Mục đích nghiên cứu đề tài là trên cơ sở nghiên cứu, làm rõ thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan thời gian qua, Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan trong thời gian tới.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
………./………
BỘ NỘI VỤ
……/…… HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
TRẦN THỊ PHƯƠNG THẢO
TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA THANH TRA TỔNG CỤC HẢI QUAN
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 8 34 04 03
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG
HÀ NỘI – NĂM 2020
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Bá Chiến
Phản biện 1: TS.Hoàng Quang Đạt –
Học viện Hành chính Quốc gia
Phản biện 2: TS Đinh Văn Minh –
Thanh tra Chính phủ
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng họp 401, Nhà A -
Học viện Hành chính Quốc gia
Số: 73 Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội
Thời gian: vào hồi 9 giờ 45 phút ngày 03 tháng 9 năm 2020
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Ban QLĐT Sau đại học, Học viện Hành chính
Quốc gia
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hoá, phương tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; thống kê hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; kiến nghị chủ trương, biện pháp quản lý nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu Chính
vì phạm vi quản lý nhà nước về hải quan rộng lớn như vậy nên tất yếu phải có hoạt động thanh tra Thanh tra hải quan nói chung thực hiện việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý, được tổ chức và hoạt động theo những quy định chung của pháp luật về thanh tra
Thanh tra Vụ Thanh tra – Kiểm tra, Tổng cục Hải quan (gọi tắt là thanh tra Tổng cục Hải quan) thực hiện thanh tra chuyên ngành trong phạm vi quản lý nhà nước của Tổng cục Hải quan theo quy định của pháp luật Có thể nói, trong những năm qua, Vụ Thanh tra - Kiểm tra
đã làm tốt vai trò tham mưu đề xuất, xây dựng kế hoạch thanh tra chuyên ngành; tổng số tiền thuế yêu cầu truy thu và đã thu nộp vào ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng; đơn vị đã tiến hành nhiều cuộc thanh tra đột xuất đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm Qua thanh tra đột xuất đã phát hiện sai phạm của các doanh nghiệp và kiến nghị xử lý về cơ chế quản lý, chính sách và hình sự
Trang 4khắc phục, như: tổ chức và hoạt động thanh tra chưa thực sự ổn định
và thống nhất; quyền hạn thanh tra còn bị hạn chế, các kết luận, kiến nghị thanh tra chưa được thực thi một cách nghiêm chỉnh, thiếu những biện pháp cứng rắn, chế tài đủ mạnh; năng lực của một số cán bộ thanh tra chưa đáp ứng được yêu cầu về trình độ nghiệp vụ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị trong thực hiện nhiệm vụ được giao; công tác thu thập thông tin, phân tích số liệu
để lựa chọn đối tượng thanh tra còn hạn chế nên một số đoàn thanh tra chuyên ngành đạt kết quả chưa cao về số thu ngân sách nhà nước; việc khai thác dữ liệu từ các hệ thống nghiệp vụ còn gặp nhiều khó khăn;… Những hạn chế, bất cập nêu trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng và hiệu quả công tác của thanh tra Tổng cục Hải quan
Vì vậy, đối với thanh tra Tổng cục Hải quan, việc nghiên cứu cơ
sở lý luận về tổ chức và hoạt động của thanh tra tổng cục; phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan trong thời gian qua; từ đó, đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động thanh tra Tổng cục Hải quan trong thời gian tới là hết sức cần thiết Đó là lý do học viên chọn đề tài
“Tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan” làm đề tài
Luận văn tốt nghiệp cao học chuyên ngành Quản lý công
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong những năm qua, tổ chức và hoạt động thanh tra đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học pháp lý, quản lý, tổ chức nghiên cứu ở nhiều khía cạnh và mức độ khác nhau
