Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm sáng tỏ những vấn đề lý luận về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng; phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
HOÀNG ANH TUÂN
PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ LÀM VẬT LIỆU XÂY DỰNG – TỪ THỰC TIỄN TỈNH
TUYÊN QUANG
Chuyên ngành : Luật hiến pháp và luật hành chính
Mã số : 8 38 01 02
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
HÀ NỘI - NĂM 2020
Trang 2Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
Người hướng dẫn khoa học: pgs.TS Trần Thị Diệu Oanh
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia
Địa điểm: Phòng nhà A, Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ Học viện Hành chính Quốc gia
Số: 77 - Đường Nguyễn Chí Thanh - Quận Đống Đa - TP Hà Nội
Thời gian: vào hồi giờ phút ngày tháng năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia
Trang 31 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây, hiện trạngmôi trường ở Việt Nam nói chung
và tỉnh Tuyên Quang nói riêng vẫn tiếp tục suy thoái và có xu hướng gia tăng với những chỉ số ở mức báo động Nhiều chính sách cụ thể được đưa ra, nhiều văn bản pháp luật được ban hành nhằm bảo vệ môi trường trên các lĩnh vực, tại các địa phương cụ thể Tỉnh Tuyên Quang trong những năm vừa qua phát triển nhanh, mạnh các hoạt động sản xuất công nghiệp, trong đó có hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng Hoạt động khai thác đá của các doanh nghiệp, tổ chức trên địa bàn tỉnh trong một thời gian dài đã gây ảnh hưởng xấu tới chất lượng môi trường cũng như sức khỏe của người dân xung quanh khu vực khai thác.Tình trạng ô nhiễm môi trường do hoạt động này đang diễn ra hàng ngày, hàng giờ ở các mỏ khai thác đá đặt ra vấn đề phức tạp về bảo vệ môi trường
Tuyên Quang đã chủ động và có nhiều giải pháp nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường trên địa bàn tỉnh, xuất phát từ nhận thức: phát triển kinh tế - xã hội phải đi đôi với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức đặt ra cho tỉnh Tuyên Quang trong việc bảo vệ môi trường, cụ thể là trong hoạt động khai thác đá
Trong công tác bảo vệ môi trường, pháp luật rõ ràng đóng vai chủ đạo Hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường đã được ban hành và thực hiện, trên thực
tế đang thể hiện những tồn tại nhất định Hiện nay, chưa có nhiều đề tài khoa họcnghiên cứu vấn đề pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực khai thác
đá Mặc dù đề tài này đã được đề cập trong một số bài viết nhưng chưa được tập trung nghiên cứu chuyên sâu, bao quát toàn bộ và hầu hết các bài viết đều không nghiên cứu vấn đề dưới góc độ pháp luật, không có sự cập nhật thông tin tương ứng với quá trình thay đổi từ thực tiễn và quy định của pháp luật
Với những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Pháp luật vềbảo vệ môi trường trong hoạt độngkhai thác đá làm vật liệu xây dựng -từ thực tiễn tỉnh Tuyên Quang” cho Luận văn thạc sĩ của mình
Trang 42 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong thời gian qua đã có nhiều công trình về vấn đề này được công bố
mà tiêu biểu là các công trình khoa học sau đây:
- Tác giả Trần Thị Thùy Dương (2008) có nghiên cứu: “Bảo vệ môi trường sinh thái trong quá trình công nghiệp hóa,hiện đại hóa ở Việt Nam”
- Luận văn thạc sĩ“Trách nhiệm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môitrường ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Văn Việt (2010)
- Nguyễn Đình Đức (2011) đã có đề tài: “Những vấn đề pháp lý vềbảo
vệ môitrường trong quy hoạch kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay”
- Luận án Tiến sĩ Luật học “Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm vềmôi trường” của tác giả Dương Thanh An (2011)
- Nguyễn Thị Xuân Trang (2012) với đề tài nghiên cứu: “Trách nhiệmbồi thường thiệt hại do xâm phạm môi trường theo quy định của bộ luật dân sự năm 2005”
- Tác giả Nguyễn Thị Tố Uyên (2013) đã có đề tài nghiên cứu với tựa
đề: “Hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môitrường”
- Công trình khoa học của tác giả Bùi Ngọc Hà (2013): “Nghiên cứunhững tác động chính của dự án khai thác đá núi Ông Voi và đề xuất các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường”
- Bài viết của Thạc sĩ Nguyễn Thị Nga trên tạp chí Cộng sản (2015):
“Bảovệ môi trường tự nhiên ở Việt Nam - Yêu cầu cấp thiết”
