Mục đích luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý an toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh qua đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi trong tổ chức và hoạt động.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ ………/………… …/…
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
NGUYỄN THỊ MỸ HUYỀN
TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA AN TOÀN THỰC PHẨM
BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Luật Hiến pháp – Luật Hành chính
Mã số: 60 38 01 02
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP – LUẬT HÀNH CHÍNH
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2019
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VÕ TRÍ HẢO
Phản biện 1: Ts Phạm Quang Huy
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Thực tế chúng ta đang phải đối mặt với một cơn bão thực phẩm bẩn và không an toàn, đe dọa lâu dài sức khỏe tính mạng người tiêu dùng Cơn bão này chưa hề có dấu hiệu kết thúc, thậm chí càng lúc càng phức tạp
Một trong những nguyên nhân trực tiếp liên quan đến hiện trạng mất ATTP là hệ thống kiểm soát của nhà nước về ATTP thông qua cơ chế tổ chức và hoạt động của cơ quan thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành ATTP chưa thực sự hiệu quả
Trước thực tế đó, việc nghiên cứu các quy định về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP đã và đang đặt ra nhu cầu bức thiết để tìm ra phương hướng và giải pháp vừa thực sự hiệu quả vừa phù hợp
với quy định của pháp luật Do vậy, việc nghiên cứu đề tài “Tổ chức
và hoạt động của Thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh” có ý nghĩa cả về phương
diện lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Nhìn chung, đã có khá nhiều đề tài nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực ATTP Tuy nhiên, Ban Quản lý ATTP TP HCM được thành lập từ tháng 12 năm 2016 thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ATTP và chưa có công trình nghiên cứu nào về “Tổ chức và hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm của Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh” Do đó, việc nghiên vấn đề này là hết sức cần thiết
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
- Mục đích luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm Ban
Trang 4Quản lý ATTP TP HCM qua đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi trong tổ chức và hoạt động
Với việc xác định mục đích như vậy, Luận văn có nhiệm vụ như sau:
Một là, phân tích, hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý về tổ
chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM
Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của
thanh tra an toàn thực phẩm,
Ba là, đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Là các vấn đề lý luận, thực tiễn trong tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản
lý ATTP TP HCM
- Phạm vi nghiên cứu của luận văn:
Dưới góc độ Luật Hành chính và Luật Hiến pháp, luận văn này chỉ tập trung nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM trong thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành theo quy định của Luật Thanh tra kể từ khi thành lập
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận: Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mac-Lênin chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trong lĩnh vực thanh tra ATTP
- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp thống kê, phương pháp luật học so sánh
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Trang 5- Ý nghĩa lý luận: luận văn góp phần hệ thống hóa và làm rõ hơn cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Đồng thời phân tích, đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của thanh tra ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM
- Ý nghĩa thực tiễn: luận văn đã để xuất được hệ thống giải pháp góp phần hoàn thiện về tổ chức và hoạt động của thanh tra
