Nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh lâm đồng

Nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối vớihoạt động của chính quyền địa phương phải dựa trên cơ sở hoàn thiện cơchế, chính sách bảo đảm thực hiện chức năng giám s

BỘ NỘI VỤ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

ĐỒNG THÙY GIANG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ CÔNG

MÃ SỐ: 83.40.403

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN NGHỊ THANH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học củariêng tôi Các số liệu trích dẫn trong luận văn dựa trên số liệu bảo đảm độtin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận vănchưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Đồng Thùy Giang

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này, bên cạnh sự

cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự quan tâm và tạo điều kiện rấtlớn từ phía gia đình; Cơ quan công tác; Các thầy cô giáo trường Đại học Nội Vụ

Hà Nội; Các đồng nghiệp và các cơ quan báo chí trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng;Đặc biệt là với phương pháp nghiên cứu khoa học, sự chỉ bảo tận tâm và đầytrách nhiệm của Giảng viên hướng dẫn khoa học TS Nguyễn Nghị Thanh đã giúptôi hoàn thành luận văn đúng tiến độ và đảm bảo nội dung theo yêu cầu

Tuy nhiên, do thời gian và phương pháp nghiên cứu cũng như kinhnghiệm thực tế của bản thân còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏinhững thiếu sót Rất mong nhận được những ý kiến nhận xét, góp ý của cácthầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Đồng Thùy Giang

Cơ quan báo chí

Chính quyền địa phương

Chủ nghĩa xã hội

Dư luận xã hộiGiám sát xã hộiHội đồng nhân dânMặt trận tổ quốcPhản biện xã hộiQuản lý nhà nước

Ủy ban nhân dân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đềtài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 9

7 Kết cấu của luận văn 9

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 1.1 Các khái niệm cơ bản 10

1.1.1 Khái niệm giám sát 10

1.1.2 Khái niệm phản biện xã hội 11

1.1.3 Khái niệm chính quyền địa phương và nội dung hoạt động của chính quyền địa phương 12

1.1.4 Khái niệm báo chí, hiệu quả giám sát của báo chí và hiệu quả phản biện xã hội của báo chí 17

1.2 Nội dung, đặc điểm giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của chính quyền địa phương 20

1.2.1 Nội dung 20

1.2.2 Đặc điểm 25

1.3 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của chính quyền địa phương 28

1.3.1 Tính chính trị và pháp lý 29

1.3.2 Tính khách quan và khoa học 29

1.3.5 Năng lực, trình độ giám sát và phản biện xã hội của đội ngũ báo chí 321.3.6 Hiệu ứng đến chất lượng hoạt động của chính quyền địa phương 33CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃHỘI CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA

PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

2.1 Thực trạng giám sát của báo chí đối với hoạt động của chính quyền địa

phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng 35

2.1.1 Những kết quả đạt được 35

2.1.2 Những hạn chế cơ bản 412.2 Thực trạng phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của chính quyền

địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng 42

2.2.1 Những kết quả đạt được 42

2.2.2 Những hạn chế cơ bản 502.3 Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế trong giám sát và phản biện

xã hội của báo chí đối với hoạt động của chính quyền địa phương trên địa bàn

tỉnh Lâm Đồng 51

CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁMSÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA

CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

3.1 Quan điểm chung về nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo

3.1.1 Nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối vớihoạt động của chính quyền địa phương phải dựa trên cơ sở nhận thức đúng

3.1.2 Nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối vớihoạt động của chính quyền địa phương phải dựa trên cơ sở hoàn thiện cơchế, chính sách bảo đảm thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội

của báo chí 593.1.3 Nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối vớihoạt động của chính quyền địa phương phải dựa trên cơ sở xác định rõ ràng

và chính xác nội dung, hình thức và phương pháp thực hiện chức năng giám

sát và phản biện xã hội của báo chí. 603.1.4 Nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối vớihoạt động của chính quyền địa phương phải dựa trên cơ sở phát triển cácnguồn lực đảm bảo thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của

báo chí 613.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối

với hoạt động của chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

623.2.1 Tuyên truyền nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của báo chí trongthực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội đối với hoạt động của

3.2.2 Hoàn thiện cơ chế, pháp lý đảm bảo cho hoạt động giám sát và

PBXH của báo chí đối với chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm

Đồng 64

3.2.3 Đổi mới nội dung và hình thức, phương pháp và phương tiện đảm bảothực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt

3.2.4 Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, bảnlĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội cho đội ngũ ngườilàm báo tham gia giám sát và phản biện xã hội đối với hoạt động của chính

KẾT LUẬN 73

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh nước ta đang xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền

Xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, việc nâng cao hiệu lực, hiệu quảtrong hoạt động của Chính quyền địa phương là một yêu cầu cấp thiết Để hoạtđộng của Chính quyền địa phương ngày càng hoàn thiện và hiệu quả, ngoài tráchnhiệm của Cấp ủy và Chính quyền các cấp thì rất cần vai trò giám sát và phảnbiện xã hội của các tổ chức chính trị, xã hội và nhân dân, mà trong đó báo chí làmột kênh thông tin quan trọng Bởi báo chí không chỉ là cơ quan ngôn luận củaĐảng và Nhà nước, mà còn là diễn đàn, là tiếng nói của nhân dân; không chỉ đưađường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với nhân dân, mà còn phản ánhtâm tư, nguyện vọng của quần chúng nhân dân đến với Đảng và Nhà nước

Ở nước ta nhiều tổ chức có chức năng giám sát và phản biện xã hội, nhưMặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội… Thông qua hoạt độnggiám sát đã góp phần xây dựng và thực hiện đúng các chủ trương, đường lối củaĐảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, các chương trình kinh tế văn

hóa xã hội, quốc phòng an ninh và đối ngoại; kịp thời phát hiện những sai sót,khuyết điểm, yếu kém và kiến nghị sửa đổi, bổ sung các chính sách cho phù hợp;phát hiện phổ biến những nhân tố mới, những mặt tích cực, phát huy quyền làmchủ của nhân dân, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch vững mạnh.Thông qua hoạt động phản biện xã hội đã phát hiện những nội dung còn thiếu,chưa sát, chưa đúng, chưa phù hợp trong các văn bản dự thảo của các cơ quanĐảng, Nhà nước, kiến nghị những nội dung thiết thực, góp phần đảm bảo tínhđúng đắn, phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội và tính hiệu quả trong việc hoạchđịnh chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước,

đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, phát huy dân chủ, tăngcường đồng thuận xã hội.

Cũng với Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể chính trị xã hội, báo chí vớichức năng giám sát và phản biện xã hội của mình cũng đã và đang có nhiềuđóng góp to lớn trong việc phản ánh góp ý và kiến nghị của nhân dân, các tổchức trong xã hội đến với Đảng và Nhà nước để khắc phục những hạn chế, bấtcập trong chủ trương, chính sách Tuy nhiên, xét về cả số lượng và chất lượngthì hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí, đặc biệt là đối với hoạtđộng của Chính quyền địa phương còn thấp so với yêu cầu thực tế đặt ra

Tại tỉnh Lâm Đồng, báo chí đang có sự phát triển mạnh mẽ về đội ngũ với

3 CQBC địa phương, 7 văn phòng đại diện và cơ quan thường trú, với gần 300nhà báo, phóng viên Đây là điều kiện quan trọng để báo chí Lâm Đồng tham giathực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của mình Trong suốt quá trìnhphát triển, báo chí trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng đã luôn song hành cùng hoạt độngcủa Chính quyền địa phương, phát huy được những ưu điểm của báo chí cáchmạng: Bám sát sự kiện, thông tin nhanh nhạy, nắm bắt đúng bản chất sự kiện,phân tích trúng vấn đề trọng tâm và định hướng tư tưởng, hướng dẫn dư luận, từ

đó thực hiện tốt chức năng giám sát, phản biện xã hội đối với hoạt động củachính quyền các cấp, khẳng định sức mạnh của báo chí trên mặt trận tư tưởng

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, cũng phải nhìn nhận mộtthực tế rằng, chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chí tỉnh Lâm Đồngvẫn chưa thực sự được phát huy được hiệu quả cao nhất Chưa có nhiều nhà báodám dấn thân, mạnh dạn phản ánh các vấn đề tiêu cực, những mặt trái của hoạtđộng Chính quyền địa phương Hay cũng còn không ít vụ việc giám sát và phảnbiện của báo chí chưa đúng sự thật, chưa khách quan, thiếu công tâm, kéo theo

nhiều hậu quả cho cá nhân, tập thể, Chính quyền địa phương bị phản ánh Bêncạnh đó, nhiều yếu tố chủ quan, khách quan về môi trường chính trị, văn hóa,chất lượng đội ngũ… ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng giám sát và phản biện

xã hội đối với hoạt động của Chính quyền địa phương tại tỉnh Lâm Đồng

Xuất phát từ tình hình trên, học viên chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả

giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của Chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng” làm đề tài luận văn thạc sĩ.

