Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Chính sách công: Thực thi Chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn Thành phố Hà Nội

Đề tài “Thực thi Chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn Thành phố Hà Nội”, nhằm phân tích được những mặt mạnh, yếu của chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội hiện nay, đưa ra một số giải pháp tích cực với mong muốn đóng góp vào quá trình hoàn thiện hơn cho chính sách nhà ở xã hội.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

-/ -

BỘ NỘI VỤ -/ - HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ KHÁNH LINH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Chính sách công

Mã số: 60 34 04 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI – 2018

Luận văn được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THỊ HỒNG HẢI

Phản biện 1: PGS.TS ĐẶNG KHẮC ÁNH

Phản biện 2: PGS.TS VĂN TẤT THU

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn,

Học viện Hành chính Quốc gia Địa điểm: Phòng họp D tầng 4 Hội trường bảo vệ Luận văn Thạc sĩ

Học viện Hành chính Quốc gia Số: 77, Nguyễn Chí Thanh, Đống Đa, Hà Nội Thời gian: vào hồi 8h30 ngày 22 tháng 1 năm 2018

Có thể tìm hiểu luận văn tại thư viện Học viện Hành chính Quốc gia

hoặc trên trang Web của Khoa Sau đại học,

Học viện Hành chính Quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhà ở là một trong những nhu cầu tối thiểu, cơ bản của con người Đó

không chỉ là không gian cư trú, nơi đảm bảo môi trường sống, tái tạo sức lao động mà còn là môi trường văn hóa, giáo dục, là tổ ấm hạnh phúc của mọi gia đình, là thước đo sự tiến bộ xã hội Đối với mỗi quốc gia, nhà ở không chỉ là nguồn tài sản có giá trị mà nó còn thể hiện trình độ phát triển, tiềm năng kinh tế

và góp phần không nhỏ làm thay đổi diện mạo đô thị

Trong nhiều năm qua, Nhà nước ta đã có rất nhiều cố gắng trong việc tạo dựng nhà ở cho các đối tượng khó khăn về chỗ ở trong xã hội, những văn bản, chính sách đã được ban hành nhằm khuyến khích các cá nhân tự tạo dựng nhà ở, các thành phần kinh tế tham gia tạo dựng nhà ở để giải quyết nhu cầu bức thiết của các đối tượng trong xã hội Hà Nội là một trong những địa phương đầu tiên của cả nước đã xây dựng và thực hiện tích cực chương trình phát triển nhà ở để giải quyết vấn đề nhà ở cho các đối tượng dân cư trên địa bàn Trong những năm qua, chính quyền thành phố đã có nhiều nỗ lực trong việc giải quyết vấn đề nhà

ở cho các đối tượng có thu nhập thấp, các hộ nghèo tại khu vực đô thị.Trong khi

đó các doanh nghiệp chỉ chú trọng phát triển các dự án nhà ở thương mại đề bán cho các đối tượng có thu nhập cao, vì vậy các đối tượng có khó khăn về nhà ở tại khu vực đô thị không đủ khả năng tài chính để cải thiện chỗ ở

Việc thông qua Luật Nhà ở và Nghị định 90/2006/NĐ-CP ngày 6/9/2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Nhà ở đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc ra đời những chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển nhà ở cho các đối tượng khó khăn trong xã hội trên địa bàn thành phố Trong đó quy định chi tiết việc thực hiện cơ chế Nhà nước hoặc các tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế đầu tư xây dựng quỹ nhà ở xã hội để cho một số đối tượng có thu nhập thấp gặp khó khăn về nhà ở thuê hoặc thuê mua.Tuy nhiên, quá trình triển khai chính sách nhà ở xã hội theo quy định của Luật Nhà ở và Nghị định 90/2006/NĐ-CPcũng đã bộc lộ những bất cập trước sự vận động và phát triển không ngừng của thực tế thị trường Hà Nội vẫn còn thiếu nhà ở nghiêm trọng cho người lao động, nhất là đối với người nghèo, người thu nhập thấp, công

