Truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trung học phổ thông qua nghiên cứu ở huyện thanh trì, hà nội hiện nay

Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho thanh niên, học sinh với mục đích là nhằm nâng cao hơn nữa tinh thần yêu nước, yêu chế độ XHCN

Ọ QU N TRƯỜN Ọ K O Ọ XÃ V N ÂN VĂN

à Nội - 2020

Ọ QU N TRƯỜN Ọ K O Ọ XÃ V N ÂN VĂN

Mã số: 8229001.01 Người hướng dẫn khoa học: P S.TS Trần Thị ạnh

à Nội - 2020

LỜ M O N Tôi xin cam đoan luận văn: “Truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trung học phổ thông qua nghiên cứu

ở huyện Thanh Trì, à Nội hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng

tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Thị Hạnh

Các tài liệu trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày 10 tháng 10 năm 2020

Tác giả luận văn

Lương Thị Toàn

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu

sắc đối với PGS.TS Trần Thị Hạnh - cô đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em

trong quá trình em nghiên cứu để thực hiện đề tài này

Đồng thời em xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy giáo, cô giáo

trong khoa Triết học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học

Quốc gia Hà Nội đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt những tri thức quý báu và

giúp đỡ em để em hoàn thành tốt nhiệm vụ của khóa học và hoàn thành luận

văn

Tác giả

Lương Thị Toàn

MỤC LỤC

MỞ ẦU ……….1

hương 1 TRUYỀN TH N YÊU NƯỚC VÀ GIÁO DỤC TRUYỀN TH N YÊU NƯỚC CHO HỌC SINH THPT ………13

1.1 Một số khái niệm ……… 13

1.1.1 Khái niệm yêu nước, truyền thống yêu nước ……… 13

1.1.2 Khái niệm về giáo dục truyền thống yêu nước ……… 18

1.2 Vai trò của giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT …22 1.2.1.Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT góp phần giáo dục đạo đức, nhân cách phát triển con người toàn diện………23

1.2.2 Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có bản lĩnh vững vàng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc tế……… 27

hương 2 T ỰC TR NG GIÁO DỤC TRUYỀN TH N YÊU NƯỚC CHO HỌC SINH THPT QUA NGHIÊN CỨU Ở HUYỆN THANH TRÌ, HÀ N I HIỆN NAY VÀ M T S GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ………34

2.1 Những yếu tố tác động đến giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay…… 34

2.1.1 Điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội ở huyện Thanh Trì, Hà Nội……….34

2.1.2 Vai trò của gia đình, nhà trường, xã hội đối với việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay……… 42

2.1.2.1 Sự tác động của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đến việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay………43 2.1.2.2 Sự thay đổi của môi trường gia đình, nhà trường và xã hội đối với việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay……… 45

2.2 Một số thành tựu và hạn chế trong việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay……… 51

2.2.1 Một số thành tựu trong việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay……51 2.2.2 Một số hạn chế trong việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay…… 56

2.3 Một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay………60

2.3.1 Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay……… 60 2.3.2 Kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay……….72

KẾT LUẬN………75

TÀI LIỆU THAM KHẢO………77

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam được hình thành, phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm, giành lại nền độc lập cho dân tộc Chính vì vậy, truyền thống yêu nước đã thấm vào

tư tưởng, tình cảm của mỗi người dân Việt Nam qua các thời đại làm nên một lịch sử oai hùng, giúp cho nhân dân ta đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói về truyền thống yêu nước của nhân dân ta như sau: “… Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần

ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và lũ cướp nước ” [37, tr.171]

Theo dòng lịch sử, truyền thống yêu nước của dân tộc ta được định hướng và quy tụ dưới những ngọn cờ tư tưởng tiến bộ đã phát triển thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, có sức sống mãnh liệt và luôn tỏa sáng, là động lực tinh thần chủ yếu, tạo nên tâm hồn, bản lĩnh và trí tuệ của các thế

hệ người Việt Nam, sức mạnh to lớn của cả dân tộc

Hàng nghìn năm nay, dân tộc Việt Nam liên tục trải qua những cuộc chiến tranh điển hình về tính chất ác liệt và sự gian khổ hy sinh, phải đương đầu với các thế lực xâm lược hung bạo và hiếu chiến, có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh hơn gấp nhiều lần Song, với lòng yêu nước nồng nàn, dân tộc Việt Nam đã kiên cường đấu tranh giữ nước, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc Khi chủ nghĩa yêu nước rực cháy trong tâm hồn người Việt Nam, tài thao lược “đánh bằng mưu kế, thắng bằng thế, thời” và nghệ thuật quân sự

“lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” của dân tộc lại được phát huy cao độ, đầy sức sáng tạo Với sức mạnh “lấy đại nghĩa thắng hung tàn, đem chí nhân

thay cường bạo”, kết hợp chặt chẽ đấu tranh quân sự với chính trị và ngoại giao, hội tụ được các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, trong đó quan trọng nhất là “nhân hòa”, dân tộc ta đã tạo nên sự chuyển hóa cả về thế, thời

và lực để đánh thắng kẻ thù xâm lược

Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho thanh niên, học sinh với mục đích là nhằm nâng cao hơn nữa tinh thần yêu nước, yêu chế độ XHCN, tinh thần bất khuất, kiên cường đấu tranh chống giặc ngoại xâm cũng như tinh thần hiếu học, cần cù, sáng tạo trong học tập để nâng cao bản lĩnh chính trị, xây dựng được những lớp người kế tục trung thành với lý tưởng của Đảng và của cách mạng Việt Nam đó là: “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”

Để tăng cường công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh, sinh viên, năm 2014, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, các Đại học, Học viện, Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp, Dạy nghề triển khai thực hiện nghiêm túc việc hát Quốc

ca tại lễ Chào cờ, đảm bảo 100% học sinh, sinh viên hát đúng nhạc và lời Quốc ca, tạo điều kiện cho trẻ mầm non được nghe Quốc ca thường xuyên nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc

Trong giáo dục trung học phổ thông, giáo dục truyền thống yêu nước là một phần không thể thiếu để hình thành và phát triển đạo đức, nhân cách của học sinh và được diễn ra dưới nhiều hình thức như: đi tham quan các di tích lịch sử, bảo tàng, các buổi nói chuyện chuyên đề, gặp gỡ các cựu chiến binh, các bà mẹ Việt Nam anh hùng… Thông qua các buổi sinh hoạt này đã trang bị thêm cho học sinh những kiến thức về truyền thống yêu nước Việt Nam và đạo đức cách mạng trong tình hình mới, giúp học sinh nhận thức đầy đủ hơn về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam trong thời chiến cũng như trong thời bình về tinh thần đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn

nhau trong bất kỳ hoàn cảnh nào Từ đó giúp học sinh luôn gìn giữ và phát huy giá trị chủ nghĩa yêu nước để ra sức phấn đấu học tập, rèn luyện để xây dựng quê hương đất nước ngày càng giàu mạnh

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, để góp một phần nhỏ vào việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trung học phổ thông nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Trong các trường trung học phổ thông cần có nhiều biện pháp, cách thức để giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh Là một giáo viên đang giảng dạy bộ môn Giáo dục công dân tại trường THPT tôi đã tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân, từ đó trăn trở để tìm ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục trong nhà trường, đặc biệt

là trong giai đoạn hiện nay Do đó tôi đã chọn đề tài: “Truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh trung học phổ thông qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay” làm đề tài

luận văn của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Yêu nước là một truyền thống đạo đức cao quý và thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam, là cuội nguồn của hàng loạt các giá trị truyền thống khác của dân tộc Lòng yêu nước của người dân Việt Nam được hình thành hun đúc từ trong cuộc đấu tranh liên tục, gian khổ và kiên cường chống giặc ngoại xâm và lao động xây dựng đất nước Nhân dân ta tự hào về truyền thống yêu nước của dân tộc Một dân tộc yêu chuộng hòa bình, không mong muốn chiến tranh nhưng sẵn sàng chiến đấu hy sinh cho Tổ quốc tự do khi

kẻ thù xâm lược Chính truyền thống yêu nước là sức mạnh nội sinh giúp đất nước ta, dân tộc ta vượt qua bao khó khăn, thử thách, chiến đấu thiên tai khắc nghiệt và giặc ngoại xâm, tồn tại và phát triển với đầy đủ bản sắc của mình Đó là vấn đề đã thu hút được sự quan tâm không chỉ của Đảng và Nhà nước ta mà cả những người làm công tác quản lý, những nhà khoa học ở

nhiều góc độ khác nhau Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này Có thể chia các công trình nghiên cứu thành 2 nhóm như sau:

* Nhóm 1: Những công trình về truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước

- Cuốn sách “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam” là một trong những công trình nghiên cứu tâm huyết của GS.Trần Văn Giàu (NXB Chính trị Quốc gia - 1980) Công trình được tác giả thực hiện vào những năm 70 của thế kỷ trước, thời điểm mà chưa có một nghiên cứu mang tính hệ thống nào về giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc ta Trong cuốn sách này, từ góc độ sử học, triết học và đạo đức học, tác giả đã nghiên cứu và đưa ra những kiến giải sâu sắc về các giá trị truyền thống đặc thù của dân tộc Việt Nam Cuốn sách được chia ra làm 11 chương, trong đó có 3 chương đầu khái quát cơ bản về các khái niệm giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc, ảnh hưởng của lịch sử đối với việc phát triển các giá trị truyền thống Từ chương 4 đến chương 10 là phần chính của sách, tác giả đã tập trung phân tích 7 đức tính tốt đẹp của dân tộc Việt Nam bao gồm: Yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa Các phạm trù được trình bày một cách có hệ thống và khoa học với ý nghĩa giống như một

“Bảng giá trị tinh thần” của người Việt Những giá trị ấy, theo tác giả đã định hình với những nét cơ bản ngay từ thời Văn Lang xa xưa, được phát triển độc lập, không bị đồng hóa do những ảnh hưởng từ bên ngoài Điều khá đặc biệt là tác giả nhấn mạnh trong bảng giá trị tinh thần, yêu nước là giá trị đầu tiên và quan trọng nhất, là thước đo tiêu chuẩn cho mọi thước đo trong cuộc sống của con người Chương cuối cùng mang tính kết luận tổng quát, tác giả nói về Chủ tịch Hồ Chí Minh, con người kết tinh mọi giá trị truyền thống của dân tộc và sự kết hợp những giá trị cao đẹp của nhân loại Nhận xét về tác phẩm, GS.Vũ Khiêu đã khẳng định: “Nhà xuất bản

đã chọn đúng cuốn sách mà Trần Văn Giàu đã thể hiện những tư duy sáng

tạo và những tình cảm sâu sắc nhất với truyền thống của dân tộc ta từ trước đến nay Truyền thống ấy luôn là sức mạnh giúp ta vượt qua mọi khó khăn, chiến thắng mọi kẻ thù, hoàn thành mọi nhiệm vụ Tôi nghĩ rằng cuốn sách này được tái bản sẽ đóng góp nhiều về nhận thức, về ý chí của nhân dân ta trong hoàn cảnh đất nước hiện nay”

- “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội” của Huỳnh Khái Vinh (2001), NXB Chính trị quốc gia Hà Nội Cuốn sách gồm một số nội dung quan trọng như: Sự tác động của các nhân tố chính trị, kinh tế, xã hội và xu hướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; kế thừa và phát triển nếp sống đạo đức và các giá trị truyền thống dân tộc và cách mạng…

Từ đó tác giả đề ra phương hướng, quan điểm và giải pháp xây dựng lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội mới

- “Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa” do Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên đồng chủ biên (2002) của NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội Cuốn sách đã tổng hợp các bài viết của nhiều tác giả đã được trình bày trong Hội thảo Quốc tế về “Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa” được tổ chức tại Hà Nội vào tháng 5 năm 2001 Các bài tham luận này đều tập trung làm rõ các vấn

đề về giá trị truyền thống yêu nước đã được hun đúc qua hàng ngàn năm lịch

sử, về ý thức liên kết cộng đồng, đoàn kết dân tộc và vị thế của giá trị truyền thống dân tộc trước những thách thức của toàn cầu hóa, đồng thời chỉ ra việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa

- “Danh nhân đất Việt” (4 tập – 2008), NXB Thanh Niên, của các tác giả: Quỳnh Cư, Nguyễn Anh, Văn Lang Trong bộ sách này, người đọc có thể thấy được những biểu hiện tốt đẹp của truyền thống dân tộc, những tấm gương cao đẹp về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm, xả thân vì độc lập, tự

do của Tổ quốc, về tài năng, đạo đức và trí thông minh sáng tạo, cũng như những phẩm chất về lao động cần cù, sáng tạo, tiết kiệm, về lối sống giản dị

của cha ông ta xưa kia Từ đó giúp chúng ta thêm gắn bó và tự hào về lịch

sử của dân tộc và sẽ kế thừa, phát huy nó trong sự nghiệp cách mạng hiện nay

- “Tổng tập Nghìn năm văn hiến Thăng Long” (2009), do NXB Văn hóa Thông tin và Thời báo kinh tế Việt Nam phối hợp xuất bản Công trình

do GS.Vũ Khiêu, GS Hoàng Minh Thảo chịu trách nhiệm Bộ sách giúp chúng ta đánh giá giá trị văn hiến Thăng Long, có quyền tự hào về Thủ đô nghìn tuổi, về tính bền vững, ổn định của một quốc gia, về những nét văn hóa Trải qua mười thế kỷ, kể từ khi Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long Trải qua muôn vàn thử thách trước công cuộc chinh phục thiên nhiên, chống giặc ngoại xâm, kiến thiết cuộc sống, nhân dân Hà Nội và cộng

cư đã xây dựng một nền văn hiến rực rỡ ở khu vực Đông Nam Á Nền văn hiến đó là sự khẳng định con người, con người với tinh thần quả cảm, yêu nước, nhân hậu, đoàn kết, tự hào về cuội nguồn, luôn sát cánh bên nhau trong mọi hoàn cảnh “có ngoại xâm thì chống ngoại xâm, có nội thù thì vùng lên đánh bại” (Nguyễn Khoa Điềm); tinh thần nhân văn cao cả và lối sống trọng tình nghĩa (“Chị ngã em nâng”, “Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ”, “Thương người như thể thương thân” …) Đó là chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng, là tinh thần yêu chuộng tự do, độc lập Nền văn hiến đó còn được biểu hiện bằng những con người hiền tài, tiêu biểu là: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh – những người được công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới Hồ Chí Minh là tượng trưng cao đẹp nhất của văn hóa Việt Nam được hun đúc qua mấy nghìn năm lich sử Đó là tình cảm gia đình, làng xóm, lòng yêu nước, ý chí quật cường trong dựng nước và giữ nước, truyền thống đoàn kết, tinh thần nhân nghĩa, tương thân tương ái, cần

cù, dũng cảm, thông minh sáng tạo, sẵn sàng tiếp thu những giá trị văn hóa

từ bên ngoài Đúng như đồng chí Lê Duẩn đã nói: “Người là tượng trưng cho tinh hoa của dân tộc Việt Nam, cho ý chí kiên cường, bất khuất của nhân dân Việt Nam suốt bốn nghìn năm lịch sử”

GS Vũ Khiêu đã bày tỏ: “Bộ tổng tập này có vinh dự là bông hoa đầu tiên, trong những bông hoa tinh thần sẽ kế tiếp nhau đua nở để chào mừng ngày đại lễ Tổng tập này không có tham vọng thỏa mãn mọi nhu cầu phong phú của đông đảo độc giả trong và ngoài nước đang tìm hiểu về Thăng Long – Hà Nội, nhưng đã phần nào phác họa được một bức tranh toàn cảnh về văn hiến Thăng Long và trở thành bộ sách để giúp độc giả tra cứu và thu nhận những kiến thức tối thiểu trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Thủ đô ngày xưa và hôm nay”

Bộ 3 tập Văn hiến Thăng Long có kết cấu gồm 3 phần, gắn với những mốc lớn của lịch sử:

Tập 1: Văn hiến Thăng Long ra đời từ thời Lý Thái Tổ và Vương triều Lý đến triều đại Tây Sơn của Nguyễn Huệ

Tập 2: Văn hiến Thăng Long – Hà Nội kể từ khi Đảng Lao động Việt Nam (Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay) ra đời đến Đại thắng mùa xuân năm 1975

Tập 3: Một Hà Nội hôm nay với những thuận lợi, khó khăn và triển vọng phát triển

Bộ sách là những trang bút ký về Thủ đô – Thành phố Vì hòa bình

Bộ sách được viết với tinh thần tự nguyện, không vì mục tiêu nào khác ngoài tình yêu nồng nàn với Hà Nội, như GS Vũ Khiêu nói: “Đây là một đề tài tôi không đăng ký với bất cứ một cơ quan hay nhà xuất bản nào Cũng không do ai đặt hàng, đầu tư nghiên cứu Đây chỉ là một đề tài mà trái tim tôi tự giao trách nhiệm cho tôi để phục vụ cho Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến”

Có thể nói đề tài Thăng Long – Hà Nội đã được GS Vũ Khiêu dành nhiều thời gian, tâm huyết và sức lực để hoàn thành nó

