Mục đích của luận văn nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, TP Hà Nội. Mời các bạn cùng tham khảo để nắm chi tiết nội dung của luận văn.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
LÊ THU HOÀI
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BA ĐÌNH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 8 34 04 03
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG
HÀ NỘI - 2020
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS Đinh Thị Minh Tuyết
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc
gia hoặc trên trang Web Ban QLĐT Sau đại học,
Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Di sản văn hóa được cấu thành bởi di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể, trong đó, di tích lịch sử văn hóa là bộ phận cấu thành quan trọng nhất, là những chứng tích cụ thể, sinh động về phát triển lịch sử, văn hóa, khoa học lâu đời của mỗi dân tộc, là tài sản vô cùng quý giá của mỗi quốc gia Do vậy, việc tìm hiểu, nghiên cứu hoạt động quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa là công việc cần thiết, cấp bách
Ba Đình- một vùng đất “Địa linh nhân kiệt”, giữ vị trí trọng yếu của thành Thăng Long, nay là một trong 4 quận trung tâm của thủ đô Hà Nội Quận Ba Đình tự hào khi có những di tích đã trở thành biểu tượng của Thăng Long- Hà Nội, như: chùa Một Cột, Cột
Cờ Hà Nội
Là một cán bộ ngành văn hóa tương lai và cũng là một người con được sinh ra và lớn lên tại làng Kim Mã, quận Ba Đình, em mong muốn có thể góp một phần nhỏ, giúp công tác quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình hoàn thiện hơn- do
vậy, em đã chọn đề tài “Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa
trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội” để làm luận văn
thạc sỹ chuyên ngành Quản lý công
2 Tình hình liên quan đến đề tài
Đã có nhiều nghiên cứu, đề tài khoa học đề cập tới chủ đề này
và những kết quả của các nghiên cứu này đã được in thành sách, phim khoa học, sách báo để giới thiệu đến công chúng
Hầu hết các công trình nghiên cứu đều nêu thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, di tích lịch sử văn hóa ở nhiều góc độ khác nhau; đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động
Trang 4quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa Những công trình nghiên cứu này đã có những gợi mở quan trọng để em tiếp thu trong luận văn của mình
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận văn nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về
di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, TP Hà Nội
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Hệ thống hóa kiến thức về di tích lịch sử văn hóa, quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa;
Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về di tích lịch
sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội;
Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố
Hà Nội
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Về thời gian: từ năm 2016 đến nay
Về không gian: quản lý nhà nước về di tích lịch sử trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội
Về nội dung: quản lý nhà nước về di tích lịch sử theo quy định của pháp luật về cơ bản gồm có 8 nội dung, nhưng trong phạm vi luận văn sẽ tập trung nghiên cứu các nội dung sau:
- Xây dựng và tổ chức thực hiện thể chế về di tích lịch sử văn
hóa;
Trang 5- Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách về di tích lịch sử văn hóa;
- Kiện toàn tổ chức bộ máy và phát triển đội ngũ cán bộ quản
lý và chuyên môn về di tích lịch sử văn hóa;
- Hỗ trợ và huy động nguồn lực tài chính, vật chất để bảo tồn
và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa;
- Thanh tra, kiểm tra chấp hành pháp luật, giải quyết khiếu nại,
tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về di tích lịch sử văn hóa nói riêng
và văn hóa nói chung
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Phương pháp luận
Luận văn sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa Duy vật biện chứng; chủ nghĩa Duy vật lịch sử; các quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lenin và các quan điểm của Đảng và Nhà nước về quản lý di sản văn hóa dân tộc
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau: Khảo sắt cụ thể tại các di tích, Khảo sát tư liệu, Phương pháp so sánh, Phương pháp xử lý thông tin
6 Đóng góp của luận văn
6.1 Về lý luận
Góp phần làm rõ cơ sở khoa học quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa, vận dụng vào hoạt động quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình và một số quận có điều kiện kinh tế- xã hội tương đồng
6.1 Về thực tiễn
Tái hiện thực trạng hệ thống di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội;
Trang 6Phân tích phương hướng đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội;
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ giảng dạy, nghiên cứu, học tập, tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ quản
lý di tích ở cơ sở
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa
Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về di tích lịch sư văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội
