Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm phân tích, làm rõ khái niệm, đặc điểm, nội dung khiếu nại liên quan đến lĩnh vực giải phóng mặt bằng và những điều kiện cần thiết cho việc giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng. Đánh giá thực trạng giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội; tìm ra những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại. Từ đó đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực này.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

/

BỘ NỘI VỤ ./

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN HOÀNG TỐ LINH

GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VỰC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN ĐỐNG ĐA, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 8 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI - 2020

Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Huy Hoàng

Trường Cán bộ Thanh tra

Phản biện 1: TS Lê Thị Hoa

Học viện Hành chính Quốc gia

Phản biện 2: TS Trần Nghị

Tạp chí Tổ chức Nhà nước

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành

chính Quốc gia

Địa điểm: Phòng họp D tầng 4, Nhà A - Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ,

Học viện Hành chính Quốc gia

Số: 77 Nguyễn Chí Thanh, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

Thời gian: vào hồi 08 giờ 00 phút ngày 16 tháng 8 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp nước ta, là phương tiện, công cụ pháp lý hữu hiệu để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi bị xâm phạm, là biểu hiện của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Thông qua việc thực hiện quyền khiếu nại, công dân có điều kiện thực hiện quyền làm chủ và giám sát các hoạt động của cơ quan nhà nước một cách chủ động, tích cực, góp phần hoàn thiện cơ chế, làm trong sạch bộ máy nhà nước Do đó, công tác giải quyết khiếu nại không những có vai trò quan trọng trong quản lý nhà nước, mà còn thể hiện mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân Từ việc giải quyết khiếu nại của công dân, Đảng và Nhà nước ta kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp của đường lối, chính sách, pháp luật đã ban hành, từ đó có cơ sở để hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng và hiệu quả quản lý nhà nước Vì vậy, giải quyết khiếu nại của công dân là một vấn đề được Đảng, Nhà nước và Nhân dân đặc biệt quan tâm

Trong lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai, khiếu nại về đất đai là một hiện tượng xảy ra phổ biến trong xã hội Những năm gần đây, khi nhà nước ta chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường thì tình hình khiếu nại về đất đai và nhất là các khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất phát sinh ngày càng tăng cả về số lượng cũng như phức tạp về mặt nội dung

Hiện nay, tình hình khiếu nại về đất đai nói chung và trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội nói riêng diễn biến hết sức phức tạp Đống Đa là quận thuộc vị trí trung tâm thành phố, là điểm giao cắt của nhiều quận, cơ sở hạ tầng được xây dựng đã lâu Với xu hướng mở rộng và phát triển của Thành phố, quận Đống Đa đang được đô thị hoá lại, nhiều nút giao thông trọng điểm được mở rộng và xây dựng mới như nút giao thông Ngã Tư Sở, Ngã Tư Vọng, đường vành đai 1, đường vành đai 2… Đây là tất yếu khách quan trong quá trình phát triển, tuy nhiên cũng như nhiều địa phương khác, ở đâu có dự án xây dựng giao thông đô thị, giải phóng mặt bằng thì ở đó có nhiều khiếu nại Bởi việc Nhà nước thu hồi đất để giải phóng mặt bằng ảnh hưởng không ít đến đời sống, việc làm của người dân, chưa kể có việc thu hồi đất không đảm bảo trình

tự, thủ tục; việc đền bù không thỏa đáng, thiếu công khai dân chủ; giá cả đền bù thấp, không công bằng; chính sách, pháp luật đất đai thay đổi liên tục gây nhiều lúng túng trong quá trình áp dụng, thực hiện ở cấp

cơ sở Chính vì vậy, trong quá trình thực hiện, những năm vừa qua tình hình khiếu nại trên địa bàn Quận có những diễn biến phức tạp, phát sinh nhiều đơn thư khiếu nại của người dân mà chủ yếu liên quan đến lĩnh vực đất đai, đền bù giải phóng mặt bằng, tài sản, nhà cửa liên quan đến chế độ chính sách, quyền lợi cá nhân

