Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình trường học thân thiện học sinh tích cực ở trường trung học cơ sở thành phố hạ long tỉnh quảng ninh

Quản lý dạy học theo mô hình “trường học thân thiện, học sinh tích cực” đã bước đầu mang lại kết quả nhất định, chất lượng học tập từng bước được nâng cao; tạo nên diện mạo mới trong các

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ DUNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG THEO MÔ HÌNH “TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN, HỌC SINH TÍCH CỰC” Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã ngành: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN THỊ MINH HUẾ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Bản luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu chƣa đƣợc công bố ở bất kỳ công trình nào Tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn về luận văn của mình

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 10 năm 2013

Tác giả

Nguyễn Thị Dung

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng cảm ơn các thầy cô giáo ở Khoa sau Đại học - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt, em xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Trần Thị Minh Huế - Người đã dành nhiều thời gian, công sức, tận tình chỉ bảo, hướng dẫn em nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn: Các đồng chí lãnh đạo Phòng giáo dục Đào tạo Thành phố Hạ Long, các đồng chí cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh các trường THCS: Lý Tự Trọng; Bãi Cháy; Bãi Cháy 2; Nguyễn Trãi; Kim Đồng -thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh; xin chân thành cảm ơn bạn bè và người thân đã tham gia đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin, tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình điều tra, nghiên cứu

-Do thời gian và khả năng có hạn, dù bản thân đã có nhiều cố gắng song luận văn khó tránh khỏi thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự góp ý, phê bình, chỉ bảo của các thầy cô, các bạn đồng nghiệp và bạn đọc để luận văn được hoàn thiện hơn

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2013

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Dung

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 3

6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

7 Các phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO MÔ HÌNH “TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN, HỌC SINH TÍCH CỰC” Ở TRƯỜNG THCS 5

1.1 Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.2 Một số khái niệm công cụ 8

1.2.1 Hoạt động dạy học 8

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy học 9

1.2.3 Trường học thân thiện - Học sinh tích cực 10

1.2.4 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC 13

1.3 Một số vấn đề lý luận về mô hình THTT, HSTC 13

1.3.1 Mục tiêu 14

1.3.2 Yêu cầu 14

1.3.3 Nội dung 14

1.4 Hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS 16

1.4.1 Mục tiêu dạy học theo mô hình THTT, HSTC 17

1.4.2 Nội dung dạy học theo mô hình THTT, HSTC 17

1.4.3 Phương pháp, phương tiện DH theo mô hình THTT, HSTC 17

1.4.3.1 Phương pháp 17

1.4.3.2 Phương tiện 19

1.4.4 Hình thức tổ chức dạy học 19

1.4.5 Người dạy và người học 20

1.4.6 Kiểm tra, đánh giá 20

1.5 Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô THTT, HSTC ở trường THCS 22

1.5.1 Chức năng, nhiệm vụ của hiệu trưởng trường THCS trong quản lý HĐDH theo mô hình THTT, HSTC 22

1.5.1.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của người hiệu trưởng trường THCS 22

1.5.1.2 Chức năng quản lý HĐDH của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS 23

1.5.2 Một số nội dung quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC 25

1.5.2.1 Xây dựng kế hoạch dạy học theo mô hình THTT, HSTC 25

1.5.2.2 Quản lý hoạt động dạy của GV 25

1.5.2.3 Quản lý hoạt động học của HS 26

1.5.2.4 Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dạy học 27

1.5.2.5 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học 27

1.5.3 Phương tiện quản lý của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC 28

1.5.3.1 Thể chế và quy định GD& ĐT 28

1.5.3.2 Bộ máy tổ chức và nguồn nhân lực 28

1.5.3.3 Nguồn tài lực và vật lực 28

1.5.3.4 Hệ thống thông tin và môi trường 29

1.5.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC 29

1.5.4.1 Những yếu tố bên trong nhà trường 29

1.5.4.2 Những yếu tố bên ngoài nhà trường 31

Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO MÔ HÌNH “TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN, HỌC SINH TÍCH CỰC” Ở TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 33 2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 33

2.1.2 Mục tiêu khảo sát 33

2.1.2 Nội dung khảo sát 33

2.1.3 Khách thể khảo sát 33

2.1.3.1 Khái quát về công tác giáo dục và việc thực hiện phong trào xây dựng THTT, HSTC ở các trường THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh 33

2.1.3.2 Số lượng và thành phần khảo sát 37

2.1.4 Phương pháp khảo sát và cách xử lý số liệu 37

2.2 Thực trạng hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC ở một số trường THCS thuộc TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh 38

2.2.1 Thực trạng về hoạt động dạy học của GV 38

2.2.1.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu DH của GV theo mô hình THTT, HSTC 38

2.2.1.2 Thực trạng thực hiện nội dung DH của GV theo mô hình THTT, HSTC 41

2.2.1.3 Thực trạng áp dụng PPDH, kỹ thuật DH theo mô hình THTT, HSTC 44

2.2.1.4 Thực trạng thực hiện tổ chức các hình thức DH của GV 46

2.2.1.5 Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của HS 46

2.2.2 Thực trạng về hoạt động học của HS 49

2.2.2.1 Thực trạng việc xác định mục đích, động cơ học tập của HS 49

2.2.2.2 Thực trạng về phương pháp học tập của HS 49

2.3 Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC 51

2.3.1 Thực trạng công tác xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động DH của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC 51

2.3.2 Thực trạng công tác quản lý hoạt động DH của giáo viên theo mô hình THTT, HSTC 54

2.3.2.1 Thực trạng công tác bồi dưỡng năng lực tổ chức HĐDH theo mô hình THTT, HSTC 54

2.3.2.2 Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy của GV theo mô hình

THTT, HSTC 57

2.3.3 Thực trạng công tác quản lý hoạt động học của HS theo mô hình THTT, HSTC 61

2.3.4 Thực trạng quản lý việc sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học 63

2.4 Đánh giá chung về khảo sát thực trạng 66

2.4.1 Ưu điểm 66

2.4.2 Tồn tại, hạn chế 67

2.4.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 67

Kết luận chương 2 69

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG THEO MÔ HÌNH “TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN, HỌC SINH TÍCH CỰC” Ở TRƯỜNG THCS TP HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 70

3.1 Những nguyên tắc đề xuất biện pháp 70

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu của hoạt động dạy học và mục tiêu của phong trào: Xây dựng THTT, HSTC 70

3.1.2 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển của các biện pháp 70

3.1.3 Đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp 71

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi của các biện pháp 71

3.1.5 Đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ 71

3.2 Đề xuất một số biện pháp quản lý HĐDH của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh 71

3.2.1 Chỉ đạo hiệu quả xây dựng kế hoạch DH theo mô hình THTT, HSTC 71

3.2.1.1.Mục tiêu của biện pháp 72

3.2.1.2 Nội dung và cách thực hiện 72

3.2.1.3 Điều kiện thực hiện 74

3.2.2 Bồi dưỡng năng lực DH theo mô hình THTT, HSTC 74

3.2.2.1 Mục tiêu của biện pháp 74

3.2.2.2 Nội dung và cách thực hiện 74

3.2.2.3 Điều kiện thực hiện biện pháp 79

3.2.3 Tăng cường quản lý hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp DH 79

3.2.3.1 Mục tiêu của biện pháp 79

3.2.3.3 Điều kiện thực hiện 84

3.2.4 Tăng cường các yếu tố tạo động lực cho GV và HS thực hiện hiệu quả hoạt

động dạy và học theo mô hình THTT, HSTC 84

3.2.4.1 Mục tiêu của biện pháp 84

3.2.4.2 Nội dung và cách thực hiện 84

3.2.4.3 Điều kiện thực hiện 88

3.2.5 Tăng cường cơ sở vật chất cho công tác dạy học theo mô hình THTT, HSTC 88

3.2.5.1 Mục tiêu của biện pháp 88

3.2.5.2 Nội dung và cách thức thực hiện 89

3.2.5.3 Điều kiện thực hiện 91

3.2.6 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá 92

3.2.6.1 Mục tiêu của biện pháp 92

3.2.6.2 Nội dung và cách thức thực hiện 92

3.2.6.3 Điều kiện thực hiện biện pháp 96

3.3 Mối quan hệ của các biện pháp 96

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 97

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 97

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 97

3.4.3 PP khảo nghiệm 97

3.4.4 Đối tượng khảo nghiệm 98

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm 98

Kết luận chương 3 101

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 102

1 Kết luận 102

2 Khuyến nghị 104

TÀI LIỆU THAM KHẢO 108

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê số lượng GV giỏi và chiến sỹ thi đua các cấp (2007 - 2012) 34Bảng 2.2 Chất lượng 2 mặt GD ở các trường THCS TP Hạ Long (2008 - 2013) 35Bảng 2.3 Thống kê số HS giỏi các trường THCS TP Hạ Long (2008 - 2013) 35Bảng 2.4 Tổng hợp đánh giá của CBQL và GV về thực trạng thực hiện mục tiêu

DH theo mô hình THTT, HSTC 40Bảng 2.5 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng thực hiện nội dung DH theo

mô hình THTT, HSTC 42Bảng 2.6 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng áp dụng PPDH, KTDH theo

mô hình THTT, HSTC 45Bảng 2.7 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng sử dụng hình thức tổ chức

DH của GV theo mô hình THTT, HSTC 47Bảng 2.8 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá

kết quả học tập của HS 48Bảng 2.9 Thực trạng về phương pháp học của HS ở một số trường THCS TP