Chương 3: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố
Hà Nội
Trang 7Di sản văn hóa phi vật thể là là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch
sử, văn hóa khoa học, đươc lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác; bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết và nghề thủ công truyền thống, tri thức nghề y, dược học cổ truyền, về văn hóa ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác
Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử văn hóa, khoa học bao gồm di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia
Tuy nhiên, sự phân định này chỉ mang tính tương đối bởi trong thực tế, yếu tố vật thể và phi vật thể gắn kết chặt chẽ với nhau, cùng tồn tại để làm nên giá trị của một di sản
1.1.2 Di tích lịch sử văn hóa
Khái niệm di tích
Tổng hợp từ nhiều khái niệm về di tích, có thể hiểu: di tích lịch
sử văn hóa là một không gian vật chất cụ thể, nơi diễn ra những sự
Trang 8kiện quan trọng của lịch sử địa phương cũng như của đất nước; chứa đựng những giá trị điển hình về lịch sử, văn hóa, khoa học
Phân loại di tích
Theo Điều 28, Luật Di sản Văn hóa năm 2009 quy định, DTLSVH phải có một trong các tiêu chí sau đây: Công trình xây dựng, địa điểm gắn kết với sự kiện lịch sử tiêu biểu trong quá trình dựng nước
và giữ nước; Công trình xây dựng, địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân của đất nước; Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu của các thời kỳ cách mạng, kháng chiến; Địa điểm có giá trị tiêu biểu về khảo cổ; Quần thể các công trình kiến trúc hoặc công trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc nhiều giai đoạn lịch sử Như vậy, di tích được phân loại như sau:
Thứ nhất, theo đầu mối quản lý và giá trị của di tích, di tích
lịch sử văn hóa được chia thành 3 loại: Di tích quốc gia đặc biệt, Di tích quốc gia, Di tích cấp tỉnh
Thứ hai, dựa vào hình thức quản lý, di tích lịch sử văn hóa
được chia thành 3 loại: Di tích do Nhà nước trực tiếp quản lý; Di tích
do cộng đồng dân cư (dưới hình thức tập thể) trực tiếp quản lý; Di tích do cá nhân, gia đình trực tiếp quản lý
Thứ ba, theo điều kiện khai thác: Di tích có khả năng khai
thác; Di tích chưa có khả năng khai thác
1.1.3 Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa
Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa là sự chấp hành, điều hành của Nhà nước bằng các phương thức, công cụ quản lý như: pháp luật, chính sách, cơ chế quy hoạch, kế hoạch… tác động vào đối tượng quản lý để định hướng, điều chỉnh những hoạt động của xã hội
Trang 9về lĩnh vực di sản văn hóa, di tích đi theo đúng hướng, đúng mục đích, theo chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước
Chủ thể quản lý: Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về di sản văn hóa; các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có trách nhiệm quản lý nhà nước về di sản văn hóa theo phân công của Chính phủ; Chính phủ quy định cụ thể trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ trong việc phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về di sản văn hóa; UBND các cấp trong phạm vi và quyền hạn của mình thực hiện việc quản lý nhà nước về di sản văn hóa ở địa phương theo phân cấp của Chính phủ
1.2 Nội dung quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa
1.2.1 Xây dựng và tổ chức thực hiện thể chế về di tích lịch
sử văn hóa
1.2.2 Xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách về di tích lịch sử văn hóa
1.2.3 Kiện toàn tổ chức bộ máy và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý và chuyên môn về di tích lịch sử văn hóa
1.2.4 Hỗ trợ và huy động nguồn lực tài chính, vật chất để bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa
1.2.5 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về di tích lịch sử văn hóa nói riêng và văn hóa nói chung
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về di tích lịch
Trang 101.3.4 Trình độ phát triển kinh tế- xã hội của đất nước
1.3.5 Hội nhập quốc tế và giao lưu VH giữa các nước
1.4 Kinh nghiệm quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa ở một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho quận Ba Đình
1.4.1 Kinh nghiệm quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa ở một số địa phương
Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội
Các chính sách và văn bản pháp luật về di tích văn hóa đã được cụ thể hóa, hướng dẫn triển khai thực hiện; Công tác thanh tra, kiểm tra được duy trì thường xuyên; Công tác kiểm tra hoạt động tu
bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích được coi trọng và duy trì tốt công tác kiểm tra chống vi phạm, bảo vệ di tích trên địa bàn theo phân cấp quản lý và Luật Di sản văn hóa, Luật Xây dựng, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo
Huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
Huyện đã thực hiện công tác quản lý tại các di tích với tiêu chí
“3 không” (không hàng quán, không thu phí dịch vụ và không rác thải) Huyện đã triển khai một số điểm tham quan lịch sử tích hợp trải nghiệm đối với các bạn trẻ, các học sinh, sinh viên
1.4.2 Bài học kinh nghiệm cho quận Ba Đình