2 Tổng quan nghiên cứu của đề tài

Qua nghiên cứu của học viên, cho đến nay, đã có nhiều công trình khoahọc, đề tài, sách báo, bài viết ở trong và ngoài nước nghiên cứu, bàn về chứcnăng, nhiệm vụ giám sát và phản biện của báo chí dưới nhiều góc độ khácnhau Đặc biệt ở trong nước, vấn đề giám sát và phản biện xã hội của Báo chíngày càng được bàn thảo trên khá nhiều diễn đàn, sách báo, công trình nghiêncứu khoa học Đó là những vấn đề lý luận và phương pháp cơ bản, có giá trị,làm cơ sở và định hướng cho quá trình học viên nghiên cứu luận văn này

Một số bài tạp chí và bài tại hội thảo khoa học liên quan đến chức năng giám sát và PBXH của báo chí:

1) Bài viết: “Cải cách Chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay”

của PGS, TS Vũ Thư trên tạp chí Tổ chức nhà nước Tác giả đi sâu phântích mô hình Chính quyền địa phương ở Việt Nam, tác giả gọi đó là môhình Chính quyền địa phương tập trung dân chủ [28]

2) Bài viết: “Xây dựng Chính quyền địa phương theo tư tưởng Hồ ChíMinh – Thực tiễn và những vấn đề đặt ra” của TS Trần Anh Tuấn trên tạp chí Tổchức nhà nước Tác giả nghiên cứu sâu về các nội dung chính trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Chính quyền địa phương, đồng thời nêu quan điểm vận

dụng trong giai đoạn thực hiện Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 2003 và Luật tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015 [26].3) Bài viết: “Nhiệm vụ của Báo chí trước yêu cầu mới của đất nước”

của PGS,TS Hồng Vinh Bài viết đã nêu lên vai trò lãnh đạo thườngxuyên của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, của các cơ quan chủ quản; sựquan tâm theo dõi, ủng hộ và phê bình của toàn xã hội cùng với cố gắngrất lớn của đội ngũ cán bộ, phóng viên báo chí [7]

4) Tham luận: "Vai trò của báo chí trong việc lấy ý kiến của nhân dâncho các chính sách lớn" của TS Đỗ Thịnh tại Hội thảo về Vai trò của báo chí, truyềnthông trong việc lấy ý kiến nhân dân cho các dự thảo chính sách Tác giả

cho rằng, Chính phủ phải luôn phải lắng nghe ý kiến của nhân dân, báochí là công luận “đệ tứ quyền”, một kênh quan trọng để thực hiện côngviệc vô cùng quan trọng đó [3]

5) Bài viết: “Giám sát xã hội như một giải pháp phòng, chống tham

nhũng, lãng phí” của tác giả Tạ Ngọc Tấn trên Tạp chí Khoa học xã hộiViệt Nam (số 2/2007) Tác giả cho rằng Giám sát xã hội là sự vận hành

cả một hệ thống xã hội, các thiết chế văn hóa, các phương tiện truyềnthông đại chúng… và các công dân nhằm cảnh báo, điều chỉnh và thúcđẩy việc thực thi quyền lực nhà nước [25]

6) Bài viết “Dân chủ và Giám sát xã hội đối với việc thực hiện Quản lý

Nhà nước ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Mạnh Bình, Tạp chíNhà nước và Pháp luật số 4/2009 đã nêu bật về dân chủ và Quản lý Nhànước; về giám sát của nhân dân đối với việc thực thi Quản lý Nhà nước

là một trong những biện pháp thực thi nền dân chủ [15]

Một số sách liên quan đến chức năng giám sát và PBXH của báo chí:

1) Cuốn sách: “Báo chí giám sát, phản biện xã hội ở Việt Nam” (2017)của Nguyễn Văn Dững (chủ biên), đã nêu rõ các khái niệm về giám sát và Giámsát xã hội, phản biện và Quản lý Nhà nước, truyền thông và truyền thông đạichúng, báo chí, báo chí giám sát và phản biện xã hội… Trong đó, tác giả đã kháiquát về bản chất của vấn đề giám sát, phản biện xã hội; của hoạt động báo chí –truyền thông; báo chí Việt Nam với vấn đề giám sát, phản biện xã hội; mấy vấn

đề đặt ra và những khuyến nghị khoa học cho giám sát, phản biện xã hội của báochí; đồng thời, công trình khoa học đã nêu về vai trò của báo chí trong quá trìnhbáo chí giám sát và phản biện xã hội … Tuy nhiên, tác giả công trình nghiên cứuchỉ tập trung ở chung tất cả các loại hình báo chí, nên vẫn còn có nhiều khoảngtrống về vai trò của báo in trong giám sát và phản biện xã hội [14]

