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất tại

tỉnh Thái Nguyên 28

1.2.5 Bài học rút ra cho việc giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất huyện Phú Bình 29

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 30

2.2 Phương pháp nghiên cứu 30

2.2.1 Phương pháp điều tra cơ bản 31

2.2.2 Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu điều tra (sử dụng phần mềm Microsoft Excel) 31

2.2.3 Phương pháp chuyên gia 32

2.2.4 Phương pháp tổng hợp, so sánh, đánh giá 32

2.2.5 Phương pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu liên quan đến đề tài 32

2.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu 32

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 33

3.1 Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 33

3.1.1 Đặc điểm tự nhiên 33

3.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 36

3.2 Tình hình giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất 51

3.2.1 Tình hình chung về công tác thu hồi đất tại huyện Phú Bình từ năm 2010 - 2013 51

3.2.2 Chính sách về giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 54

3.2.3 Kết quả giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Phú Bình 60

3.3 Đánh giá chung 73

3.3.1 Kết quả đạt được 73

3.3.2 Những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của hạn chế trong giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất ở huyện Phú Bình 74

Trang 7

Chương 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM

CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT 77

4.1 Quan điểm, định hướng, mục tiêu về giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất tại huyện Phú Bình 77

4.1.1 Quan điểm 78

4.1.2 Định hướng 78

4.1.3 Mục tiêu 78

4.2 Giải pháp 79

4.2.1 Giải pháp về tổ chức và thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng 79

4.2.2 Giải pháp về giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất 80

4.3 Kiến nghị 83

4.3.1 Đối với Trung ương 83

4.3.2 Đối với địa phương 84

4.3.3 Đối với các các Chủ đầu tư (Doanh nghiệp) 89

4.3.4 Đối với người bị thu hồi đất 89

KẾT LUẬN 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC 100

Trang 8

ILO : Tổ chức Lao động Quốc tế

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng, cơ cấu sử dụng các loại đất huyện Phú Bình đến

01/01/2014 35

Bảng 3.2 Cơ cấu lao động trong độ tuổi lao động ở Phú Bình, Thái Nguyên năm 2012 37

Bảng 3.3 Cơ cấu LLLĐ huyện Phú Bình theo trình độ văn hóa năm 2010 - 2013 38

Bảng 3.4 Cơ cấu LLLĐ huyện Phú Bình theo trình độ chuyên môn kỹ thuật năm 2012 - 2013 39

Bảng 3.5 Giá trị và tốc độ tăng trưởng GTSX trên địa bàn huyện Phú Bình giai đoạn 2008 - 2013 45

Bảng 3.6 GTSX bình quân đầu người trên địa bàn huyện Phú Bình 46

Bảng 3.7 Chuyển dịch cơ cấu GTSX theo ngành Phú Bình 47

Bảng 3.8 Tình hình thu hồi đất và giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn huyện Phú Bình từ 2010 - 2013 51

Bảng 3.9 Nghề nghiệp chính của lao động vùng thu hồi đất năm 2010 61

Bảng 3.10 Cơ cấu lao động trong tuổi lao động chia theo thành phần kinh tế năm 2012 của huyện Phú Bình 62

Bảng 3.11 Thu hồi đất nông nghiệp và nhu cầu đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất 65

Bảng 3.12 Tổng hợp kinh phí bồi thường hỗ trợ GPMB 67

Bảng 3.13 Kết quả phỏng vấn chi tiết về thu hồi đất và bồi thường hỗ trợ 68

Bảng 3.14 Phương thức sử dụng tiền các hộ dân tại Nhà máy may TNG 69

Bảng 3.15 Trình độ văn hóa, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động 69

Bảng 3.16 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất tại Dự án Nhà máy may TNG 71

Bảng 3.17 Về học vấn, giáo dục của các hộ dân bị thu hồi đất tại Dự án Nhà máy may TNG 71

Trang 10

Bảng 3.18 Thu nhập bình quân của các hộ dân bị thu hồi đất tại Dự án

Nhà máy may TNG 72

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá đối với mỗi quốc gia Là điều kiện tồn tại và phát triển của nền sản xuất xã hội, của bản thân con người và là điều kiện sinh tồn của động, thực vật

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế quốc dân trong quá trình thực hiện sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước, trong những năm qua các địa phương trong cả nước đã thu hồi hàng ngàn

ha đất bao gồm cả đất ở và đất nông nghiệp để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để giải phóng mặt bằng (GPMB) thực hiện các dự án, công trình là một khâu quan trọng, then chốt là điều kiện quyết định để triển khai thực hiện các dự án Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp liên quan đến mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của Chủ đầu tư, đặc biệt với các hộ gia đình cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất nhất là đất sản xuất nông nghiệp (thu hồi tư liệu sản xuất đặc biệt, phương tiện sống của người sản xuất nông nghiệp)

Các địa phương đã ban hành và thực hiện các nội dung yêu cầu của chính sách thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của Nhà nước như: hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất; hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm, giải quyết việc làm Song tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp, không chuyển đổi được nghề nghiệp sau khi bị Nhà nước thu hồi đất đã làm cho cuộc sống, nhất

là đối với người nông dân còn gặp nhiều khó khăn Nguyên nhân này một phần

do nhiều nơi thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho hộ dân bị thu hồi đất chưa hợp lý Bên cạnh

đó, bản thân những người dân bị thu hồi đất còn thụ động trông chờ vào Nhà

Trang 12

nước, chưa tích cực tự đào tạo để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp

Phú Bình là huyện thuần nông, nhu cầu thu hồi đất, đầu tư phát triển kinh tế xã hội trong thời gian tới là rất cao; cộng đồng dân cư bị thu hồi đất sản xuất ngày càng nhiều, tình trạng thất nghiệp hoặc thiếu việc làm dễ xẩy

ra, thu nhập của một bộ phận dân cư giảm sút, nhiều vấn đề xã hội nảy sinh Vấn đề giải quyết việc làm gặp nhiều khó khăn, bất cập Xuất phát từ thực tế

nêu trên, tôi quyết định chọn việc nghiên cứu: “Giải quyết việc làm cho

người dân bị thu hồi đất tại huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài

luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Luận văn nghiên cứu vấn đề giải quyết việc làm cho các hộ dân sau khi

bị Nhà nước thu hồi đất sản xuất nông nghiệp Từ đó đề xuất một số giải pháp giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Phú Bình nói riêng và cho tỉnh Thái Nguyên nói chung, góp phần ổn định đời sống cho những người dân bị thu hồi đất trên địa bàn

- Đề xuất một số giải pháp giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp hiện tại và trong những năm tới

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề giải

quyết việc làm cho những người dân bị Nhà nước thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn

về giải quyết việc làm của người dân sau khi bị Nhà nước thu hồi đất, đồng

Trang 13

thời phân tích chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyết việc làm đối với

hộ trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất

- Khảo cứu kinh nghiệm của một số nước, một số địa phương về giải

quyết việc làm cho người dân khi nhà nước thu hồi đất, và rút ra một số bài học

có thể vận dụng đối với Việt Nam nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng

- Phân tích thực trạng giải quyết việc làm đối với người dân sau khi bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên Đánh giá những kết quả đạt được, những mặt còn hạn chế, bất cập, và làm rõ nguyên nhân của những hạn chế, bất cập đó

- Đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện tốt chính sách giải quyết việc làm cho người dân sau khi bị thu hồi đất của huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được bố cục thành 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4: Một số giải pháp nhằm thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho người dân sau khi bị thu hồi đất

Trang 14

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT

1.1 Cơ sở lý luận về giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1.1 Khái niệm về việc làm; thiếu việc làm; thất nghiệp

* Việc làm

Là hoạt động lao động tạo ra thu nhập mà không bị pháp luật cấm Theo tổ chức Lao động quốc tế (ILO): “Việc làm là những hoạt động lao động được trả công bằng tiền và bằng hiện vật”

Điều 13, chương II Bộ Luật Lao Động nước CHXHCN Việt Nam có ghi rõ: “Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập, không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm” [13,tr11] Khái niệm này được vận dụng trong các cuộc điều tra về thực trạng lao động và việc làm hàng năm của Việt Nam và được cụ thể hóa bằng ba dạng hoạt động sau:

- Làm các công việc để nhận tiền công, tiền lương dưới dạng bằng tiền hoặc bằng hiện vật