Các bài viết và đề tài nghiên cứu trên đây đã nghiên cứu vấn đề bảo vệ môi trường dưới nhiều góc độ, vấn đề trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực môi trường, đã chỉ ra những hạn chế trong công tác bảo vệ môi trường ở nước ta hiện nay, trên cơ sở những nghiên cứu khoa học kết hợp bài học từ thực tiễn các nước trên thế giới đã đề xuất những giải pháp hiệu quả nhằm hoàn thiện pháp luật về môi trường cũng như hoạt động bảo vệ môi trường của nước ta trong giai đoạn tới
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục đích nghiên cứu
Trang 5Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm sáng tỏ những vấn đề lý luận
về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng; phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang; từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
3.2 Nhiệm vụ của đề tài
Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, Luận văn có các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:
- Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng;
- Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng ở Việt Nam hiện nay;
- Phân tích, đánh giá thực tiễn thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang;
- Đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường
và các giải pháp nhằm bảo đảmtổ chức thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực khai thác đá làm vật liệu xây dựng
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu, đánh giá các quy định hiện hành của pháp luật vềbảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đálàm vật liệu xây dựng và thực tiễn thực hiện pháp luật về vấn đề này trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
- Thời gian nghiên cứu từ năm 2017 đến năm 2019
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
Trang 6Tác giả đã sử dụng các phương pháp luận của triết học Mác - Lênin để đánh giá các sự vật, hiện tượng và đề xuất các phương hướng giải pháp theo quan điểm khách quan, toàn diện, lịch sử, để làm rõ các khái niệm phạm trù trong luận văn và đánh giá thực tiễn một cách khách quan nhất, toàn diện nhất vấn đề cần nghiên cứu Đồng thời sử dụng cácphương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, phương pháp lịch sử,phương pháp thống kê, thu thập
kế thừa tri thức từ các nghiên cứu, các tài liệu đã có
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Thứ nhất, từ những nội dung được trình bày trong luận văn có thể nhận
thấy những tác động rõ ràng, mạnh mẽ và lâu dài của hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng tới môi trường
Thứ hai, Ô nhiễm môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật
liệu xây dựng là không thể tránh khỏi nhưng mức độ tác động tới môi trường hoàn toàn có thể giảm thiểu với sự kết hợp hiệu quả, kịp thời của nhiều biện pháp, trong đó pháp luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng
Thứ ba, tạo nhận thức bảo vệ môi trường nói chung và bảo vệ môi trường
trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng tại tỉnh Tuyên Quang nói riêng là trách nhiệm, nghĩa vụ của mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội
Thứ tư, giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong hoạt động khai thác đá
làm vật liệu xây dựng là công việc hết sức khó khăn, phức tạp tuy nhiên với việc thực hiện triệt để những nội dung kiến nghị trong luận văn, chúng ta có thể tin tưởng vào sự thay đổi tích cực của hoạt động bảo vệ môi trường trong
hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
7 Kết cấu của luận văn
Luận văn được bố cục gồm 03 chương bao gồm:
Chương 1.Những vấn đề lý luận về pháp luật bảo vệ môi trường trong
hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
Chương 2.Thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về bảo vệ môi
trường trong hoạt động khai thác đálàm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
Trang 7Chương 3.Giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp
luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đálàm vật liệu xây dựng
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT
ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁLÀM VẬT LIỆU XÂY DỰNG
1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
1.1.1 Khái niệm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
Khái niệm môi trường:Môi trườnglà hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có
tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật.
