Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học

Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học Hướng dẫn viết văn nghị luận xã hội ôn thi đại học

NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Nghị luận xã hội (NLXH) thường bị các em học sinh bỏ qua khi bước vào quátrình ôn tập thi môn văn đại học Đây là một điều hoàn toàn sai lầm khi mà câuNLXH chiếm 3/10 điểm của bài thi và các vấn đề đưa ra thường gần gũi với các

em học sinh Nếu nắm chắc các phương pháp làm bài, thao tác đầy đủ các bước vàrèn luyện kĩ năng ngay từ bây giờ thì các em sẽ có thể yên tâm khi gặp bất kì dạng

đề nào đưa ra

I ĐÁNH GIÁ XU HƯỚNG RA ĐỀ ĐẠI HỌC NHỮNG NĂM GẦN

ĐÂY:

Phần này được đánh giá qua việc theo dõi các đề thi đại học được ra ở hai khối

C, D đặc biệt là trong 5 năm trở lại đây:

Xu hướng ra đề của Bộ Giáo dục ngày càng tiệm cận với tình hình xã hội đươngthời, các vấn đề nêu ra thường nóng hổi, gây tranh luận hoặc mang tính địnhhướng tư tưởng cho chính giới trẻ ngày nay

Về tư tưởng đạo lí, các dạng đề mang tính lý thuyết suông như nghị luận vềlòng dũng cảm, lòng nhân ái,… không còn được chú trọng mà chủ yếu là nhữngđức tính đó thể hiện trong các vấn đề của cuộc sống (như trường hợp củaNguyễn Văn Nam trong đề thi đại học khối D – 2013) và thí sinh sẽ bày tỏ ýkiến của mình về nó

Ngoài ra, dạng đề có 2 vấn đề đi đôi / tương phản nhau cũng xuất hiện thườngxuyên hơn, cần lưu ý kĩ về phương pháp làm dạng đề này Vấn đề đưa rathường trái ngược hoặc hai vế là hai mặt của vấn đề

Đặc biệt: Cần chú ý thêm về những tư tưởng, hiện tượng,… gây ra trào lưu haylàn sóng trong chính cộng đồng người trẻ mà đặc biệt là học sinh Những tưtưởng này có thể không đúng hoàn toàn nên khi bàn luận sẽ theo hướng ngoàichứng minh còn phải mở rộng, đối chiếu nhiều mặt của vấn đề và rút ra bài họcbản thân

II GIỚI THIỆU DẠNG ĐỀ

1 Dạng đề NLXH về tư tưởng đạo lý

a Dạng đề trực tiếp

Ví dụ: Bàn về thành công,…

Lưu ý: Có trường hợp đề tổng hợp được ra dưới dạng trực tiếp

Ví dụ: Bàn về thành công và thất bại trong cuộc sống,…

b Dạng đề gián tiếp

b.1 Có một câu nói/ tục ngữ/ danh ngôn/ ý kiến/…

Ví dụ: Suy nghĩ về ý kiến của diễn giả Trần Đăng Khoa: “Không phải ai cũng

sẽ trở thành một ngôi sao, nhưng bạn luôn có thể tỏa sáng theo cách của bạn”

b.2 Có một văn bản ngắn/ câu chuyện ngắn/ bài viết ngắn (có thể trích từ báo)

Ví dụ: Người châu Âu không dùng hai chữ “tự hào” cho những gì họ không bỏcông sức hay mang tính đóng góp cho cộng đồng Ví dụ sẽ không ai tự hào vì mìnhxinh đẹp hay mình sinh ra trong một gia đình giàu có tiếng tăm Ngược lại, nếu ai

đó có xuất thân tốt đẹp hơn tầng lớp trung bình, họ có mặc cảm mình được hưởngđặc quyền đặc lợi, mình “chơi ăn gian” với những người có xuất phát điểm thấphơn mình”

(Trích từ bài viết Tinh thần công dân châu Âu:Chỉ tự hào khi có đóng góp

đăng trên báo Tuổi Trẻ)

Suy nghĩ của anh/chị về đoạn trích trong bài báo trên

2 Dạng bài NLXH về hiện tượng đời sống

Bàn về một hiện tượng

Ví dụ: Suy nghĩ về hiện tượng một số bạn trẻ cố tình gây scandal để được nổitiếng

Bàn về hai hiện tượng (rất hiếm gặp)