- Làm các công việc để thu lợi nhuận cho bản thân Bao gồm sản xuất nông nghiệp trên đất do chính thành viên được quyền sử dụng; hoặc hoạt động kinh tế phi nông nghiệp; hoặc hoạt động kinh tế phi nông nghiệp do chính thành viên đó làm chủ toàn bộ hoặc một phần

- Làm công việc cho hộ gia đình mình nhưng không được trả thù lao dưới hình thức tiền lương, tiền công cho công việc đó Bao gồm sản xuất nông nghiệp trên đất do chủ hộ hoặc một thành viên trong hộ có quyền sử

Trang 15

dụng; hoạt động kinh tế phi nông nghiệp do chủ hộ hoặc một thành viên trong

hộ làm chủ hoặc quản lý

Theo khái niệm trên một hoạt động được coi là việc làm cần thoả mãn hai điều kiện:

- Một là, hoạt động đó phải có ích và tạo ra thu nhập cho người lao

động và cho các thành viên trong gia đình Điều này chỉ rõ tính hữu ích và nhấn mạnh tiêu thức tạo ra thu nhập của việc làm

- Hai là, hoạt động đó không bị pháp luật ngăn cấm Điều này chỉ rõ

tính pháp lý của việc làm

Các hoạt động lao động được xác định là việc làm bao gồm:

- Tất cả các hoạt động tạo ra của cải vật chất hay tinh thần, không bị pháp luật cấm, được trả công dưới dạng bằng tiền hoặc hiện vật

- Những công việc tự làm để thu lợi nhuận cho bản thân hoặc thu nhập cho gia đình mình, nhưng không được trả công (bằng tiền hoặc hiện vật) cho công việc đó Các công việc trong các cơ sở sản xuất kinh doanh thuộc sở hữu tư nhân của gia đình, các công việc nội trợ, chăm sóc con cái, đều được coi là việc làm

* Thiếu việc làm

Thiếu việc làm là tình trạng người lao động không có đủ việc làm theo thời gian quy định trong tuần, trong tháng hoặc làm những công việc có thu nhập quá thấp không đảm bảo cuộc sống nên muốn làm việc thêm để có thu nhập Người thiếu việc làm là những người trong khoảng thời gian xác định của cuộc điều tra có tổng số giờ làm việc nhỏ hơn số giờ quy định trong tuần, trong tháng hoặc trong năm và có nhu cầu làm thêm giờ; hoặc là những người

có tổng số giờ làm việc bằng số giờ quy định trong tuần, tháng, năm nhưng có thu nhập quá thấp nên muốn làm thêm để có thu nhập

*Thất nghiệp

Thất nghiệp là sự mất việc làm hay sự tách rời lao động ra khỏi tư liệu

sản xuất

Trang 16

Định nghĩa thất nghiệp của tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): “Thất nghiệp là tình trạng tồn tại khi một số người trong độ tuổi lao động muốn làm việc, nhưng không thể tìm được việc làm ở mức lương thịnh hành” [9,tr27]

Theo P.A.Samuelson và W.D.Nordhaus, người thất nghiệp là những người trong không có việc làm được trả công và đang cố gắng cụ thể để đi tìm một công việc trong 4 tuần qua, hoặc bị thôi việc nhưng đang chờ được gọi làm việc trở lại, hoặc đang chờ đợi đi làm trong tháng tới

Ở Việt Nam, theo quy định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội :

“Người thất nghiệp là những người đủ từ 15 tuổi trở lên, có nhu cầu làm việc nhưng không việc làm trong tuần lễ điều tra, và tính đến thời điểm điều tra có

đi tìm việc trong 4 tuần lễ qua hoặc không đi tìm việc trong 4 tuần lễ qua với

lý do chờ việc, nghỉ thời vụ, không biết tìm việc ở đâu hoặc trong tuần lễ trước điều tra có tổng số giờ làm việc dưới 8 giờ, muốn làm thêm nhưng không tìm được việc”.[13,tr23]

1.1.1.2 Khái niệm về giải quyết việc làm

Giải quyết việc làm là việc tạo ra các cơ hội để người lao động có việc làm và tăng được thu nhập, phù hợp với lợi ích của bản than, gia đình, cộng đồng và xã hội

Như vậy, giải quyết việc làm là nhằm khai thác triệt để tiền năng của một con người, nhằm đạt được việc làm hợp lý và việc làm có hiệu quả Chính vì vậy, giải quyết việc làm phù hợp có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với người lao động ở chỗ tạo cơ hội cho họ thực hiện được quyền và nghĩa vụ của mình Trong đó có quyền cơ bản nhất là quyền được làm việc nhằm nuôi sống bản than và gia đình góp phần xây dựng quê hương đất nước

Giải quyết việc làm có thể hiểu ở một số khía cạnh sau đây:

Thứ nhất, tạo ra số lượng và chất lượng tư liệu sản xuất Số lượng và chất

lượng tư liệu sản xuất phụ thuộc vào vốn đầu tư, tiến bộ khoa học kỹ thuật áp dụng trong sản xuất và khả năng quản lý, sử dụng đối với các tư liệu sản xuất đó

Trang 17

Thứ hai, tạo ra số lượng và chất lượng sức lao động Số lượng lao động

phụ thuộc vào quy mô, tốc độ tăng dân số, các quy định về độ tuổi và sự di chuyển của lao động, chất lượng lao động phụ thuộc vào sự phát triển của giáo dục đào tạo,y tế, chăm sóc sức khỏe cộng đồng…

Thứ ba, thực hiện các giải pháp để duy trì việc làm ổn định và đạt hiệu

quả cao, các giải pháp về quản lý thị trường, kỹ thuật… nhằm nâng cao hiệu quả của việc làm

1.1.1.3 Khái niệm về Nhà nước thu hồi đất

Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai [3,tr2]

Với khái niệm này cần được hiểu:

+ Không phải mọi khoản bồi thường đều chi trả được bằng tiền

+ Sự mất mát của người bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều trường hợp còn mất mát cả về tinh thần

+ Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế và vẫn là đòi hỏi sự "hi sinh", không thể là một sự bồi thường ngang giá tuyệt đối

Việc bồi thường có thể vô hình hoặc hữu hình, có thể do các quy định của pháp luật điều tiết, hoặc do thỏa thuận giữa các chủ thể

1.1.1.4 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất [3,tr2]

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người

có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới [3,tr2]

1.1.2 Tầm quan trọng của việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội ở

Trang 18

Việt Nam

Quyết định thu hồi đất và bồi thường GPMB là khâu then chốt để Nhà nước thực hiện việc giao đất, cho thuê đất theo quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất được thực hiện trên thực tế, làm cho đất đai sử dụng ngày càng có hiệu quả, đây là việc làm lâu dài và liên tục của quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước Khi tiến hành thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi đất, nhà đầu tư Tuy cùng lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm và lợi ích lại khác nhau Thực hiện bồi thường đất đai, tài sản, vật kiến trúc, hỗ trợ cho người bị thu hồi đất phải đảm bảo tính công khai, công bằng, dân chủ theo chính sách pháp luật, vừa đảm bảo phát triển kinh tế vừa ổn định tình hình chính trị của đất nước nói chung và của địa phương nói riêng

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là vấn đề kinh tế xã hội tổng hợp liên quan đến nhiều mặt kinh tế xã hội, phụ thuộc vào nhiều văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước như: Luật Đất đai, Bộ Luật dân sự, Bộ Luật Lao động, Luật Ngân sách, Luật Khiếu nại, Tố cáo, Luật Xây dựng và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thực hiện

1.1.3 Tác động của thu hồi đất đến đời sống của người bị thu hồi đất

1.1.3.1 Những tác động tích cực

- Tạo cơ hội việc làm có thu nhập ổn định cho một bộ phận lao động nông thôn Việc thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị đã giúp cho việc chuyển một số lao động từ khu vực sản xuất nông nghiệp sang làm việc ở khu vực công nghiệp và dịch vụ Thu nhập của lao động nông thôn

đã tăng lên, từ khoảng 4 triệu đồng/người/năm năm 2000, đã tăng lên 12,2, triệu đồng/người/năm năm 2008 Sau khi thu hồi đất, nhiều lao động nông thôn đã chuyển sang các ngành phi nông nghiệp, đặc biệt là số lao động trẻ, lao động đã qua đào tạo Các khu công nghiệp đã thu hút được số lượng lớn lao động nông thôn, và thu nhập cao hơn, ổn định hơn Thu nhập của lao động