Trải qua nghìn năm phát triển, Thăng Long – Hà Nội là nơi hội tụ những tinh hoa Đại Việt, là nơi sáng tạo ra những giá trị văn học nghệ thuật

tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Đặc biệt là xây dựng được phong cách, thái độ ứng xử thanh lịch, cao đẹp giữa con người với con người:

“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”

Công trình này đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và những truyền thống yêu nước của dân tộc ta

- Công trình “Giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ ngày nay” của Nghiêm Đình Vỳ (2009), NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội Cuốn sách đề cập đến những giá trị đạo đức truyền thống tiêu biểu của dân tộc Việt Nam là: Truyền thống yêu quê hương, đất nước; truyền thống cộng đồng; truyền thống lao động cần cù, sáng tạo; truyền thống hiếu học tôn sư trọng đạo Trong đó, truyền thống dân tộc được tạo nên trong quá trình sống, lao động và đấu tranh của nhân dân ta, đồng thời có sự tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại Truyền thống dân tộc được gạn lọc, lựa chọn qua thời gian, qua thực tiễn cuộc sống nên loại bỏ những điều không tốt để phù hợp với sự phát triển của lịch sử

* Nhóm 2: Những công trình nghiên cứu về giáo dục truyền thống yêu nước

Ngoài ra, còn có những công trình nghiên cứu khác bàn về giáo dục truyền thống yêu nước đối với sự hình thành nhân cách và lối sống cho học sinh, sinh viên hiện nay như: “Tài liệu Giáo dục chủ nghĩa yêu nước” của Ban tư tưởng văn hóa Trung ương (2000), NXB Tri thức, Hà Nội; “Lý tưởng đạo đức và việc giáo dục lý tưởng đạo đức cho thanh niên” của Đoàn Văn Khiêm (2001), Tạp chí Triết học, số 2; “Quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam hiện nay” của Lê Thị Hoài Thanh (2002), Luận án Tiến sĩ Triết học; “Giá trị đạo đức truyền thống và những yêu cầu đạo đức đối với nhân cách con người Việt Nam hiện nay” của Cao Thu Hằng (2004), Tạp chí Triết học, số

7; “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trong Nhà trường phổ thông” của Nguyễn Đức Hòa (2005), Tạp chí Triết học, số 5; “Một số những giải pháp duy trì và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh giai đoạn hiện nay” của Nguyễn Xuân Thanh (2007), Tạp chí Giáo dục, số 111; “Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh trung học phổ thông ở Bắc Ninh hiện nay” của Nguyễn Thị Hà (2016), Luận văn Thạc sĩ Triết học; “Giáo dục truyền thống yêu nước cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay” của Trịnh Quang Dũng và Nguyễn Thị Phương Anh (2017), Tạp chí Giáo dục số đặc biệt, kì 2 tháng 10; …

“Những câu chuyện kể về Bác Hồ với giáo dục và thế hệ trẻ” (2014) của nhiều tác giả, do NXB Lao động phối hợp với Công ty TNHH Đông Tân xuất bản Cuốn sách là tập hợp những câu chuyện kể về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh – Vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam Nội dung của cuốn sách nhằm tuyên truyền sâu rộng tư tưởng, đạo đức cách mạng: “Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” Thông qua những câu chuyện đó nhằm giáo dục tư tưởng chính trị, ý thức tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức trong mỗi con người

Bố cục của cuốn sách gồm có 2 phần với 88 câu chuyện kể về tấm gương xứng đáng để chúng ta noi theo

Phần I: Những câu chuyện kể về Bác Hồ với giáo dục và thế hệ trẻ Phần II: Trích các bài nói, bài viết, thư… của Bác Hồ với giáo dục và

thế hệ trẻ Khi đọc phần này, chúng ta sẽ cảm nhận được tình thương, tình yêu và sự thân thiện của Bác với người dân cả nước

Qua đây mỗi chúng ta có thể rút ra được những bài học kinh nghiệm riêng cho bản thân mình Từ đó bồi đắp thêm tình yêu, lòng biết ơn đến quê hương, đất nước và những truyền thống yêu nước tốt đẹp của dân tộc

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu và các bài viết trên đều có ý nghĩa to lớn đối với những truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam, đặc biệt là giáo dục truyền thống yêu nước cho người Việt Nam nói chung

và thế hệ trẻ nói riêng – chủ nhân tương lai của đất nước Hầu hết các công trình đều hướng tới ý nghĩa quan trọng là kế thừa và phát huy những truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước ở nước ta hiện nay Những công trình nghiên cứu về truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ, mà chủ yếu là thanh niên, sinh viên, nhưng chưa nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT Vì vậy, tác giả đã kế thừa những công trình nghiên cứu nói trên với mong muốn làm sáng tỏ hơn vấn đề đặt ra trong luận văn của mình là: “Truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích: Trên cơ sở phân tích về truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam, nghiên cứu thực trạng giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT, luận văn đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay

- Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn sẽ tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

+ Tổng hợp, hệ thống hóa một số vấn đề về truyền thống yêu nước

và vai trò của giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT trong thời

kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

+ Thực trạng giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Luận văn tập trung nghiên cứu giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh bậc THPT ở huyện Thanh Trì, Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Nội dung: Nghiên cứu truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay

+ Không gian: Các trường THPT trên địa bàn huyện Thanh Trì,

Hà Nội

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục bậc THPT

- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ

sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như: Phương pháp phân tích – tổng hợp, Phương pháp lịch sử - logic, phương pháp quy nạp – diễn dịch, phương pháp thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, phương pháp điều tra xã hội học … để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu

6 Đóng góp mới của luận văn

- Lý giải tầm quan trọng, nội dung, yêu cầu của truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT hiện nay

- Làm rõ thực trạng giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay

- Bước đầu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay

7 Ý nghĩa của luận văn

- Ý nghĩa lý luận: Luận văn đã góp phần làm sáng tỏ và cung cấp luận cứ khoa học cho việc xác định rõ thêm truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT qua nghiên cứu ở huyện Thanh Trì, Hà Nội hiện nay

- Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có thể trở thành tài liệu tham khảo cho giáo viên dạy môn GDCD, Giáo dục Quốc phòng – An ninh, Lịch sử, các nhà quản lý, lãnh đạo của ngành GD & ĐT và những ai quan tâm đến công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT hiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận văn gồm có 2 chương, 5 tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC VÀ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG

YÊU NƯỚC CHO HỌC SINH THPT 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Khái niệm yêu nước, truyền thống yêu nước

* Khái niệm yêu nước

Yêu nước là trạng thái tình cảm xã hội mang tính phổ biến ở mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới Trong tư duy của người Việt Nam thì khái niệm yêu nước có quan hệ mật thiết với khái niệm đất và nước Tư duy “nước” đi vào tiềm thức của người Việt Nam một cách tự nhiên Các nhà nghiên cứu cho rằng, “nước” là khái niệm thuần túy của người Việt có từ xa xưa, nó xuất phát từ địa lý tự nhiên của vùng sông nước và từ điều kiện canh tác đặc thù của việc trồng lúa nước Cùng với từ “đất”, từ “nước” và “đất nước” được dùng với nghĩa quan trọng hơn, đó là chỉ về vùng đất, khu vực thuộc

về cộng đồng sinh sống, cư trú Đất nước hay Tổ quốc, quốc gia đều mang hàm nghĩa chung như vậy

Yêu nước là tình yêu đối với đất nước, lòng trung thành với Tổ quốc

và khát vọng phục vụ những lợi ích của Tổ quốc và nhân dân

Yêu nước là một trong những tình cảm sâu sắc nhất, có giá trị mang tính phổ biến đã được củng cố và thử thách qua lịch sử tồn tại và phát triển lâu dài của nhân dân các quốc gia, các dân tộc trên thế giới, được củng cố qua hàng nghìn năm lịch sử Đó là lòng tự hào dân tộc, lòng tự hào về sức sáng tạo trong lao động sản xuất, lòng tự hào về những gương anh hùng bất khuất bảo vệ lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, là tinh thần xả thân vì sự nghiệp cách mạng, vì độc lập tự do của Tổ quốc Tình cảm yêu nước bắt nguồn từ tình yêu gia đình, yêu quê hương, làng xóm, yêu nơi “chôn nhau cắt rốn” của mình, là tình cảm gắn bó với cộng đồng, là ý thức giữ gìn, bảo

vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, dân tộc, là ý thức độc lập và tự tôn dân tộc