chức, viên chức

Nguyên nhân những vướng mắc trong quá trình triển khai chính sách nhà

ở xã hội cơ bản là do chi phí đầu tư xây dựng các dự án nhà ở đòi hỏi phải có nguồn vốn lớn và dài hạn, lãi suất cùng những chi phí phát sinh luôn đẩy giá thuê nhà lên cao khiến rất nhiều đối tượng thu nhập thấp không thể tiếp cận được quỹ nhà ở xã hội, ngoài ra là nhiều thủ tục mua nhà vẫn còn rườm rà, những bất cập trong cơ chế quản lý và điều hành khiến chính sách nhà ở xã hội rất thiết thực nhưng chưa thật sự đến được với người dân

Chính vì vậy, học viên đã lựa chọn đề tài: “ Thực thi Chính sách nhà ở

xã hội trên địa bàn Thành phố Hà Nội”, nhằm phân tích được những mặt

mạnh, yếu của chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội hiện nay, đưa ra một

số giải pháp tích cực với mong muốn đóng góp vào quá trình hoàn thiện hơn cho chính sách nhà ở xã hội

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Thực hiện chính sách nhà ở xã hội luôn là vấn đề được Đảng, Nhà nước

và xã hội quan tâm để kiện toàn hơn nữa vấn đề an sinh xã hội trong giai đoạn

hiện nay và những năm tiếp theo Có rất nhiều các tài liệu bao gồm sách, luận văn, bài viết trên các tạp chí chuyên ngành.Dưới đây là tổng quan một số bài viết, đề tài có liên quan đến nội dung luận văn

Phạm Sỹ Liêm(2009), Tìm hiểu chính sách nhà ở các nước,Tạp chí Người

Đặng Thị Hằng(2013), Giải pháp tài chính phát triển nhà ở cho người thu

nhập thấp ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở lý luận về thực thi chính sách, luận văn nghiên cứu thực trạng thực hiện chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn chính sách này trong giai đoạn tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận về thực hiện chính sách nhà ở xã hội

- Phân tích thực trạng thực hiện chính sách về nhà ở xã hội hiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế

- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện thực hiện chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận văn là thực

hiện chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội

4.2.Phạm vi nghiên cứu

Về mặt không gian: Phạm vi nghiên cứu của luận văn tập trung xem xét

việc thực hiện chính sách nhà ở xã hội của thành phố Hà Nội

Về mặt thời gian:số liệu nghiên cứu từ 2006 đến nay, đề xuất giải pháp

cho những năm tiếp theo

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Phương pháp khảo cứu tài liệu dựa trên các tài liệu thống kê, các chính

sách hiện có của Đảng và Nhà nước và chính sách của thành phố Hà Nội trong việc thực hiện chính sách nhà ở xã hội

thực thi chính sách nhà ở xã hội có những nội dung chưa phù hợp cần điều chỉnh cho phù hợp với thực tế và tăng tính khả thi cho chính sách

Luận văn làm rõ những hạn chế, nguyên nhân từ đó đề xuất một số giải pháp khắc phục khó khăn trong thực thi chính sách nhà ở xã hộitrên địa bàn thành phố Hà Nội

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách nhà ở xã hội

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn

thành phố Hà Nội

Chương 3:Giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn chính sách nhà ở xã hội trên

địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI

1.1.Nhà ở xã hội và chính sách nhà ở xã hội

1.1.1 Nhà ở xã hội

1.1.1.1.Khái niệm nhà ở xã hội

Nhà ở xã hội là loại hình nhà ở thuộc sở hữu của cơ quan nhà nước, địa phương hoặc một tổ chức được xây dựng với mục đích cung cấp nhà ở giá rẻ cho một số đối tượng được ưu tiên trong xã hội như công chức của nhà nước chưa có nhà ở ổn định, người có thu nhập thấp

1.1.1.2 Đặc điểm nhà ở xã hội

Về quy mô, số lượng

Về nguồn vốn phát triển nhà ở xã hội

- Khái niệm chính sách công

Chính sách công là sự lựa chọn hành động của Nhà nước được thể hiệnbằng một tập hợp các quyết định liên quan với nhau do Nhà nước ban hành tác động lên đối tượng để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt được các mục tiêu nhất định