Hạ Long 50Bảng 2.10 Mức độ đáp ứng của kế hoạch quản lý HĐDH của hiệu trưởng theo

mô hình THTT, HSTC 52Bảng 2.11 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng công tác bồi dưỡng năng

lực tổ chức HĐDH theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh 56Bảng 2.12 Đánh giá của CBQL và GV về biện pháp quản lý hoạt động giảng

dạy theo mô hình THTT, HSTC 58Bảng 2.13 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng quản lý hoạt động học

theo mô hình THTT, HSTC 62Bảng 2.14 Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng quản lý, sử dụng cơ sở vật

chất, trang thiết bị dạy học 65Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

đề xuất 98

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bất kỳ ở một giai đoạn lịch sử nào, giáo dục luôn đóng một vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của mỗi cá nhân, tập thể, cộng đồng, dân tộc và cả nhân loại Các Mác và Ăngghen đều coi giáo dục là chìa khoá, là động lực đối với sự phát triển của xã hội, đặc biệt là đối với quá trình xây dựng CNXH của một quốc gia, một dân tộc

Kế thừa truyền thống văn hoá lịch sử của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại mà điển hình là Chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm và đề cao vai trò của giáo dục - đào tạo trong hình thành nhân cách cho người cán bộ cách mạng Người cho rằng: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”

Tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với nhân cách cao đẹp của Người đã thể hiện vấn đề cơ bản nhất, nổi bật nhất là vấn đề xây dựng và hoàn thiện con người thông qua hoạt động giáo dục và tự giáo dục Người quan niệm: “Phải lấy

tự học làm cốt” Nguyên lý giáo dục Người nêu lên cho nhà trường XHCN là: “Học

đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội” Lý luận và thực tiễn về tư tưởng tự học, tự giáo dục của Người được xem là tư tưởng chiến lược của việc tiếp tục đổi mới và phát triển giáo dục - đào tạo trong thời

kỳ đổi mới, công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước

Đại hội Đảng lần thứ X khẳng định: "Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học

và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước"; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu

tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung, phương pháp dạy và học; thực hiện "chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hoá", chấn hưng nền giáo dục Việt Nam

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác giáo dục trong nhà trường, đáp ứng mục tiêu giáo dục, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ GD & ĐT Nguyễn Thiện Nhân đã phát động và triển khai phong trào thi đua: "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" trong toàn ngành giáo dục từ năm học 2008 - 2009

Phong trào: “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” có 5 nội dung:

- Xây dựng trường lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn

- Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh, giúp các em

tự tin trong học tập

- Rèn luyện kỹ năng sống

- Tổ chức vui chơi tập thể vui tươi, lành mạnh

- Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa ở địa phương

Quản lý dạy học theo mô hình “trường học thân thiện, học sinh tích cực” đã bước đầu mang lại kết quả nhất định, chất lượng học tập từng bước được nâng cao; tạo nên diện mạo mới trong các trường học nói chung và trường THCS ở thành phố

Hạ Long nói riêng, góp phần gắn bó thầy, trò trong học tập, rèn luyện; các cấp chính quyền, các ban ngành, đoàn thể địa phương đã thể hiện sự quan tâm và hỗ trợ có hiệu quả trong việc triển khai thực hiện phong trào

Tuy nhiên, công tác quản lí, chỉ đạo thực hiện: "Xây dựng THTT, HSTC" nói chung và nội dung: Dạy học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh ở trường THCS thành phố Hạ Long nói riêng và các trường THCS nói chung nhiều khi còn mang tính hình thức, dạy học mới chỉ tập trung vào việc truyền thụ tri thức lý thuyết cho HS, chưa gắn kiến thức lý thuyết với thực tế và giáo dục kĩ năng sống, chưa đáp ứng được yêu cầu theo mô hình THTT, HSTC Việc nghiên cứu, đánh giá những thành công, những hạn chế một cách cụ thể để đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học nhằm thực hiện hiệu quả hơn phong trào này trong giai đoạn hiện nay thực sự cần thiết

Chính vì vậy, tôi chọn nghiên cứu đề tài: "Quản lý hoạt động dạy học của

hiệu trưởng theo mô hình "trường học thân thiện, học sinh tích cực" ở trường Trung học cơ sở Thành phố Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh"

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động DH của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS Thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Xác định cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT,

HSTC ở trường THCS

3.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo mô hình

THTT, HSTC ở một số trường THCS thuộc TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh và nguyên nhân của thực trạng

3.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS thuộc TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh

4.2 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng ở trường THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh

5 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và thực hiện được các biện pháp quản lý dạy học khoa học, phù hợp với mục tiêu dạy học cấp THCS, phù hợp với yêu cầu về tổ chức hoạt động dạy học theo

mô hình THTT, HSTC thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học, góp phần thực hiện có hiệu quả phong trào: "Xây dựng THTT, HSTC" ở các trường THCS thuộc TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh

6 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng ở một số trường THCS thuộc TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh theo

mô hình THTT, HSTC giai đoạn 2008 - 2013

7 Các phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Chúng tôi sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Đề tài sử dụng phương pháp điều tra (viết, phỏng vấn), quan sát, tổng kết kinh nghiệm, nghiên cứu sản phẩm hoạt động sư phạm, phương pháp khảo nghiệm sư phạm để khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý HĐDH theo mô hình THTT, HSTC

7.3 Phương pháp bổ trợ

Đề tài sử dụng phương pháp toán thống kê, phương pháp kiểm định giả thuyết

để xử lý số liệu nghiên cứu thực tiễn, kiểm định tính đúng đắn và khoa học của giả thuyết nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu, luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC

ở trường THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh

Chương 3 Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo

mô hình THTT, HSTC ở trường THCS TP Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

THEO MÔ HÌNH “TRƯỜNG HỌC THÂN THIỆN, HỌC SINH TÍCH CỰC” Ở TRƯỜNG THCS

1.1 Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề

Công tác dạy học, quản lý hoạt động dạy học, quản lý nhà trường là những vấn

đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước hết sức quan tâm Việc chú trọng tới các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả HĐDH trong nhà trường luôn giữ

vị trí đặc biệt quan trọng

Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô viết trước đây khẳng định: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên

P.V.Zimin, M.I.Koonđakôp, NI.Xaxerđô tôp đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý của hiệu trưởng [23]

Về việc chỉ đạo quá trình DH, Xukhômlinxki rất coi trọng bồi dưỡng đội ngũ

GV, dự giờ - phân tích giờ dạy, giúp đỡ cá biệt để GV nâng cao tay nghề, hình thành nghệ thuật sư phạm

Như vậy, trên thực tế và trong lý luận, đã có những tác giả trên thế giới rất quan tâm nghiên cứu hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học để tìm ra những biện pháp quản lý hữu hiệu

Ngoài ra, để nền giáo dục đạt đến giá trị đích thực và chân chính, từ xưa đến nay công tác giáo dục theo quan điểm nhân văn đều phải quán triệt sự khoan dung, sự thân thiện “Khoan dung, thân thiện” phải là cốt lõi của giáo dục

Từ thời cổ đại, một triết gia nổi tiếng, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc là Khổng Tử (551- 479 TCN) đã cho rằng: Đất nước muốn phồn vinh, yên bình và thịnh vượng thì người quản lý cần chú trọng đến ba yếu tố là Thứ (dân đông), Phú (dân giàu), Giáo (dân được giáo dục) Về phương pháp giáo dục ông coi trọng việc tự học,

tự rèn luyện, tu thân, phát huy mặt tích cực, sáng tạo, năng lực nội sinh, dạy học sát đối tượng, cá biệt hoá đối tượng Kết hợp học với thực hành, lý thuyết với thực tiễn, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý chí quyết tâm của người học Giáo dục con người theo Khổng Tử là dạy học “đạo lý”, để tạo ra con người có đủ nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, dũng, hiếu bằng văn chương và lục nghệ

Từ cuối thế kỷ XIV, khi mà chủ nghĩa Tư Bản bắt đầu xuất hiện, vấn đề DH và quản lý DH đã được nhiều nhà GD thật sự quan tâm Nổi bật là các công trình nghiên cứu của các tác giả: Cômenxki, V.A.Xukhômlinxki, P.V.Zimin, Zakharôp

Cômenxki (Slovakia) đề cao vị trí của người thầy giáo Ông nói rằng: “Dưới ánh sáng mặt trời không có nghề nào cao quý hơn nghề dạy học”, ông đặt ra cho người thầy giáo những yêu cầu cao về lòng nhân ái, về phẩm chất đạo đức để làm gương sáng cho học sinh Người thầy phải đối xử với học sinh công bằng, ân cần, hòa nhã với HS

Mô hình trường học thân thiện là mô hình trường học do Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xướng từ những thập kỉ cuối của thế kỉ XX và đã được triển khai có kết quả tốt ở 50 quốc gia trên thế giới, trong đó, có nhiều nước đang phát triển ở châu Á, châu Mỹ và châu Phi

Mô hình trường học thân thiện được tiếp cận theo triết lý giáo dục nhân văn, trên cơ sở tôn trọng quyền trẻ em, đảm bảo cho HS khỏe mạnh, hài lòng với việc học tập, học sinh được GV nhiệt tình dạy dỗ cùng với sự hỗ trợ của gia đình và cộng đồng

để phát triển hết tiềm năng

Xây dựng trường học thân thiện là tạo một môi trường giáo dục an toàn, bình đẳng, tạo hứng thú cho HS trong học tập, nâng cao chất lượng giáo dục Trong môi trường thân thiện, HS cảm nhận được sự thoải mái trong học tập, kiến thức HS được học không chỉ gói gọn trong sách vở mà còn được học trong thực tế, được trải nghiệm trong các hoạt động ngoại khóa, trò chơi dân gian, các hoạt động tập thể Trong môi trường thân thiện đó, HS hứng thú, say sưa học tập, chủ động tìm hiểu kiến thức dưới

sự dẫn dắt, hướng dẫn của thầy giáo, rèn kỹ năng và phương pháp học tập, để các em