Vì vậy yêu nước gắn liền với lợi ích của nhân dân lao động, gắn liền với mục đích giải phóng nhân dân lao động khỏi mọi áp bức bóc lột và phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, làm cho nhân dân lao động trở thành người chủ thực sự của đất nước Như vậy, yêu nước không phải là một khái niệm trừu tượng, mà được xác định bằng nội dung cụ thể trong từng giai đoạn lịch

sử Nhưng dù nội dung cụ thể có thay đổi thì bản chất của yêu nước ấy vẫn

là giải phóng nhân dân lao động, là sự kính trọng đối với con người

Yêu nước là nguyên tắc đạo đức đòi hỏi mỗi người phải biến lòng tự hào dân tộc, lòng biết ơn đối với quê hương đất nước, lòng kính yêu nhân dân thành ý thức trách nhiệm trước vận mệnh của Tổ quốc, trước hạnh phúc của nhân dân, sẵn sàng cống hiến cuộc đời vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.`

Theo Bách khoa thư Việt Nam: “Yêu nước là nguyên tắc đạo đức về chính trị mà nội dung là tình yêu, lòng trung thành tuyệt đối, ý thức phục vụ

Tổ quốc… yêu nước trở thành lực lượng tinh thần vô cùng mạnh mẽ, động viên mọi người đứng lên bảo vệ Tổ quốc chống lại mọi cuộc xâm lược Yêu nước chân chính thể hiện ở lòng trung thành với Tổ quốc, vì lợi ích của dân tộc, của nhân dân, bảo vệ sự sinh tồn của dân tộc và sự đấu tranh vì sự phồn vinh của đất nước”

Yêu nước là một ý thức xã hội, bao gồm trong đó là những tư tưởng và tình cảm của một dân tộc thuộc về quê hương đất nước nơi mình đã sinh ra

và đã nuôi sống bản thân mình Như vậy, có thể hiểu, Yêu nước là những tư

tưởng, tình cảm đối với đất nước được biểu hiện ở tình yêu quê hương, yêu thương đồng bào; sự cống hiến sức lực, tài năng và trí tuệ, tinh thần xả thân

vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là một giá trị văn hóa quý báu và bền vững, một động lực tinh thần to lớn phát huy sức mạnh dân tộc

Với quan niệm trên thì yêu nước được biểu hiện ở các phương diện

sau:

- Thứ nhất, Yêu nước là một hệ thống những tư tưởng, tình cảm đối với đất nước Yêu nước trước hết là yêu gia đình, quê hương, nơi họ sinh ra, yêu xứ sở quê hương giàu đẹp, yêu nền văn hóa độc đáo, yêu tiếng mẹ đẻ, yêu cách ăn, mặc, ở, vui chơi Yêu nước gắn liền với mỗi dân tộc, đó là nguồn sức mạnh quý giá của mỗi dân tộc

- Thứ hai, Yêu nước còn được biểu hiện thành ý chí và hành động của mỗi người đối với Tổ quốc Yêu nước không chỉ dừng lại ở tình cảm mà

nó còn được biểu hiện thành hành động đó là sẵn sàng đem hết sức lực và trí tuệ của mình để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Mỗi khi Tổ quốc bị lâm nguy thì mỗi người dân phải chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc

- Thứ ba, Yêu nước là một hiện tượng xã hội lịch sử gắn với một dân tộc nhất định Bất kỳ một dân tộc nào trong quá trình hình thành và phát triển đều có sự yêu nước Yêu nước của mỗi dân tộc bao giờ cũng phản ánh những giá trị chung về đặc điểm tâm lý xã hội, về quyền lợi, về nghĩa vụ của mỗi công dân trong dân tộc đó

Trong lịch sử, có một số dân tộc cho rằng, yêu nước là đề cao lợi ích của dân tộc mình, quốc gia mình, mà xem nhẹ lợi ích của các dân tộc khác, quốc gia khác Từ những quan niệm sai lầm đó mà hình thành nên tư tưởng dân tộc hẹp hòi, cực đoan, bành trướng, các quốc gia nhỏ bé khó tránh khỏi nguy cơ bị lệ thuộc, bị giày xéo, bị mai một Tai nạn đó đã đè nặng lên lịch

sử nước ta Nhưng dân tộc ta đã tồn tại vững vàng và bất diệt, vì chính trên mảnh đất này mọi người đã trụ lại gần nhau, mọi người đã rèn đúc cho mình một tình cảm sắt thép, đó là lòng yêu nước Yêu nước không phải chỉ bằng tình cảm mà còn bằng cả lý trí, không chỉ bằng lời nói mà còn phải thể hiện

ở hành động

Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn

chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta” [37, tr.171]

* Khái niệm truyền thống yêu nước

“Truyền thống” bắt nguồn từ nghĩa gốc theo tiếng Latin là

“tradition” có nghĩa là lưu lại, truyền lại, chỉ hành vi lưu truyền, trao lại cho người khác Hiểu theo nghĩa đơn giản nhất thì truyền thống là sự kế thừa theo đúng quy luật những di sản xã hội từ thế hệ này sang thế hệ khác Truyền thống là sự tổng hợp những tư tưởng, tình cảm, phong tục, tập quán, thói quen, lối sống của một cộng đồng người, của một dân tộc được hình thành trong lịch sử và trở nên ổn định, chúng được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Truyền thống có hai mặt xung đột lẫn nhau, nó có thể là tích cực hoặc tiêu cực, cũng có thể có cái tốt và cái xấu Theo GS Trần Văn Giàu: “Truyền thống là những đức tính hay thói tục kéo dài nhiều thế hệ, nhiều thời kỳ lịch sử và hiện có nhiều tác dụng” [11, tr.10]

Còn GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn cho rằng: “Truyền thống là những yếu tố của di tồn văn hóa, xã hội thể hiện trong chuẩn mực hành vi tư tưởng, phong tục, tập quán, thói quen, lối sống và cách ứng xử của một cộng đồng người được hình thành trong lịch sử và đã trở nên ổn định, được lưu truyền

từ đời này sang đời khác và được lưu giữ lâu dài” [6, tr,19]

Truyền thống dân tộc được hình thành và lưu giữ dần dần qua hoạt động lịch sử - xã hội của con người Truyền thống xét dưới góc độ triết học mang tính hai mặt vừa ổn định lại vừa thay đổi Ổn định, vì khi nói đến truyền thống là nói đến cái gì đó lâu dài, ít thay đổi, nếu không có yếu tố ổn định thì nó không còn là truyền thống nữa Mặc dù tính ổn định đó chỉ là tương đối, vì bản thân truyền thống cũng có quá trình hình thành và phát triển theo thời gian Mỗi khi điều kiện thay đổi thì truyền thống cũng thay đổi cho phù hợp, có mặt kế thừa và phát triển, có mặt không mang tính tích cực thì sẽ bị loại bỏ, còn những truyền thống mới sẽ được hình thành

Truyền thống cũng có tính hai mặt của nó Mặt thứ nhất là tính lỗi thời cần khắc phục Mặt thứ hai là cái tốt đẹp, cái riêng, cái bản sắc cần kế

thừa, phát huy và phát triển Như C.Mác đã nói: “Truyền thống của tất cả

các thế hệ đã chết đè nặng như quả núi lên đầu óc những người đang sống”

Còn Bác Hồ cũng dạy rằng: “Khôi phục vốn cổ thì chỉ nên khôi phục cái gì

tốt, còn cái gì không tốt thì nên loại dần ra” Cho nên, chúng ta cũng cần

phân biệt cái gì là truyền thống đã lỗi thời và cái nào là truyền thống cần phải được bảo tồn và phát huy

Khi nói đến truyền thống thì người ta chỉ nói đến những cái tốt, cái đẹp Tuy nhiên, chỉ tốt và đẹp thôi thì chưa đủ để tạo nên truyền thống mà nó còn phải là cái có ích, có ý nghĩa, định hướng hành động cho con người được lưu truyền qua các thế hệ Truyền thống là những cái có ích, có nghĩa được cộng đồng thừa nhận, đánh giá, thẩm định bằng thời gian và lịch sử phát triển của cộng đồng

Lịch sử hình thành và phát triển ở mỗi quốc gia, dân tộc đều có sự khác nhau Trải qua những bước thăng trầm của lịch sử, các dân tộc đã tự sáng tạo ra truyền thống của dân tộc mình Truyền thống là sự kết tinh toàn

bộ tinh hoa văn hóa, kinh tế, xã hội hàng nghìn năm lịch sử của dân tộc Cũng theo GS Trần Văn Giàu thì : “Truyền thống là những gì sừng sững, vững chắc, cao vợi, tôn nghiêm như những ngọn núi, đời qua đời làm tiêu điểm để các tầng lớp đồng bào theo đó gióng hướng mà không đi lạc, mà phân biệt chính tà, phải trái, nên chăng, tốt xấu”