Lưu ý: Hiện tượng đời sống xã hội thường đề cập tới nhiều vấn đề trong cuộc

sống hằng ngày và mang tính chất thời sự, thu hút sự quan tâm của nhiều ngườinhư: gian lận trong thi cử, vấn đề tai nạn giao thông, bạo lực học đường, quan điểm

về sống thử, văn hóa thần tượng,… Có thể nói, đây là dạng chung mà nhiều nămgần đây Bộ Giáo dục đã hướng đến để học sinh tiếp cận

3 Dạng đề tổng hợp (Đề có tính chất cặp đôi)

Ví dụ; Suy nghĩ của anh/chị về ý kiến sau: “Ngưỡng mộ thần tượng là một nétđẹp văn hóa, nhưng mê muội thần tượng là một thảm họa” (Đề thi đại học khối D –2012)

II KĨ NĂNG CHÍNH KHI LÀM BÀI

1 Yêu cầu chung (theo đáp án của Bộ Giáo dục)

Giải thích (0.5 điểm)

Bàn luận (2 điểm)

Bài học nhận thức, hành động (0.5 điểm)

2 Các bước làm bài:

2.1 Đọc đề:

- Đọc kĩ đề 3 lần (đọc kĩ không bỏ sót chữ nào)

- Gạch chân yêu cầu, phạm vi của đề và từ khóa về vấn đề được đưa ra

- Dùng dấu / để chia các vế của đề (nhất là với dạng đề tổng hợp, cặp đôi)

2.2 Lập dàn ý

- Xác định đề thi về tư tưởng đạo lí hay hiện tượng đời sống

- Viết tiêu đề các bước làm ra giấy nháp (vd Giải thích,…) Chú ý viết chừakhoảng trắng để sau đó điền ý chính từng nội dung

- Huy động kiến thức, suy nghĩ những ý chính và dẫn chứng viết vào từngphần Chú ý chỉ viết ý chính và tên dẫn chứng, không viết chi tiết ra

- Chú ý phần lập dàn ý chỉ làm cực kì ngắn gọn, không để mất thời gian Đọc

đề và lập dàn ý chỉ nên giới hạn 15 phút khi luyện tập và 10 phút khi thi thật.2.3 Viết bài:

- Dựa vào dàn ý đã sơ thảo viết thành bài văn Với NLXH câu chữ không nênrườm rà mà gãy gọn, thuyết phục

- Khi đang viết bài mà có ý gì mới thì ghi ngay vài chữ vào dàn ý tại đúng vịtrí để nhớ

2.4 Kiểm tra:

- Đọc sơ lược lại một lần để kiểm tra lỗi chính tả, cách viết câu, dùng từ

- Khi đi thi chính thức, phần này có thể làm sau khi đã hoàn thành cả bài nếuthí sinh muốn đảm bảo thời gian làm câu thứ ba

3 Dàn bài chung cho các dạng đề

3.1 NLXH về tư tưởng đạo lý:

Mở bài:

- Dẫn dắt vấn đề (trực tiếp /gián tiếp)

- Giới thiệu vấn đề nghị luận (Trích ý kiến, với dạng đề gián tiếp)

Thân bài:

a Giải thích khái niệm

Lưu ý: Đối với dạng đề gián tiếp:

- Trường hợp 1: Đề có một câu nói/ ý kiến…

Giải thích từ ngữ / cả câu

Rút ra ý nghĩa, nội dung câu nói (ngắn gọn)

- Trường hợp 2: Đề có một văn bản ngắn ,…

Giải thích sơ lược những chi tiết chính trong văn bản

Rút ra ý nghĩa văn bản, vấn đề nghị luận

b Bàn luận

a Giới thiệu về hiện tượng đời sống

Biểu hiện của hiện tượng đó trong thực tế

b Nguyên nhân:

Kết hợp lý lẽ, dẫn chứng

c Kết quả (Hậu quả)

d Hướng nuôi dưỡng (Giải pháp khắc phục)

a Giải thích hai vấn đề

- Giải thích vấn đề 1 (qui về dạng đề trực tiếp hay gián tiếp để giải thích)

- Giải thích vấn đề 2 (như trên)

- Sơ bộ rút ra mối quan hệ hai vấn đề:

- Soi chiếu vấn đề ở nhiều phương diện

- Phân tích hạn chế trong từng cách hiểu (nếu có)