Trong những năm vừa qua, nhiều vụ việc khiếu kiện đông người, phức tạp, tồn đọng kéo dài đã được giải quyết Tuy nhiên trong tình hình giải quyết khiếu nại của công dân hiện nay, trên địa bàn Quận vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định, vẫn còn tình trạng cán bộ, công chức làm việc thiếu tinh thần trách nhiệm, chưa thực hiện đúng trình tự, thời hạn giải quyết khiếu nại Về phía người khiếu nại cũng có một số người lợi dụng quyền dân chủ để khiếu nại không đúng pháp luật; nhiều vụ việc đã được nhiều cấp, nhiều ngành xem xét, giải quyết đúng chính sách pháp luật, thấu tình đạt lý nhưng người dân vẫn cố tình không hiểu, không chấp nhận và tiếp tục khiếu kiện vượt cấp, dẫn đến tình trạng khiếu kiện kéo dài

Công tác giải quyết khiếu nại của công dân là vô cùng quan trọng và việc tìm ra các giải pháp nhằm tăng cường trong công tác giải quyết khiếu nại là điều hết sức cần thiết, nhất là các khiếu nại liên quan đến đất ở, nhà cửa bởi đây là tài sản rất lớn đối với người dân ảnh hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của

nhân dân Do đó lựa chọn đề tài: “Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội” để nghiên cứu luận văn là cấp thiết về lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài luận văn

Vấn đề khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

là một trong những vấn đề nóng bỏng, gây nhức nhối trong xã hội những năm gần đây Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, cùng với mở rộng phát huy dân chủ ở cơ sở, công tác giải phóng mặt bằng

và giải quyết khiếu nại liên quan đến lĩnh vực này đã được nhiều người quan tâm và có những công trình nghiên cứu về đề tài này, đặc biệt là sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà quản lý… Cụ thể:

- Nguyễn Chí Mỳ và Hoàng Xuân Nghĩa (2009), “Hậu giải phóng mặt bằng ở Hà Nội - Vấn đề và

giải pháp”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

- Trần Quang Huy (2010), “Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất”, Tạp chí Luật học, số 10

- Hồ Thị Minh (2015), “Thủ tục giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai của cơ quan hành chính nhà nước - một số vấn đề lý luận và thực tiễn tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh”, Luận văn Thạc sỹ

Luật học, Đại học Luật Hà Nội

- Nguyễn Thị Phương (2015), “Thu hồi, đền bù đất đai trong giải phóng mặt bằng ở địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội”, Luận văn Thạc sỹ Quản lý hành chính công, Học viện Hành chính Quốc gia

- Nguyễn Hoàng Thắng (2017), “Thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội”, Luận văn Thạc sỹ Luật, Học viện Hành chính Quốc gia

- Phan Trung Hiền và Huỳnh Thanh Toàn (2018), “Các nguyên tắc cưỡng chế, thu hồi đất ở Việt

Nam”, Tạp chí Luật học, số 5

- Châu Hoàng Thân (2019), “Giải quyết tranh chấp về giá đất tính tiền bồi thường khi nhà nước thu

hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 5

Các công trình nghiên cứu trên đây đã giải quyết một số vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản liên quan đến pháp luật về đất đai và giải phóng mặt bằng thu hồi đất ở nước ta Tuy nhiên các công trình nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở một khía cạnh là giải quyết khiếu nại về đất đai và pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất Còn lĩnh vực giải quyết khiếu nại trong công tác giải phóng mặt bằng đến nay vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề mang tính cụ thể này, đặc biệt là nghiên cứu một cách toàn diện về công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống

Đa, thành phố Hà Nội

Song những công trình nêu trên đều là những công trình có giá trị làm cơ sở, tiền đề trong việc tham khảo, tiếp cận, nghiên cứu và đưa ra những giải pháp cụ thể về giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận về giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng; từ thực trạng đề xuất giải pháp tăng cường công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích, làm rõ khái niệm, đặc điểm, nội dung khiếu nại liên quan đến lĩnh vực giải phóng mặt bằng và những điều kiện cần thiết cho việc giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng

- Đánh giá thực trạng giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội; tìm ra những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại Từ đó đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực này

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Lý luận và thực tiễn và phương hướng, giải pháp công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng nói chung và trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội nói riêng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng các phương pháp cụ thể sau:

- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Hệ thống các văn bản hướng dẫn, các tài liệu tham khảo, giáo trình, sách, công trình nghiên cứu, bài viết đã được công bố liên quan đến khiếu nại và giải quyết khiếu nại

về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất; Thực tiễn công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội; Kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân, những yếu tố tác động; Phân tích đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác này