“mỗi ngày đến trường là một ngày vui”

Ở Việt Nam, phát triển nhà trường theo ý tưởng thân thiện cũng xuất phát từ tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh Năm 1955, khi nói đến vấn đề dân chủ trong nhà trường, Người đã nói: Trong trường cần có dân chủ Đối với mọi vấn đề thầy trò cùng nhau thảo luận, ai có ý kiến gì đều thật thà phát biểu, điều gì chưa thông suốt thì hỏi lại cho thông suốt Dân chủ nhưng trò phải kính thầy, chứ không phải “cá đối bằng đầu” Đồng thời thầy và trò cần giúp đỡ những anh chị em phục vụ cho nhà trường Các anh chị em nhân viên thì nên thi đua sao cho cơm lành canh ngon để học sinh ăn no, mặc tốt

Xuất phát từ tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh và được sự hỗ trợ của UNICEF, ngày 22/7/2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT Về việc phát động phong trào thi đua: “Xây dựng THTT, HSTC” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013 Phong trào này được phát động cùng với các cuộc vận động: “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” và “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”, để tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục toàn diện cho học sinh

Xây dựng THTT, HSTC chính là sự cụ thể hóa của yêu cầu "dạy tốt, học tốt" trong hoàn cảnh hiện nay Dạy tốt không chỉ là hoạt động của các cá nhân giáo viên,

mà còn là hoạt động của tập thể thầy cô, là sự tham gia của gia đình, đoàn thể vào quá trình sư phạm, là việc thiết kế các hoạt động để HS tham gia trong và ngoài nhà trường, tạo môi trường thân thiện cho HS Dạy tốt không chỉ là nói cho HS nghe, chỉ cho HS làm, mà còn là tạo điều kiện để HS tự tìm hiểu, tự khám phá, để HS nói và tự

đề xuất việc cần làm và tự làm Dạy và học tốt không chỉ là dạy qua sách vở mà còn qua thực hành, không chỉ hiểu biết mà còn làm, thực hành kỹ năng sống, tìm hiểu cuộc sống thực và cuộc sống quá khứ của dân tộc Dạy tốt, học tốt không chỉ có thầy

cô là người dạy, mà chính HS, qua các hoạt động tích cực trong học tập, hoạt động tập thể, hoạt động xã hội mà tự giúp nhau trưởng thành, tự rèn luyện HS không chỉ là đối tượng cần được giáo dục mà thông qua hoạt động tích cực, HS chính là những người nuôi dưỡng và phổ biến văn hóa dân tộc, truyền thống cách mạng của đất nước

HS cũng là chủ thể của quá trình giáo dục xã hội

Những tác phẩm, những bài báo về khoa học quản lý giáo dục, quản lý nhà trường của các nhà nghiên cứu ở Việt Nam đã góp phần cải tiến, hoàn thiện hơn công tác quản lý giáo dục, đã được ứng dụng rộng rãi và mang lại một số hiệu quả nhất định trong công tác quản lý giáo dục, quản lý trường học như: Một số vấn đề về giáo dục và khoa học giáo dục [15]; Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục [18], Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục [19]; Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục [24];

Gần đây, nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học như: Phạm Viết Vượng, Đặng Thành Hưng, Nguyễn Văn Đản, Phạm Minh Hạc đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn đời sống sản xuất, vấn đề lấy HS làm trung tâm của công tác

dạy học và công tác giáo dục Những nghiên cứu công phu của tác giả Nguyễn Đức Chính, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đều tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động của GV và HS nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

Nhiều CBQL trường Tiểu học, THCS và THPT trong cả nước cũng đã nghiên cứu về các biện pháp quản lý xây dựng THTT, HSTC như luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả: Nguyễn Thanh Hoa với đề tài: “Quản lý xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực ở các trường THPT thị xã Uông Bí - Tỉnh Quảng Ninh” (2009); Vũ Nhật Quang với đề tài: “Biện pháp chỉ đạo xây dựng môi trường học tập thân thiện ở các trường Tiểu học huyện Tiên Yên - Quảng Ninh” (2011)…

Các công trình nghiên cứu trên thực sự có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn đối với công tác quản lý xây dựng THTT, HSTC ở địa phương, đồng thời cũng đóng góp những viên gạch xây dựng thành công THTT, HSTC trên cả nước

Một trong những nhân tố quyết định sự thành công của mô hình THTT, HSTC

là quản lý, tổ chức hoạt động dạy học có hiệu quả, trong đó, biện pháp quản lý của người hiệu trưởng có vai trò hết sức quan trọng Tuy nhiên, theo nghiên cứu khái lược của tôi thì đến nay chưa có đề tài nghiên cứu nào đi sâu vào việc quản lý hoạt động dạy học của người hiệu trưởng trường THCS theo mô hình THTT, HSTC ở Việt Nam Vì vậy, việc nghiên cứu, khảo sát thực trạng công tác quản lý hoạt động DH của hiệu trưởng, đề xuất những biện pháp quản lý HĐDH theo mô hình THTT, HSTC một cách khoa học, phù hợp điều kiện, hoàn cảnh, đối tượng của mỗi vùng, miền là rất cần thiết Do vậy, tôi nghiên cứu đề tài này ở trường THCS thuộc Thành phố Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh nhằm tạo ra sự khởi sắc mới trong công tác quản lý HĐDH theo mô hình “trường học thân thiện, học sinh tích cực” để hoàn thiện lý luận và định hướng vận dụng vào giáo dục ở địa phương nói riêng và giáo dục Việt Nam nói chung, nhằm đáp ứng được mục tiêu giáo dục trong thời đổi mới, thời kỳ CNH - HĐH đất nước

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Hoạt động dạy học

Dạy học là quá trình xã hội được tổ chức có mục đích, có kế hoạch Trong đó, dưới vai trò chủ đạo của GV, HS tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học, đạt mục đích dạy học đề ra

Khái niệm quá trình dạy học còn được tiếp cận theo các hướng nghiên cứu khác: "Quá trình dạy học đó là mục đích rõ rệt trình tự kế tiếp nhau của các tác động qua lại giữa thầy và trò nhằm giải quyết nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển nói chung cho học sinh" (Iu.K Babanxki)

Dưới góc độ lý thuyết điều khiển (Cibernetic), quá trình dạy học là quá trình điều khiển, trong đó, giáo viên đóng vai trò điều khiển và học sinh đóng vai trò tự điều khiển

- GV và hoạt động dạy: Trong quá trình dạy học, GV là chủ thể của những tác động sư phạm đến HS, GV giữ vai trò chủ đạo trong tổ chức, điều khiển, lãnh đạo, điều chỉnh, đánh giá hoạt động của người học

- HS và hoạt động học: Trong quá trình dạy học, HS là chủ thể của hoạt động nhận thức đồng thời là khách thể nhận tác động sư phạm của GV [17]

- Sự thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học: Hoạt động dạy và hoạt động học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, thể hiện ở mối tương tác giữa các thành tố: Mục tiêu, nội dung, phương pháp của hoạt động dạy và hoạt động học Kết quả học tập của HS được đánh giá không chỉ là kết quả của hoạt động học

mà còn là kết quả của hoạt động dạy Kết quả dạy của thầy không thể được đánh giá tách rời kết quả học tập của HS Từ đó, chúng ta có thể thấy, công việc của người quản lý nhà trường là: Thông qua hoạt động dạy của thầy mà quản lý hoạt động học của trò, thông qua kết quả học của trò để đánh giá hiệu quả hoạt động dạy của thầy

Hoạt động học của HS có vai trò quyết định đến kết quả dạy học Để hoạt động học đạt được kết quả thì trước tiên chúng ta phải coi trọng vai trò của người GV, GV phải là người chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức tốt các hoạt động học tập cho HS Vì vậy, muốn nâng cao hiệu quả công tác dạy học thì người hiệu trưởng phải đặc biệt chú ý đến việc bồi dưỡng, nâng cao năng lực dạy học của GV, giúp họ có khả năng hình thành và phát triển ở HS các PP, cách thức phát hiện lại và giải quyết các thông tin học tập Đây là khâu cơ bản để tiếp tục hoàn thiện tổ chức hoạt động học của HS

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động DH thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học, nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách HS theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

Quản lý HĐDH mang tính chất quản lý hành chính sư phạm Quản lý theo pháp luật và những quy chế, nội quy, quy định có tính chất bắt buộc đối với HĐDH Quản lý chịu sự quy định của các quy luật của quá trình dạy học diễn ra trong môi trường sư phạm lấy hoạt động và quan hệ dạy, học của thầy và trò làm đối tượng

quản lý Quản lý HĐDH mang tính đặc trưng của khoa học quản lý, vận dụng hiệu quả các chức năng quản lý, sử dụng sáng tạo các nguyên tắc và phương pháp trong quản lý HĐDH Quản lý HĐDH có tính xã hội hoá cao, chịu sự chi phối của các điều kiện kinh tế - xã hội và có mối quan hệ tương tác thường xuyên với đời sống xã hội Hiệu quả của quản lý HĐDH được tích hợp trong kết quả đào tạo thể hiện qua các chỉ số: số lượng HS đạt được mục đích học tập, chất lượng dạy học, hiệu quả dạy học