III NHỮNG LƯU Ý TRONG KHI LÀM BÀI

1 Cách rèn luyện kĩ năng làm bài NLXH:

Dưới đây là một cách rèn luyện tư duy đối với mảng NLXH tương đối hiệu quả,các em học sinh có thể tham khảo và áp dụng:

- Dành 10 - 15 phút điểm báo mỗi ngày (báo mạng hoặc báo điện tử) Khiđiểm báo nên quan tâm những vấn đề “nóng”, gây nhiều tranh luận, những

sự kiện lớn và những trào lưu, hiện tượng của giới trẻ

- Mỗi tuần sắp xếp thời gian làm dàn ý cho hai đề NLXH về tư tưởng đạo lí

và hai đề về hiện tượng đời sống Tốt hơn có thể làm 1 đề tổng hợp về haivấn đề Mỗi lần làm dàn ý chỉ cần viết ra các bước chính để nhớ nằm lòngcác nước, ghi ý chính cần có trong mỗi bước (chỉ gạch đầu dòng ngắn gọn),huy động kiến thức và chọn dẫn chứng (chỉ nêu dẫn chứng để nhớ) Nếu cóthời gian, các em có thể viết ra cụ thể một ý có kèm dẫn chứng và phân tích

để quen tay Việc luyện tập này phụ thuộc vào cách sắp xếp thời gian củacác em

- Tập ghi chép và ghi nhớ dẫn chứng:

Khi đọc được một mẩu tin về một người, một hiện tượng có thể làm dẫn chứng,các em nên ghi lại vào sổ tay những điểm chính và chú thích những đề mà dẫnchứng ấy có thể phục vụ (một dẫn chứng đôi khi có thể được khai thác với nhiềugóc độ khác nhau)

Ví dụ: Học sinh Nguyễn Văn Nam (học sinh lớp 12T7, trường THPT Đô Lương1) khi đang đi bên bờ sông Lam, nghe tiếng kêu cứu có người đuối nước dướisông, em liền chạy đến Em đã dũng cảm nhảy xuống và cứu được 4 em học sinh.Không may, khi đẩy được em thứ năm vào bờ thì Nam đã kiệt sức và bị dòng nướccuốn trôi  Lòng dũng cảm, đức hi sinh, giá trị sống nhân văn.

2 Về lập luận, lí lẽ

- Ngắn gọn, rõ ràng, có sức thuyết phục

- Phần chứng minh khoảng 3 lí lẽ là ổn, cần kết hợp thêm dẫn chứng vàphân tích để bảo vệ lí lẽ

- Tránh dùng quá nhiều lí lẽ gây rối bài hoặc lí lẽ sơ sài

- Lí lẽ nên bao quát về đối tượng: từ cá nhân đến tập thể, xã hội

3 Về dẫn chứng

- Hạn chế dùng dẫn chứng văn học (tối đa là 1 dẫn chứng văn học)

- Ưu tiên dẫn chứng thực tế (khoảng 2-3 dẫn chứng là đủ)

- Nêu dẫn chứng cần chính xác, ngắn gọn; tránh dài dòng, kể chuyện

- Cần kết hợp phân tích dẫn chứng để làm rõ lí lẽ cần chứng minh

4 Những lỗi hay gặp khi làm bài

- Xác định sai vấn đề nghị luận / dạng đề nghị luận

- Thao tác làm bài thiếu hoặc không rõ các bước

- Không cân đối độ dài các phần

- Lí lẽ sơ sài, không có sức thuyết phục

- Viết câu rườm rà, quá giàu cảm xúc làm mất sự rõ ràng, thuyết phục

- Dẫn chứng quá ít, chung chung hoặc sa vào kể lể; thiếu dẫn chứng thực tế

- Chỉ đưa ra dẫn chứng chứ không phân tích dẫn chứng

- Liên hệ bản thân quá máy móc, khuôn mẫu, chưa đưa ra được hướnghành động cụ thể cho bản thân

IV TỔNG HỢP VỀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI:

Để giúp các em có cái nhìn tổng quan về hai phần quan trọng là giải thích– biểu hiện và dẫn chứng, tôi xin nêu dưới đây phần tổng hợp về một sốchủ đề lớn thường gặp trong các đề thi NLXH Các em có thể tham khảo

và nhớ một số dẫn chứng cho mỗi chủ đề để có nguồn tư liệu khi viết bài.Ngoài ra, đây cũng là một cách tổng hợp mà các em có thể áp dụng khitổng hợp một chủ đề mới hoặc các em thấy khó để có thể làm tốt khi gặptrong đề thi