- Phương pháp thống kê số liệu đơn thư khiếu nại và kết quả giải quyết khiếu nại trong công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

- Phương pháp chuyên gia qua gặp gỡ, trao đổi với các nhà khoa học, cán bộ thực tiễn phụ trách công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần chính của luận văn gồm ba chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng Chương 2: Thực trạng hoạt động giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

Chương 3: Phương hướng, giải pháp tăng cường công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải

phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

Chương 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VỰC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

1.1 Khái niệm, đặc điểm của giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

1.1.1 Khái niệm về khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

Khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp năm 2013 quy định tại Điều 30 Sự ghi nhận của Hiến pháp với quyền khiếu nại đã thể hiện được vị trí, vai trò cực kỳ quan trọng của chế định pháp lý này Thông qua quyền khiếu nại, các cơ quan, tổ chức, cá nhân sẽ bảo vệ và ngăn chặn những quyết định hành chính, hành vi hành chính xâm phạm tới lợi ích hợp pháp của mình

Xét trên phương diện chính trị pháp lý tại Khoản 1 Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011 quy định:

“Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức, hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định

kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình”

Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phân dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó

Khiếu nại về giải phóng mặt bằng phát sinh khi người quản lý sử dụng đất đai cho rằng quyền, lợi ích của mình bị xâm phạm do hành vi hành chính hoặc quyết định hành chính của người có thẩm quyền thực hiện trong việc thu hồi đất để phục vụ giải phóng mặt bằng, người quản lý sử dụng đất yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền bảo vệ hoặc khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp bị vi phạm Sự phát sinh hay tồn tại của khiếu nại về giải phóng mặt bằng là biểu hiện khách quan trong quản lý hành chính nhà nước Cho dù khiếu nại về giải phóng mặt bằng của công dân đúng hay sai nhưng khi tiếp nhận đơn thư khiếu nại của họ thì cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền phải thực hiện việc giải quyết khiếu nại theo đúng trình tự và thủ tục quy định

Theo quy định tại Khoản 1, Điều 204, Luật Đất đai 2013: Người sử dụng đất, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất có quyền khiếu nại quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính về quản lý đất đai Tuy nhiên pháp luật hiện hành chưa đưa ra khái niệm khiếu nại về giải phóng mặt bằng nhưng qua những phân tích cơ bản về khái niệm khiếu nại, ta có thể hiểu khiếu nại về giải phóng mặt bằng là

một trong những khiếu nại thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai Khiếu nại về giải phóng mặt bằng là việc cá nhân, tổ chức có đất, tài sản trên đất bị thu hồi thực hiện giải phóng mặt bằng xây dựng các dự

án không đồng ý với quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường hỗ trợ thực hiện giải phóng mặt bằng nên đã yêu cầu cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền giải quyết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình

- Chủ thể của khiếu nại về giải phóng mặt bằng là các tổ chức, công dân, cá nhân và tổ chức nước ngoài (hoặc đại diện hợp pháp của họ) có quyền quản lý sử dụng đất hoặc có tài sản trên đất bị tác động trực

tiếp bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quá trình thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng các dự án

- Đối tượng của khiếu nại về giải phóng mặt bằng là quyết định hành chính, hành vi hành chính để

thực hiện việc thu hồi đất, xây dựng phương án bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng, những quyết định và hành vi phải có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức quản lý sử dụng đất

+ Quyết định hành chính về bồi thường giải phóng mặt bằng bao gồm: Quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án bồi thường giải phóng mặt bằng đối với đất và tài sản trên đất, quyết định thu tiền sử dụng đất và giao đất tái định cư, quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi giao đất tái định cư

+ Hành vi hành chính bị khiếu nại về giải phóng mặt bằng là hành vi của cán bộ, công chức nhà nước khi thực hiện công việc về quản lý nhà nước trong quá trình thu hồi đất, lập phương án bồi thường giải phóng mặt bằng và giao đất tái định cư

- Khiếu nại về giải phóng mặt bằng thường phức tạp liên quan đến nhiều người

+ Hình thức thể hiện của khiếu nại về giải phóng mặt bằng phức tạp, đông người là việc người dân tập trung viết đơn chung và nhiều người cùng ký tên vào đơn