- Khái niệm chính sách nhà ở xã hội

Chính sách nhà ở xã hội có thể hiểu là chủ trương, hành động của chính phủ nhằm làm tăng khả năng cung cấp nhà ở cho các đối tượng xã hội theo quy định

1.1.2.2 Nội dung của chính sách nhà ở xã hội

Chính sách nhà ở xã hội là chính sách của Nhà nước để giải quyết vấn đề chính sách Nội dung chủ yếu của chính sách nhà ở xã hội bao gồm:

- Định hướng phát triển nhà ở xã hội

- Tạo lập môi trường pháp lý về nhà ở xã hội

+ Tạo lập khuôn khổ pháp luật về phát triển nhà ở theo định hướng chiến lược đã xác định

+ Đảm bảo cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội cho phát triển nhà ở

xã hội

+ Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước

- Tổ chức thực thi chính sách nhà ở xã hội: Là quá trình các cơ quan nhà nước đưa chính sách, pháp luật về nhà ở xã hội vào cuộc sống

-Kiểm tra và giám sát thực hiện chính sách nhà ở xã hội

- Tham gia xây dựng các công trình nhà ở xã hội

1.2.Thực thi chính sách nhà ở xã hội

1.2.1 Khái niệm

- Khái niệm thực thi chính sách

Thực thi chính sách công là quá trình đưa chính sách công vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực thi chính sách công và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách công

- Khái niệm thực thi chính sách nhà ở xã hội

Thực thi chính sách nhà ở xã hội là toàn bộ các chủ trương, giải pháp và quá trình thực hiện các chính sách về nhà ở xã hội của các cơ quan, đơn vị dưới

sự quản lý của Nhà nước nhằm đạt mục tiêu là đảm bảo nhà ở cho toàn thể người dân, đáp ứng mong muốn, nguyện vọng của các đối tượng thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội, đặc biệt là và thấp trở thành hiện thực

1.2.2.Mục tiêu thực hiện chính sách nhà ở xã hội

Nhà ở xã hội là một chủ trương có ý nghĩa xã hội lớn của Đảng, Nhà nước

và là tâm điểm chú ý của đông đảo người dân Mục tiêu của việc thực hiện chính sách nhà ở xã hội là nhằm phục vụ cho nhu cầu hiện đại hóa, nâng cao chất lượng sống cho người dân, giải quyết bài toán an sinh xã hội; giải quyết nhu cầu chính đáng của các nhóm đối tượng xã hội gặp khó khăn về nhà ở nhưng không

có khả năng thanh toán theo cơ chế thị trường

1.2.3 Vai trò của thực hiện chính sách nhà ở xã hội

Chính sách nhà ở xã hội là chính sách có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an sinh xã hội của nhà nước ta, đảm bảo quyền được có chỗ ở của mỗi công dân

1.2.4 Quy trình thực hiện chính sách nhà ở xã hội

1.2.4.1.Ban hành văn bản, xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách

+ Kế hoạch về tổ chức, điều hành như hệ thống các cơ quan tham gia,đội ngũ nhân sự, cơ chế thực thi

+ Kế hoạch cung cấp nguồn vật lực như tài chính, trang thiết bị

+ Kế hoạch thời gian triển khai thực hiện

+ Kế hoạch kiểm tra, đôn đốc thực thi chính sách

+ Dự kiến về quy chế, nội dung về tổ chức và điều hành thực thi chính sách

1.2.4.2 Phổ biến, tuyên truyền chính sách

1.2.4.3.Phân công, phối hợp thực hiện chính sách

1.2.4.4 Tổ chức thực hiện chính sách

* Chính sách quy hoạch

Chính sách này bao gồm việc xác định quỹ đất cho các dự án nhà ở xã hội, quy hoạch quỹ nhà ở xã hội

- Đối với việc xây dựng quỹ nhà ở xã hội

- Về quỹ đất giành cho phát triển nhà ở xã hội

* Chính sách tài chính

- Đối với khung giá thuê, mua nhà ở xã hội

- Về chính sách Thuế:

* Chính sách hỗ trợ người dân tiếp cận nhà ở xã hội

1.2.4.5 Kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách nhà ở xã hội

1.3.1 Sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp uỷ Đảng

Trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, các chủ trương chính sách của Đảng có đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân, có đem lại nguồn cổ vũ, động viên cho nhân dân hay không, tất cả đều phụ thuộc vào sự quan tâm, chỉ đạo của

các cấp ủy Đảngvà của Nhà nước

1.3.2 Quy định pháp luật của Nhà nước về nhà ở xã hội

Trên cơ sở quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ của chiến lược phát triển nhà

ở xã hội, Nhà nước ban hành và thực thi hệ thống luật pháp liên quan đến nhà ở

xã hội như: Hiến pháp, Luật đất đai, Luật xây dựng, Luật nhà ở Hệ thống Luật pháp phải tạo thành một hệ thống nhất điều chỉnh toàn bộ các quan hệ và hành

vi của các chủ thể tham gia vào phát triển nhà ở xã hội trong nền kinh tế thị trường

1.3.3 Nguồn tài chính và cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã

hội để thực hiện chính sách nhà ở xã hội

Ðây là nhân tố quan trọng đối với thực hiện chính sách nhà ở xã hội

Tài chính bao gồm các khoản chi cho việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất nhà ở xã hội

Cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội là yếu tố hết sức quan trọng, nó tác động trực tiếp đến chất lượng nhà ở xã hội

1.3.4 Năng lực của cán bộ, công chức trong thực thi chính sách

Năng lực thực thi chính sách của CBCC trong bộ máy quản lý Nhà nước

có vai trò quyết định đến kết quả tổ chức thực thi chính sách

1.4 Kinh nghiệm thực hiện chính sách nhà ở xã hội ở một số địa phương và một số giá trị tham khảo rút ra

1.4.1.Kinh nghiệm thực hiện chính sách nhà ở xã hội ở một số địa phương

1.4.1.1 Kinh nghiệm của Đà Nẵng

- Chính sách thu hút đầu tư

- Chính sách tài chính

- Chính sách hỗ trợ người dân tiếp cận nhà ở xã hội

1.4.1.2.Kinh nghiệm của Seoul - Hàn Quốc

- Chính sách quy hoạch

- Chính sách tài chính

1.4.2 Một số giái trị rút ra từ nghiên cứu về kinh nghiệm thực hiện chính sách nhà ở xã hội

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố

Hà Nội ảnh hưởng việc thực hiện chính sách nhà ở xã hội

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Thủ đô Hà Nội nằm ở vị trí trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, là trung tâm đầu não về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học kỹ thuật, đầu mối giao lưu quốc tế của cả nước

Hà Nội được mở rộng từ tháng 8 năm 2008 cả về diện tích và dân số, theo

đó diện tích Hà Nội trên 3.000 km2

tăng hơn 3 lần so với Hà Nội cũ

Bảng 2.1 Danh sách các đơn vị hành chính cấp huyện, quận của thành

phố Hà Nội sau tháng 8 năm 2008

2.1.2 Điều kiện về kinh tế - xã hội

* Về kinh tế

Kinh tế Hà Nội được coi là một trong những nền kinh tế lớn của nước ta Sau khi mở rộng địa giới hành chính với hơn 7 triệu dân, lực lượng lao động của thành phố Hà Nội thuộc loại trẻ và liên tục được bổ sung bởi số người đến tuổi lao động nhập cư từ các tỉnh lân cận Với độ tuổi lao động trẻ, Hà Nội có lợi thế trong việc thu hút vốn đầu tư, phát triển kinh tế, đặc biệt là những ngành và khu vực kinh tế mới hình thành