ATTP Ban Quản lý ATTP TP HCM
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 3 chương
Trang 6Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA THANH TRA AN TOÀN THỰC PHẨM
BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1 Quan niệm về tổ chức và hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm
1.1.1 Thanh tra an toàn thực phẩm
1.1.1.1 Các khái niệm liên quan đến thanh tra an toàn thực phẩm
* Khái niệm thanh tra
Thanh tra chuyên ngành ATTP là hoạt động xem xét, đánh giá việc chấp hành pháp luật ATTP và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của chủ thể quản lý đối với đối tượng thuộc phạm vi quản lý nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những bất cập, yếu kém trong công tác quản lý nhà nước về ATTP; phát hiện, ngăn chặn, xử lý các trường hợp vi phạm về ATTP, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm ATTP
* Khái niệm thanh tra chuyên ngành an toàn thực phẩm
Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó
* Khái niệm kiểm tra an toàn thực phẩm
Kiểm tra ATTP hướng tới việc kiểm tra việc tuân thủ pháp luật ATTP và các văn bản liên quan của các cơ sở thuộc phạm vi quản lý nhà nước trong lĩnh vực ATTP, qua đó phát hiện sai phạm để kịp thời chấn chỉnh nhằm hướng đến xây dựng mạng lưới thực phẩm an toàn
Trang 71.1.1.2 Đặc điểm của thanh tra an toàn thực phẩm
Thứ nhất, thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước
Thứ hai, thanh tra ATTP luôn mang tính quyền lực nhà nước Thứ ba, thanh tra có tính độc lập tương đối
1.1.2 Tổ chức của thanh tra an toàn thực phẩm
1.1.2.1 Khái niệm về tổ chức của thanh tra an toàn thực phẩm
Tổ chức thanh tra ATTP chính là việc thiết lập và duy trì các
bộ phận, chức năng, nhiệm vụ của phòng thanh tra và liên kết các bộ phận, chức năng, nhiệm vụ với nhau để thực hiện chức năng, nhiệm
vụ Thanh tra ATTP của Ban Quản lý ATTP TP HCM
1.1.2.2 Các thành tố cấu thành tổ chức thanh tra an toàn thực phẩm
a) Cơ cấu tổ chức thanh tra an toàn thực phẩm
Phòng Thanh tra là một trong những đơn vị cấu thành Ban Quản lý ATTP TP HCM gồm: Thanh tra trung tâm và 10 Đội Quản
lý ATTP liên quận - huyện được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành ATTP
b) Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra an toàn thực phẩm
Theo quy định tại Điều 5 của Luật Thanh tra, thì chức năng của thanh là thực hiện quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật
c) Mối quan hệ giữa thanh tra an toàn thực phẩm với cơ quan hành chính nhà nước cấp trên và trong nội bô hệ thống thanh tra an toàn thực phẩm
Trang 8Trong mối quan hệ giữa quản lý nhà nước và thanh tra ATTP thì quản lý Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của nó Tuy nhiên, thanh tra ATTP lại có tác động tích cực đối với quản lý và góp phần nâng cao hiệu lực hiệu quả của quản lý nhà nước
1.1.3 Hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm
1.1.3.1 Khái niệm về hoạt động thanh tra an toàn thực phẩm
Hoạt động thanh tra ATTP là các công việc do cơ quan có chức năng thanh tra ATTP thực hiện trong quá trình xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra, tiến hành thanh tra đến việc ra kết luận, kiến nghị và tổ chức thực hiện kết luận, kiến nghị, quyết định
b) Tiến hành hoạt động thanh tra trực tiếp
Hoạt động thanh tra trực tiếp chính là việc tiến hành một cuộc thanh tra thông qua các giai đoạn như giai đoạn chuẩn bị tiến hành thanh tra, giai đoạn tiến hành thanh tra trực tiếp và giai đoạn kết thúc thanh tra
+ Giai đoạn chuẩn bị tiến hành thanh tra
Giai đoạn chuẩn bị tiến hành thanh tra gồm các bước: Khảo sát, nắm tình hình; Xây dựng đề cương, kế hoạch thanh tra; Chuẩn bị lực lượng cho cuộc thanh tra
Trang 9+ Giai đoạn tiến hành thanh tra trực tiếp