+ Nơi phát sinh các khiếu nại về giải phóng mặt bằng phức tạp, đông người chủ yếu là ở địa bàn nông thôn, thành phần những người đi khiếu nại thường rất đa dạng bao gồm cán bộ hưu trí, đảng viên, cựu chiến binh, nông dân, tôn giáo

+ Thái độ của những người khiếu nại về giải phóng mặt bằng phức tạp, đông người thể hiện rất gay gắt, bức xúc, biểu hiện bằng việc họ tụ tập đông người để thể hiện ý kiến

- Khiếu nại trong công tác giải phóng mặt bằng hiện nay thường tồn tại nhiều nội dung khác nhau về khiếu nại:

+ Khiếu nại về quyền được bồi thường, hỗ trợ

+ Khiếu nại về giá trị được bồi thường

+ Khiếu nại về giá

+ Ngoài ra còn một số loại khiếu nại khác liên quan đến công tác này như việc giải quyết các vấn đề

an sinh xã hội sau khi thu hồi đất

1.1.2 Khái niệm về giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

Giải quyết khiếu nại được hiểu là quá trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, đánh giá đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật có đúng pháp luật hay không Theo quy

định của Luật Khiếu nại thì giải quyết khiếu nại “là việc thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại” của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc xem xét lại các quyết định hành chính,

hành vi hành chính, quyết định kỷ luật của cơ quan, thủ trưởng đơn vị ban hành khi có căn cứ cho rằng các quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định kỷ luật trái pháp luật gây hậu quả xấu tới quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại Như vậy, giải quyết khiếu nại gồm các công việc: xác minh để làm rõ các tình tiết sự việc; kết luận về nội dung khiếu nại, trong đó xác định rõ khiếu nại của cơ quan, tổ chức, cá nhân

là đúng, đúng một phần hoặc sai toàn bộ; căn cứ quy định của pháp luật xử lý từng vấn đề cụ thể trong nội dung khiếu nại từ đó quyết định giữ nguyên, sửa đổi hoặc huỷ bỏ một phần hay toàn bộ quyết định hành chính bị khiếu nại, chấm dứt hành vi hành chính bị khiếu nại; quyết định việc bồi thường thiệt hại cho người

khiếu nại (nếu có) hoặc giải quyết các vấn đề cụ thể khác trong nội dung khiếu nại

Theo đó, khái niệm giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng có thể hiểu là việc cơ quan hành chính nhà nước, người đứng đầu của cơ quan hành chính nhà nước thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại trong việc xem xét lại các quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất bị khiếu nại thuộc thẩm quyền của mình nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại

1.1.3 Đặc điểm của giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

Thứ nhất, chủ thể giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng là chủ thể đặc biệt, vì người giải quyết

khiếu nại là người đứng đầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu

nại (giải quyết khiếu nại lần đầu) hoặc thủ trưởng cấp trên của cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại (giải quyết khiếu nại lần hai)

Thứ hai, giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng là hoạt động tuân theo những hình thức và thủ

tục chặt chẽ do pháp luật quy định

Thứ ba, giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng luôn hướng đến việc khôi phục quyền và lợi ích

hợp pháp của các cá nhân, tổ chức bị xâm phạm bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến lĩnh vực giải phóng mặt bằng

Thứ tư, việc giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng có tính chất phức tạp

Thứ năm, quyết định giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng không phải là kết quả cuối cùng

của việc xem xét tính đúng, sai quyết định hành chính, hành vi hành chính

1.2 Thẩm quyền, quy trình giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

1.2.1 Thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

Người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng lần đầu được xác định như sau:

- Bộ trưởng và cấp tương đương có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp;

- Thủ trưởng cơ quan thuộc Bộ và cấp tương đương có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp;

- Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là cấp tỉnh) có thẩm quyền

giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của mình;

- Giám đốc Sở và cấp tương đương có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp;

- Thủ trưởng cơ quan thuộc Sở và cấp tương đương có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp;

- Chủ tịch Uỷ ban nhân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng do mình quản lý;

- Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã), thủ trưởng cơ quan thuộc Uỷ

ban nhân dân huyện, quận, thị xã (gọi chung là cấp huyện) có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn, của người có trách nhiệm do mình quản lý trực tiếp Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã có quyền thành lập tổ xác minh với nhiệm vụ xác minh nội dung khiếu nại, tham mưu cho mình ra Quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu

Đối với các khiếu nại lần hai, thẩm quyền giải quyết khiếu nại được xác định như sau:

- Bộ trưởng có thẩm quyền:

+ Giải quyết khiếu nại lần hai đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của Thủ tưởng cơ quan thuộc Bộ đã giải quyết lần dầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn

+ Giải quyết khiếu nại hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh có nội dung thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước của Bộ đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết

- Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của Chủ tịch Uỷ ban nhân cấp huyện, Giám đốc Sở và cấp tương đương đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết

- Giám đốc Sở và cấp tương đương có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của Thủ trưởng cơ quan thuộc sở đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết

- Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của Chủ tịch Uỷ ban nhân cấp xã, Thủ trưởng cơ quan thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết

Thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng của các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân Quận:

- Phòng Tài nguyên và Môi trường có nhiệm vụ tham mưu cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân quận giải quyết các khiếu nại liên quan đến quyết định thu hồi đất, quyết định cưỡng chế thu hồi đất và thông báo thu hồi giải phóng mặt bằng, việc xác định nguồn gốc đất

- Phòng Quản lý Đô thị có nhiệm vụ tham mưu cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân quận giải quyết các khiếu nại liên quan đến nguồn gốc hình thành tài sản trên đất, đền bù tài sản trên đất, phá dỡ công trình

- Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng (Ban Quản lý dự án) có nhiệm vụ tham mưu cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân quận giải quyết các khiếu nại liên quan đến quyết định giải phóng mặt bằng, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Thanh tra có nhiệm vụ tham mưu cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân quận giải quyết các vụ việc khiếu nại về giải phóng mặt bằng phức tạp, liên quan đến nhiều người, nhiều phòng ban, nhiều lĩnh vực như: đất đai, tài sản, chế độ chính sách Thanh tra có nhiệm vụ xem xét, thành lập tổ xác minh, xác minh và báo cáo kết quả xác minh với Chủ tịch Uỷ ban nhân dân quận để ra quyết định giải quyết khiếu nại

1.2.2 Quy trình giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

* Trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại lần đầu

Bước 1: Tiếp nhận và thụ lý đơn khiếu nại

Bước 2: Xác minh, kết luận nội dung khiếu nại

Bước 3: Ban hành Quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu

* Trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại lần hai

Bước 1: Tiếp nhận và thụ lý đơn khiếu nại

Bước 2: Xác minh, kết luận nội dung khiếu nại

Bước 3: Ban hành Quyết định giải quyết khiếu nại lần hai

1.3 Những yếu tố ảnh hưởng tới giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

1.3.1 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quy định về giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

1.3.2 Bộ máy giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

1.3.3 Đội ngũ cán bộ làm công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng

1.3.4 Nhận thức của người dân ở đô thị

1.3.5 Sự phát triển kinh tế và giá trị của đất đai ở đô thị

1.3.6 Các yếu tố khác

Chương 2:

THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VỰC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN ĐỐNG ĐA, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Khái quát chung về Quận Đống Đa và tình hình giải phóng mặt bằng trên địa bàn Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

2.1.1 Khái quát chung về Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

Quận Đống Đa nằm ở phía Tây Nam nội thành Hà Nội, gắn liền với địa danh lịch sử Gò Đống Đa, nơi Quang Trung đại phá quân Thanh, cùng di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám Quận Đống Đa là quận lớn ở cửa ngõ phía Tây Nam thành phố, là địa bàn thuận lợi để phát triển, cải tạo các khu nhà ở đồng thời phát triển các văn phòng đại diện, cơ quan, viện nghiên cứu, các trường đại học và trung học chuyên nghiệp Theo điều chỉnh quy hoạch chung của thủ đô Hà Nội đến năm 2020 đã được phê duyệt, quận Đống Đa nằm hoàn toàn trong vùng hạn chế phát triển

- Về vị trí địa lý

- Về kinh tế

- Về văn hoá - xã hội

- Về giáo dục đào tạo

- Về định hướng phát triển

* Tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hoá, xã hội đến việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

- Tác động tích cực

Thứ nhất, Đống Đa là một quận trung tâm của Thành phố Hà Nội tiếp giáp với quận Ba Đình - trung

tâm chính trị của đất nước, luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Thành uỷ, UBND thành phố

về mọi mặt, trong đó có công tác giải quyết khiếu nại về bồi thường, giải phóng mặt bằng Đây là điều kiện thuận lợi cho quá trình thực hiện giải quyết khiếu nại của người dân khi Nhà nước thu hồi đất ở địa phương