2) Cuốn “Thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của MTTQViệt Nam hiện nay” Nguyễn Thọ Ánh cho rằng: Giám sát và phản biện xã hội là yêucầu khách quan, mang tính phổ biến trong việc vận hành quyền lực chính trị

nhà nước dân chủ Hoạt động giám sát ở nước ta cho đến nay về thực chất chủyếu nằm trong hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà nước mà cụ thể là Quốchội và Hội đồng nhân dân các cấp Hoạt động này cùng với hoạt động kiểm tracủa Đảng, hoạt động thanh tra của chính quyền làm thành hệ thống kiểm soátquyền lực từ bên trong hệ thống chính trị Hoạt động giám sát và phản biện xã hộituy được Đảng và Nhà nước quy định nhưng nhìn chung chưa phát huy tác dụnggóp phần kiểm soát quyền lực Hệ thống giám sát và phản biện xã hội ở nước tagồm nhiều chủ thể Trong đó MTTQ có vai trò quan trọng đặc biệt Từ cách đặtvấn đề cho đến nội dung của tác giả cho thấy trong hệ thống giám sát và phảnbiện xã hội ở nước ta còn có báo chí tham gia giám sát và phản biện xã hội nằmtrong hệ thống kiểm soát quyền lực từ bên trong hệ thống chính trị [11]

3) Cuốn sách "Cơ sở lý luận báo chí" của PGS,TS.Nguyễn Văn Dững,

cho biết trong cuốn sách Lý Luận báo chí Trung Quốc đương đại của Trình Bảo Vệ viết rằng, báo chí Trung Quốc có 3 chức năng lớn: Thứ nhất, truyền bá thông tin - thể hiện tính chất truyền thông tin tức Thứ hai, định hướng dư luận - thể

hiện tính chất công cụ dư luận Thứ ba, phục vụ xã hội - thể hiện tính

chất truyền thông công cộng Trong ba chức năng trên cho thấy chứcnăng thứ hai có yếu tố của sự tương tác gây ảnh hưởng đến công chúng

và có sự kiểm soát những lợi ích khác nhau, đây có thể được xem là cơ

sở tiền đề để nghiên cứu phản biện xã hội của báo chí [12]

4) Cuốn sách: "Phản biện xã hội của tác phẩm báo chí Việt Nam quamột số sự kiện nổi bật" của ThS Phan Văn Kiền chủ biên Tác giả cuốn sách đã

trình bày một số vấn đề về phản biện xã hội của tác phẩm báo chí trong đó nêubật một số đặc trưng như tạo ra thảo luận xã hội, thảo luận và thỏa thuận thôngqua đối thoại, v.v Tác giả cũng nêu những yếu tố cản trở quá trình phản biện

xã hội trong tác phẩm báo chí hiện đại và đề ra một số giải pháp [18]

Một số luận văn, luận án liên quan đến chức năng PBXH của báo chí:

"Báo chí với vấn đề kiểm soát quyền lực (khảo sát qua báo in)" Tác giả đã đềcập đến vai trò, vị trí của báo chí đối với thực thi quyền lực giai cấp cầmquyền Báo chí là công cụ chịu sự lãnh đạo của giai cấp cầm quyền song báochí cũng có tính độc lập tương đối của nó, chính là phản ánh các hoạt độnglãnh đạo của giai cấp cầm quyền, chỉ ra những kết quả, thành tựu đồng thờinhững bất cập cần điều chỉnh [9]

2) Luận văn thạc sĩ báo chí học, Đại học khoa học Xã hội và Nhân văn,Đại học Quốc gia Hà Nội của Tác giả Hoàng Thủy Chung với đề tài: "Tính phản

biện xã hội của tác phẩm báo chí" Tác giả nhấn mạnh muốn phát huydân chủ tăng cường kiểm soát quyền lực thì mỗi tác phẩm báo chí cầnphải tăng cường tính PBXH xã hội, đây là tính khách quan [5].

3) Luận án Tiến sĩ Báo chí học, Học viện Báo chí tuyên truyền, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh của tác giả Nguyễn Quang Vinh với đề tài “ Vai trò của Báo in trong thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội ở

4) Luận án Tiến sĩ Khoa học chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ

Chí Minh , của tác giả Nguyễn Văn Minh với đề tài “ Chức năng phản biện xã hội của báo chí nước ta hiện nay” [16]

Tóm lại, có thể thấy đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu, bàn luận vàđưa ra quan điểm cá nhân về phản biện xã hội của báo chí Tuy nhiên, cáccông trình nghiên cứu mới tập trung bao quát trên phạm vi nghiên cứu lớn