Trang 19

ở các khu công nghiệp trung bình từ khoảng 3,5-6,0 triệu đồng/tháng Như vậy thu nhập của họ đã cao hơn rất nhiều so với làm nông nghiệp

- Tăng nguồn vốn cho người lao động (tiền được bồi thường): Khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện công nghiệp hóa và đô thị hóa thì phương thức bồi thường được thực hiện nhiều nhất là bồi thường bằng tiền Người lao động có thể dùng khoản tiền này để đầu tư phát triển sản xuất tạo nguồn thu nhập, đầu tư học nghề, xây dựng nhà cửa… Cùng với việc bồi thường thiệt hại, việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cũng được thực hiện bằng tiền

- Phát triển cơ sở hạ tầng: khi thu hồi đất để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thì kèm theo đó là sự phát triển cơ sở hạ tầng Đó là sự phát triển mạng lưới giao thông, cầu cống, bến cảng, chợ, siêu thị, mạng lưới thông tin, viễn thông, điện năng…., tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thuận lợi và hiệu quả hơn trong các hoạt động sản xuất, trao đổi hàng hóa, cải thiện điều kiện giao lưu với bên ngoài

Thu hồi đất và bồi thường GPMB đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm đưa dự án sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế xã hội Ngược lại, làm chậm tiến độ thực hiện dự án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án

1.1.3.2 Những tác động tiêu cực

- Làm giảm diện tích đất nông nghiệp: Thực tế cho thấy rằng, nhiều diện tích đất đã bị thu hồi để phục vụ cho mục đích phát triển kinh tế-xã hội, trong đó nhiều nhất là đất nông nghiệp Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, hàng năm, diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi cho phát triển công nghiệp là khoảng trên 70.000 ha, chưa kể cho phát triển đô thị là khoảng 10.000 ha Chỉ tính riêng một số tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng như: Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hải Phòng và Ninh Bình, số diện tích đất nông nghiệp

bị thu hồi cho phát triển công nghiệp trong những năm vừa qua đã lên hàng chục nghìn ha (Bắc Ninh gần 2.000 ha, Hải Phòng gần 4.000ha, Ninh Bình là

Trang 20

một tỉnh nhỏ nhưng cũng có đến 735 ha….) Diện tích đất nông nghiệp giảm dẫn đến diện tích đất nông nghiệp trên lao động giảm Có nơi, diện tích đất nông nghiệp bình quân giảm từ 2.438m2/lao động nông nghiệp xuống còn 384m2/lao động nông nghiệp

- Làm tăng tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp: việc thu hồi đất nông

nghiệp trong những năm qua đã tác động đến đời sống của người lao động

Mặc dù Nhà nước và các địa phương đã ban hành nhiều chính sách cụ thể như bồi thường, hỗ trợ giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư đối với nông dân bị thu hồi đất nhưng trên thực tế 67% lao động nông nghiệp vẫn giữ nguyên nghề cũ sau khi bị thu hồi đất, 13% chuyển sang nghề mới và có tới 25 - 30% không có việc làm hoặc có việc làm nhưng không ổn định Trung bình mỗi hộ bị thu hồi đất có 1,5 lao động rơi vào tình trạng không có việc làm và mỗi ha đất nông nghiệp bị thu hồi có tới 13 lao động mất việc làm, phải chuyển đổi nghề nghiệp Tình trạng bị mất việc làm

do bị thu hồi đất đã làm xuất hiện hình thức thất nghiệp mới ở nông thôn bên cạnh sự tồn tại của các hình thức thất nghiệp khác Đó là thất nghiệp công khai (chính thức) giống như thất nghiệp ở thành thị

- Làm ảnh hưởng đến đời sống người lao động: Chính vì sự thiếu việc làm do thu hồi đất nên đời sống của nhiều người dân rơi vào tình trạng bấp bênh, không ổn định Thu nhập bị giảm do người lao động không có việc làm

hoặc có việc làm nhưng cho thu nhập thấp

1.1.4 Các hoạt động giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất

- Đào tạo nghề: Nhà nước ban hành chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất cho hệ thống trường lớp đào tạo nghề

Phát triển đội ngũ giáo viên dạy nghề cả về số lượng và chất lượng Các hình thức đào tạo phong phú, bao gồm cả ngắn hạn và dài hạn, liên kết đào tạo, vừa học vừa làm hoặc đào tạo lưu động….Khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đào tạo nghề

Trang 21

- Giới thiệu việc làm: thành lập các trung tâm giới thiệu việc làm, phát triển, mở rộng mạng lưới giới thiệu việc làm, nhằm kết nối giữa doanh nghiệp với người lao động, không chỉ ở địa phương mà còn kết nối với doanh nghiệp

ở các địa phương khác

- Hỗ trợ giải quyết việc làm (vay vốn, hỗ trợ chuyển đổi nghề…): nhà nước cho vay vốn để mở rộng sản xuất, tạo thêm nhiều việc làm, hoặc hỗ trợ tiền cho người lao động chuyển đổi nghề nghiệp…

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất

1.1.5.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên

Vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động chịu tác động rất nhiều của điều kiện tự nhiên Trước hết phụ thuộc vào các yếu tố chủ yếu sau:

- Vị trí địa lý

Vị trí địa lý của địa phương là điều kiện tiên quyết ảnh hưởng tới sự phát triển và cơ cấu của các ngành kinh tế Khi địa phương có vị trí địa lý thuận lợi về giao thông, thông tin liên lạc, điện, nước thì các nhà đầu tư sẽ

có điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, đồng thời tiết kiệm được nhiều chi phí trong quá trình đầu tư, cũng như khi doanh nghiệp đi vào hoạt động Địa phương mà thu hút được càng nhiều nhà đầu tư, thì nền kinh tế của địa phương càng có điều kiện để phát triển Sự phát triển của các ngành kinh tế sẽ tạo nhiều việc làm cho người lao động và chuyển dịch cơ cấu lao động của địa phương

Ngược lại, nếu vị trí địa lý không thuận lợi về giao thông, thông tin liên lạc thì sẽ làm mất nhiều thời gian, chi phí của nhà đầu tư và do đó địa phương sẽ khó, thậm chí không thu hút nhà đầu tư Khi đó, nền kinh tế của địa phương sẽ mất đi nhiều cơ hội phát triển và người lao động cũng không có thêm việc làm Để thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư, địa phương cần khắc phục nhược điểm của vị trí địa lý bằng cách xây dựng các chính sách

Trang 22

phát triển kinh tế sao cho có lợi và minh bạch hơn cho các nhà đầu tư, xây dựng hệ thống giao thông và cơ sở hạ tầng đồng bộ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư khi thực hiện dự án tại địa phương, từ đó sẽ tạo thêm việc làm cho người lao động

- Diện tích đất đai

Địa phương quỹ đất lớn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các ngành kinh

tế phát triển mạnh hơn, tạo thêm nhiều việc làm cho lao động Mặt khác, khi tiến hành thu hồi đất nông nghiệp để chuyển đổi mục đích sử dụng mà địa phương có diện tích đất nông nghiệp lớn, có quỹ đất dự phòng thì có thể đền

bù cho người dân bằng đất cùng loại ở vị trí khác, làm cho người dân có đất

bị thu hồi vẫn có thể tiếp tục sản xuất nông nghiệp và không bị ảnh hưởng đến việc làm Còn nếu địa phương không có quỹ đất dự phòng để đền bù cho người dân thì phải có chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ để giải quyết việc làm cho người lao động

- Khí hậu, thời tiết

Khí hậu, thời tiết nhìn chung có ảnh hưởng tới sự phát triển của nhiều ngành kinh tế Tuy nhiên, tuỳ thuộc theo từng ngành mà mức độ ảnh hưởng

có khác nhau Nông nghiệp là ngành sản xuất gắn liền với điều kiện tự nhiên,

vì vậy khí hậu và thời tiết có ảnh hưởng rõ rệt và rất lớn đến sản xuất nông nghiệp Tại những vùng có khí hậu, thời tiết thuận lợi sẽ tạo điều kiện cho việc phát triển các loại cây, con, đồng thời tạo điều kiện mở rộng quy mô sản xuất, tạo nên những vùng chuyên canh, sản xuất hàng hoá lớn, từ đó thu hút được nhiều lao động tham gia, giải quyết được nhiều việc làm cho lao động trong lĩnh vực nông nghiệp Sản xuất nông nghiệp phát triển cũng sẽ thu hút các ngành công nghiệp chế biến sử dụng nguyên liệu vào từ sản phẩm đầu ra của nông nghiệp phát triển, khi đó có điều kiện tạo thêm nhiều việc làm cho lao động địa phương Ngược lại, thời tiết, khí hậu khắc nghiệt, không thuận