Các công trình nghiên cứu, các bài viết chủ yếu tập trung phân tích làm rõ khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò quan trọng của công tác thanh tra; những thành công, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong xây
Trang 5dựng và thực hiện pháp luật về thanh tra nói chung và từng Bộ, ngành, địa phương nói riêng
Tuy nhiên, việc nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan thì chưa có công trình nào đề cập đến Chính vì vậy, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu sâu cả về lý luận và thực tiễn tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả các mặt của công tác thanh tra góp phần vào việc tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu, làm rõ thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan thời gian qua, Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan trong thời gian tới
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện được mục đích nghiên cứu trên, Luận văn có các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Hệ thống hóa, làm rõ những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động thanh tra nói chung, của thanh tra tổng cục nói riêng;
- Phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan, đánh giá những kết quả đạt được đồng thời làm rõ các hạn chế và nguyên nhân của chúng;
- Trên cơ sở phân tích thực trạng, Luận văn đề xuất và luận giải tính khả thi của các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của thanh tra Hải quan trong thời gian tới
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Trang 6Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động thanh tra của Vụ Thanh tra – Kiểm tra, Tổng cục Hải quan
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về đối tượng: tập trung nghiên cứu tổ chức của Thanh
tra Tổng cục Hải quan (vị trí pháp lý; chức năng; nhiệm vụ, quyền hạn;
cơ cấu tổ chức, nhân sự; mối quan hệ công tác) và nghiên cứu hoạt động thanh tra của Thanh tra Tổng cục Hải quan, trong đó tập trung vào công tác thanh tra chuyên ngành
- Phạm vi về không gian: ở Việt Nam
- Phạm vi về thời gian: từ năm 2015 đến nay
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Phương pháp luận
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực hải quan cũng như trong đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể khi thực hiện
đề tài là: phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp hệ thống, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê mô tả…
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Luận văn góp phần làm rõ thêm nội dung lý luận về tổ chức và hoạt động của thanh tra tổng cục; làm rõ thêm mối quan hệ giữa chức năng quản lý nhà nước về thanh tra và chức năng thanh tra chuyên ngành
Trang 7- Kết quả nghiên cứu luận văn có thể khuyến nghị cho các nhà quản lý công về hoạt động lập quy, thiết kế tổ chức và điều hành hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan nói riêng, thanh tra Tổng cục nói chung
- Luận văn có thể sử dụng làm học liệu trong các đơn vị đào tạo
về quản lý công, luật học
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương Cụ thể như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của thanh tra tổng cục
Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan
Trang 8CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
THANH TRA TỔNG CỤC
1.1 Lý luận chung về thanh tra
1.1.1 Khái niệm thanh tra
Thanh tra với vai trò là danh từ chung có thể được hiểu là một thực thể pháp lý, một thiết chế nhà nước về thanh tra để chỉ cơ quan,
tổ chức thanh tra hoặc bộ phận, lĩnh vực thanh tra nhất định Bên cạnh
đó, quan niệm về thanh tra còn được xác định ở khía cạnh là một hoạt động Theo quan điểm của tác giả, để làm sáng tỏ khái niệm về thanh tra cần tiếp cận thuật ngữ này ở cả 2 khía cạnh: tổ chức và hoạt động