Công tác quản lý hoạt động dạy học giữ vị trí quan trọng trong công tác quản

lý nhà trường Mục tiêu quản lý chất lượng giáo dục là nền tảng, là cơ sở để nhà quản

lý xác định các mục tiêu quản lý khác trong hệ thống mục tiêu quản lý của nhà trường Quản lý hoạt động dạy học là nhiệm vụ trọng tâm của người hiệu trưởng Xuất phát từ vị trí quan trọng của hoạt động dạy học, người hiệu trưởng phải dành nhiều thời gian và công sức cho công tác quản lý hoạt động dạy học nhằm ngày càng nâng cao chất lượng học tập của học sinh, chất lượng đào tạo của nhà trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội

1.2.3 Trường học thân thiện - Học sinh tích cực

Trường học thân thiện là mô hình trường học mà ở đó học sinh được tạo điều kiện để sống khoẻ mạnh, vui vẻ, tích cực học tập và tham gia các hoạt động khác; được giáo viên nhiệt tình giảng dạy, yêu thương, tôn trọng; được gia đình và cộng đồng tạo điều kiện phát huy hết tiềm năng của mình trong môi trường an toàn và thuận lợi; quyền được đi học của học sinh được đảm bảo

Chất lượng của trường học thân thiện không chỉ thể hiện ở kết quả giáo dục trong lớp học, mà còn là chất lượng của cả môi trường học đường và mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng

Trong môi trường trường học ấy, HS được khơi gợi, thể hiện và phát triển tích cực trong học tập và hoạt động Khái niệm tích cực của học sinh cần được hiểu và xác định linh hoạt, phù hợp với độ tuổi, lớp học hay cấp học Có thể nêu những điểm chung và chủ yếu sau đây:

+ HS chủ động, sáng tạo trong học tập; xây dựng và nâng cao dần thói quen tự học,

ý thức tìm tòi, tự đề xuất và giải quyết vấn đề nhằm đạt được kết quả học tập cao nhất

+ HS hăng hái nhận phần việc cụ thể, có tinh thần trách nhiệm cao trong việc chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hoá, cách mạng ở địa phương

+ HS tham gia việc bảo vệ và làm sạch đẹp thêm cảnh quan, môi trường ở nhà trường và nơi công cộng; giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh trường lớp

+ HS nhiệt tình tham gia các hoạt động văn nghệ, thể thao nhất là các hoạt động văn nghệ, vui chơi dân gian

+ HS đóng góp tích cực cho các hoạt động tập thể của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, của Đội Thiếu niên Tiền Phong Hồ Chí Minh, của nhà trường và của cộng đồng ở địa phương

* Sự thân thiện của trường học được thể hiện ở những nội dung sau

- Trường học phải thân thiện với địa bàn hoạt động, nội dung chủ yếu của sự thân thiện là:

+ Thu hút 100% trẻ em trong độ tuổi đến trường học, thực hiện có hiệu quả phổ cập giáo dục THCS Mọi HS đến trường đều được bình đẳng về quyền lợi học tập

+ Nhà trường phải trở thành trung tâm văn hóa, giáo dục ở địa phương Phải đi đầu trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường tự nhiên và môi trường XH ở địa phương; chăm sóc công trình văn hóa, lịch sử và chấp hành nghiêm túc các chủ trương, chính sách của địa phương, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với địa phương, từ đó địa phương

sẽ hết lòng ủng hộ nhà trường về mọi mặt

- Thân thiện trong tập thể các nhà sư phạm Đây là điều cốt lõi của sự thân thiện trong trường học Để thực hiện được điều này thì vai trò của người hiệu trưởng, của tổ chức Đảng và các đoàn thể là rất quan trọng Muốn vậy, thì người hiệu trưởng phải công tâm, đối xử bình đẳng với cán bộ, GV, nhân viên trong nhà trường; phải thực hiện tốt quy chế dân chủ, công tác thi đua, khen thưởng trong nhà trường

- Thân thiện giữa tập thể sư phạm với HS

Thầy cô giáo cùng các bộ phận khác trong nhà trường đều hoạt động theo phương châm: “Tất cả vì học sinh thân yêu”, thầy hết lòng với HS, từ đó, trò sẽ quý mến, kính trọng thầy cô Sự thân thiện của các thầy cô với các em thể hiện ở nhiều mặt, trong đó, quan trọng là:

Thầy cô phải tận tâm trong công tác giảng dạy và giáo dục các em Thầy cô phải luôn trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ để nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên môn, trình độ hiểu biết, say sưa với công tác chuyên môn, toàn tâm, toàn ý với công việc giảng dạy, yên tâm công tác; tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, biết chia

sẻ, động viên, khích lệ HS trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động của HS trong học tập Thầy cô là tấm gương sáng trong tự học và sáng tạo

Thầy cô phải công tâm trong quan hệ ứng xử, công bằng trong việc đánh giá, cho điểm, công bằng trong công tác thi đua, khen thưởng Thái độ của thầy cô phải ân cần, thân thiện, gần gũi chia sẻ với các em, đặc biệt là những HS có hoàn cảnh khó

khăn, HS học yếu Thầy cô phải là người mẫu mực trong mọi hành vi, thái độ, là tấm gương cho HS noi theo

- Thân thiện giữa HS với nhau Trong trường học thân thiện, mối quan hệ giữa các HS với nhau không chỉ là kết bạn giữa những HS có cùng sở thích, mà còn là mối quan hệ chia sẻ kiến thức khi tham gia các hoạt động nhóm trên lớp hoặc nhóm học ở nhà, khi cùng làm một bài tập thực hành hay nghiên cứu nhỏ ngoài lớp học Qua các hoạt động cùng nhau, mối quan hệ giữa các em sẽ thân thiện, gắn bó hơn do các em tham gia hoạt động không chỉ là vui chơi, giải trí mà còn học tập với nhau, chia sẻ công việc và tri thức cùng nhau

- Thân thiện với môi trường và yêu quý thiên nhiên Nhà trường thân thiện phải có cơ sở vật chất đáp ứng cho yêu cầu của hoạt động dạy và học, đồng thời đáp ứng được cho cuộc sống an toàn, văn minh, phù hợp với tâm lý lứa tuổi của HS

* Điểm khác nhau giữa mô hình nhà trường truyền thống và mô hình THTT, HSTC

Cuối thế kỷ XX, XH loài người bước vào xã hội tri thức và thông tin, gánh nặng về tri thức trở thành một gánh nặng đối với HS mỗi khi đến trường Nhiều HS không còn tự tin để đến trường học, hiện tượng HS bị mắc các chứng stress, chứng trầm cảm ngày càng tăng

Từ thực tế trên, đã tác động và buộc các nhà trường phải có sự thay đổi và có những đặc trưng khác so với nhà trường truyên thống ở thế kỷ XX, sự khác biệt này thể hiện ở một số nội dung sau đây:

Mô hình nhà trường truyền thống Mô hình THTT, HSTC

yếu chú trọng đến kiến thức lý

thuyết, HS ghi nhớ máy móc; nội

dung thực hành, kiến thức thực tế ít

được quan tâm

Nội dung kiểm tra, đánh giá chú trọng đến

cả kiến thức và kỹ năng, hình thức kiểm tra, đánh giá phong phú, kích thích tính sáng tạo của HS, tránh ghi nhớ máy móc

- DH lấy GV là trung tâm GV là

người truyền đạt kiến thức, HS thụ

- DH lấy HS là trung tâm GV là người tổ chức và chỉ đạo, HS chủ động, tích cực tiến

động lĩnh hội kiến thức hành các hoạt động học tập => Tìm tòi tri

Tóm lại: Trường học thân thiện là nơi mọi người coi đó như ngôi nhà chung của mình; là nơi mà mọi thành viên trong nhà trường đều là bạn, là đồng chí, anh em;

GV nêu cao tinh thần: Tất cả vì học sinh thân yêu; mọi hoạt động giáo dục trong nhà trường trở nên nhẹ nhàng, vui tươi, hấp dẫn với mọi người, trở thành nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống của mọi thành viên trong nhà trường; là nơi mà người học cảm thấy thân thiết, tự hào, mong muốn được đến trường, bởi vì: “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui”; trường học trở thành một địa chỉ tin cậy để PHHS gửi gắm con em mình, trường học gắn bó mật thiết với địa phương và trường có chất lượng GD toàn diện với hiệu quả GD không ngừng được nâng cao

1.2.4 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC

Biện pháp quản lý hoạt động DH là những cách thức cụ thể mà chủ thể quản lý (hiệu trưởng) tác động đến các thành tố của quá trình DH, nhằm tạo ra những thay đổi của chúng theo mục tiêu DH đã xác định

Từ cách hiểu về khái niệm quản lý HĐDH của người hiệu trưởng và mục tiêu của phong trào xây dựng THTT, HSTC; chúng tôi cho rằng: Biện pháp quản lý HĐDH của người hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC là những cách tác động cụ thể của hiệu trưởng nhà trường đến các thành tố, các yếu tố của quá trình DH, nhằm tạo ra sự thay đổi, nâng cao chất lượng và hiệu quả HĐDH, vừa đáp ứng mục tiêu DH theo chuẩn (do chương trình DH quy định), vừa đáp ứng được mục tiêu về tính thân thiện, tích cực trong hoạt động DH do phong trào xây dựng THTT, HSTC đề ra

2013 với mục tiêu, yêu cầu và nội dung như sau:

1.3.1 Mục tiêu

- Huy động sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, hiệu quả, phù hợp với điều kiện của địa phương và đáp ứng nhu cầu xã hội

- Phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của HS trong học tập và các hoạt động xã hội một cách phù hợp và hiệu quả

1.3.2 Yêu cầu

- Tập trung các nguồn lực để giải quyết dứt điểm những yếu kém về cơ sở vật chất, thiết bị trường học, tạo điều kiện cho học sinh khi đến trường được an toàn, thân thiện, vui vẻ