Phân cấp quản lý di tích cụ thể; Nâng cao vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa; Công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động di tích lịch sử văn hóa cần được thực hiện thường xuyên
Tiểu kết chương 1
Chương 1 của luận văn làm rõ cơ sở khoa học của quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa Chương gồm 4 nội dung chính, đó là:
Trang 11Một số khái niệm liên quan tới đề tài luận văn; Nội dung quản lý của nhà nước về di tích lịch sử văn hóa; Các yếu tố ảnh hưởng đến quản
lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa và kinh nghiệm quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa
Qua việc nghiên cứu kỹ nội dung của quản lý nhà nước về DTLSVH, tác giả đã nêu các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về DTLSVH, bên cạnh đó nêu mô hình quản lý nhà nước
về di tích lịch sử văn hóa trên một số địa bàn, và đưa ra các bài học kinh nghiệm đối với quận Ba Đình
Trang 12Chương 2
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BA ĐÌNH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1 Khái quát về điều kiện phát triển của quận Ba Đình
2.1.1 Điều kiện tự nhiên
Ba Đình là một trong bốn quận trung tâm của Hà Nội với phía Đông giáp quận Long Biên với ranh giới tự nhiên là sông Hồng, phía Đông Nam giáp quận Hoàn Kiếm, phía Tây giáp quận Cầu Giấy và phía Bắc giáp quận Tây Hồ Với vị trí thuận lợi như vậy nên trên địa bàn quận có nhiều cơ quan quan trọng của Việt Nam nói chung, thành phố Hà Nội nói riêng
2.1.2 Điều kiện kinh tế
Ba Đình có nhiều ngành nghề truyền thống như: nghề làm giấy, nghề đúc đồng, nghê dệt Trong thời kỳ đổi mới, Ba Đình huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực để phát triển kinh tế Quận
2.1.3 Điều kiện xã hội
Quận Ba Đình là trung tâm hành chính- chính trị quốc gia, là nơi thường xuyên diễn ra các sự kiện chính trị, các hoạt động đối nội, đối ngoại quan trọng của Đảng và Nhà nước do vậy Quận luôn coi trọng nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh
2.2 Khái quát về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận
Trang 13tích cấp Quốc gia đặc biệt (Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Mính tại Phủ Chủ tịch); 22 di tích lịch sử văn hoá được Bộ Văn hoá, Thể thao và
Du lịch xếp hạng; 16 di tích lịch sử văn hóa xếp hạng cấp Thành phố; 16/22 di tích Cách mạng kháng chiến được công nhận gắn biển Về loại hình chính của di tích gồm: 13 chùa; 19 đền; 18 đình; 01di tích lịch sử văn hoá hồ Hữu Tiệp và xác máy bay B52 và 22 di tích cách mạng kháng chiến
Trong số 73 di tích của quận Ba Đình có thể phân chia thành
02 loại hình di tích là loại hình di tích cách mạng kháng chiến và loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật
2.2.2 Tình trạng kỹ thuật các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình
Hệ thống DTLSVH của quận Ba Đình được hình thành, phát triển, tồn tại cho tới nay đã trải qua nhiều thế kỷ
Qua khảo sát toàn quận hiện có khoảng 1/3 số di tích lịch sử văn hóa bị hư hỏng xuống cấp
2.2.3 Một số di tích thuộc thầm quyền quản lý của quận Ba Đình
Đền Voi Phục
Đền Voi Phục còn được gọi tên là đền Thủ Lệ, một trong
“Thăng Long tứ trấn”, tương truyền được xây dựng vào năm Chương Thánh Gia Khánh thứ 7 (1605) Đền là một trong 12 di tích lớn của đất nước được công nhận di tích lịch sử, văn hóa đợt đầu vào năm 1962
Chùa Hòe Nhai
Chùa Hòe Nhai tọa lạc ở số 19 phố Hàng Than Chùa có tên chữ là Hồng Phúc tự Đây là ngôi chùa cổ tương truyền có từ đời Lý, khoảng thế kỷ XI; đến cuối thế kỷ XVII được trùng tu và trở thành
Trang 14trường sở của các tăng ni thuộc phái Tào Động trong đạo Phật Đây cũng là nơi thành lập Hội Phật giáo cứu quốc và Hòa thượng Thích Đức Nhuận- Pháp chủ Hội Phật giáo Việt Nam cũng từng trụ trì ở đây
Chùa Kim Mã
Chùa Kim Mã, tên chữ là Kim Sơn tự, được xây từ thời Tây Sơn, thuộc phường Kim Mã, quận Ba Đình, Hà Nội Năm 1985 chùa Kim Sơn được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa quốc gia Hàng năm,
cứ vào mùng 5 tháng giêng âm lịch, tức ngày giỗ trận Đống Đa, chùa lập đàn chay cúng tế vong linh các chiến sĩ đã bỏ mình vì nước
2.3 Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về di tích lịch
sử văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình
2.3.1 Tổ chức thực hiện thể chế về di tích lịch sử văn hóa
Quận ủy - UBND - Uỷ ban MTTQ quận Ba Đình luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo các tổ chức cơ sở Đảng, các phòng, ban, ngành
và các tầng lớp nhân dân thực hiện tốt Luật Di sản văn hóa, Pháp lệnh tín ngưỡng tôn giáo…
Phòng VH&TT Quận đã tổ chức giới thiệu, tuyên truyền về pháp luật bảo vệ DTLSVH qua nhiều kênh khác nhau
2.3.2 Tổ chức thực hiện chính sách về di tích lịch sử văn hóa
Hoạt động tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử văn hóa được triển khai bài bản, đúng quy trình, đảm bảo tiến độ và chất lượng
Việc lập dự án tu bổ, tôn tạo di tích được thực hiện theo đúng quy trình bảo đảm tính khoa học
Về công tác kiểm kê, xếp hạng di tích lịch sử văn hóa được tiến hành theo quan điểm nhất quán, thường xuyên
Về công tác tuyên truyền, quảng bá và phát huy các di
tích cũng được triển khai thường xuyên