Khái niệm bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng: Là
hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên
thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành; phát hiện, ngăn chặn và xửlý ô nhiễm
Khái niệm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng:Pháp luật vềbảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá là tổng hợp các quy phạm pháp
luật điều chỉnh mối quan hệ phát sinh và tồn tại trong lĩnh vực khai thác đá giữa các chủ thể nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những tác hại xảy ra cho môi trường, khắc phục và xử lý hậu quả nhằm
đảm bảo sự phát triển bền vững của môi trường, góp phần duy trì và phát triển nền kinh tế
1.1.2 Đặc điểm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng ở Việt Nam ra đời muộn hơn so với các lĩnh vực pháp luật khác
- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng có sự phát triển nhanh chóng và ngày càng hoàn thiện hơn
Trang 8- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng có liên quan trực tiếp đến hoạt động quản lý nhà nước về môi trường
và nhiều lĩnh vực pháp luật khác của Việt Nam
- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng chịu sự điều chỉnh của công ước quốc tế về môi trường
1.1.3 Vai trò của pháp luật đối với việc bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá góp phần thực thi nguyên tắc của pháp luật môi trường và nguyên tắc của pháp luật về khoáng sản
- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá ở Việt Nam
là công cụ để phòng ngừa ô nhiễm, góp phần hạn chế và khắc phục ô nhiễm môi trường
- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, mang lại giá trị kinh tế cho đất nước
- Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá ở Việt Nam giúp nâng cao ý thức, góp phần làm thay đổi nhận thức về bảo vệ môi trường của người dân
1.2 Các nguyên tắccủa pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt
động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
- Nguyên tắc bảo đảm quyền con người được sống trong môi trường trong lành
- Nguyên tắc tính thống nhất trong quản lý và bảo vệ môi trường
- Nguyên tắc bảo đảm sự phát triển bền vững
- Nguyên tắc coi trọng tính phòng ngừa
- Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền
1.3 Nội dung pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
1.3.1 Các quy định về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước đối với bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
Trang 9- Quy định pháp luật về lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, xác nhận hoàn thành công trình BVMT, phương án cải tạo, phục hồi môi trường đối với HĐKTĐ
- Quy định pháp luật về cấp phép khai thác khoáng sản
1.3.2 Các quy định về nghĩa vụ bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng của các tổ chức, cá nhân
- Quy định pháp luật về ký quỹ phục hồi môi trường
- Quy định pháp luật về quản lý chất thải trong HĐKTĐ
- Quy định pháp luật về phòng ngừa ứng phó sự cố môi trường trong HĐKTĐ
- Quy định pháp luật về đóng cửa mỏ khoáng sản; cải tạo, phục hồi môi trường sau khi kết thúc HĐKTĐ
1.3.3 Các quy định về xử lý vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
Trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân có những hành vi vi phạm pháp luật về BVMT trong HĐKTĐ được hiểu là chế tài mà các cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ áp dụng đối với người có hành vi vi phạm pháp luật
về BVMT hoạt động khai khai thác đá Hay nói cách khác, việc áp dụng trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật về môi trường trong HĐKTĐ chính là những biện pháp bảo đảm tính cưỡng chế của pháp luật đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật môi trường trong HĐKTĐ
1.4 Các yếu tố tác động đến pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
-Cơ chế và chính sách pháp luật về môi trường
- Nguồn lực trong quản lý và bảo vệ môi trường
-Sự đồng thuận trong nhận thức và hành động của cộng đồng dân cư, chủ thể trong xã hội
Trang 10Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬTVỀ BẢOVỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNGKHAI THÁC ĐÁ LÀM VẬT LIỆU XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH TUYÊN QUANG
2.2 Thựctrạng thực hiệntrách nhiệm của các cơ quan nhà nước đối với bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
2.2.1 Trong công tác lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường, phương án cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
-Luật BVMT năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định
chi tiết trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong công tác thẩm định, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, xác nhận hoàn thành công trình BVMT, phương án cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác
đá làm vật liệu xây dựng
-Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang,công tác lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo ĐTM, xác nhận bản cam kết BVMT đã được triển khai thực hiện khá tốt và đảm bảo theo quy định của Luật BVMT; Nghị định 18/2015/NĐ-CP, 19/2015/NĐ-CP của Chính phủ; Thông tư 27/2015/TT-BTNMT, 38/2015/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyênvà Môi trường, theo đó, 100% các cơ sở hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng đều đã có báo cáo đánh giá tác động môi trường được phê duyệt Bên cạnh những kết quả đã đạt được, vẫn còn những bất cập trong thực hiện đánh giá tác động môi trường
2.1.2 Trong công tác cấp phép khai thác đá làm vật liệu xây dựng
-Theo Điều 53 Luật Khoáng sản năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã có những quy định cụ thể về điều kiện được cấp Giấy phép khai thác đá làm vật liệu xây dựng.Có thể nói, đến thời điểm hiện tại pháp luật quy định trách nhiệm của cơ quan QLNN trong công tác cấp phép khai thác khoáng sản nói chung và khai thác đá làm vật liệu xây dựng nói riêng tương đối hoàn