Có thể đưa ra một kết luận: Truyền thống là phức hợp những tư tưởng,

tình cảm, cách cư xử, tập quán, thói quen, lối sống… của một cộng đồng người, một dân tộc được hình thành trong lịch sử và trở nên ổn định, được lưu truyền từ đời này sang đời khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác

Truyền thống là cốt lõi, là sức sống lâu bền của dân tộc Nói đến truyền thống là nói đến những chuẩn mực, quy phạm đạo đức tốt đẹp, tiêu biểu của một dân tộc đã được chắt lọc và được lưu truyền từ thế hệ này đến

thế hệ khác, nó được hình thành và phát triển trong quá trình dựng nước và giữ nước của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia

Truyền thống yêu nước của một dân tộc, một quốc gia đã được nhân dân thể hiện bằng cách này hay cách khác đều mang những nét phổ biến trong đời sống nhân dân và những nét đặc thù do điều kiện kinh tế, xã hội, hoàn cảnh lịch sử của dân tộc, của đất nước quy định

Ở Việt Nam, truyền thống yêu nước đã hình thành từ rất sớm và đã không chịu khuất phục trước bất cứ một lực lượng ngoại xâm dù mạnh mẽ

và tàn bạo đến đâu Sức mạnh của chúng ta, bí quyết của chúng ta chính là truyền thống yêu nước

Có thể khẳng định: Truyền thống yêu nước là tổng hòa các yếu tố tri

thức, tình cảm, ý chí, tạo thành động lực tinh thần to lớn thúc đẩy họ sẵn sàng cống hiến sức lực, trí tuệ, xả thân vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.1.2 Khái niệm về giáo dục truyền thống yêu nước

V.I.Lênin coi giáo dục là một phạm trù tất yếu vĩnh hằng có liên quan chặt chẽ với sự phát triển của xã hội loài người giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, vì thông qua giáo dục mà các kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người được truyền đạt và lưu giữ lại từ thế hệ này đến thế hệ khác Ngay từ khi con người mới bắt đầu xuất hiện, con người đã phải truyền đạt những kinh nghiệm của thế hệ trước cho thế hệ sau để sinh tồn và phát triển thì giáo dục đã là một phần không thể thiếu trong lịch sử loài người, làm cho con người ngày càng phát triển hơn, hoàn thiện hơn Với ý nghĩa đó thì giáo dục đã ra đời và trở thành một yếu tố cơ bản để phát triển loài người, phát triển xã hội

Giáo dục theo nghĩa rộng: là quá trình hình thành nhân cách một

cách toàn vẹn, có mục đích, có kế hoạch, thông qua các hoạt động và quan

hệ giữa người giáo dục và người được giáo dục nhằm truyền đạt và chiếm lĩnh những kinh nghiệm của xã hội loài người

Giáo dục theo nghĩa hẹp: là một bộ phận của quá trình giáo dục tổng thể, là quá trình hình thành niềm tin, lý tưởng, tình cảm, thái độ, hành vi, động cơ, những nét tính cách, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội thuộc các lĩnh vực đạo đức, lao động, tư tưởng chính trị, thẩm mỹ Chức năng của giáo dục là hình thành phẩm chất đạo đức của con người

Như vậy, giáo dục là hoạt động có mục đích nhằm tác động đến sự phát triển tinh thần và thể chất của đối tượng, làm cho đối tượng ấy dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đặt ra

Giáo dục theo nghĩa chung, là hình thức học tập của nhóm người được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua việc giảng dạy, đào tạo hay nghiên cứu Nó thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người thầy nhưng cũng có thể là sự tự học Giáo dục thường được chia thành các giai đoạn như: giáo dục mầm non, tiểu học, trung học, đại học…

Giáo dục là quá trình trang bị và nâng cao kiến thức, sự hiểu biết về thế giới khách quan, về khoa học kỹ thuật, về kỹ năng, kỹ xảo trong hoạt động nghề nghiệp cũng như hình thành nhân cách của con người Giáo dục diễn ra ở nhiều môi trường hoạt động của con người như: trong gia đình, trong nhà trường, tại nơi làm việc, trong quan hệ xã hội Trong đó giáo dục trong môi trường nhà trường có ý nghĩa quyết định

Có thể nói, giáo dục là sự hoàn thiện của mỗi cá nhân Các thế hệ đi trước có nghĩa vụ dẫn dắt, chỉ đường cho thế hệ sau tất cả những gì có thể

để làm cho thế hệ sau phát triển hơn, hoàn thiện hơn Sự ra đời và phát triển của giáo dục gắn liền với sự ra đời và phát triển của xã hội Chính vì vậy, trình độ phát triển của giáo dục phản ánh những đặc điểm phát triển của xã hội

Nói đến giáo dục là nói đến phương pháp giáo dục Vì nó là một phần quan trọng trong việc hình thành nhân cách một con người, một phương pháp đúng sẽ tạo ra một con người có ích cho xã hội Phương pháp giáo dục

là cách thức tác động của nhà giáo dục đến người được giáo dục thông qua

việc tổ chức hợp lý những hoạt động của học sinh nhằm hình thành ý thức, bồi dưỡng những tình cảm và thói quen qua hành vi nhân cách của họ

Giáo dục là một quá trình lâu dài, liên tục, mà chức năng chính là

truyền thụ một nền văn hóa dân tộc và văn minh thế giới Từ đó hình thành

hệ thống giá trị, lối sống, thói quen, nếp suy nghĩ, cách ứng xử của con người Cái đó gọi là giáo dục truyền thống và nó sẽ không bao giờ mất đi bởi tính chất và vai trò quan trọng bậc nhất của nó trong giáo dục con người Phát triển giáo dục sẽ nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước nhằm thúc đẩy sự phát triển và tiến bộ của xã hội Mục tiêu của giáo dục nước ta là đào tạo con người phát triển toàn diện

có đức, trí, thể, mỹ, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Giáo dục truyền thống yêu nước là một bộ phận quan trọng của công tác giáo dục, nó là một trong những yếu tố hợp thành nội dung giáo dục Thực chất giáo dục truyền thống yêu nước là nhằm hình thành, phát triển và hoàn thiện ý thức đạo đức của mỗi cá nhân Thông qua đó, giúp cho họ hình thành và củng cố nhu cầu, tình cảm đạo đức, lý tưởng và niềm tin để thúc đẩy cá nhân thực hiện hành vi yêu nước của mình

Giáo dục truyền thống yêu nước là điểm cốt lõi, là linh hồn của mỗi quốc gia, dân tộc Những vấn đề mới phát sinh trong quá trình toàn cầu hóa

đã khẳng định rằng không một dân tộc nào, một quốc gia nào có thể vượt qua được khó khăn mà không vận dụng tất cả sức mạnh nội sinh vốn có của mình Giáo dục truyền thống yêu nước không còn là vấn đề nhỏ hẹp, mà nó còn là vấn đề tồn vong đối với mỗi quốc gia, dân tộc trên thế giới Bởi chính nhờ giáo dục thì mới truyền thụ, giữ gìn và phát huy hết truyền thống dân tộc trước sự ảnh hưởng của giao lưu và tiếp biến văn hóa toàn cầu

Giáo dục truyền thống yêu nước là quá trình chuyển biến lòng yêu nước của cộng đồng dân tộc thành lòng yêu nước của cá nhân, giúp họ nhận thức và hành động đúng đắn trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước

Truyền thống yêu nước là sức mạnh nội sinh giúp cho dân tộc ta vượt qua bao khó khăn thử thách để chiến thắng thiên tai, địch họa và khi đất nước có giặc ngoại xâm thì tất cả mọi người đoàn kết lại để bảo vệ đất nước

Đó là một truyền thống đạo đức cao quý và thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam được thể hiện ở những nội dung sau:

- Tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước: Người Việt Nam luôn hướng về nguồn cuội, về ông bà, cha mẹ, tổ tiên và quê hương mình Khi xa quê hương, đất nước luôn hướng về quê hương, Tổ quốc:

“Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba”

- Tình yêu thương đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc: Đồng bào, giống nòi, dân tộc là những gì thiêng liêng nhất gắn bó với con người Việt Nam với nhau được thể hiện qua câu ca dao:

“Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”

Mỗi người dân yêu nước luôn biết cảm thông sâu sắc với nỗi đau của đồng bào dân tộc, mong muốn đồng bào mình được ấm no hạnh phúc Mong muốn tột bậc của của Bác Hồ là: “Đất nước được độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” Hôm nay chiến tranh không còn nhưng thiên tai dịch họa thì luôn ập đến bất ngờ gây nên bao mất mát đau thương Biết bao tấm lòng nhân ái, nhường cơm sẻ áo, đùm bọc yêu thương giúp đỡ lẫn nhau xuất hiện