1.Giữ

chữ tín

-Khái niệm: là coi trọng niềm

tin của mọi người đối với mình

-Hồi ở chiến khu Việt Bắc, Bác Hồ cóhứa mua cho một em bé một chiếcvòng bạc Hơn hai năm sau, Bác trở về

-Biểu hiện: quan trọng nhất là

phải biết giữ lời hứa, có ý thức

trách nhiệm và quyết tâm thực

hiện lời hứa của mình

đã trao tận tay em chiếc vòng như đãhứa Bác bảo đấy là chữ “tín”

Nhạc Chính Tử người nước Lỗ xưa kia đã trái lạnh vua nhất quyếtkhông chịu mang cái đỉnh giả sangcống nước Tề Ông còn khẳng kháinói với vua nước Lỗ rằng: “Nhà vuaquí cái đỉnh ấy thế nào thì tôi quí cáiđức “tin” của tôi như thế

“Nói chín thì phải làm mười/Nóimười làm chín kẻ cười người chê”

2.Hiếu

thảo

-Khái niệm: con cháu một lòng

kính yêu (ông bà) cha mẹ 

luôn làm cho (ông bà) cha mẹ

vui lòng

-Biểu hiện: nghe theo những lời

dạy bảo đúng đắn của cha mẹ;

phụ giúp cha mẹ những nặng

nhọc trong cuộc sống; chăm sóc

phụng dưỡng cha mẹ khi già

là sẽ vượt qua hết”

3.Lòng

biết ơn

-Khái niệm: Luôn ghi nhớ công

ơn của người khác giành cho

công ơn ấy

- Lê Lợi luôn biết ơn Lê Lai khi đã

“liều mình cứu chúa”

- Bác Hồ: “Các vua Hùng đã có côngdựng nước, Bác cháu ta phải cùngnhau giữ lấy nước”

4.Tính

trung

thực

Khái niệm: là tôn trọng sự thật,

tôn trọng chân lí, lẽ phải

Biểu hiện: sống ngay thẳng, thật

- Chu Văn An là nhà Nho mẫu mựccuối đời Trần, nổi tiếng cương trực,không cầu danh lợi Ra làm quan vàođời Trần Dụ Tông, trước cảnh triều

thà, dám dũng cảm nhận khuyết

điểm, không tránh né cái xấu,

cái ác, không nói dối

Học sinh trung thực sẽ không

quay cóp bài kiểm tra, nói dối

thầy cô giáo, bao che cho lỗi

lầm của bạn

đình lũng đoạn, “nịnh thần làm mưalàm gió”, ông dâng sớ xin chém bảynịnh thần ( Thất trảm sớ) nhưng khôngđược chấp thuận Ông treo ấn từ quan

về quê dạy học, viết sách Ông không

vì trò làm quan to mà dựa dẫm, luônthẳng thắn phê bình những trò thiếu lễđộ

- “Cây ngay không sợ chết đứng”, “ănmặn nói ngay hơn ăn chay nói dối”,

“thuốc đắng giã tật, sự thật mất lòng”

5.Lòng

khoan

dung

Khái niệm: là rộng lòng tha thứ

cho người khác khi họ mắc lỗi

lầm

Biểu hiện: Khi người khác mắc

lỗi lầm thì chỉ cho họ thấy và

tha thứ cho họ; công bằng, vô

tư, không định kiến, hẹp hòi với

người khác; tôn trọng và thông

cảm với mọi người, không so

đo những điều nhỏ nhặt

-Trong cuộc chiến chống quân Minh,khi Vương Thông ra hàng, Lê Lợi đãcho thuyền, cấp ngựa cho tàn quân củagiặc về nước

-Phi công Mỹ leo thang bắn phá miềnBắc bị quân ta bắt làm tù binh nhưngđược đối xử khoan hồng, sẵn sàng traotrả khi đất nước thắng lợi

-Nhà nước ta có chính sách khoanhồng với những tù nhân cải tạo tốt, tạođiều kiện cho họ hòa nhập với cộngđồng

-“Đánh kẻ chạy đi không ai đánhngười chạy lại”