Thành phố Hà Nội là trung tâm đầu não về kinh tế, chính trị, văn hóa của

cả nước chính vì vậy, sự phát triển của Hà Nội về kinh tế là rất cao

Bảng 2.2: Mật độ dân số tại các quận thành phố Hà Nội năm 2014

Bảng 2.3: Thống kê về nhà ở năm 2010

Với mật độ dân cư quá lớn như hiện nay, thực sự vấn đề nhà ở trở nên bức thiết hơn bao giờ hết Khi quỹ đất hạn chế, việc quy hoạch nhà ở trên địa bàn thành phố cần có sự tính toán trong dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu ở của người dân, tránh thất thoát lãng phí trong quá trình triển khai

Bảng 2.4: Diện tích sử dụng đất của TP Hà Nội năm 2013 (nghìn ha) Với diện tích 332,4 nghìn ha, Hà Nội chỉ có 37 nghìn ha đất dành cho nhà

- Văn bản do trung ương ban hành

- Văn bản do thành phố Hà Nội ban hành

* Về kế hoạch hướng dẫn triển khai thực hiện chính sách nhà ở xã hội

2.2.2 Về phổ biến, tuyên truyền chính sách nhà ở xã hội

Để thực hiện những chính sách của Nhà nước nói chung và của thành phố

Hà Nội nói riêng về nhà ở xã hội, thành phố Hà Nội đãchỉ đạo, phân công trách nhiệm cho các cơ quan chức năng của UBND thành phố tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong việc hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách phát triển nhà ởxã hội, cải

cách thủ tục hành chính

-Sở Xây dựng

- Chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội

- Sở Tài chính

- Sở Lao động, Thương binh và Xã hội, Liên đoàn Lao động Thành phố

- UBND phường, quận

- Thủ trưởng các đơn vị có cán bộ mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội

2.2.4.Tổ chức thực hiện các nội dung của chính sách nhà ở xã hội

2.2.4.1.Về chính sách quy hoạch

- Việc phân phối quỹ nhà ở xã hội

- Quy hoạch nhiều khu đô thị lớn:

- Vấn đề chuyển đổi các dự án thương mại sang nhà ở xã hội

- Về quy chuẩn xây nhà ở xã hội

2.2.4.2.Về chính sách tài chính

Chính sách tài chính nhà ở xã hội là chìa khóa giúp người mua nhà và các nhà đầu tư tiếp cận với loại hình nhà ở mang ý nghĩa xã hội lớn này Chính sách này tại Hà Nội được thể hiện ở những khía cạnh sau:

- Vấn đề tạo vốn cho phát triển nhà ở

- Giá nhà ở xã hội

Bảng 2.5: Giá tham khảo một số dự án nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội Mức giá chênh lệch giữa các dự án là rất cao, điều này cho thấy cần có sự điều tiết về chính sách giúp giá nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố sát và phù hợp với nhu cầu người dân hơn

- Hỗ trợ tín dụng

- Chính sách thuế

2.2.4.3.Về chính sách thu hút đầu tư

Các chủ thể tham gia đầu tư vào nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với diện tích đất trong phạm vi dự án xây dựng nhà ở xã hội đã được phê duyệt; được áp dụng thuế suất ưu đãi thuế giá trị gia tăng theo quy định của pháp luật về thuế giá trị gia tăng; được miễn, giảm và hưởng các ưu đãi

về thuế suất thu nhập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp; được miễn thực hiện thủ tục thẩm định thiết kế cơ sở đối với trường hợp dự án áp dụng thiết kế mẫu, thiết kế điển hình nhà ở xã hội do cơ quan có thẩm quyền ban hành; được sử dụng nhà ở và công trình xây dựng hình thành trong tương lai trong phạm vi dự án phát triển nhà ở xã hội làm tài sản thế chấp khi vay vốn đầu tư cho dự án đó

2.2.4.4.Về chính sách hỗ trợ người dân tiếp cận nhà ở xã hội

-Thủ tục hành chính cho người mua nhà

- Tín dụng cho người mua nhà

2.2.5.Về đôn đốc, kiểm tra thực hiện chính sách nhà ở xã hội

Hiện nay thành phố đã cho kiểm tra và xác định có trường hợp đối tượng không đủ tiêu chuẩn vẫn được mua nhà ở xã hội, thậm chí mua xong lại bán, cho thuê lại, đục thông hai căn hộ liền kề