- Lòng tự hào dân tộc chính đáng: Người Việt Nam luôn tự hào về truyền thống văn hóa lâu đời đậm đà bản sắc dân tộc và có sức sống mạnh

mẽ của dân tộc mình, tự hào về những con người của quê hương, đất nước, những anh hùng hào kiệt, danh nhân văn hóa như: Nguyễn Du, Hồ Chí Minh… tự hào về non sông gấm vóc và những sản vật phong phú của quê hương như lụa Hà Đông, gốm Bát Tràng …

- Đoàn kết, kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền dân tộc và nền độc lập tự do cho Tổ quốc, không bao giờ chịu làm nô

lệ, làm người dân mất nước hoặc lệ thuộc nước ngoài Tinh thần đoàn kết, kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm là nét nổi bật của truyền thống yêu nước Việt Nam Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay chúng ta phải đoàn kết một lòng chống thiên tai, chống nghèo nàn lạc hậu, chống quan liêu tham nhũng lãng phí, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong sạch, vững mạnh

- Cần cù và sáng tạo trong lao động để xây dựng, phát triển nền văn hóa dân tộc và xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp

Người Việt Nam vốn có truyền thống cần cù, sáng tạo trong lao động Mỗi người Việt Nam yêu nước đều lao động hết mình để xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc, đóng góp xây dựng quê hương và có những hành động thiết thực góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc

Vì vậy, mỗi chúng ta phải biết tôn trọng truyền thống, tôn trọng giá trị đạo đức cao quý của dân tộc, phải không ngừng học hỏi, nâng cao hiểu biết của mình để phát huy truyền thống dân tộc, làm tốt công việc, rèn luyện, học tập của mình, kính trọng người trên, yêu thương bạn bè, hàng xóm…

Từ tất cả những điều trên, ta có thể rút ra khái niệm về giáo dục

truyền thống yêu nước: là quá trình, cách thức trang bị, nâng cao những

kiến thức, sự hiểu biết về truyền thống yêu nước của dân tộc cho cá nhân nhằm giúp cá nhân hình thành niềm tin, lý tưởng sống, tình cảm, thái độ, cách ứng xử, giao tiếp; những hành vi đúng đắn phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, giúp cá nhân hình thành nhân cách, lối sống, các phẩm chất đạo đức phù hợp với sự phát triển của xã hội

1.2 Vai trò của giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh

THPT

1.2.1 Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT góp phần giáo dục đạo đức, nhân cách phát triển con người toàn diện

Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT là quá trình biến lòng yêu nước của dân tộc thành lòng yêu nước của học sinh THPT trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách Đó là cách thức giúp họ nắm được những nội dung cơ bản của lòng yêu nước, biết được quá khứ đầy đau khổ và gian nan của ông cha nhưng cũng đầy anh dũng và vinh quang của dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử

Trên thế giới, có lẽ không có dân tộc nào phải trải qua nhiều cuộc chiến tranh chống xâm lược hay đấu tranh để giành lại độc lập cho đất nước như dân tộc Việt Nam Đó là nét đặc trưng nổi bật nhất của lịch sử dân tộc Đồng thời, chính vì sự sống còn của dân tộc, của Tổ quốc, nhân dân Việt Nam đã đoàn kết lại nhất trí đồng lòng, vượt qua mọi hy sinh, gian khổ, phát huy mọi tài năng, trí tuệ, chiến đấu dũng cảm giành thắng lợi cuối cùng Và cũng có thể nói rằng, chỉ trong kháng chiến bảo vệ đất nước, bảo vệ nền độc lập dân tộc, ý thức, tình cảm và tâm hồn của người Việt Nam yêu nước mới trở nên trong sáng, chân thành và cao thượng hơn bao giờ hết

Chống ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc là nét đặc trưng nổi bật nhất của truyền thống yêu nước Việt Nam Nhưng dù chiến tranh có dai dẳng đến đâu cũng chỉ là nhất thời, kháng chiến nhất định thắng lợi, đất nước trở lại yên bình Trong sự nghiệp xây dựng đất nước, truyền thống yêu nước tiếp tục được gìn giữ, phát huy, làm cho cuộc sống của mọi người dân ngày càng tươi đẹp

Chính vì vậy, giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT là

vô cùng quan trọng để góp phần phát triển con người toàn diện và nó được biểu hiện ở các phương diện sau:

- Thứ nhất, Yêu nước là yêu gia đình, xóm làng, quê hương, đất nước Truyền thống yêu nước được bắt nguồn từ những điều bình dị nhất,

giản đơn nhất là yêu gia đình như yêu cha, yêu mẹ, ông bà, anh em, họ hàng,

yêu làng xóm thân thuộc, yêu cây đa, giếng nước, sân đình, yêu những kỷ niệm thời thơ ấu… Từ tình yêu gia đình, yêu xóm làng, yêu quê hương trở thành lòng yêu nước Lòng yêu nước là tình cảm luôn hướng về cội nguồn,

về cha mẹ, ông bà, tổ tiên, về quê hương – nơi mà mình đã sinh ra và lớn lên Hai tiếng “đồng bào” luôn nhắc nhở mỗi người con đất Việt phải nhớ về gốc rễ của mình đó là “cùng một bọc”, tức là cùng giống nòi (con Lạc, cháu Hồng) Từ đó tiếp thêm ngọn lửa sức mạnh đoàn kết dân tộc để có thể đấu tranh chống lại kẻ thù xâm lược, đấu tranh với thiên nhiên và hiện nay trong thời bình thì cùng nhau xây dựng và phát triển đất nước

- Thứ hai, Yêu nước là lòng tôn kính với ông bà, tổ tiên, những người

có công với đất nước

Tổ tiên ta suốt bốn ngàn năm lịch sử đã để lại cho con cháu những bài học vô giá để tồn tại và phát triển Bốn ngàn năm của dân tộc chính là một bản anh hùng ca về tinh thần chiến đấu kiên cường bất khuất để dựng nước và giữ nước Dân tộc ta từ đời này qua đời khác đã nêu cao tinh thần anh dũng tuyệt vời, trí sáng tạo và tài thao lược: “Lấy nhân nghĩa thắng hung tàn, lấy yếu đánh mạnh, lấy đoản binh thắng trường trận, vừa đánh vừa bồi dưỡng sức mình, phá tan nhiều đạo quân xâm lược trên thế giới”

Ông cha ta đã để lại cho chúng ta một đất nước tươi đẹp Chúng ta nghĩ đến tinh thần cần cù lao động, lạc quan, mưu trí của ông cha đã đổ bao nhiêu

mồ hôi và xương máu vào mỗi thửa ruộng, mỗi thôn xóm, mỗi con đê, mỗi đoạn đường, mỗi góc phố của chúng ta ngày nay! Những truyền thống ấy sống mãi ở mỗi người dân Việt Nam, biểu hiện rực rỡ ở những anh hùng và chiến sỹ thi đua, được kết tinh cao đẹp nhất ở Hồ Chủ tịch đã được Trần Văn Giàu viết: “Sức mạnh của dân tộc Việt Nam, sức mạnh của Hồ Chủ tịch ngày nay là sức mạnh của đà tiến triển từ muôn thuở Ta lắng nghe sức mạnh ấy rạo rực trong người ta, thúc giục ta chiến đấu” [12, tr.16]

Chúng ta không cam chịu trước cảnh dân tộc bị nô dịch và áp bức, do

đó mà chúng ta phải chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc và bảo vệ phẩm giá của con người

Trong gia đình thì biết ơn công lao dưỡng dục của cha mẹ Ngoài xã hội thì biết ơn những người đã có công trạng đối với Tổ quốc, đối với quê hương Chính vì thế, thờ cúng tổ tiên, thờ phụng anh hùng đã từ xa xưa tồn tại như một truyền thống bền vững, “một tín ngưỡng sâu sắc” và có thể nói như một tôn giáo nguyên thủy của dân tộc ta Chính vì thế mà tình cảm trong nhà gắn liền với tình cảm trong nước, cùng hướng về đất nước

Về sau, khi đạo Phật, đạo Khổng, đạo Lão được du nhập vào Việt Nam thì những tôn giáo ngoại lai này đã được nhân dân ta tiếp thu trên nền tảng duy trì và phát triển truyền thống văn hóa của dân tộc Chính vì thế, các tôn giáo và triết học nói trên đã được tiếp nhận một cách chủ động, được Việt Nam hóa để trở thành một thành phần trong truyền thống văn hóa của Việt Nam

Vì vậy, văn hóa Việt Nam đã gạt bỏ mọi truyền thống tiêu cực và tiếp thu những truyền thống tích cực trong sự nghiệp vinh quang của Tổ quốc, tạo nên một hệ giá trị bền vững của dân tộc Việt Nam