6.Lý

tưởng

sống

Khái niệm: là mục đích, ước

mơ, cái đích để vươn đến trong

cuộc đời mỗi con người

Biểu hiện: biết ước mơ, đặt mục

tiêu cho bản thân, nỗ lực vượt

qua gian khổ để thực hiện ước

mơ đấy

-Vì lí tưởng giải phóng dân tộc, anhthanh niên Nguyễn Tất Thành đã ra đitìm đường cứu nước, trở thành vị lãnh

tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam Đó làtấm gương sáng về lẽ sống đẹp: cảcuộc đời hi sinh vì dân vì nước

-Anh Nguyễn Văn Thạc, chị ĐặngThùy Trâm tuy sớm dừng bước trướccuộc đời nhưng để lại tấm gương đẹp

về lí tưởng cao cả và nghị lực phi

Lẽ sống

đẹp

Khái niệm: là lối sống có ích,đóng góp sức lực, tài năng, trítuệ cho Tổ quốc

Biểu hiện: có lòng yêu quêhương đất nước tha thiết, sống

có lí tưởng: làm quê hương đấtnước giàu đẹp, vượt qua khókhăn để hoàn thành tốt nhiệm

vụ Tổ quốc đã giao phó

thường  chính những giá trị tinh hoa

đó sẽ sống tiếp cuộc đời của họ và ghidấu một lẽ sống có ích cho nhân loại

- Chị Võ Thị Sáu, anh Nguyễn VănTrỗi ra pháp trường vẫn mỉm cườitrước mũi súng kẻ thù  biểu hiệncao độ của lý tưởng sống cao đẹp-Anh Nguyễn Sơn Hà bị chất độc màu

da cam, mù từ khi mười mấy tuổinhưng không chịu chấp nhận sốngtrong bóng tối mà đã học vi tính vàsau này mở trung tâm tin học giúpnhiều người khuyết tật khác có nguồnthu nhập chính đáng và sống có ích.-Chị Lê Thanh Thúy bị bệnh hiểmnghèo nhưng không vì thế mà bỏcuộc Trong suốt những tháng ngàycuối của cuộc đời, chị đã đi làm từthiện và lập nên quĩ “Ước mơ củaThúy” để nối dài ước mơ và cuộc sốngcho các bệnh nhân bị ung thư

-Điđơrô: “Nếu không có mục đích, anh không làm được điều gì cả Anh cũng không làm được một cái gì vĩ đại nếu mục đích tầm thường”

Ý Chí: thầy Nguyễn Ngọc Kí; anhPhạm Thanh Sơn …

7 Ý chí –

nghị lực

Khái niệm:

- Ý chí: Là khả năng tự xácđịnh mục đích cho hành động

và hướng hoạt động của mình,khắc phục mọi khó khăn nhằmđạt mục đích đó

-Sinh ra trong một gia đình nghèo ởthành phố Odense, khi đi học lại luôn

bị bạn bè chê cười vì ngoại hình xấu

xí, Andecxen vẫn vượt qua tất cả vớiước mơ trở thành nghệ sĩ Cuối cùngnghị lực và tình yêu nghệ thuật đãgiúp ông thành công Những câu

- Nghị lực: Là sức mạnh tinhthần tạo cho con người sự kiênquyết trong hành động, khônglùi bước trước những khó khăn.

Biểu hiện: không khuất phụcnhững khó khăn, luôn lạc quan

và có niềm tin vào cuộc sống,luôn phấn đấu để đứng lên saumọi vấp ngã,…

Với người học sinh, ý chí –nghị lực biểu hiện ở chỗ: không

bỏ cuộc khi gặp bài tập khó,vượt qua khó khăn (về vấn đềbản thân, gia đình, )để học tốt

chuyện của ông mãi mãi tồn tại trongtâm trí độc giả, mang lại cho trẻ thơniềm hạnh phúc và thắp lên trongchúng những ước mơ đẹp

Nick Vujicic – chàng trai không maymắn bị khuyết cả tứ chi nhưng luôn có

ý chí phấn đấu vượt lên nghịch cảnh.Giờ đây, anh đã trở thành một diễn giả

có mặt ở nhiều quốc gia để diễn thuyết

về nghị lực sống, điều mà bản thânanh xem là chiếc chìa khóa để vượtqua những bất hạnh của bản thânmình

Khái niệm: Dùng lời nói, vũlực, mưu mô ganh nhau đểchiếm lấy phần lợi thế hơnngười khác