Trang 23

lợi sẽ làm giảm quy mô sản xuất, đặc biệt là trường hợp thiên tai, bão lũ còn ảnh hưởng tới kết quả cuối cùng của người lao động Tại những địa phương

đó, cần chú trọng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp, dịch vụ để tạo việc làm cho người lao động

- Tài nguyên, khoáng sản

Tài nguyên, khoáng sản ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến sự hình thành và phát triển các khu công nghiệp Địa phương nào có nhiều tài nguyên, khoáng sản sẽ có các ngành công nghiệp khai thác phát triển mạnh mẽ Theo đó còn

có sự phát triển của các ngành vận tải, dịch vụ giúp cho kinh tế địa phương

phát triển, giải quyết được nhiều việc làm cho người lao động

1.1.5.2 Đặc điểm kinh tế-xã hội của địa phương

- Điều kiện kinh tế

Điều kiện kinh tế, ở đây được hiểu là trình độ phát triển kinh tế, là một trong những nhân tố ảnh hưởng lớn đến việc làm của người lao động Điều kiện kinh tế ở trình độ cao thì các ngành kinh tế sẽ phát triển mạnh, tạo ra nhiều việc làm cho người lao động

Trình độ phát triển kinh tế của địa phương được thể hiện rõ nhất qua tổng giá trị sản xuất và cơ cấu các ngành kinh tế của địa phương đó Địa phương có nền kinh tế phát triển thì trong cơ cấu kinh tế các ngành công nghiệp, thương mại, dịch vụ sẽ chiếm tỷ trọng cao Sự phát triển của các ngành này sẽ sử dụng rất nhiều lao động, vì nếu 1 ha đất nông nghiệp chỉ cần 1 - 2 lao động để tiến hành sản xuất thì nay đối với 1 ha đất dành cho phát triển công nghiệp, dịch vụ thì cần nhiều lao động hơn, từ đó vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn Khi địa phương có nền kinh tế phát triển, lĩnh vực nông nghiệp cũng sẽ phát triển theo hướng sản xuất hàng hoá thu hút nhiều lao động nông nghiệp tại địa phương Do trồng lúa chỉ cần 1 - 2 lao động/ha thì nay khi chuyển sang trồng hoa, cây công nghiệp… thì lượng lao động cần nhiều hơn vì các khâu sản xuất đòi hỏi cao hơn

Khi nền kinh tế của địa phương không phát triển hoặc phát triển chậm sẽ dẫn đến sản xuất bị đình đốn và thu hẹp, nhu cầu sử dụng lao động cũng bị thu

Trang 24

hẹp theo, từ đó công tác giải quyết việc làm sẽ gặp rất nhiều khó khăn Mặt khác, kinh tế không phát triển hoặc phát triển chậm còn là nguyên nhân dẫn tới phát triển chậm về giáo dục đào tào Giáo dục đào tạo phát triển chậm sẽ làm cho chất lượng lao động thấp, làm giảm cơ hội có việc làm của người lao động

- Điều kiện xã hội

Điều kiện xã hội là nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới khả năng có việc làm của người lao động Có rất nhiều nhân tố xã hội ảnh hưởng tới giải quyết việc làm cho người lao động

chất lượng dân số quy định Cụ thể:

+ Quy mô dân số tăng, nhu cầu về lượng hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng

tăng lên Để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng tăng lên đó đòi hỏi phải mở rộng sản xuất, đa dạng hoá các ngành nghề hoạt động Điều đó dẫn đến nhiều ngành nghề mới ra đời, dẫn đến số chỗ làm việc mới cũng được tạo ra nhiều hơn, cơ cấu việc làm cũng biến đổi theo

+ Cơ cấu dân số quyết định cơ cấu tiêu dùng Mỗi độ tuổi, giới tính, ngành nghề, tôn giáo, dân tộc đều có tâm lý, sở thích tiêu dùng khác nhau, nhu cầu tiêu dùng về số lượng, chủng loại, chất lượng hàng hoá, dịch vụ cũng khác nhau Để thoả mãn đầy đủ nhu cầu tiêu dùng cho các đối tượng đó tất yếu phải mở rộng, phát triển sản xuất, thay đổi cơ cấu sản xuất, đa dạng chủng loại hàng hoá, nâng cao chất lượng sản phẩm; thay đổi cơ cấu ngành nghề Nghĩa là

số lượng việc làm được tạo ra nhiều hơn, phát triển đa dạng hơn

Trang 25

+ Mức sinh tăng hay giảm cũng ảnh hưởng đến tạo việc làm Mức sinh

cao, số trẻ em mới được sinh ra nhiều, nhu cầu tiêu dùng, đặc biệt là của trẻ

em tăng lên Các khoản chi phí cho giáo dục, y tế, chăm sóc sức khoẻ và nhiều lĩnh vực hoạt động khác đều tăng, các dịch vụ khác ăn theo cũng phát triển hơn, cơ cấu việc làm thay đổi Nghĩa là cùng với mức sinh tăng lên, nhiều việc làm mới được tạo ra, quy mô, cơ cấu việc làm đa dạng hơn Còn mức sinh giảm nghĩa là số người già đông hơn, vì nhiều lý do mà họ phải gia nhập trở lại thị trường lao động, áp lực về việc làm tăng lên, tạo việc làm cho người già trở nên nan giải

+ Mức chết: sự biến đổi của mức chết cũng tác động đến vấn đề tạo

việc làm Mức chết tăng lên, nhất là mức chết của dân cư trong độ tuổi lao động cao dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực, nhiều chỗ việc làm không có người đảm nhận Hơn nữa khi mức chết tăng cao, số người chết trung bình hàng năm nhiều lên, dịch vụ phục vụ tang lễ và nhiều hoạt động khác đi kèm cũng thay đổi, cơ cấu việc làm cũng biến đổi theo Mức chết giảm xuống, nhất là mức chết của dân số trong độ tuổi lao động giảm, cung lao động tăng lên tương đối, nhu cầu và áp lực việc làm tăng theo Mức chết giảm xuống, dân số có xu hướng già hoá, số người già đông hơn, tuổi thọ trung bình trong dân cư tăng lên việc làm cho người già, các dịch vụ chăm sóc người già cũng tăng theo

+ Di dân làm cho quy mô, cơ cấu, chất lượng và phân bố dân số ở vùng

đi và vùng đến thay đổi Di dân thường xảy ra đối với những người đang trong độ tuổi lao động sẽ dẫn đến cung lao động ở vùng đến tăng lên, ở vùng

đi giảm xuống Cơ cấu dân số cũng thay đổi: ở vùng đến cơ cấu dân số thường trẻ hơn, ở vùng đi cơ cấu dân số già đi Từ đó dẫn đến nhu cầu tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ sẽ thay đổi Vùng đến nhu cầu tiêu dùng tăng lên đòi hỏi phải mở rộng sản xuất, đa dạng hoá sản phẩm Nhiều ngành nghề mới ra đời, tạo ra ra nhiều chỗ làm mới

Trang 26

- Chất lượng lao động

Chất lượng lao động cũng là một yếu tố đặc biệt quan trọng ảnh hưởng đến quá trình tạo việc làm cho người lao động Trong thời đại CNH, HĐH các doanh nghiệp ngày càng phát triển, việc đòi hỏi lao động có sực khoẻ, trình

độ chuyên môn, tay nghề cao để đáp ứng được yêu cầu của công việc đề ra là điều vô cùng cần thiết Người lao động có trình độ mới có nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm theo đúng nguyện vọng, mới có thể có được thu nhập cao đáp ứng được nhu cầu cuộc sống Người lao động cần tuỳ thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của mình, tham gia các hoạt động giáo dục, đào tạo, nâng cao tay nghề để có thêm kinh nghiệm, kiến thức và nhận thức Điều đó mới có thể nâng cao vị thế bản thân mỗi lao động

- Môi trường xã hội, an ninh trật tự

Vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động phụ thuộc rất nhiều vào môi trường xã hội, an ninh trật tự Môi trường xã hội tốt, người lao động

sẽ có điều kiện chăm sóc sức khoẻ, học tập nâng cao trình độ văn hoá, chuyên môn từ đó mà nâng cao khả năng giải quyết việc làm của người lao động Tình hình an ninh trật tự tốt sẽ giúp cho người dân yên tâm học tập văn hoá chuyên môn, chú trọng sản xuất giúp cho sản xuất phát triển, mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm cho người lao động An ninh trật tự tốt cũng sẽ tạo niềm tin cho các nhà đầu tư, thu hút họ đến đầu tư phát triển sản xuất ở địa phương, mở ra nhiều cơ hội