- Thứ ba, Yêu nước là phải có ý thức tôn trọng, bảo vệ và phát huy giá

trị văn hóa truyền thống của dân tộc

Từ khi lập nước đến nay, dân tộc ta luôn phải chống trọi với những kẻ thù xâm lược hùng mạnh hơn mình gấp nhiều lần Tuy nhiên, với bản lĩnh tự lực, tự cường, tự tôn dân tộc của người Việt luôn đứng lên bảo vệ đất nước, bảo vệ giống nòi, bảo vệ và phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc Trước khi xuất quân để đánh quân Thanh xâm lược thì vị anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ đã khẳng định một nguyên tắc hiển nhiên trong quan hệ các quốc gia dân tộc: “Trong khoảng vũ trụ, đất nào sao

ấy, đều đã phân biệt rõ ràng, phương Nam, phương Bắc chia nhau mà cai trị” Ông đã kêu gọi quân sỹ đánh tan quân Thanh để giữ vững nền độc lập,

giữ vững phong tục tập quán – những nét văn hóa riêng của dân tộc ta Trong khi bảo vệ và phát huy những nét truyền thống văn hóa của dân tộc thì các thế hệ người Việt không cô lập, kỳ thị mà biết tiếp thu những cái hay, cái đẹp của các nền văn hóa khác để tạo nên một nền văn hóa đa dạng, phong phú nhưng có sự thống nhất và đậm đà bản sắc dân tộc Ý thức tôn trọng, bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc có vai trò rất quan trọng trong nhận thức và trong tình cảm yêu nước Bảo vệ văn hóa dân tộc chủ yếu là bảo vệ bản lĩnh, bản sắc dân tộc gắn liền với độc lập chủ quyền quốc gia

- Thứ tư, Yêu nước là kiên cường đấu tranh bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ

Lịch sử đã khẳng định: “Thời Hùng Vương dân ta bắt đầu dựng nước

thì cũng phải bắt đầu giữ nước, chống mưu đồ xâm lược và thôn tính của phong kiến nước ngoài hoặc chống lại các bộ lạc hùng mạnh khác”

Khi đất nước bị lâm nguy, để bảo vệ quê hương đất nước thì các thế hệ người Việt sẵn sàng ra chiến trường để chiến đấu, nếu thế hệ này đánh chưa hết giặc thì lại được truyền lại cho thế hệ đời sau: “Đời cha truyền lại đời con; trồng tre đánh giặc khi còn ngoại xâm” Chính truyền thống yêu nước nồng nàn đã giúp dân tộc ta vượt qua mọi khó khăn, chiến thắng mọi thế lực xâm lược Qua những cuộc chiến đấu trường kỳ đầy gian khổ đó, truyền thống yêu nước đã trở thành “dòng chủ lưu của đời sống Việt Nam, trở thành một dạng triết lý xã hội và nhân sinh trong tâm hồn Việt Nam” Điều này đã được minh chứng qua bài thơ “Thần” của Lý Thường Kiệt, “Tuyên nôn độc lập” (1945) của Hồ Chí Minh đã khẳng định độc lập chủ quyền bất khả xâm phạm, ngang hàng với các dân tộc khác trên thế giới

Truyền thống yêu nước còn được biểu hiện ở tinh thần yêu chuộng hòa bình Đây chính là biểu hiện cao đẹp của dân tộc ta trong suốt chiều dài lịch

sử dựng nước và giữ nước Đất nước ta đã trải qua rất nhiều mất mát đau thương, chiến trường, khói lửa mà dân tộc ta đã nhận thức sâu sắc ý nghĩa to

lớn của hòa bình Yêu nước của dân tộc Việt Nam luôn gắn liền với yêu chuộng hòa bình Vì sau những cuộc chiến thì tinh thần yêu chộng hòa bình của nhân dân Việt Nam ngày càng được thể hiện một cách sâu sắc

1.2.2 Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có bản lĩnh vững vàng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

Dân tộc Việt Nam với hàng nghìn năm lịch sử, một dân tộc nhỏ nhưng luôn đứng trước những kẻ thù xâm lăng lớn mạnh hơn nhiều lần về quân sự, kinh tế Một dân tộc nhỏ nhưng luôn phải đối đầu với hàng nghìn, hàng vạn những khó khăn do thiên tai, địch họa gây ra Nhưng càng khó khăn bao nhiêu, càng nguy hiểm bao nhiêu thì con người Việt Nam càng mạnh mẽ, kiên cường bấy nhiêu thì càng có quyết tâm chiến đấu bấy nhiêu,

đã sớm hình thành cho dân tộc Việt Nam một truyền thống yêu nước nồng nàn Những trang sử chói lọi của dân tộc Việt Nam vẫn còn in đậm cho đến ngày nay và nó trở thành một động lực chính giúp cho dân tộc Việt Nam hoàn thành sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt toàn bộ lịch sử dân tộc Việt Nam, từ bao đời nay truyền thống yêu nước

là lòng tự hào, tự tôn dân tộc của mỗi người dân Việt Nam

Bất kỳ người nào khi được sinh ra tại một nơi nhất định thì nơi đó gọi

là nơi “chôn rau cắt rốn”, gắn bó mật thiết và để lại những tình cảm tốt đẹp trong lòng mỗi con người Tình cảm đặc biệt đó là tình yêu quê hương, đất nước, là tình yêu dân tộc của mình Nó được kết tinh và lan tỏa từ thế hệ này sang thế hệ khác tạo thành truyền thống yêu nước.Truyền thống của dân tộc Việt Nam đã trải qua hàng nghìn năm lịch sử, do đó không phải khi nào cũng áp dụng một cách chung chung, mà tùy theo từng điều kiện, hoàn cảnh, lịch sử cụ thể mà có thể vận dụng một cách linh hoạt khác nhau Ngày nay, truyền thống yêu nước đó được vận dụng vào trong các vấn đề để phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, văn hóa, đối nội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh…

Đứng trước tình hình mới như vậy, chúng ta có nhiều điều kiện để phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc, có cơ hội đưa những truyền thống này trở thành nét văn hóa đặc sắc của Việt Nam ra thế giới Tuy nhiên cũng không ít những khó khăn, nguy hiểm vẫn còn tồn tại và có thể làm xói mòn những truyền thống của dân tộc Vì vậy đòi hỏi con người Việt Nam cần có sự sáng tạo, linh hoạt để hội nhập, giao lưu, hợp tác quốc tế một cách bền vững để chống lại những âm mưu “diễn biến hòa bình”, bạo loạn, chống phá từ các lực lượng phản động trong và ngoài nước Đặc biệt là đối với học sinh THPT hiện nay – những chủ nhân tương lai của đất nước, những người

sẽ tiếp nối cha ông để giữ gìn những giá trị cổ truyền của dân tộc Do đó, càng phải nắm vững, thấu hiểu và phát triển để đưa nó lên tầm cao mới Chính vì vậy, trong sự nghiệp giáo dục hiện nay, ngoài việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có bản lĩnh vững vàng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc tế thì phải chú trọng đến giáo dục đạo đức, giáo dục truyền thống yêu nước, đây là những nội dung vô cùng quan trọng đối với học sinh THPT hiện nay

Ở mỗi thời đại lịch sử khác nhau thì những biểu hiện của truyền thống yêu nước cũng khác nhau Trong điều kiện hiện nay thì cần tập trung vào những nội dung của truyền thống yêu nước như sau:

- Thứ nhất, giáo dục về lòng yêu nước và niềm tự hào về truyền thống văn hóa của dân tộc

Giáo dục về truyền thống yêu nước giúp cho học sinh THPT tự hào

về đất nước Việt Nam tươi đẹp với những cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, với con người Việt Nam nhân hậu, giàu lòng mến khách, thật thà, dũng cảm,

tự hào về nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với những giá trị tinh thần bền vững, sức mạnh trường tồn của dân tộc

Thông qua giáo dục truyền thống yêu nước của dân tộc trong quá trình dựng nước và giữ nước qua những trang sử oanh liệt rất đỗi tự hào của các bậc tiền liệt làm cho học sinh THPT có niềm tự hào về lịch sử vẻ vang

của đất nước, của dân tộc anh hùng đã nhiều lần chiến thắng chống giặc ngoại xâm hùng mạnh, tự hào về các anh hùng dân tộc đã xả thân vì nước, vì dân để giành lại độc lập, tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân

Trong thời đại Hồ Chí Minh, chúng ta càng tự hào về Đảng Cộng sản Việt Nam, một Đảng Cộng sản cách mạng và kiên định, trí truệ và văn minh, luôn giữ vững bản chất của giai cấp công nhân, là đại biểu trung thành với lợi ích của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và toàn thể dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động