- Tăng cường sự tham gia một cách hứng thú của HS trong các hoạt động giáo dục trong nhà trường và tại cộng đồng, với thái độ tự giác, chủ động và ý thức sáng tạo

- Phát huy sự chủ động, sáng tạo của thầy, cô giáo đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục trong điều kiện hội nhập quốc tế

- Huy động và tạo điều kiện để có sự tham gia hoạt động đa dạng và phong phú của các các tổ chức, cá nhân trong việc giáo dục văn hóa, truyền thống lịch sử cách mạng cho HS

- Phong trào thi đua phải đảm bảo tính tự giác, không gây áp lực quá tải trong công việc của nhà trường, sát với điều kiện ở cơ sở Nội dung cụ thể của phong trào

là do cơ sở tự chọn, phù hợp với điều kiện của nhà trường, làm cho chất lượng giáo dục được nâng lên và có dấu ấn của địa phương một cách mạnh mẽ

1.3.3 Nội dung

- Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn

+ Bảo đảm trường an toàn, sạch sẽ, có cây xanh, thoáng mát và ngày càng đẹp hơn, lớp học đủ ánh sáng, bàn ghế hợp lứa tuổi HS

+ Tổ chức để học sinh trồng cây vào dịp đầu xuân và chăm sóc cây thường xuyên + Có đủ nhà vệ sinh được đặt ở vị trí phù hợp với cảnh quan trường học, được giữ gìn vệ sinh sạch sẽ

+ HS tích cực tham gia bảo vệ cảnh quan môi trường, giữ vệ sinh các công trình công cộng, nhà trường, lớp học và cá nhân

- Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của HS ở mỗi địa phương, giúp các em tự tin trong học tập

+ Thầy, cô giáo tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích

sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của HS

+ HS được khuyến khích đề xuất sáng kiến và cùng các thầy cô giáo thực hiện các giải pháp để việc dạy và học có hiệu quả ngày càng cao

- Rèn luyện kỹ năng sống cho HS

+ Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm

+ Rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác

+ Rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội

- Tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh

+ Tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao một cách thiết thực, khuyến khích

sự tham gia chủ động, tự giác của HS

+ Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khác phù hợp với lứa tuổi của HS

- HS tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa, cách mạng ở địa phương

+ Mỗi trường đều nhận chăm sóc một di tích lịch sử, văn hóa hoặc di tích cách mạng ở địa phương, góp phần làm cho di tích ngày một sạch đẹp hơn, hấp dẫn hơn; tuyên truyền, giới thiệu các công trình, di tích của địa phương với bạn bè

+ Mỗi trường có kế hoạch và tổ chức giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc và tinh thần cách mạng một cách hiệu quả cho tất cả HS; phối hợp với chính quyền, đoàn thể và nhân dân địa phương phát huy giá trị của các di tích lịch sử, văn hóa và cách mạng cho cuộc sống của cộng đồng ở địa phương và khách du lịch [3]

Trong nội dung công văn số: 307/KH - BGDĐT, ngày 22 tháng 7 năm 2008,

kế hoạch triển khai phong trào thi đua: "Xây dựng THTT, HSTC” trong các trường phổ thông năm học 2008 - 2009 và giai đoạn 2008 -2013, Bộ giáo dục và Đào tạo đã nêu rõ nhiệm vụ của các trường Tiểu học, THCS, Trung học phổ thông như sau:

- Thành lập ban chỉ đạo cấp trường do hiệu trưởng quyết định: Trước ngày 05/9/2008 nếu trường tham gia từ năm học 2008-2009

- Xây dựng kế hoạch hành động cụ thể của trường nhằm thực hiện từng nội dung

- Hiệu trưởng chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, chương trình phù hợp với điều kiện ở cơ sở, không quá tải, có sự tham gia của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh hiện đang có trong trường; Hiệu trưởng phân công cụ thể cho cán bộ, GV chủ trì hoặc phối hợp trong các hoạt động của phong trào thi đua

- Phát động phong trào thi đua: “Xây dựng THTT, HSTC” tại các trường trong

Lễ khai giảng năm học 2008 - 2009

- Tiếp tục thực hiện “Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trường”, trong đó cụ thể hóa các quy tắc ứng xử giữa các thành viên trong nhà trường

- Tổ chức hoạt động tuyên truyền để cán CB, GV, HS, phụ huynh học sinh, cấp

ủy Đảng, chính quyền, các tổ chức chính trị, xã hội tham gia xây dựng THTT- HSTC

- Tham mưu với cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn cho học sinh, đảm bảo về cơ sở vật chất cho nhà trường, đáp ứng các tiêu chí của THTT, HSTC [7]

Năm học 2011-2012, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra một số nhiệm vụ trọng tâm như sau:

- Xây dựng ở mỗi cấp học các mô hình THTT, HSTC phù hợp với điều kiện ở từng vùng của địa phương (vùng thuận lợi, vùng khó khăn và vùng có điều kiện trung bình) Tổ chức hội thảo, tổng kết, giao lưu trao đổi, rút kinh nghiệm,… vào cuối năm học này để hướng dẫn, nhân rộng mô hình trong năm học tới

- Tập trung đổi mới phương pháp dạy và học: Cán bộ cốt cán triển khai các nội dung được tập huấn hè 2011 cho cán bộ, GV, chú trọng áp dụng các phương pháp dạy

và học có hiệu quả, ứng dụng công nghệ thông tin và các công nghệ hiện đại khác Xây dựng các mô hình nhà trường đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả ở các cấp học để nhân rộng trong năm học tới

- Tăng cường tính tích cực của HS thông qua việc nâng cao khả năng tự học,

sự tham gia chủ động, tích cực trong các câu lạc bộ HS, các hoạt động tập thể do nhà trường tổ chức Chú trọng phát huy vai trò của GV chủ nhiệm, tổng phụ trách Đội, bí thư Đoàn thanh niên trong xây dựng THTT, HSTC Xây dựng kế hoạch và phân công

GV trực tiếp giúp đỡ và hỗ trợ học sinh yếu kém [8]

1.4 Hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS

Trong nhà trường THCS, thực hiện mục tiêu DH là yếu tố quan trọng để thực hiện mục tiêu giáo dục của cấp học Căn cứ vào mục tiêu giáo dục cấp THCS, mục tiêu DH và mục tiêu của phong trào: Xây dựng THTT, HSTC hiện nay để chúng tôi xác lập mục tiêu DH, nội dung, PPDH theo mô hình THTT, HSTC

1.4.1 Mục tiêu dạy học theo mô hình THTT, HSTC

Dạy học THCS theo mô hình THTT, HSTC nhằm giúp HS củng cố và phát triển những kết quả giáo dục của cấp tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở, những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp; có kỹ năng sống cơ bản, thái

độ tích cực để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

1.4.2 Nội dung dạy học theo mô hình THTT, HSTC

Nội dung dạy học là hệ thống tri thức, kỹ năng, thái độ cần hình thành và phát triển cho học sinh trong quá trình dạy học Nội dung dạy học tạo nên nội dung hoạt động thống nhất của giáo viên và học sinh, giữa dạy và học trong quá trình dạy học,

nó phản ánh mục tiêu, nhiệm vụ dạy học do xã hội đặt ra Nội dung dạy học chỉ đạo việc lựa chọn, vận dụng phối hợp phương pháp, phương tiện dạy học [17]

- Nội dung dạy học ở trường THCS bao gồm các thành phần sau:

+ Hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy, kỹ thuật và cách thức hoạt động + Hệ thống kỹ năng, kỹ xảo có liên quan đến hoạt động trí óc và lao động chân tay nói chung và những kỹ năng về lĩnh vực khác nói riêng

+ Hệ thống kinh nghiệm hoạt động sáng tạo

+ Hệ thống chuẩn mực về thái độ đối với tự nhiên, xã hội và con người

Các nội dung dạy học có quan hệ hữu cơ với nhau, góp phần giáo dục toàn diện phát triển nhân cách HS

Theo mô hình THTT, HSTC thì ngoài những nội dung dạy học trên, nhà trường và GV còn quan tâm, chú trọng đến nội dung dạy cho HS phương pháp tự học,

kĩ năng sống, kĩ năng thực hành xã hội

Nội dung dạy học thể hiện trong chương trình dạy học các môn học thực hiện trên lớp và các hoạt động ngoại khóa

1.4.3 Phương pháp, phương tiện DH theo mô hình THTT, HSTC

1.4.3.1 Phương pháp

Phương pháp dạy học là hệ thống cách thức hoạt động phối hợp tương tác giữa giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học nhằm giúp HS hoàn thành có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học đề ra Phương pháp dạy học gồm phương pháp dạy của giáo viên

và phương pháp học của HS Trong đó, phương pháp dạy là cách thức truyền đạt tri thức

và điều khiển hoạt động nhận thức cho HS của GV, phương pháp học là cách thức lĩnh hội tri thức và tự điều khiển hoạt động nhận thức của HS Phương pháp dạy quy định phương pháp học, phương pháp học chịu sự tác động, chi phối của phương pháp dạy nhưng luôn giữ tính độc lập tương đối

Căn cứ vào nguồn nội dung DH, có 4 nhóm PP DH cơ bản:

- Nhóm phương pháp dạy học sử dụng ngôn ngữ nói và viết bao gồm: Phương pháp thuyết trình, vấn đáp, PPDH nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận, phương pháp

sử dụng SGK và tài liệu học tập

- Nhóm phương pháp dạy học trực quan

+ Phương pháp quan sát là quá trình tri giác có chủ định, có kế hoạch, tạo khả năng theo dõi tiến trình và sự biến đổi diễn ra trong đối tượng quan sát Quan sát là hình thức nhận thức cảm tính tích cực nhằm thu thập những sự kiện, hình thành những biểu tượng ban đầu về sự vật hiện tượng