1.1.2 Đặc điểm của thanh tra
Thanh tra có những đặc điểm cơ bản sau đây:
Thứ nhất, thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước;
Thứ hai, thanh tra luôn mang tính quyền lực nhà nước;
Thứ ba, thanh tra có tính độc lập tương đối
1.1.3 Vai trò của công tác thanh tra trong quản lý nhà nước
Trong quản lý nhà nước công tác thanh tra có vai trò hết sức to lớn, thể hiện ở những điểm sau:
Một là, thanh tra là chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước; Hai là, thanh tra góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý
Trang 9Các quốc gia tùy thuộc vào thể chế chính trị, cấu trúc nhà nước, cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước để tổ chức thiết chế thanh tra theo những cách khác nhau Ở Việt Nam, cơ quan thanh tra thuộc hệ thống cơ quan hành pháp Theo quy định Luật Thanh tra năm 2010, cơ quan thực hiện chức năng thanh tra bao gồm:
- Cơ quan thanh tra nhà nước;
- Cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành
1.2 Tổ chức và hoạt động của thanh tra tổng cục
1.2.1 Tổ chức của thanh tra tổng cục
Tổ chức là một tập hợp gồm từ hai người trở lên kết hợp với nhau theo một cách thức nhất định nhằm thực hiện một hay nhiều mục tiêu chung
Nghiên cứu về tổ chức nói chung cũng như tổ chức của thanh tra tổng cục nói riêng, có thể xem xét các yếu tố cấu thành như sau:
Một là, vị trí pháp lý;
Hai là, chức năng;
Ba là, nhiệm vụ, quyền hạn;
Bốn là, cơ cấu tổ chức, nhân sự;
Năm là, mối quan hệ công tác
1.2.2 Hoạt động của thanh tra tổng cục
Hoạt động thanh tra tổng cục là việc thực hiện những chức năng chính của thanh tra tổng cục
Hoạt động thanh tra chuyên ngành của thanh tra chuyên ngành có những đặc điểm cơ bản sau:
- Đối tượng thanh tra chuyên ngành: là mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia các quan hệ xã hội thuộc ngành, lĩnh vực quản lý
Trang 10- Nội dung thanh tra chuyên ngành của tổng cục: nhằm xem xét, đánh giá việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý của ngành, lĩnh vực
- Về trình tự, thủ tục thanh tra chuyên ngành: phải phù hợp với đặc điểm từng ngành, từng lĩnh vực
- Hình thức thanh tra chuyên ngành: Thanh tra chuyên ngành theo
kế hoạch; thanh tra chuyên ngành đột xuất; hoạt động thanh tra của công chức thanh tra chuyên ngành tiến hành thanh tra độc lập
1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của thanh tra tổng cục
1.3.1 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Với vai trò là hạt nhân chính trị trong hệ thống chính trị, Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện sự lãnh đạo chính trị đối với toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, trong đó có Nhà nước
1.3.2 Sự hoàn thiện của thể chế quản lý và thể chế hoạt động thanh tra thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của tổng cục
Thể chế quản lý và thể chế hoạt động thanh tra thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của tổng cục là hai nhóm thể chế ảnh hưởng trực tiếp tới tổ chức và hoạt động của thanh tra tổng cục
1.3.3 Trình độ phát triển kinh tế
Bất kỳ hoạt động nào của Nhà nước đều phải đặt trong mối quan
hệ với các quan hệ kinh tế; tổ chức và hoạt động thanh tra tổng cục cũng chịu sự tác động trực tiếp bởi trình độ phát triển kinh tế của quốc gia
1.3.4 Chất lượng nguồn nhân lực
Những yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực sẽ là định hướng cho công tác đào tạo và tuyển chọn đội ngũ cán bộ thanh tra tổng cục
có đủ năng lực tạo chất lượng hoạt động thanh tra ngày càng tốt hơn
Trang 111.3.5 Cơ chế phối hợp với các cơ quan chức năng khác
Hoạt động thanh tra tổng cục có liên quan đến rất nhiều các cơ quan chuyên môn như: Quan hệ với cơ quan bảo vệ pháp luật; Quan