1.1.5.3 Chính sách của Nhà nước và ứng xử của doanh nghiệp

Cơ chế chính sách của quốc gia, của chính quyền địa phương, các quy định của chủ doanh nghiệp là nhóm nhân tố quan trọng tạo việc làm cho người lao động Trong mỗi thời kỳ khác nhau, Chính phủ sẽ đề ra những chính sách cụ thể, tạo hành lang pháp lý cho phát triển sản xuất, cải thiện đời sống, mở rộng hoặc thu hẹp việc làm của ngành này hay ngành khác, tạo môi trường để người sử dụng lao động và người lao động gặp nhau Chẳng hạn,

Trang 27

chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần làm thay đổi cơ cấu kinh tế, do

đó cơ cấu lao động theo ngành kinh tế, theo vùng cũng thay đổi

Trong Bộ luật lao động của nước ta quy định: “Người lao động có quyền làm việc cho bất kỳ người sử dụng lao động nào và bất kỳ chỗ nào mà pháp luật không cấm”(Khoản 1, Điều 16) Điều 13 ghi rõ: “Giải quyết việc làm, bảo đảm cho mọi người có khả năng lao động đều có cơ hội có việc làm

là trách nhiệm của nhà nước, của các doanh nghiệp và toàn xã hội”

Chính sách việc làm có mối quan hệ biện chứng với các chính sách xã hội và các chính sách kinh tế Thực hiện tốt chính sách việc làm thì nguồn lao động được sử dụng hiệu quả, thất nghiệp sẽ giảm, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đảm bảo ổn định chính trị và xã hội Ngược lại, khi chính sách việc làm chưa được giải quyết tốt, nạn thất nghiệp sẽ tăng và các tệ nạn xã hội sẽ

dễ dàng phát sinh, gánh nặng của các chính sách bảo đảm an ninh, xã hội sẽ tăng lên

Chính sách phát triển kinh tế tốt, sẽ thúc đẩy các thành phần kinh tế tích cực tham gia sản xuất kinh doanh và hoạt động có hiệu quả, phát triển và

đa dạng hoá các ngành nghề, tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động

Bên cạnh đó, chính sách đào tạo và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn cũng là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến giải quyết việc làm cho người lao động Các cấp chính quyền cần đưa ra được các chính sách giải quyết việc làm một cách có hệ thống và đồng bộ, bao gồm: chính sách khuyến khích phát triển những lĩnh vực, ngành nghề có khả năng thu hút nhiều lao động như chính sách phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính sách xuất khẩu lao động, chính sách khôi phục và phát triển các làng nghề Ngoài chính sách để tạo việc làm mới, còn có những chính sách tránh cho người lao động đang làm việc bị mất việc làm, chính sách trợ cấp thất nghiệp cho người lao động khi bị mất việc làm Một hệ thống các

Trang 28

chính sách việc làm đồng bộ sẽ tạo môi trường thuận lợi để việc làm hình thành, ổn định và phát triển, từ đó cho công tác giải quyết việc làm sẽ gặp nhiều thuận lợi và có kết quả tốt

Cần phải nhất quán về nhận thức và hoạt động là có chính sách rồi nhưng chính sách phải đúng và bền vững Điều đó có tính quyết định là phải thực thi tốt chính sách đó trên thực tế, tức là phải đưa chính sách đó vào thực tiễn một cách kịp thời, hiệu quả và minh bạch

1.1.5.4 Khả năng đáp ứng của người lao động

Khả năng đáp ứng của người lao động tác động đến việc làm Bởi vì mỗi độ tuổi, giới tính, trình độ của người lao động khác nhau đều có những

ưu thế riêng trong lĩnh vực hoạt động, trong sản xuất kinh doanh Nếu khai thác và sử dụng hiệu quả thế mạnh từ khía cạnh tuổi và giới tính, trình độ của người lao động sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực Khi cơ cấu lao động thay đổi, cơ cấu các ngành nghề trong nền kinh tế quốc dân nói chung, nhiều lĩnh vực khác nói riêng tất yếu phải có sự điều chỉnh cho phù hợp Điều đó dẫn đến đặc điểm hoạt động nghề nghiệp, tính chất của việc làm sẽ thay đổi

Chất lượng lao động được đánh giá trên các mặt về sức khoẻ, trình độ, phẩm chất Vấn đề được nói đến nhiều khi đề cập đến chất lượng lao động là trình độ của người lao động Kinh tế ngày càng phát triển, khoa học kỹ thuật ngày một tiên tiến, đòi hỏi người lao động phải có trình độ nhất định đáp ứng yêu cầu công việc Người lao động có trình độ càng cao thì cơ hội tìm được việc làm càng dễ dàng Hầu hết những người thất nghiệp chủ yếu là những người có trình độ thấp, không đáp ứng được yêu cầu của những công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn kỹ thuật cao Do đó, người lao động muốn kiếm được việc làm và nhất là việc làm có thu nhập cao phù hợp cần phải có các thông tin thị trường lao động, biết các cơ hội việc làm và đặc biệt là đầu tư vào vốn con người cả về thể lực và trí lực Mỗi người lao động cần tuỳ thuộc vào điều kiện

và hoàn cảnh cụ thể của mình, tranh thủ các nguồn tài trợ để tham gia giáo dục,

Trang 29

đào tạo, phát triển sức lao động nhằm nâng cao kiến thức, nhận thức, kinh nghiệm Đó cũng chính là điều kiện cần thiết để duy trì việc làm, tạo cơ hội việc làm có thu nhập, nâng cao vị thế bản thân mỗi người lao động

1.1.5.5 Thị trường lao động

Cung cầu lao động có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau Quy mô,

cơ cấu, phân bố và chất lượng lao động quy định quy mô, phân bố, cơ cấu và chất lượng việc làm Ở đâu và khi nào lao động được cung ứng lớn thì nơi đó,

khi đó việc làm được tạo ra nhiều hơn và ngược lại

1.2 Cơ sở thực tiễn giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất

1.2.1 Kinh nghiệm của một số nước trong khu vực

1.2.1.1 Trung Quốc

Ở Trung Quốc có hai hình thức sở hữu về đất đai gồm: sở hữu nhà nước (đất đô thị và đất xây dựng) và sở hữu tập thể (đất ở thuộc vùng nông thôn và đất nông nghiệp) Theo quy định của Luật đất đai Trung Quốc năm

1998, đất đai thuộc sở hữu nhà nước được giao cho các tổ chức, cá nhân sử dụng theo các hình thức giao đất không thu tiền sử dụng đất (cấp đất), giao đất có thu tiền sử dụng đất và cho thuê đất

Theo quy luật phát triển của xã hội, công nghiệp hoá và đô thị hoá là sự lựa chọn tất yếu của các quốc gia Trung Quốc, là nước đông dân nhất thế giới (trên 1,3 tỷ người), và cũng là nước có nền nông nghiệp phát triển mạnh Trong những năm gần đây, tiến trình đô thị hoá ở Trung Quốc diễn ra rất nhanh, nhưng cũng đồng thời lấy đi nhiều diện tích đất nông nghiệp Theo thống kê cho thấy, khi tỷ lệ đô thị hoá nâng lên 1,5%, thì nhu cầu sử dụng đất tăng lên 1% Trong 5 năm gần đây, diện tích đất canh tác của Trung Quốc bị thu hồi đã lên đến 7,3 triệu ha Do ruộng đất bị thu hồi thì hàng năm có hàng triệu nông dân Trung Quốc bị mất đất, thất nghiệp; trung bình mỗi năm tăng thêm từ 2,5 đến 3 triệu người Theo tính toán cứ 2 mẫu đất bị thu hồi thì có 3 người nông dân thất thiệp Vì vậy, sau khi bị thu hồi đất, vấn đề giải quyết

việc làm cho người nông dân trở nên cấp bách hơn bao giờ hết

Trang 30

Việc đẩy mạnh phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp sẽ tạo điều kiện cho người nông dân có việc làm được coi là chính sách lâu dài mà Trung Quốc đang tập trung giải quyết Các địa phương ở Trung Quốc đã có nhiều

cách làm khác nhau để giải quyết vấn đề này như:

- Thành lập quỹ đào tạo, bồi dưỡng nghề cho những người nông dân bị thu hồi đất; khuyến khích các đơn vị ưu tiên sắp xếp công ăn việc làm cho người nông dân bị thu hồi đất; khuyến khích nông dân lập nghiệp, tạo điều kiện cho các hộ nông dân bị thu hồi đất vào thành phố mở doanh nghiệp và

được hưởng các chính sách ưu đãi như các đối tượng thất nghiệp ở thành phố

- Áp dụng chính sách hỗ trợ bảo hiểm xã hội cho người nông dân bị thu hồi đất Tất cả các đơn vị tuyển dụng người nông dân bị thu hồi đất vào làm việc phải ký hợp đồng lao động cho những người này từ 3 năm trở lên, mức lương hàng tháng không thấp hơn 120% mức lương tối thiểu của địa phương

Nhìn chung hệ thống pháp luật về bồi thường và của Trung Quốc đều nhằm bảo vệ những người bị thu hồi đất để thực hiện các dự án Theo một nghiên cứu gần đây của WB thì các luật về tái định cư của Trung Quốc đối với các dự án phát triển đô thị, công nghiệp và giao thông "đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của WB trong tài liệu hướng dẫn thực hiện tái định cư"

1.2.1.2 Ở Thái Lan

Trong những năm gần đây, diện tích đất nông nghiệp của Thái Lan đang giảm dần do quá trình công nghiệp hoá do sự mở rộng các khu công nghiệp, giải trí, khu đô thị Để khắc phục những thiệt hại do sụt giảm diện tích đất nông nghiệp mang lại, Thái Lan đã chủ trương vừa phát triển các khu công nghiệp, vừa tập trung phát triển một nền nông nghiệp hàng hoá cho xuất khẩu, phát triển ngành nghề dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn Chủ trương đó đã thể hiện sự đúng đắn thông qua sự phát triển của nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá, giải quyết việc làm cho người lao động

Trang 31

Để trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới như hiện nay, Thái Lan đã quan tâm tới việc hỗ trợ, cung cấp tín dụng để đào tạo

và bồi dưỡng tay nghề của người lao động Bên cạnh những chính sách khuyến khích và hỗ trợ nông dân, thì vấn đề liên quan đến “tính mềm” như đào tạo kỹ thuật, nâng cao nhận thức của người nông dân được coi trọng hướng đến, như: kỹ thuật bón phân, kỹ thuật gieo sạ, kỹ thuật sản xuất sạch, giúp người nông dân nắm bắt được nhu cầu thị trường Các khoá học tại chỗ

về kỹ thuật canh tác, chuyển giao công nghệ được mở rộng với nhiều ưu đãi nhằm thu hút và nâng cao trình độ nguồn nhân lực nông thôn

Bên cạnh đó, Thái Lan đã tăng cường công tác bảo hiểm xã hội cho nông dân, giảm rủi ro trong sản xuất nông nghiệp cho người nông dân, xoá bỏ thuế nông nghiệp Triển khai chương trình điện khí hoá nông thôn, xây dựng

hệ thống thuỷ lợi bảo đảm tưới tiêu Quan trọng nhất là áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật cải tạo đất trồng, cải tạo những vùng đất thoái hoá, khô cằn nâng cao độ màu mỡ cho đất Điều này giúp tăng diện tích đất canh tác cho nông dân, góp phần sử dụng hiệu quả quỹ đất

1.2.1.3 Ở Nhật Bản

Quá trình công nghiệp hoá ở Nhật Bản cũng bắt đầu bằng thời gian dài tăng trưởng trong nông nghiệp Nhật Bản là nước luôn bị giới hạn bởi tài nguyên đất đai ít và dân số đông, diện tích đất canh tác bình quân trên một hộ nông dân khoảng 0,8 ha Nhật Bản thực hiện chính sách đưa sản xuất công nghiệp về nông thôn, vừa biến đổi nền nông nghiệp cổ truyền Châu Á thành nền nông nghiệp tiên tiến, vừa phát triển nông thôn theo hướng đa dạng hoá nhằm giải quyết việc làm ở khu vực này Chính điều này đã làm cơ cấu nông thôn thay đổi, các ngành phi nông nghiệp đã đóng góp ngày càng tăng vào thu nhập của người dân nông thôn Việc chú trọng phát triển công nghiệp, đầu tư cho các ngành có hiệu quả cao như: luyện kim, hoá chất, đóng tàu, chế tạo

Trang 32

máy, điện tử và đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng, đã thu hút nhiều lao động trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá đã cơ bản giải quyết được vấn đề việc làm cho lao động nông nghiệp, mặc dù diện tích đất canh tác ngày càng giảm Nhật Bản cũng đầu tư lớn cho giáo dục, đào tạo, đặc biệt là đầu tư cho nghiên cứu khoa học kỹ thuật, khoa học ứng dụng, vì vậy mà lao động Nhật Bản có trình độ chuyên môn kỹ thuật rất cao

Chính phủ Nhật Bản đã thành lập mạng thông tin việc làm trên khắp đất nước với mục đích cung cấp đầy đủ các thông tin về việc làm từ các tổ chức, doanh nghiệp qua internet đến với những người đang tìm việc, giúp

họ có những lựa chọn phù hợp với năng lực, điều kiện và khả năng của mình Chính phủ thực hiện bồi dưỡng cho những công nhân có tay nghề cao qua việc hỗ trợ tài chính, tạo cơ hội phát triển năng lực, nâng cao chất lượng các tổ chức giáo dục đào tạo trên cơ sở nhu cầu của mỗi vùng, phát triển nguồn nhân lực và kỹ thuật kết nối thông tin trong những khu vực mới hoặc đang phát triển

Hoạt động giải quyết việc làm cho người cao tuổi được chú trọng để xoá bỏ những mất cân đối về việc làm do tuổi tác Luật về ổn định việc làm của người lao động cao tuổi, trong đó nhấn mạnh yêu cầu các công ty phải kéo dài tuổi về hưu bắt buộc và thuê mướn lại những người cao tuổi có năng lực, kinh nghiệm tại các công ty hiện tại hoặc từ các công ty chi nhánh Nhiều chính sách được đưa ra như các chính sách về đào tạo lại, nâng cao tay nghề cho lao động trung niên Các loại hình tuyển dụng và thuê mướn được đa dạng hoá, coi trọng các công việc làm thêm không chính thức như làm bán thời gian, tạm thời hoặc bất thường Chế độ tuyển dụng thay đổi theo từng khu vực, không tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn như trước kia, mà chuyển sang các khu vực lân cận và các địa phương

Trang 33

Trong những năm 1960, 1970 các lĩnh vực như phúc lợi y tế, công nghệ tin học và môi trường đang giữ một vai trò then chốt trong việc mở ra những thị trường mới ở Nhật Bản Đồng thời, các ngành công nghiệp mới và các dịch vụ liên quan được khuyến khích phát triển Việc phát triển khoa học và công nghệ địa phương được đẩy mạnh thông qua việc tận dụng đặc thù mỗi vùng Chính phủ Nhật Bản đã có những bước đi thích hợp nhằm ổn định thị trường lao động ở tầm vĩ mô, nhưng để có tham gia được vào thị trường lao động thì bản thân mỗi người lao động cũng phải tự phát triển năng lực nghề nghiệp của mình thông qua việc tự đào tạo lại; các công ty, các tổ chức cũng phải ủng hộ điều này một cách tích cực

Các ngành tiểu thủ công nghiệp truyền thống cũng được khuyến khích phát triển, vùng Tây nam Nhật Bản đã có phong trào: mỗi thôn, làng có một sản phẩm nhằm khai thác ngành nghề nông thôn Phong trào phục hồi ngành nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống đã lan rộng khắp nước Nhật, góp phần giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động, làm tăng mức sống và mức đô thị hoá ở vùng nông thôn Nhật Bản

Từ thực tế của các nước trên, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:

Thứ nhất, không ngừng phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân

lực trên cơ sở nhu cầu lao động của xã hội

Thứ hai, phát triển mạnh mẽ những ngành nghề ứng dụng nhiều tiến bộ

khoa học - công nghệ và những ngành nghề sử dụng nhiều lao động

Thứ ba, phát triển hệ thống dịch vụ việc làm và thông tin thị trường Thứ tư, phát triển tiểu thủ công nghiệp truyền thống tạo việc làm cho

lao động địa phương

1.2.2 Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước

1.2.2.1 Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất của thành phố Đà Nẵng