Bất kỳ dân tộc nào cũng có quyền tự hào về dân tộc của mình, qua đó cũng thấy được những yếu kém và hạn chế cần khắc phục Chúng ta càng tự hào về dân tộc của mình thì càng phải ra sức loại bỏ những yếu kém, hạn chế đó Chính tinh thần không ngừng đổi mới của dân tộc ta trong lịch sử và tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật, đánh giá đúng sự thật của Đảng ta trong sự nghiệp hơn 30 năm đổi mới cũng rất đáng tự hào

Khi tự hào về quá khứ, về hiện tại thì học sinh cần xây dựng niềm tin

và niềm tự hào mới đó là tự hào về lịch sử vẻ vang của Đảng cộng sản Việt Nam, của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam Từ đó giúp học sinh có niềm tin sâu sắc về vai trò lãnh đạo của Đảng, về con đường đi lên CNXH của Việt Nam Thông qua đó, giáo dục lòng tự hào dân tộc để giúp cho học sinh tin vào động lực nội sinh to lớn để học sinh vượt qua những khó khăn

để nâng cao ý thức trong học tập, trong lao động để vươn lên làm chủ tri thức, làm chủ khoa học công nghệ hiện đại, quyết tâm xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN

- Thứ hai, giáo dục đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị vững vàng, lối sống văn minh, hiện đại và tinh thần đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI chỉ rõ: “ Làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ cho thế hệ

trẻ Khuyến khích, cổ vũ thanh niên nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão lớn, xung kích, sáng tạo, làm chủ khoa học – công nghệ hiện đại Hình thành lớp thanh niên ưu tú trên mọi lĩnh vực, kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN” [23, tr 242 -243]

Truyền thống đoàn kết đã tạo nên sức mạnh to lớn để dân tộc ta vượt qua bao khó khăn, thử thách để đưa cách mạng đi đến thành công Trong thời đại ngày nay, đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế đã trở thành nhân tố của sự

ổn định, động lực của sự phát triển xã hội Xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và quốc tế trên lập trường của giai cấp công nhân là định hướng giá trị và lý tưởng sống của tuổi trẻ Vì vậy, đại đoàn kết dân tộc trở thành động lực chủ yếu để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đây là một nội dung quan trọng trong giáo dục truyền thống yêu nước, nhằm xây dựng một tập thể đoàn kết, văn minh, hiện đại

- Thứ ba, giáo dục đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam vì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH

Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT là xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, lối sống văn minh, hiện đại Bản lĩnh chính trị vững vàng được thể hiện ở trình độ nhận thức, sự nhạy bén với thực tiễn, xử

lý tốt những vấn đề do cuộc sống đặt ra theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng thì niềm tin

ấy sẽ trở thành hành động thực tiễn, làm cho quá trình hoạt động thực tiễn trở nên tự giác và chủ động trong việc khắc phục tình trạng thờ ơ với chính trị, với vận mệnh của quốc gia, dân tộc và phấn đấu hết mình vì lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với CNXH

Độc lập dân tộc và CNXH ở nước ta là một trong những vấn đề cơ bản, quan trọng trong đường lối chính trị và phương hướng phát triển của đất nước Đây là vấn đề trọng tâm, cốt lõi, xuyên suốt trong đường lối cách

mạng của Đảng ta từ khi ra đời cho đến nay Độc lập dân tộc và CNXH ở Việt Nam không chỉ là mục tiêu, mà còn là nhu cầu, là cương lĩnh để hành động, mà nó còn là động lực, là niềm tin của dân tộc Việt Nam Ai mà nghĩ khác đi, làm khác đi là quay lưng lại với lịch sử và đi ngược lại với với lợi ích của dân tộc Đặc biệt là trong điều kiện hiện nay, việc giữ vững định hướng XHCN là một nguyên tắc của đổi mới, mà thực chất là sự kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH là sự gắn kết hai sức mạnh thành một sức bật mới, nó là cội nguồn thắng lợi của cách mạng Việt Nam hôm qua, hôm nay

- Thứ tư, giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT nhằm đấu tranh chống lại mọi hành động xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước và chế

độ XHCN của các thế lực thù địch

Trong quá trình lãnh đạo và thực hiện sự nghiệp cách mạng của Đảng

và dân tộc ta, cho dù ở bất cứ giai đoạn nào thì các thế lực thù địch cũng luôn tìm mọi cách, mọi thủ đoạn, phương thức để chống phá chế độ, chống phá Đảng, Nhà nước ta trên tất cả các mặt trận chính trị, tư tưởng, lý luận Đây chính là những mặt trận chúng tập trung chống phá hòng làm suy yếu sức mạnh chính trị, tinh thần của Đảng, của quân, của dân ta trong cuộc đấu tranh để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là trong giai đoạn hiện nay Đây

là cách thức phổ biến, thường xuyên để chúng thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” nhằm làm mất phương hướng trong cán bộ, đảng viên và nhân

dân để thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ làm tăng thêm những mầm mống của nguy cơ tự sụp đổ từ bên trong

Cuộc đấu tranh chống lại chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch đã được Đảng ta xác định là nhiệm vụ cấp bách, lâu dài, phải tiến hành một cách thận trọng và có những bước đi phù hợp Do đó mà mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân phải nhận thức sâu sắc trách nhiệm của mình đối với Đảng, với Tổ quốc để thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII một cách nghiêm túc, có hiệu quả, tránh tình trạng thờ ơ, vô cảm, đứng ngoài cuộc hoặc có tư tưởng chỉ trông chờ, phán xét người khác Đồng thời, Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng còn chỉ rõ trong cuộc đấu tranh đó:

“Chúng ta không sợ nói ra khuyết điểm, tiêu cực; đồng thời cũng không cho phép ai lợi dụng việc đấu tranh khắc phục khuyết điểm, tiêu cực để bôi nhọ, kích động chống phá Đảng ta, chống phá sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta” Với quyết tâm của Đảng và sự đồng tình của nhân dân, chúng ta có quyền tin tưởng vào sự thắng lợi của cuộc đấu tranh Chúng ta không cho phép bất cứ ai được xuyên tạc về những kết quả đã đạt được bằng quyết tâm của Đảng, của Nhà nước, của toàn thể cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân trong cuộc đấu tranh này

Vì vậy, trong bất cứ giai đoạn nào, hoàn cảnh nào thì việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT cũng rất cần thiết Mỗi con người Việt Nam nói chung và học sinh THPT Việt Nam nói riêng, có lòng yêu nước phải là người có đạo đức cách mạng, có tính đoàn kết thân ái, trọng nghĩa tình, có ý thức cần kiệm xây dựng đất nước và có ý chí đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu Chúng ta kiên quyết chống lối sống buông thả, thực dụng, chạy theo và tôn thờ đồng tiền cùng các tệ nạn xã hội khác Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT là giáo dục lý tưởng cuộc sống cao đẹp, tâm hồn trong sáng, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt

Nam XHCN trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập quốc

tế

Tiểu kết chương 1

Truyền thống yêu nước là những tư tưởng, tình cảm, ý chí và hành động của mỗi cá nhân, quốc gia, dân tộc nhằm bảo vệ những giá trị tinh thần và vật chất, bảo vệ nền độc lập tự chủ, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước Để lòng yêu nước trở thành niềm tin và lý tưởng sống trong đời sống chính trị cần phải đẩy mạnh việc giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT một cách sâu rộng Có thể hiểu giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT chính là nhằm khơi dậy và phát huy tinh thần, nghị lực, trí tuệ và tài năng của thế hệ trẻ và toàn thể cộng đồng để tâp trung phát triển kinh tế - xã hội nhằm góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc Từ đó, hình thành cho học sinh THPT niềm tin vào chế độ, vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Từ niềm tin đó giúp học sinh THPT có đủ tri thức, bản lĩnh và sự tỉnh táo cần thiết để phê phán các quan điểm sai trái của các thế lực thù địch

Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT còn có ý nghĩa đó

là giúp cho học sinh có sự phát triển toàn diện cả mặt đức và tài Ở lứa tuổi các em là học sinh THPT thì việc hình thành các phẩm chất đạo đức cơ bản phù hợp với chuẩn mực xã hội được xem là một phần quan trọng của giáo dục nhân cách Có thể nói, giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT được xem như là một bộ phận không thể thiếu có tính chất nền tảng của giáo dục nói chung Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay thì các giá trị

về truyền thống yêu nước và giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh THPT càng có vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách cho các em học sinh Từ đó, giúp cho các em có lối sống tích cực, văn minh, đó là lối sống có đạo đức, có lý tưởng cao đẹp, có sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống tốt đẹp của dân tộc với tinh hoa văn hóa nhân loại