hệ với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội khác
1.3.6 Sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật hiện đại cho hoạt động của thanh tra tổng cục
Nếu ứng dụng được thành tựu của khoa học kỹ thuật hiện đại vào hoạt động thanh tra, thì vừa góp phần giảm biên chế, vừa tiết kiệm được thời gian mà tăng cường được độ chính xác, tin cậy của kết quả công việc, tăng cường hiện đại hóa, sẽ làm thay đổi phương thức hoạt động theo hướng hiện đại
Thứ nhất, làm rõ một số vấn đề cơ bản về thanh tra, gồm: khái
niệm thanh tra; đặc điểm của thanh tra; hệ thống cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; vai trò của công tác thanh tra trong quản lý nhà nước
Thứ hai, phân tích làm rõ khái niệm về tổ chức và hoạt động thanh
tra tổng cục và các yếu tố cấu thành của khái niệm
Thứ ba, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động
của thanh tra tổng cục
Đây là cơ sở để tác giả phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức và
Trang 12CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH
TRA TỔNG CỤC HẢI QUAN
2.1 Khái quát chung về Tổng cục Hải quan
Ngày 10 tháng 9 năm 1945, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp thừa ủy quyền của Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt nam dân chủ cộng hòa ký Sắc lệnh số 27 - SL thành lập "Sở thuế quan và thuế gián thu" khai sinh Hải quan Việt Nam Quá trình trưởng thành và phát triển theo các giai đoạn: giai đoạn 1945 – 1954; Giai đoạn 1954 – 1975; Giai đoạn 1975 – 1986; Giai đoạn 1986 đến nay
Hệ thống tổ chức:
- Tổng cục Hải quan;
- Cục Hải quan liên tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và cấp tương đương
- Hải quan Cửa khẩu, Đội kiểm soát Hải quan
2.2 Tình hình tổ chức và hoạt động của thanh tra Tổng cục Hải quan
2.2.1.Tình hình tổ chức của thanh tra Tổng cục Hải quan
2.2.1.1 Về vị trí pháp lý, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn
- Về vị trí và chức năng:
Theo Quyết định số 1050/QĐ-BTC ngày 16 tháng 05 năm 2016 của Bộ Tài chính quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu
tổ chức của Vụ Thanh tra – Kiểm tra thuộc Tổng cục Hải quan:
Vụ Thanh tra - Kiểm tra là đơn vị thuộc Tổng cục Hải quan có chức năng tham mưu, giúp Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan thực hiện thanh tra chuyên ngành trong phạm vi quản lý nhà nước của Tổng cục Hải quan theo quy định của pháp luật
Trang 13Vụ Thanh tra - Kiểm tra chịu sự quản lý, chỉ đạo trực tiếp của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan và chỉ đạo về nghiệp vụ thanh tra của Thanh tra Bộ Tài chính
2.2.1.2 Cơ cấu tổ chức và biên chế:
Vụ Thanh tra - Kiểm tra làm việc theo chế độ chuyên viên Biên chế của Vụ Thanh tra - Kiểm tra do Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan quyết định trong tổng số biên chế được giao
- Cơ cấu tổ chức của Vụ Thanh tra – Kiểm tra như sau:
+ Tổ Tham mưu – Tổng hợp;
+ Tổ Thu thập và xử lý thông tin;
+ Tổ giải quyết khiếu nại, tố cáo và Phòng chống tham nhũng; + Tổ Kiểm tra nội bộ;
+ Tổ Thanh tra chuyên ngành 1;
+ Tổ Thanh tra chuyên ngành 2
2.2.1.3 Nguyên tắc làm việc
(1) Theo chế độ thủ trưởng, thực hiện theo nguyên tắc tập trung thống nhất đảm bảo sự chỉ đạo điều hành của Vụ Trưởng đối với các lĩnh vực công tác của Vụ;
(2) Phân công, phân nhiệm rõ ràng, đề cao trách nhiệm và phát huy tính chủ động sáng tạo của cá nhân;
(3) Vụ trưởng chịu trách nhiệm trước Tổng cục trưởng và trước pháp luật về toàn bộ hoạt động của Vụ; Phó Vụ trưởng chịu trách nhiệm trước Vụ trưởng và trước pháp luật về những công việc được phân công, ủy quyền; các công chức chịu trách nhiệm trước cấp trên trực tiếp trong phạm vi quyền hạn, nhiệm vụ được giao;
(4) Trình tự, thủ tục và thời hạn giải quyết công việc phải tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật và Quy chế làm việc của Tổng cục