Năm 1997, Đà Nẵng trở thành đơn vị hành chính trực thuộc Trung

Trang 34

ương và đến cuối năm 2003 được chính phủ xếp hạng là đô thị loại I cấp quốc gia Dân số của thành phố đến cuối năm 2004 là 763.300 người, GDP đặt 9.564,4 nghìn tỷ đồng Số người trong độ tuổi lao động của thành phố là 349.439 người, được phân chia theo khu vực thành thị là 276.480 người và khu vực nông thôn là 72.959 người

Trong quá trình khảo sát thấy nổi lên một số vấn đề đó là: Lao động trong khu vực nông nghiệp - ngư nghiệp thì có 30,05% giữ nguyên nghề cũ, chuyển sang nghề khác là 18,94%, có việc làm không ổn định là 16,17% và không có việc làm là 34,84% tương đương với 1.232 người Hơn nữa trong số này có 874 người có nhu cầu học nghề còn lại là không đủ điều kiện để học nghề; Do số lượng lao động mất việc làm là khá lớn đang trở thành những bức xúc đòi hỏi thành phố phải có những giải pháp để khắc phục

Để người dân đồng thuận với thu hồi đất thành phố Đà Nẵng đã có những sáng tạo nhất định:

- Người dân tham gia góp đất xây dựng các công trình công cộng, nhờ

đó giúp thành phố tiết kiệm chi phí chỉnh trang đô thị và nâng gía trị đất của người dân sau khi quy hoạch Tất cả các dự án đều được lấy ý kiến nhân dân, khi có trên 80% hộ dân trong diện giải tỏa đồng tình mới triển khai thực hiện

- Quy hoạch mở rộng vệt giải tỏa dọc hai bên đường tạo ra quỹ đất vàng trong kêu gọi đầu tư, bán đấu giá xây dựng các khu thương mại, dịch vụ với giá cao giúp thành phố có nguồn thu lớn cho ngân sách, tạo điều kiện đầu tư các công trình phúc lợi xã hội khác Thành phố thực hiện bồi thường bằng đất cho các hộ dân tái định cư có quy định cụ thể về giá trị quy đổi, mỗi

hộ được bồi thường từ 1 tới tối đa 5 lô đất

- Vận động nông dân lập trang trại, thuê mặt nước để nuôi trồng thủy sản tự tạo việc làm cho mình cũng như cho người khác

- Miễn thuế, giảm thuế sản xuất kinh doanh đối với những hộ nông dân chịu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa buộc phải chuyển qua sản xuất kinh doanh ở những ngành nghề khác

Trang 35

Nhờ đó, Thành phố đã thu được một số kết quả: giải quyết việc làm cho 80.000 lao động mỗi năm, tỷ lệ sử dụng quỹ thời gian lao động ở nông thôn lên 82% Nhìn chung cư cấu lao động đã chuyển dịch phù hợp với cơ cấu phát triển của thành phố theo hướng công nghiệp - du lịch - dịch vụ làm mũi nhọn

1.2.2.2 Kinh nghiệm giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất của huyện Đại Từ - Thái Nguyên

Dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi Pháo tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên có tổng vốn đầu tư hơn 500 triệu đô la Mỹ, lớn nhất Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại Để triển khai dự án, Công ty Trách nhiệm Hữu hạn khai thác chế biến khoáng sản Núi Pháo (Nuiphao Mining) - doanh nghiệp thực hiện dự án đã tiến hành bồi thường, giải phóng mặt bằng tổng diện tích thu hồi cho tất cả các khu là 9.21 km2 (bao gồm các khu hoạt động sản xuất, khu vùng đệm, khu tái định và các khu mở rộng) với tổng số hộ dân bị ảnh hưởng do thu hồi đất là hơn 3.600 hộ, trong đó trên 1.300 hộ thuộc diện di dời Tiến độ thu hồi đất của toàn dự án đạt 87,23%, trong đó tiến độ bàn giao mặt bằng tại các khu vực hoạt động của dự án đạt 98,65% Tổng số tiền chi trả cho đền bù tính đến nay là 1.615.064.099.107 đồng Cùng với việc xây dựng khu nhà máy chế biến khoáng sản hiện đại bậc nhất thế giới, Nuiphao Mining đặc biệt chú trọng tới việc tạo sinh kế, đảm bảo an sinh xã hội cho người dân sau thu hồi đất, giúp hàng nghìn hộ dân sau thu hồi đất cho dự án ở Đại Từ ổn định cuộc sống, nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế một cách bền vững

Qua thống kê ban đầu, đến nay, đã có hơn 2.200 người trong khu vực ảnh hưởng của dự án được tham gia các chương trình đào tạo nghề, trang bị kiến thức làm nông nghiệp, chăn nuôi và phi nông nghiệp để có cơ hội tìm việc làm, mưu sinh tại chỗ; khoảng 600 người dân ở khu vực chịu ảnh hưởng của dự án được tuyển dụng dài hạn tại dự án Núi Pháo Tổng nguồn vốn đã giải ngân của doanh nghiệp cho việc tạo sinh kế, hỗ trợ cộng đồng cho người

Trang 36

dân sau thu hồi đất ở Đại Từ đã lên tới 25 tỷ đồng Các mô hình phục hồi kinh

tế do Nuiphao Mining hỗ trợ đang từng bước phát huy hiệu quả ở các xã Hà Thượng, Hùng Sơn, Tân Linh và Cát Nê Điển hình như mô hình sản xuất chè

an toàn theo tiêu chuẩn VietGap ở xóm 7, xã Hà Thượng Được Nuiphao Mining hỗ trợ về tư vấn kỹ thuật, 50% số vốn mua tôn inox sao chè, giúp in

ấn, trình bày nhãn mác, bao bì, đăng ký mã số, mã vạch và quảng bá sản phẩm… hiện cả 18 hộ trong tổ sản xuất chè VietGap ở xóm 7 đã thuần thục quy trình sản xuất chè an toàn trên diện tích 6,43 ha với tổng sản lượng hơn

140 tấn búp tươi/năm, tương đương gần 30 tấn chè búp khô/năm, đưa giá trị thu nhập từ cây chè của các hộ trong tổ đạt từ 60 đến hơn 100 triệu đồng/hộ/năm, góp phần quan trọng vào việc giúp người dân ổn định đời sống, phát triển kinh tế bền vững

Các chương trình phục hồi kinh tế, tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng bị ảnh hưởng của Nuiphao Mining rất đa dạng như: Đào tạo nghề cho người bị ảnh hưởng bởi dự án sau đó tuyển dụng vào làm việc tại Công ty; hỗ trợ xây dựng các mô hình phát triển kinh tế hộ phù hợp với điều kiện địa phương, tiêu biểu như mô hình trồng chè an toàn sinh học, trồng nấm, nuôi nhím; thành lập các cơ sở địa phương cung ứng dịch vụ cho Công ty Núi Pháo,

tổ hợp chè Hà Thượng, cơ sở sản xuất túi đựng quặng, giá đỡ quặng… Ngoài việc hỗ trợ cụ thể thông qua các mô hình phục hồi kinh tế, mô hình sản xuất mới, Công ty còn hỗ trợ đầu tư, nâng cấp trường học, đường sá, hệ thống xử lý nước thải, cung cấp nước sinh hoạt, đường dây điện, điện thoại, trung tâm chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chợ theo chuẩn nông thôn mới; thực hiện các chương trình cho các nhóm dễ bị tổn thương như nhóm hộ nghèo, hộ phụ nữ đơn thân Được biết, tuy chưa chính thức đi vào sản xuất, nhưng Nuiphao Mining đã được bầu chọn là một trong 50 doanh nghiệp tiêu biểu trong cả nước thực hiện tốt trách nhiệm an sinh xã hội và phát triển cộng đồng

1.2.3 Thực trạng giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất tại Việt Nam

Trang 37

1.2.3.1 Về diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi để phát triển các khu công nghiệp, đô thị và các công trình công cộng

Trong 5 năm, từ năm 2001-2005, tổng diện tích đất nông nghiệp đã thu hồi là 366,44 nghìn ha (chiếm gần 3,89 % tổng diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng) Trong đó diện tích đất nông nghiệp đã thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp và cụm công nghiệp là 39,56 nghìn ha, xây dựng đô thị là 70,32 nghìn ha và xây dựng kết cấu hạ tầng là 136,17 nghìn ha