-Dưới thời Trần, Trần Quốc Tuấn tuy

có hiềm khích gia đình sâu sắc nhưng

đã nhường nhịn Trần Quang Khải, làmlành với Trần Quang Khải trước (dộinước cho TQK tắm) để xóa bỏ hiềmkhích  2 tướng tài sát cánh bên nhauchống giặc Nguyên Mông

-Phật Thích Ca: “Hãy luôn nhẫn nhịnvới tất cả Có được thế mới thànhcông”

-Sự tranh giành thuộc địa của cácnước đế quốc đã gây ra đại chiến thếgiới I, II  tổn hại về người và của.-Nước Việt Nam thời phong kiến: Sựtranh giành quyền lực của các tậpđoàn Lê – Trịnh – Nguyễn đã làm đấtnước bị chia cắt, dân chúng lầm than

- Mâu thuẫn trong việc tranh chấp đấtđai, Bùi Trần Định (thường trú ở HàNội) đã ra tay sát hại dã man chính emgái ruột của mình bằng 11 nhát dao

Quê hương: là nơi chôn rau cắt

rốn của mỗi người, là nơi dòng

tộc, gia đình sinh sống

Tổ Quốc: là quê hương, là nơi

chôn rau cắt rốn của mỗi người,

là nơi dân tộc, gia đình sinh

sống

-Trần Bình Trọng thời Trần đã từng bịbọn giặc bắt và dụ dỗ về làm vua đấtBắc nhưng ông đã thẳng thắn từ chối:

“Ta thà làm ma nước Nam còn hơnlàm vua nước Bắc”

-Trong chiến tranh Pháp – Phổ,Pasteur đã gửi trả học vị tiến sĩ danh

dự của trường đại học Bons (Đức) vàkhẳng định: “Khoa học tuy không cóbiên giới quốc gia, nhưng nhà khoahọc lại có Tổ quốc của mình”

 Học đi đôi với hành: vừa học

-A-dam Khoo, tác giả cuốn sách “Tôitài giỏi, bạn cũng thế” nhờ đổi mớiphương pháp học tập mà từ một họcsinh kém đã thành học sinh giỏi, làmột trong những sinh viên xuất sắccủa Singapore, trở thành triệu phú khichỉ mới 26 tuổi

- Bill Gates từ nhỏ ông đã say mêtoán học, từng đậu vào nghành luậtcủa trường đại học Harvard nhưng vớiniềm say mê máy tính, ông đã nghỉhọc và cùng với một người bạn mởcông ty Microsoft Vượt qua nhiềukhó khăn ông đã trở thành người giàunhất hành tinh và hiện nay ông giành95% tài sản của mình để làm từ thiện

 Tấm gương Thành công nhờ sự tựhọc và niềm đam mê công việc

-Bạn Phạm Văn Nghĩa ở trườngTHCS Bắc Sơn,Gò Vấp biết áp dụngkiến thức đã học vào giúp mẹ lao độngsản xuất để mẹ đỡ vất vả, bạn lại nắmkiến thức

-Nhà nông học Lương Định Của: từnhững hiểu biết về sinh học ông đã

tập để hiểu biết lý thuyết vừa ápdụng kiến thức vào thực tế cuộcsống

Tự học:

Con người tự giác, chủ độngvươn lên nắm bắt tri thức, kinhnghiệm nhân loại

trực tiếp áp dụng ở ruộng đồng, lai tạođược nhiều giống lúa phù hợp với điềukiện tự nhiên Việt Nam, góp phần đưanền nông nghiệp nước nhà phát triển -Giáo sư viện sĩ Trần Đại Nghĩa: nắmchắc kiến thức để áp dụng vào thực tếcuộc kchiến của dân tộc ta, chế ranhiều loại vũ khí phù hợp, góp phầnvào thắng lợi Cách mạng

-Các ông trạng Mạc Đĩnh Chi, LươngThế Vinh,… tự học mà thành tài

-Bác Hồ nhờ tự học mà có vốn kiếnthức văn hóa sâu rộng, thành thạonhiều thứ tiếng, am hiểu văn hóa củacác dân tộc, được người dân Việt Nam

Biểu hiện: Nghiện trò chơi điện

tử là hiện tượng những ngườichơi điện tử nhiều giờ liên tục,thậm chí quên ăn quên ngủ và

có những biểu hiện xa rời thếgiới hiện thực , chỉ biết đến thếgiới ảo

Đinh Thế Dân 13 tuổi giết cụ già 81

tuổi để cướp 140 nghìn đồng chơi điệntử

cơ thể sống khác

-Công ty Vedan trong quá trình sảnxuất đã thải ra một lượng nước nhiễmhóa chất lớn chưa qua xử lí làm chết

cả dòng sông Thị Vải Sản phẩm củacông ty này sau đó đã bị người tiêudùng tẩy chay