+ Phương pháp trình bày (biểu diễn) trực quan là phương pháp sử dụng phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật nhằm thực hiện các mục tiêu dạy học

- Nhóm phương pháp dạy học thực hành, thực tiễn

Nhóm phương pháp này gồm có: phương pháp thí nghiệm, thực hành; phương pháp luyện tập, phương pháp ôn tập, sắm vai và xử lý tình huống, trò chơi, Trong đó, phương pháp thí nghiệm, thực hành giúp hình thành kĩ năng làm thí nghiệm và các phẩm chất của nhà nghiên cứu cho HS

- Nhóm phương pháp kiểm tra, đánh giá trong dạy học bao gồm: Kiểm tra viết (trắc nghiệm khách quan, tự luận); phương pháp kiểm tra vấn đáp; phương pháp kiểm tra thực hành (thí nghiệm, thực hành kỹ năng) [17]

Theo mô hình THTT, HSTC, các PPDH nhằm phát huy tính sáng tạo, chủ động của HS trong giờ học, rèn kỹ năng hợp tác trong học tập được khuyến khích sử dụng như: phương pháp trực quan, thí nghiệm thực hành, PPDH nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai và xử lý tình huống, phương pháp trò chơi Bên cạnh đó,

xu hướng DH tích cực coi trọng việc sử dụng các kỹ thuật DH phát huy tính chủ động,

sáng tạo, tích cực của HS Các kỹ thuật DH bao gồm: Kỹ thuật công não, kỹ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật ổ bi, bể cá Tuy nhiên, mỗi PPDH đều có ưu, nhược điểm riêng, không

có PPDH nào là tối ưu, do đó, trong DH cần kết hợp các PPDH một cách hợp lý, phù hợp với nội dung, đặc trưng bài học, môn học, năng lực GV và đối tượng HS thì mới mang lại hiệu quả cao

1.4.3.2 Phương tiện

Phương tiện dạy học là hệ thống vật thể và phi vật thể chứa đựng nội dung và phương pháp dạy học mà giáo viên và học sinh sử dụng nhằm giải quyết các nhiệm

vụ trong quá trình dạy học [17]

Phương tiện dạy học có vai trò trong việc cung cấp kiến thức cho HS, đặc biệt trong việc đổi mới hoạt động dạy học, thì các phương tiện dạy học, đặc biệt là các phương tiện dạy học hiện đại là rất cần thiết, góp phần quan trọng vào sự thành công của đổi mới PPDH, phát huy tính tích cực, sáng tạo, khả năng ứng dụng trong thực tế của HS Ngoài ra, theo quan điểm dạy học tiếp cận mô hình THTT, HSTC thì xây dựng môi trường tâm lý học tập tích cực trong và ngoài lớp học, mối quan hệ gần gũi, chia sẻ, hợp tác giữa GV - GV; GV - HS; HS - HS cũng được coi là phương tiện dạy học , vừa là mục tiêu dạy học Bởi vì, yếu tố này có tác dụng tạo nền tảng, điều kiện cần thiết cho dạy học hiệu quả, vừa là yếu tố kích thích động lực việc dạy học có hiệu quả Chính vì vậy, hiệu trưởng ngoài việc cần quan tâm đến vấn đề huy động các nguồn lực để mua sắm, quản lý, sử dụng có hiệu quả trang thiết bị dạy học trong nhà trường còn cần quan tâm đến việc xây dựng môi trường tâm lý học tập tích cực, thân thiện trong nhà trường

1.4.4 Hình thức tổ chức dạy học

Để thực hiện các nhiệm vụ dạy học, quá trình dạy học được tổ chức dưới

nhiều hình thức khác nhau Trong thực tiễn dạy học có nhiều hình thức, có thể phân biệt các hình thức dạy học khác nhau ở những điểm cơ bản sau:

- Mối quan hệ giữa dạy và học mang tính cá nhân hay tập thể (dạy học cá nhân, nhóm, toàn lớp)

- Mức độ độc lập trong hoạt động học tập của học sinh

- Phương thức lãnh đạo của giảng viên đối với hoạt động nhận thức của HS

- Thời gian, không gian diễn ra hoạt động dạy và học

- Các phương pháp dạy học sử dụng đi kèm

Trong thực tiễn dạy học, các hình thức tổ chức dạy học được thể hiện bằng ba dạng tổ chức dạy học: (1) Dạng cá nhân; (2) Dạng nhóm; (3) Dạng toàn lớp

- Trong dạy học , có các hình thức tổ chức dạy học sau:

+ Hình thức tổ chức dạy học lớp - bài (lên lớp):

Hình thức này có đặc điểm đặc trưng: Hoạt động dạy học được tiến hành chung cho cả lớp gồm một số lượng HS nhất định (35 - 45 HS) phù hợp với khả năng bao quát của GV Những HS này có cùng độ tuổi và trình độ nhận thức gần như nhau đảm bảo cho hoạt động giảng dạy được tiến hành phù hợp với khả năng nhận thức chung của học sinh cả lớp Đây là hình thức dạy học cơ bản nhất

+ Ngoài ra, quá trình dạy học còn được thực hiện bằng các hình thức tổ chức dạy học khác: Hình thức tự học; hoạt động ngoại khoá; tham quan; Giúp đỡ riêng (phụ đạo); hình thức thảo luận

Theo mô hình THTT, HSTC, ngoài hình thức học trên lớp, các hình thức tổ chức dạy học khác như: Tự học, hoạt động ngoại khóa và tham quan, nghiên cứu khoa học được quan tâm và chú trọng, vì đây là những hình thức giúp học sinh bồi dưỡng PP tự học, tạo điều kiện cho học sinh được trải nghiệm thực tế, gắn kết kiến thức lý thuyết trong sách vở với thực tế và có ý nghĩa giáo dục kỹ năng sống, giáo dục lòng yêu thiên nhiên đất nước, niềm tự hào dân tộc

1.4.5 Người dạy và người học

- Giáo viên (người dạy): Theo mô hình THTT, HSTC, GV không chỉ giữ vai trò chủ đạo trong tổ chức, điều khiển, lãnh đạo, điều chỉnh, đánh giá hoạt động của người học, mà GV còn có vai trò tạo nên không khí thân thiện trong lớp học, thái độ thầy cô phải ân cần, gần gũi, chia sẻ với HS, đặc biệt những HS học yếu và thầy cô phải biết khích lệ HS trong học tập, giúp các em mạnh dạn đưa ra những ý kiến của mình, tích cực, chủ động trong học tập

- HS và hoạt động học: Theo mô hình THTT, HSTC, HS không chỉ là người chủ động chiếm lĩnh tri thức khoa học, mà các em còn phải biết chia sẻ kiến thức, giúp đỡ, hợp tác, hỗ trợ nhau để cùng chiếm lĩnh tri thức, thực hiện các hoạt động học tập

Mối quan hệ thầy - trò trong THTT, HSTC là mối quan hệ hai chiều, tính chất hợp tác là xu thế nổi bật GV không hành động một chiều là hoạch định và tổ chức việc dạy, mà cần tìm cách làm thế nào để việc dạy của mình được người học hưởng ứng, ủng hộ và chính nó có tác dụng tổ chức, động viên, hướng dẫn người học

1.4.6 Kiểm tra, đánh giá

Kiểm tra: Là quá trình thu thập những thông tin, dữ kiện về đối tượng làm cơ

sở cho việc đánh giá Kiểm tra và đánh giá học sinh là một khâu quan trọng của quá trình dạy học, công việc này có ý nghĩa quan trọng đặc biệt

Thực tiễn đã chứng tỏ rằng việc kiểm tra đánh giá tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh phát triển các kỹ năng sống, hình thành nhu cầu và thói quen tự kiểm tra và

tự đánh giá, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập và ý chí vươn tới những kết quả học tập ngày càng cao; củng cố được tính kiên định, lòng tự tin vào sức lực và khả năng của mình, đề phòng và khắc phục được tính ỷ lại, tính tự kiêu, tự mãn, chủ quan; phát huy được tính độc lập sáng tạo, tránh được chủ nghĩa hình thức máy móc trong kiểm tra; nâng cao được ý thức tập thể, tạo được dư luận lành mạnh, đấu tranh với những biểu hiện sai trái trong kiểm tra, tăng cường mối quan hệ thầy - trò

- Đối với GV

Kiểm tra - đánh giá giúp GV thu được những tín hiệu ngược Qua đó GV có thể phát hiện được thực trạng và kết quả học tập của HS cũng như những nguyên nhân cơ bản dẫn tới thực trạng kết quả này Chính đây là cơ sở thực tế để giáo viên giúp học sinh điều chỉnh và hoàn thiện hoạt động học; tự điều chỉnh và tự hoàn thiện hoạt động dạy, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ dạy học đã được đề ra

- Đối với cán bộ quản lý giáo dục: Việc kiểm tra đánh giá cung cấp cho cán bộ quản lý những thông tin cơ bản về thực trạng dạy và học để có những chỉ đạo kịp thời (uốn nắn những sai sót, khuyến khích, động viên những sáng kiến hay ) Bên cạnh đó, kiểm tra, đánh giá còn giúp nhà trường có thể công khai hoá kết quả dạy học nói chung, kết quả học tập nói riêng trước Nhà nước, trước xã hội, đoàn thể và gia đình học sinh

- Công tác kiểm tra, đánh giá, cần đảm bảo tính khách quan, tính phân hoá và tính rõ ràng của việc đánh giá