Thứ hai, đại đa số người dân đồng thuận với chủ trương, chính sách thu hồi đất để thực hiện các dự

án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Đây là điều kiện, tiền đề thuận lợi cho quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa

Thứ ba, trình độ dân trí, sự hiểu biết nói chung và sự hiểu biết pháp luật nói riêng của người dân ở

quận Đống Đa luôn đứng vào tốp đầu của cả nước Điều này có sự tác động tích cực đến việc khiếu nại và chấp hành quyết định giải quyết khiếu nại về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất ở địa phương

Thứ tư, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng được tập trung thống nhất vào một đầu mối cơ

quan chịu trách nhiệm là Ban Bồi thường, giải phóng mặt bằng trực thuộc UBND quận Đống Đa nên việc triển khai thực hiện các quy định về bồi thường, giải phóng mặt bằng dễ dàng hơn hạn chế việc khiếu nại của người dân khi Nhà nước thu hồi đất tại địa phương

- Tác động tiêu cực

Thứ nhất, do vị trí địa lý ở khu vực nội thành của Hà Nội cộng với điều kiện “đất chật người đông”

nên đất đai tại quận Đống Đa giá rất cao Đất đai trở nên có giá khiến việc tranh chấp, khiếu kiện, khiếu nại

về đất đai nói chung và giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất nói riêng không chỉ gia tăng về mặt số lượng và còn gia tăng về tính phức tạp, mức độ gay gắt

Thứ hai, một bộ phận dân chủ yếu là người lao động, dân nhập cư tự phát và người có thu nhập

thấp sự hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của người dân còn hạn chế Điều này gây khó khăn trong quá trình giải quyết khiếu nại về giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Đống Đa

Thứ ba, việc áp giá bồi thường đối với các loại đất gặp nhiều khó khăn do chuyển đổi mục đích sử

dụng đất trong qua trình sử dụng

Thứ tư, khó khăn trong việc xác định nguồn gốc đất, giải quyết khiếu nại về đất đai nói chung và các

khiếu nại về giải phóng mặt bằng nói riêng trên địa bàn quận

2.1.2 Tình hình giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

2.1.2.1 Kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng các dự án trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

Từ năm 2016 đến nay, trước yêu cầu phát triển của Thủ đô, các dự án đầu tư có sử dụng đất tại thời điểm này bắt đầu gia tăng mạnh mẽ Trong quá trình thực hiện, UBND quận đã vừa làm, vừa nghiên cứu hoàn thiện chính sách trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bị thu hồi đất, tuân thủ các chính sách của Nhà nước và hướng dẫn của các Bộ, ngành

Trong năm 2019, UBND quận đã ban hành:

- 152 Quyết định (phê duyệt phương án GPMB; phê duyệt kế hoạch bốc thăm nhà TĐC; phê duyệt thu hồi đất; phê duyệt kế hoạch cưỡng chế; phê duyệt dự toán chi phí GPMB );

- 09 Kế hoạch (cưỡng chế thu hồi đất; thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm; bốc thăm căn hộ TĐC);

- 15 Thông báo thu hồi đất thực hiện dự án;

- 28 Văn bản giải quyết đơn thư (tập trung vào các dự án Vành đai 2 Ngã Tư Sở - Ngã Tư Vọng; hồ Linh Quang; Ga S10, S11; Vành đai 1 Hoàng Cầu - Voi Phục; Huỳnh Thúc Kháng kéo dài; Vành đai 2 Ngã

Tư Vọng - cầu Vĩnh Tuy; THCS Phương Mai );

- 30 Văn bản, Tờ trình UBND Thành phố, các Sở, ban, ngành, đơn vị liên quan;

- Tổ chức cưỡng chế thu hồi đất: 04 dự án (Vành đai 2 Ngã Tư Vọng - Ngã Tư Sở; Ga S10, S11; Cống Chẹm sông Lừ, Trung học cơ sở Phương Mai; hồ Linh Quang)

Tính đến năm 2019, Quận đang thực hiện công tác giải phóng mặt bằng 36 dự án (12 dự án Thành phố; 17 dự án Quận; 04 dự án chủ đầu tư khác và 03 dự án chuẩn bị triển khai) Kết quả thực hiện đã hoàn

thành 15 dự án, chuyển tiếp thực hiện 18 dự án và chuẩn bị thực hiện 03 dự án Cụ thể như bảng 2.1:

Bảng 2.1: Bảng tổng hợp kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng

các dự án trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

A Dự án do Thành phố làm chủ đầu tư: 12 dự án

I Hoàn thành và cơ bản hoàn thành (đang giải quyết tồn tại): 05 dự án

II Thực hiện chuyển tiếp: 07 dự án

B Dự án do Quận làm chủ đầu tư: 17 dự án

I Hoàn thành và cơ bản hoàn thành (đang giải quyết tồn tại): 08 dự án

II Thực hiện dự án chuyển tiếp: 09 dự án

C Các dự án chủ đầu tư khác: 04 dự án

I Hoàn thành và cơ bản hoàn thành: 02 dự án

II Thực hiện dự án chuyển tiếp: 02 dự án

D Dự án chuẩn bị triển khai: 03 dự án

2.1.2.2 Đánh giá kết quả thực hiện công tác giải phóng mặt bằng các dự án trên địa bàn quận Đống

Đa, thành phố Hà Nội

- Những kết quả đạt được:

Trong năm 2019, đã hoàn thành và cơ bản hoàn thành một số dự án của Thành phố UBND quận đã

tổ chức đối thoại và ban hành các văn bản trả lời đơn thư kiến nghị của hộ dân Kết hợp tăng cường tổ chức tuyên truyền vận động người dân hợp tác giải phóng mặt bằng cũng có nhiều chuyển biến tích cực

- Những khó khăn vướng mắc:

Khối lượng các dự án phải thu hồi giải phóng mặt bằng lớn; hệ thống hồ sơ dữ liệu về quản lý đất đai, theo dõi biến động trong sử dụng đất hiện nay còn thiếu và chưa đầy đủ, dẫn đến khó khăn trong việc phân loại hồ sơ, xác định nguồn gốc đất đai để áp dụng chính sách giải phóng mặt bằng

Bên cạnh đó, có nhiều dự án tồn tại từ nhiều năm trước, việc triển khai thực hiện giải phóng mặt bằng kéo dài trong nhiều năm, trong khi chính sách pháp luật lại có nhiều thay đổi lớn dẫn đến những bất cập, chồng chéo

Nguồn vốn để thực hiện giải phóng mặt bằng chưa được bố trí kịp thời gây ảnh hưởng đến tiến độ dự

án Quỹ nhà tái định cư bố trí cho một số dự án còn chậm, thiếu, chất lượng nhà, giá mua nhà chưa đáp ứng nguyện vọng của nhân dân

Nhiều dự án người dân không phối hợp, cộng tác với chính quyền và chủ đầu tư trong điều tra, lập phương án gây khó khăn cho công tác giải phóng mặt bằng

Một số dự án phải dùng biện pháp cưỡng chế, thu hồi đất ở giai đoạn cuối cũng gây ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành dự án

Công tác tuyên truyền, vận động, giải thích về chủ trương, cơ chế chính sách giải phóng mặt bằng chưa được thực hiện triểt để, sâu rộng tới tất cả nhân dân

2.2 Tình hình khiếu nại và kết quả công tác giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

2.2.1 Tình hình khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng trên địa bàn Quận Đống Đa

2.2.1.1 Công tác tiếp nhận và phân loại đơn thư

Tính đến hết năm 2019, trên địa bàn quận đang triển khai công tác giải phóng mặt bằng 36 dự án Với diện tích khoảng 30ha, số hộ gia đình phải thu hồi đất là khoảng hơn 2000 hộ và hơn 200 tổ chức

Do cùng một lúc trên địa bàn Quận phải triển khai nhiều dự án trong đó có nhiều dự án lớn, trọng điểm của Trung ương, Thành phố với khối lượng công tác giải phóng mặt bằng phải thực hiện rất lớn Cơ chế, chính sách được ban hành nhiều hơn trước, nhưng còn nhiều bất cập dẫn đến tiến độ giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn Quận còn chậm so với kế hoạch Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng khiếu nại, thậm chí là khiếu nại kéo dài của người dân về vấn đề giải phóng mặt bằng Nội dung đơn thư khiếu nại về giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Đống Đa tập trung chủ yếu vào các nội dung:

- Khiếu nại về phân loại vị trí đất;

- Khiếu nại về chỉ giới giao thông;