Các vùng kinh tế trọng điểm và khu vực có diện tích đất nông nghiệp thu hồi lớn nhất, chiếm khoảng 50% diện tích đất thu hồi trên toàn quốc Những địa phương có diện tích đất thu hồi lớn là Tiền Giang (20.308 ha), Đồng Nai (19.752 ha), Bình Dương (16.627 ha), Quảng Nam (11.812 ha), Cà Mau (13.242 ha), Hà Nội (7.776 ha), Hà Tĩnh (6.391 ha), Vĩnh Phúc (5.573 ha)

Theo số liệu điều tra của BNN&PTNT tại 16 tỉnh trọng điểm về thu hồi đất, diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi chiếm khoảng 89% và diện tích đất thổ cư chiếm 11% Đồng bằng sông Hồng là vùng có diện tích đất bị thu hồi lớn nhất, chiếm 4,4% tổng diện tích đất nông nghiệp của cả nước, tỷ lệ này ở Đông Nam Bộ là 2,1%, ở nhiều vùng khác là duới 0,5%

Mặc dù diện tích đất nông nghiệp, đất ở bị thu hồi tại mỗi tỉnh chiếm tỷ

lệ nhỏ trong tổng số diện tích đất tự nhiên của địa phương nhưng lại tập trung vào một số huyện, xã có mật độ dân số cao Diện tích bình quân đầu người thấp, có xã diện tích đất bị thu hồi chiếm tới 70%-80% diện tích đất canh tác

1.2.3.2 Về việc làm và giải quyết việc làm của người dân bị thu hồi đất

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNN cho thấy việc thu hồi đất nông nghiệp trong 5 năm qua đã tác động đến đời sống của trên 627.000 hộ gia đình với khoảng 950.000 lao động và 2,5 triệu người Trung bình mỗi ha đất bị thu hồi ảnh hưởng tới việc làm của trên 10 lao động nông nghiệp Vùng đồng bằng sông Hồng

có số hộ BAH do thu hồi đất lớn nhất: khoảng 300 nghìn hộ; Đông Nam Bộ khoảng 108 nghìn hộ; Hà Nội hơn 138.000 hộ, thành phố Hồ Chí Minh hơn

Trang 38

52.000 hộ Số lao động bị mất việc làm do mất đất nhiều như Hà Tây 35.703 người, Vĩnh Phúc 22.800 người, Nam Định 4.130 người, Hải Dương 9.357 người

Trong quá trình thu hồi đất, các địa phương đã ban hành nhiều chính sách cụ thể đối với người dân bị thu hồi đất về các vấn đề như bồi thường, hỗ trợ giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư Tuy nhiên trên thực tế, sau khi bị thu hồi đấtcó tới 67% lao động nông nghiệp vẫn giữ nguyên nghề cũ, 13% chuyển sang nghề mới và khoảng 20% không có việc làm hoặc có việc làm nhưng không ổn định Đây chính là nguyên nhân dẫn đến kết quả 53% số hộ dân có đất bị thu hồi có thu nhập giảm so với trước đây, chỉ có khoảng 13% số hộ có thu nhập tăng hơn trước

Việc thu hồi đất nông nghiệp nêu trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, việc làm của người dân bị thu hồi đất Tại thành phố Hà Nội, chỉ tính trong giai đoạn 3 năm từ 2001 đến 2004 đã có gần 80.000 lao động bị mất việc làm Tính đến hết năm 2005, Hà Nội có khoảng 200.000 người thất nghiệp do mất đất sản xuất Thành phố đã có nhiều giải pháp như hỗ trợ đào tạo nghề cho một người trong độ tuổi lao động là 3,8 triệu đồng nhưng việc sử dụng khoản hỗ trợ này chưa có hiệu quả cao

Tại thành phố Hồ Chí Minh thì trong vòng năm năm trở lại đây, thành phố đã triển khai 412 dự án, diện tích đất đã thu hồi của các hộ dân lên tới 60.203.074 m2; tổng số hộ bị ảnh hưởng là 53.853 hộ, trong đó có 20.014 hộ

bị giải tỏa trắng; tổng dự toán chi phí bồi thường cho các hộ dân khi Nhà nước thu hồi đất lên tới hơn 12.300 tỷ đồng Tuy nhiên, nhiều người sau khi nhận tiền đền bù, tiền hỗ trợ đã sử dụng vào việc mua sắm phương tiện đi lại, vật dụng sinh hoạt chứ không chú tâm đến việc học nghề, giải quyết việc làm

Có gia đình trở nên giầu có sau khi nhận tiền bồi thường (có cả tỷ đồng) nhưng chỉ sau một vài năm lại rơi vào tình cảnh khó khăn do thất nghiệp

1.2.4 Công tác giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất tại tỉnh Thái Nguyên

Theo báo cáo của Ban chỉ đạo công tác giải phóng mặt bằng tỉnh

Trang 39

Thái Nguyên Từ năm 2011 đến 2013, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã thực hiện công tác thu hồi đất và bồi thường giải phóng mặt bằng 256 dự

án Trong đó đã giải phóng xong mặt bằng đối với 110 dự án với diện tích

là 1.347,884 ha (trong đó diện tích đất nông nghiệp thu hồi để thực hiện dự

án chiếm trên 60% diện tích thực hiện dự án) Số hộ bị ảnh hưởng: 24.562

hộ Số hộ được giao tái định cư: 6.064hộ Số tiền đã chi trả bồi thường, hỗ trợ: 2.893,03 tỷ đồng

Trên địa bàn tỉnh chưa có nghiên cứu nào về đánh giá tình hình giải quyết việc làm của người dân khi bị thu hồi đất Hiện nay Tỉnh đang chỉ đạo các huyện thị xã Sông Công và thành phố Thái Nguyên rà soát đánh giá tình hình triển khai thực hiện Quyết định số 52/2012/QĐ-TTg ngày 16/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó tập trung điều tra, đánh giá kết quả thực hiện chính sách đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp

1.2.5 Bài học rút ra cho việc giải quyết việc làm cho người dân bị thu hồi đất huyện Phú Bình

Qua nghiên cứu kinh nghiệm của một số nước và một số địa phương trong nước về giải quyết việc làm cho người bị thu hồi đất Chúng ta cần học hỏi các kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất ở một số điểm sau:

Một là, Hoàn thiện các quy định về định giá đất nói chung và định giá

đất để bồi thường, hỗ trợ nói riêng; công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chi tiết

Hai là, tạo vệc làm tại chỗ cho những lao động bị thu hồi đất tuổi đã

cao, lao động nữ khó chuyển đổi nghề bằng các hình thức phát triển các làng nghề truyền thống, giao đất dịch vụ có thu tiền sử dụng đất cho các hộ theo tỷ

lệ diện tích đất thu hồi sao cho phù hợp với quỹ đất của địa phương Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng tăng các loại cây trồng, vật nuôi

có giá trị kinh tế cao, cho thu nhập cao trên một đơn vị diện tích đất sản xuất,

Trang 40

khả năng quay vòng vốn nhanh

Ba là, quy định và khuyến khích các doanh nghiệp, các tổ chức đóng

trên địa bàn có đất bị thu hồi ưu tiên sử dụng lao động địa phương bằng các

cơ chế, chính sách ưu đãi phù hợp

Bốn là, đầu tư phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, đa dạng hoá các

hình thức đào tạo nghề cho con em nông thôn, cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết về cung - cầu trên thị trường lao động cho người dân và các chủ sử dụng lao động Mở rộng và phát triển các cơ sở đào tạo nghề, các trung tâm hỗ trợ

và giới thiệu việc làm

Năm là, đẩy mạnh công tác khuyến nông, khuyến ngư, tăng cường

chuyển giao tiến bộ khoa học - công nghệ, hỗ trợ vốn, kỹ thuật sản xuất cho nông dân

Chương 2

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Câu hỏi nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu, luận văn này cần phải tập trung giải đáp các câu hỏi chủ yếu sau:

- Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề việc làm và giải quyết việc làm đối với người dân bị thu hồi đất là gì?

- Chính sách bồi thường GPMB đối với người bị thu hồi đất sản xuất? Thực trạng việc làm và giải quyết việc làm của người dân sau khi bị thu hồi đất diễn ra như thế nào?

- Với thực trạng đã phân tích thì cần phải có những giải pháp gì để giải quyết tốt vấn đề việc làm cho người dân sau khi bị thu hồi đất?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Vận dụng các phương pháp nghiên cứu kinh tế tôi đã sử dụng một số

Định dạng
Số trang	112
Dung lượng	1,93 MB