Biểu hiện: ô nhiễm nước, đất,không khí,…

- Công ty CP thuộc da Hào Dương 10lần bị bắt vì xả nước thải chưa qua xử

lí ra môi trường trái pháp luật

-Chiến dịch The Earth Hours( giờ tráiđất) do “Quỹ bảo tồn thiên nhiên quốctế” tổ chức đã nhận được sự hưởngứng của 62 quốc gia, hướng đến con

số 1 tỷ người trên 1000 thành phốtham gia Tất cả đã tắt đèn vào ngàythứ bảy cuối cùng của thánh ba lúc20h30' để ủng hộ các hoạt động nhằmgiảm thiểu những nguy cơ của sự biếnđổi khí hậu toàn cầu  mỗi chúng tacần có những hành động thiết thực vìmôi trường

14 Dũng

cảm

Khái niệm: Gan dạ,không sợ gian khổ nguy hiểm,dám vượt lên khó khăn để đạtđến những mục đích tốt đẹpBiểu hiện: dám hi sinh, dấnthân chiến đấu bảo vệ đất nướctrong thời chiến, chấp nhậnhiểm nguy để cứu người trongnhững trường hợp khẩn cấp,vượt lên mặc cảm, lỗi lầm bảnthân để sống tốt

-Trong khi hàng triệu năm dài conngười sống trong phấp phỏng lo sợ bởisấm sét kinh hoàng, Franklin - nhàbác học Mĩ - đã dũng cảm thực hiệnthí nghiệm làm cột thu lôi Công việc

đó có thể gây ra cái chết cho ông bất

cứ lúc nào Sau nhiều năm đương đầuvới sấm sét, cuối cùng vào năm

1752 Franklin đã thành công

-Là một trong số ít người Việt Namnhiễm HIV/ AIDS dám công khai thânphận, Phạm Thị Huệ quê ở Hải Phòng

đã được tạp chí Times bầu chọn là anhhùng Châu Á Biết mình và chồng bịnhiễm bệnh nhưng chị đã chiến thằngbản thân, đóng góp sức lực còn lại chocuộc đời 2/ 2005, cô gái dũng cảmnày đã vinh dự trở thành viên LiênHợp Quốc

-Học sinh Nguyễn Văn Nam, học sinhlớp 12 ở Nghệ An đã dũng cảm laomình xuống sông để cứu người khi

thấy có các em nhỏ bị nước cuốn Tuy

đã cứu sống được các em nhỏ nhưngNam không may bị dòng nước cuốn đi

vì đuối sức Sự hi sinh của cậu học trònày là một tấm gương sáng rõ về lòngdũng cảm trong giới trẻ ngày nay

thân thể và danh dự của người

khác trong môi trường học

-Phạm Như Hiếu (học sinh lớp trườngTrần Lãm) khi đánh nhau với bạn ĐỗNgọc Hiếu cùng lớp đã làm em này tửvong do ngã đập đầu xuống đất

-Hai bảo mẫu ở nhà trẻ Phương Anh(Thủ Đức) là Lê Thị Đông Phương vàNguyễn Lê Thiên Lý đã hành hạ trẻbằng những hình phạt dã man, phinhân tính: tát vào mặt liên tục nhiềucái, bế ngược dọa thả vào thùng phuy,

… gây bức xúc mạnh mẽ trong dưluận

Lòng

nhân ái

Khái niệm: là tình yêu thương

giữa người và người biểu

hiện cao đẹp nhất của con

người, tính người

Biểu hiện: đùm bọc, san sẻ với

nhau những lúc hoạn nạn, sẵn

lòng giúp đỡ mọi người, có tình

thương trắc ẩn với con người,…

-Chử Nhất Hiệp – tuyên truyền viênchính của Viện huyết học truyền máutrung ương đã vận động được trên

150000 lượt người tham gia hiến máutình nguyện, đào tạo 25000 tuyêntruyền viên Bản thân anh cũng đã trựctiếp hiến 21 lít máu và cống hiến hàngngàn ngày công tham gia vận độnghiến máu nhân đạo