Mặt khác, theo mô hình THTT, HSTC, GV phải luôn luôn chú trọng đến tính sáng tạo của HS khi làm bài, qua đó, kích thích tính sáng tạo của HS trong học tập;

đặc biệt trong công tác kiểm tra, đánh giá GV cần động viên khuyến khích HS học yếu, làm cho bản thân HS đó sẽ tự tin hơn vào sức mình và khả năng học tập của mình Ngoài ra, cần coi trọng việc đánh giá cảm xúc, thái độ, kỹ năng hợp tác, kỹ năng hoạt động XH của HS

1.5 Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô THTT, HSTC ở trường THCS

1.5.1 Chức năng, nhiệm vụ của hiệu trưởng trường THCS trong quản lý HĐDH theo mô hình THTT, HSTC

1.5.1.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của người hiệu trưởng trường THCS

Theo điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học, hiệu trưởng trường THCS có nhiệm vụ và quyền hạn (điều 19) như sau:

a Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;

b Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường được quy định tại khoản 3 Điều 20 của Điều lệ này;

c Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; xây dựng và tổ chức thực hiện

kế hoạch nhiệm vụ năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;

d Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; đề xuất các thành viên của Hội đồng trường trình cấp có thẩm quyền quyết định;

đ Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỉ luật đối với giáo viên, nhân viên; thực hiện việc tuyển dụng giáo viên, nhân viên; ký hợp đồng lao động; tiếp nhận, điều động giáo viên, nhân viên theo quy định của Nhà nước;

e Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức; xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh tiểu học (nếu có) của trường phổ thông có nhiều cấp học và quyết định khen thưởng, kỷ luật học sinh;

g Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường;

h Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh; tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường; thực hiện công tác xã hội hoá giáo dục của nhà trường;

i Chỉ đạo thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động của ngành; thực hiện công khai đối với nhà trường;

k Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật [6]

1.5.1.2 Chức năng quản lý HĐDH của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC ở trường THCS

Hiệu trưởng nhà trường là người chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về các hoạt động trong nhà trường Trong phong trào xây dựng THTT, HSTC, người hiệu trưởng là nhân tố quyết định cho sự thành công để triển khai và thực hiện các mục tiêu đề ra Vận dụng 4 chức năng cơ bản của quản lý là: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá vào việc quản lý hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC của hiệu trưởng trường THCS như sau:

a Kế hoạch hóa hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC

Kế hoạch hóa hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC là việc đưa tất cả các hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC vào kế hoạch, trong đó chỉ rõ nội dung, các biện pháp thực hiện để đạt được mục tiêu đã đề ra

Khi xây dựng kế hoạch, hiệu trưởng cần phải khảo sát, đánh giá thực trạng DH của nhà trường so với mục tiêu, yêu cầu, nội dung của THTT, HSTC và yêu cầu của chương trình DH do Bộ GD-ĐT ban hành; xác định những thuận lợi, khó khăn, những vấn đề cấp thiết phải giải quyết ngay

Người hiệu trưởng phải căn cứ trên những định hướng lớn, nội dung trọng tâm của kế hoạch DH, hướng dẫn chỉ đạo của Bộ GD, công văn hướng dẫn của các cấp và căn cứ vào điều kiện thực tế của nhà trường, đặc điểm đặc trưng của địa phương để xây dựng kế hoạch DH cụ thể để thực hiện phong trào thi đua trên cơ sở gắn bó hữu

cơ với kế hoạch năm học; tiếp tục thực hiện: “Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trường”, trong đó cụ thể hóa các quy tắc ứng xử giữa các thành viên trong nhà trường

Kế hoạch phải cụ thể, chi tiết, xác định được mục tiêu cần đạt, dự kiến được các nguồn lực để thực hiện, phân bố thời gian hợp lý và quyết định các biện pháp có tính khả thi để thực hiện

b Chỉ đạo hoạt động hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC

Chỉ đạo hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC là quá trình hiệu trưởng dùng ảnh hưởng của mình tác động đến mọi thành viên trong nhà trường, nhằm biến những yêu cầu, nhiệm vụ được phân công thành nhu cầu của mỗi người Từ đó, họ

nhiệt tình, tự giác, nỗ lực phấn đấu để đạt được mục tiêu hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC

Hiệu trưởng thực hiện chức năng chỉ đạo là thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn, triển khai hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC; thường xuyên liên kết, động viên, khuyến khích và giám sát mọi người đoàn kết, từng bước thực hiện tốt kế hoạch đã đề ra

c Tổ chức hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC

Tổ chức hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC là quá trình sắp xếp, phân

bố công việc, quyền hành và các nguồn lực cho các thành viên của nhà trường, để họ

có thể thực hiện được các mục tiêu về DH theo mô hình THTT, HSTC đã đề ra một cách hiệu quả

Hiệu trưởng cần phải phân quyền, phân nhiệm cho phó hiệu trưởng và các tổ trưởng tổ chuyên môn, nghiệp vụ, các tổ chức Đảng, Đoàn thể trong nhà trường; phối hợp với Hội cha mẹ HS, các ban ngành, đoàn thể đóng trên địa bàn cùng đảm bảo một mục tiêu đề ra

Trong quá trình hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC, hiệu trưởng cần có sự phối hợp khéo léo, linh hoạt các công việc để tránh sự quá tải đối với hoạt động giáo dục trong nhà trường; đảm bảo có trọng điểm cho từng giai đoạn và tính khả thi của từng giải pháp Ngoài ra, hiệu trưởng cũng cần phải xác định và giải quyết tốt các mối quan hệ bên trong nhà trường cũng như mối quan hệ nhà trường với cộng đồng xã hội

d Kiểm tra hoạt động xây dựng THTT, HSTC

Hoạt động kiểm tra là khâu quan trọng trong công tác quản lý các hoạt động trong nhà trường nói chung và trong quản lý hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC nói riêng

Kiểm tra hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC nhằm mục đích giúp hiệu trưởng đánh giá đúng về thực trạng về công tác quản lý hoạt động DH theo mô hình THTT, HSTC; khuyến khích những nhân tố tích cực, phát hiện những tồn tại và đưa

ra các quyết định điều chỉnh kịp thời Trong quá trình thực hiện, hiệu trưởng cần căn

cứ vào nội dung hướng dẫn tại công văn số 174/BGD ĐT-GDTrH về: “Hướng dẫn đánh giá kết quả phong trào thi đua xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” do Bộ GD- ĐT ban hành và các công văn hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục của mỗi năm học

Hiệu trưởng phải thường xuyên giám sát, điều chỉnh, uốn nắn những biểu hiện sai lệch trong quá trình thực hiện mà không nên đợi đến hết năm học mới đánh giá Kết quả kiểm tra, đánh giá phải công khai, minh bạch, công bằng, kịp thời động viên, những tập thể, cá nhân tích cực, có nhiều sáng kiến, xây dựng và nhân rộng điển hình, tạo sức lan tỏa trong và ngoài nhà trường, tạo động lực cho phong trào

1.5.2 Một số nội dung quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC

1.5.2.1 Xây dựng kế hoạch dạy học theo mô hình THTT, HSTC

Hiệu trưởng xây dựng mục tiêu, kế hoạch quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC của nhà trường theo năm học và theo giai đoạn, chỉ đạo các tổ chuyên môn, các cá nhân lập kế hoạch cụ thể đúng quy định

Khi xây dựng kế hoạch, hiệu trưởng cần phải khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động DH và quản lý HĐDH của nhà trường đối chiếu với mục tiêu, yêu cầu, nội dung của THTT, HSTC và yêu cầu của chương trình DH do Bộ GD-ĐT ban hành; đánh giá những ưu điểm, tồn tại, nguyên nhân của những tồn tại, biện pháp khắc phục những tồn tại, phát huy những ưu điểm đã đạt được, xác định những thuận lợi, khó khăn, những vấn đề cần phải giải quyết ngay

Người hiệu trưởng phải căn cứ trên những định hướng lớn, nhiệm vụ - nội dung trọng tâm của năm học trên cơ sở hướng dẫn chỉ đạo của Bộ GD, công văn hướng dẫn của các cấp và căn cứ vào điều kiện thực tế của nhà trường, đặc điểm đặc trưng của địa phương để xây dựng kế hoạch DH cụ thể để thực hiện phong trào thi đua trên cơ sở gắn bó hữu cơ với kế hoạch năm học

Kế hoạch phải vừa mang tính định hướng cao (định hướng theo giai đoạn, theo năm học), vừa phải cụ thể, chi tiết đến hàng tháng, hàng tuần, xác định được mục tiêu cần đạt, dự kiến được các nguồn lực để thực hiện, phân bố thời gian hợp lý và quyết định các biện pháp có tính khả thi để thực hiện

Trên cơ sở kế hoạch của nhà trường, hiệu trưởng phải hướng dẫn tổ chuyên môn, GV quy trình xây dựng kế hoạch, giúp họ biết xác định mục tiêu đúng đắn và biện pháp để thực hiện những mục tiêu đó

1.5.2.2 Quản lý hoạt động dạy của GV

Đây là hoạt động chủ đạo trong quá trình dạy học, quản lý hoạt động này bao gồm: Quản lý thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình dạy học; quản lý việc soạn bài, chuẩn bị lên lớp; quản lý giờ lên lớp của GV; quản lý việc dự giờ và phân tích bài học sư phạm; quản lý hồ sơ chuyên môn; quản lý phương pháp dạy học và việc

ĐMPP dạy học của GV; quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS; quản

lý việc phân công giảng dạy sao cho khách quan công bằng vừa đáp ứng yêu cầu nhà trường, vừa phù hợp trình độ, năng lực, cũng như nguyện vọng cá nhân; quản lý việc bồi dưỡng và nâng cao trình độ GV - lực lượng giữ vai trò quyết định trong việc nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường

- Một trong những nội dung thực hiện phong trào xây dựng THTT, HSTC là: Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ở mỗi địa phương, giúp các em tự tin trong học tập

+ Thầy, cô giáo tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích

sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh

+ Học sinh được khuyến khích đề xuất sáng kiến và cùng các thầy cô giáo thực hiện các giải pháp để việc dạy và học có hiệu quả ngày càng cao.[3]

- Để thực hiện được nội dung trên, trong công tác QL hoạt động dạy của GV, hiệu trưởng cần phải quan tâm và chú trọng hơn đến việc quản lý việc bồi dưỡng và nâng cao trình độ GV; quản lý công tác đổi mới PPDH của GV nhằm giúp HS chủ động, tích cực, chiếm lĩnh tri thức, nắm vững kiến thức, đảm bảo tính vừa sức, tính thân thiện trong giờ học, phát triển kỹ năng, hình thành thái độ, nâng cao hiệu quả của công tác dạy học

1.5.2.3 Quản lý hoạt động học của HS

Đây là hoạt động song song tồn tại cùng với hoạt động dạy của thầy Những nghiên cứu lý luận dạy học chỉ ra rằng: Muốn nâng cao chất lượng dạy học phải quan tâm đến hoạt động của người học, vì người học là người quyết định kết quả quá trình dạy học Vì vậy, quản lý hoạt động học là làm sao cho HS được chủ động, tích cực trong hoạt động DH nhằm chiếm lĩnh tri thức khoa học; hướng dẫn HS phương pháp

tự học, để việc học của các em không chỉ thực hiện trên lớp, trong sách vở, mà các

em có thể học ở nhiều nguồn khác nhau: Trải nghiệm trong thực tế, nắm bắt các thông tin trên các kênh thông tin khác nhau, biết tiếp thu có chọn lọc các thông tin, đảm bảo việc học suốt đời của HS

Cùng với việc đổi mới PP học của HS, nhà trường căn cứ vào tình hình cụ thể,

đề ra các biện pháp giáo dục thái độ, động cơ học tập, xây dựng nội quy, quy tắc ứng, xử trong nhà trường, xây dựng nề nếp học tập

Nhà trường cần có hình thức động viên, khen thưởng kịp thời đối với những

HS có nhiều cố gắng, đạt kết quả cao trong học tập Phê bình nhắc nhở, phối hợp với các lực lượng giáo dục trong nhà trường và cha mẹ của những HS học yếu để có biện pháp khắc phục kịp thời

Tổ chức tốt các kỳ kiểm tra, nhằm đánh giá chính xác kết quả học tập của HS

để có kế hoạch phụ đạo cho HS yếu kém về học lực; phát hiện và bồi dưỡng kịp thời những HS có năng khiếu Qua đó, giúp GV điều chỉnh hoạt động dạy của mình, kích thích tính tự giác học tập của HS

Cần tổ chức nhiều sân chơi trí tuệ cho HS vừa là để ôn luyện kiến thức, cọ sát thực tế vừa để HS thể hiện bản thân mình, để việc học của HS không bị gò bó, nhàm chán, để HS được: “Học mà chơi - chơi mà học”, tạo môi trường thân thiện trong học tập, giúp các em tự tin trong học tập

Phải phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường - gia đình - xã hội để quản lý việc học tập của các em cũng như những thay đổi bất thường về tâm lý nhằm hướng cho các

em tập trung vào mục đích học tập

1.5.2.4 Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dạy học

Chỉ đạo cán bộ được phân công phụ trách CSVC thường xuyên nắm tình hình

số lượng, chất lượng về CSVC, trang thiết bị DH hiện có, thông báo nhu cầu bổ sung trong thời gian tới Hàng năm, tiến hành việc kiểm kê tài sản nhà trường, xây dựng nội quy bảo quản, sử dụng cho từng đối tượng Thiết lập sổ mượn trả thiết bị thí nghiệm để vừa quản lý thiết bị, vừa theo dõi việc dạy thí nghiệm thực hành của GV Khi làm hư hỏng mất mát, quy rõ trách nhiệm và xử lý đúng mức nhằm nêu cao tinh thần trách nhiệm bảo vệ tài sản chung của nhà trường

Phải làm tốt công tác xã hội hóa nhằm tăng cường CSVC trang thiết bị hiện đại cho nhà trường Phải huy động được các nguồn lực để xây dựng CSVC, trang thiết bị hiện đại, thân thiện, đầy đủ tiện nghi để phát triển năng lực sáng tạo và kỹ năng thực hành, phù hợp với các phương pháp dạy học mới

1.5.2.5 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học

Việc kiểm tra, đánh giá phải được thực hiện theo kế hoạch của nhà trường, của ngành hằng năm về các mặt hoạt động toàn diện trong nhà trường theo các tiêu chí đánh giá của mô hình THTT, HSTC Việc kiểm tra khách quan, chính xác sẽ giúp

hiệu trưởng nắm được tình hình thực hiện kế hoạch, để kịp thời điều chỉnh trong công tác quản lý

1.5.3 Phương tiện quản lý của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC

Hiệu trưởng trường THCS thực hiện quyền hạn của mình theo Điều lệ nhà trường, là người chịu trách nhiệm về mọi hoạt động của nhà trường; là người trực tiếp quản lý và điều hành một đội ngũ nhân lực, được cung cấp về tài lực, vật lực, thông tin Đó chính là yếu tố mà người hiệu trưởng cần lựa chọn và sử dụng trong hoạt động quản lý của mình một cách có hiệu quả

Trong quản lý hoạt động DH trong mô hình THTT, HSTC, phương tiện chủ yếu để HT quản lý bao gồm: Thể chế và quy định của Bộ GD& ĐT thông qua hệ thống văn bản chỉ đạo của các cấp; bộ máy tổ chức nhân lực, nguồn tài lực, vật lực,

hệ thông thông tin và môi trường dạy học

1.5.3.1 Thể chế và quy định GD& ĐT

Bao gồm: Luật giáo dục, Điều lệ trường học, hệ thống văn bản trên cơ sở pháp

lý, phân phối chương trình; quy chế chuyên môn, SGK,… để làm căn cứ xây dựng

kế hoạch, cơ chế quản lý, điều hành Đây chính là phương phương tiện tiền đề để hiệu trưởng thực hiện công tác quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động

DH nói riêng theo mô hình THTT-HSTC

1.5.3.2 Bộ máy tổ chức và nguồn nhân lực

Đó là bộ máy quản lý, các bộ phận chuyên môn và nghiệp vụ của nhà trường,

đó là đội ngũ cán bộ quản lý, GV, HS, nhân viên, các tổ chức đoàn thể trong nhà (Đảng, Đoàn thanh niên, Công đoàn ) và các lực lượng khác Hiệu trưởng khi giao nhiệm vụ và quyền hạn cho từng người, từng bộ phận phải rõ ràng, hợp lý, phù hợp với năng lực, quyền hạn phải tương đương với trách nhiệm

Bộ máy tổ chức và nguồn nhân lực là yếu tố quyết định để thực hiện xây dựng THTT, HSTC

hơn, do đó, đòi hỏi các điều kiện thiết yếu về CSVC, về trang thiết bị dạy học hiện đại, tài chính nhiều hơn Vì vậy, nguồn tài lực, vật lực chính là phương tiện thiết yếu

để thực hiện các hoạt động dạy và học theo mô hình THTT, HSTC

1.5.3.4 Hệ thống thông tin và môi trường

Đó chính là những hiểu biết về thể chế và quy định GD&ĐT, năng lực hoạt động của bộ máy, nhu cầu, khả năng đáp ứng và hiệu suất sử dụng nguồn tài lực, vật lực, thông tin khoa học giáo dục, về những tác động bên trong và bên ngoài nhà trường đối với các hoạt động dạy và học theo mô hình THTT, HSTC Hệ thống thông tin và môi trường là điều kiện và phương tiện cần thiết để quản lý hoạt động dạy học theo mô hình THTT, HSTC

1.5.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC

1.5.4.1 Những yếu tố bên trong nhà trường

a Yếu tố con người

- Trình độ, năng lực, phẩm chất của hiệu trưởng

Hiệu trưởng là người đứng đầu nhà trường, chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục và hiệu quả các hoạt động của nhà trường

Hiệu quả công tác quản lý HĐDH của hiệu trưởng theo mô hình THTT, HSTC phụ thuộc vào trình độ nhận thức, trình độ tổ chức và năng lực triển khai trong hoạt động thực tiễn Trước hết, người hiệu trưởng phải là người có nhận thức đúng đắn về việc cần thiết phải xây dựng môi trường học tập thân thiện, HS tích cực; phải am hiểu

về mô hình này để có thể hướng dẫn, giải thích cho những người dưới quyền thực hiện; phải có quan điểm dân chủ, xây dựng và phát triển văn hóa nhà trường; quan tâm đến việc tạo môi trường giáo dục, môi trường DH thân thiện; tạo điều kiện, động lực cho CB, GV, NV và HS phát huy hết năng lực của bản thân và tính tự giác, tích cực và sáng tạo trong các hoạt động… Ngoài ra, uy tín của người hiệu trưởng trong tập thể sư phạm có tác dụng như chất xúc tác thúc đẩy sự phát triển của nhà trường

- Trình độ, năng lực, phẩm chất của GV

Người xưa có câu: “Không thầy đố mày làm nên” Giáo viên là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc nâng cao chất lượng giáo dục Vai trò của GV được Nghị quyết TW2 khóa VIII khẳng định: “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục và được xã hội tôn vinh, giáo viên phải có đủ đức, đủ tài” [1]