Trong giai đoạn này, có rất nhiều các tình huống phát sinh đòi hỏi phải xử lý kịp thời theo quy định của pháp luật, đòi hỏi phát huy tối đa vai trò chủ động của Trưởng Đoàn thanh tra và các thành viên Đoàn thanh tra
Trong giai đoạn này, nội bộ Đoàn thanh tra cần thực hiện chế
độ thông tin báo cáo thường xuyên Một yếu tố nữa không thể không nhắc đến trong giai đoạn này là việc kiểm tra, giám sát hoạt động của Đoàn thanh tra
+ Giai đoạn kết thúc thanh tra
Ở giai đoạn này, Đoàn thanh tra, báo cáo kết quả thanh tra và Kết luận thanh tra Kết luận thanh tra do người ra quyết định thanh tra ban hành theo hình thức do pháp luật quy định
c) Xem xét, xử lý kết luận, kiến nghị về thanh tra
Xem xét, xử lý kết luận, kiến nghị về thanh tra là xác định hoạt động thanh tra có đạt được kết quả đề ra hay không Việc xem xét, xử
lý kết luận, kiến nghị về thanh tra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với kết quả hoạt động thanh tra
1.2 Những yếu tố tác động đến hiệu quả tổ chức và hoạt động của thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh
1.2.1 Những yếu tố tác động đến tổ chức của thanh tra An toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh
1.2.1.1 Kinh tế thị trường và tinh thần “mọi người có quyền
tự do kinh doanh những ngành nghề mà pháp luật không cấm”, hạn chế can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp
Hoạt động thanh tra cần đáp ứng những yêu cầu như sau:
Trang 10Thứ nhất, hoạt động thanh tra ATTP theo xu hướng giảm tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm trong quản lý nhà nước
Thứ hai, hoạt động thanh tra ATTP phải đảm bảo nguyên tắc hoạt động thanh tra phải công khai, dân chủ, khách quan, kịp thời và
đề cao vai trò, trách nhiệm của trưởng đoàn thanh tra
1.2.1.2 Công cuộc cải cách chính tác động đến tổ chức của thanh tra an toàn thực phẩm
Việc tổ chức của Thanh tra ATTP cần phù hợp với toàn bộ Chương trình tổng thể về cải cách nền hành chính nhà nước trên các phương diện sau:
Thứ nhất, bảo đảm các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của thanh tra ATTP
Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý của hệ thống thanh tra, kiểm tra ATTP trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật
1.2.2 Những yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động thanh tra an toàn thực phẩm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố
Hồ Chí Minh
Theo bộ tiêu chí ROCCIPI, có 7 yếu tố tác động đến hiệu quả của tổ chức thanh tra ATTP: Rule (Quy tắc ứng xử hay luật nội dung), Opportunity (Cơ hội), Capacity (Năng lực), Communication (Thông đạt), Interest (Lợi ích), Process (Quy trình), Ideology (Ý thức hệ)
* Rule (Quy tắc ứng xử hay luật nội dung)
* Opportunity (Cơ hội)
* Capacity (Năng lực)
* Communication (Thông đạt)
* Interest (Lợi ích)
Trang 11ATTP là vấn đề mang tính xã hội, có 2 nhóm chủ thể có lợi ích trong mối quan hệ với hệ thống ATTP Quốc gia, cụ thể:
- Nhóm tham gia sản xuất, kinh doanh thực phẩm:
1 Thanh tra ATTP là hoạt động nhằm phòng ngừa, phát hiện
và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật ATTP, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Hoạt động thanh tra có tính độc lập tương đối với
cơ quan quản lý trong việc đưa ra các kết luận, xử lý đối với các hành
vi vi phạm theo pháp luật
2 Luận văn đã nghiên cứu đưa ra nhận xét, đánh giá về thực trạng, trên cơ sở đó đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức, hoạt động thanh tra
3 Việc tổ chức, hoạt động thanh tra ATTP là yêu cầu cấp thiết, hoạt động thanh tra ATTP chỉ thực sự có hiệu quả thông qua việc xây dựng hệ thống pháp luật phù hợp với yêu cầu quản lý
Trang 12Chương 2:
THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA AN TOÀN THỰC PHẨM
BAN QUẢN LÝ AN TOÀN THỰC PHẨM
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1 Khái Quát về sự ra đời của thanh tra an toàn thực phẩm 2.1.1 Đặc điểm địa lý, kinh tế, xã hội liên quan đến vấn đề
an toàn thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh
a) Cư dân đông nhu cấu thực phẩm lớn
TP HCM có gần 8.297.500 người, là đầu mối lưu thông và tiêu thụ một lượng lớn thực phẩm sản xuất trong nước và nhập khẩu, phục vụ nhu cầu tiêu thụ thịt hàng ngày từ 1.000-1.200 tấn
b) Nguồn thực phẩm đa dạng, giao thông nhiều luồng, truy xuất nguồn gốc khó khăn
Là đầu mối giao thông quan trọng, một cửa ngõ quốc tế, lưu thông và tiêu thụ một lượng lớn thực phẩm
c) Số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm lớn
Theo thống kê tính đến tháng 6 2019 có 57.223 cơ sở thuộc phạm vi quản lý của của Ban Quản lý ATTP TP HCM
d) Khí hậu nóng
Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa cận xích đạo Đặc điểm của khí hậu này là nhiệt độ cao đều trong năm tiềm ẩn các nguy cơ an toàn thực phẩm liên quan đến sản xuất
2.1.2 Thực trạng tuân thủ pháp luật vê ATTP và nhu cầu thành lập Ban quản lý an toàn thực phẩm tại TP.HCM
2.1.2.1 Pháp luật về an toàn thực phẩm
* Thực phẩm
Luật An toàn thực phẩm năm 2010 giải thích “Thực phẩm là
sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ
Trang 13chế, chế biến, bảo quản Thực phẩm không bao gồm mỹ phẩm, thuốc
lá và các chất sử dụng như dược phẩm”
* An toàn thực phẩm
Đến năm 2010, Quốc hội nước ta đã thông qua Luật An toàn thực phẩm giải thích “An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người” Với cách giải thích này tuy ngắn gọn nhưng đã bao hàm được các khái niệm về
vệ sinh ATTP
* Thực phẩm bẩn, thực phẩm không an toàn
Thực phẩm bẩn chủ yếu được sử dụng để nói đến quá trình sản xuất, chế biến và phân phối không bảo đảm vệ sinh
Thực phẩm không an toàn là một khái niệm rộng hơn, ngoài yếu
tố trên còn xuất hiện các chất, vi sinh vật gây hại trong thực phẩm với một hàm lượng đủ để gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người
Như vậy, ATTP là tất cả điều kiện, biện pháp cần thiết từ khâu
sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối, vận chuyển cũng như sử dụng nhằm bảo đảm cho thực phẩm sạch, an toàn, không gây hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng
* Khái niệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm
QLNN về ATTP đó là việc các cơ quan QLNN tác động bằng nhiều biện pháp lên các đối tượng quản lý QLNN về ATTP bao gồm: công tác hoạch định và ban hành các văn bản, chính sách, chiến lược, kế hoạch có liên quan đến vấn đề ATTP; công tác tổ chức thực hiện, triển khai luật về ATTP và các văn bản có liên quan; công tác giáo dục, tuyên truyền về ATTP và công tác thanh tra, kiểm tra
2.1.2.2 Thực trạng tuân thủ pháp luật an toàn thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 14Tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2010 đến tháng 11 năm
2018, trên địa bàn xảy ra 54 vụ ngộ độc thực phẩm Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn, Ban Quản lý An toàn thực phẩm được thành lập theo quyết định số 2349 QĐ-TTg ngày 05 tháng 12 năm
Phòng Thanh tra Ban Quản lý ATTP TP HCM được thành lập theo Quyết định số 186 QĐ-BQLATTP ngày 18 tháng 06 năm
2017 gồm 11 Đội Quản lý An toàn thực phẩm thuộc Phòng Thanh tra, trong đó có 01 Đội thường trực tại Ban, 08 Đội Quản lý ATTP liên quận - huyện và 02 Đội Quản lý An toàn thực phẩm chợ đầu mối nông sản thực phẩm (chợ Hóc Môn và chợ Bình Điền)
2.2.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của thanh tra an toàn thực phẩm Ban quản lý An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh
Thứ nhất, tham mưu cho Trưởng ban trong việc xây dựng và
trình UBND TP HCM ban hành văn bản quy phạm pháp luật về thanh, kiểm tra, giải quyết khiếu nại tố cáo, phòng chống tham nhũng
Thứ hai, xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra, kiểm tra
trình Trưởng ban phê duyệt và tổ chức thực hiện theo chương trình,
kế hoạch
Thứ ba, kiểm tra về việc chấp hành pháp luật trong lĩnh vực
ATTP thuộc thẩm quyền quản lý của Ban Quản lý ATTP TP HCM