Ở phạm vi nghiên cứu hẹp hơn là một địa phương, cụ thể là trên địa bàntỉnh Lâm Đồng, đề tài liên quan đến hiệu quả giám sát và phản biện của báochí đối với hoạt động của Chính quyền địa phương chưa được đề cập Songnhững kết quả nghiên cứu của các công trình đã được khảo sát là những tàiliệu quý báu để học viên kế thừa, tiếp thu có chọn lọc để đi sâu nghiên cứu

đề tài “Nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối vớihoạt động của Chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng”

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu các lý luận về Giám sát và

PBXH, về CQĐP và chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chí đểnêu lên thực trạng hiệu quả báo chí thực hiện chức năng giám sát và phản biện

xã hội đối với hoạt động của Chính quyền địa phương tại tỉnh Lâm Đồng; Đánh

giá những ưu điểm và hạn chế từ đó đưa ra một số giải pháp nâng caohiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động củaChính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Một là, làm rõ những vấn đề lý luận về khái niệm và chức năng giám sát vàphản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của Chính quyền địa phương

Hai là, làm rõ thực trạng hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chíđối với hoạt động của Chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

Ba là, nêu ra những quan điểm và giải pháp nhằm thực hiện có hiệuquả chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạtđộng của Chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chíđối với hoạt động của Chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu, phân tích về hiệuquả giám sát, hiệu quả phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động củaChính quyền địa phương tỉnh Lâm Đồng theo các tiêu chí xác định

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: Phân tích vàtổng hợp, so sánh, tổng kết thực tiễn, phỏng vấn chuyên ngành, v.v…nhằm chỉ ra hiệu quả, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế tronggiám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của Chínhquyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận

Luận văn làm sáng tỏ các khái niệm và những cơ sở khoa học về

xã hội đối với hoạt động của Chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnhLâm Đồng Kết quả của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu phục vụnghiên cứu những bộ môn khoa học có liên quan

Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn góp phần vào việc xây dựng và thực hiện chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước về chức năng giám sát và PBXH củaBáo chí, phát huy quyền làm chủ của nhân dân Luận văn góp phần cungcấp những cơ sở khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện các giải pháp

động của Chính quyền địa phương tỉnh Lâm Đồng

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục biểu đồ, thang đo,danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả giám sát và phản biện xã hộicủa báo chí đối với hoạt động của Chính quyền địa phương

Chương 2: Thực trạng hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chíđối với hoạt động của Chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát vàphản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của Chính quyền địaphương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ GIÁM SÁT

VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm giám sát

Trong Từ điển tiếng Việt (1997), giám sát được giải thích là: “Theo dõi vàkiểm tra xem có thực hiện đúng những điều đã quy định không” [29, tr.374]

Trong cuốn “Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội Xcủa Đảng”, đã nêu rõ: “Giám sát là theo dõi, kiểm tra, phát hiện, đánh giácủa cá nhân, tổ chức, cộng động người đối với cá nhân, tổ chức, cộngđồng người khác trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội, trong việcthực hiện Hiến pháp, phát luật, đường lối, quan điểm của Đảng, chínhsách của Nhà nước, các quyền lợi, nghĩa vụ của công dân, của các tổchức chính trị - xã hội và kiến nghị phát huy, ưu điểm, thành tựu, xử lýđối với cá nhân, tổ chức có những hành vi sai trái” [10]

Quyết định số 217-QĐ/TW, ngày 12/12/2013 của Ban Chấp hànhTrung ương Đảng về việc ban hành Quy chế giám sát và PBXH củaMTTQ Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội cũng giải thích rõ:

“Giám sát là việc theo dõi, phát hiện, xem xét; đánh giá kiến nghịnhằm tác động đối với cơ quan, tổ chức và cán bộ, đảng viên, đại biểudân cử, công chức, viên chức nhà nước về việc thực hiện các chủ trương,đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”[24]

Từ những phân tích ở trên, có thể hiểu khái niệm giám sát và GSXH như

sau:

Giám sát là sự theo dõi, quan sát hoạt động mang tính chủ động, thường

xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để bắt buộc vàhướng hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, đúng quy chếnhằm giới hạn quyền lực, bảo đảm cho pháp luật được tuân thủ nghiêm minh.

GSXH là hình thức giám sát của các chủ thể ngoài nhà nước gồmcác tổ chức chính trị - xã hội, báo chí – truyền thông và công dân đối với

tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nhằm bảo đảm có được sự đốitrọng, cân bằng cần thiết để nó được tổ chức và vận hành theo hướngkhoa học và hiệu quả hơn trong thực thi quyền lực của nhân dân

1.1.2 Khái niệm phản biện xã hội

Có nhiều quan niệm khác nhau về phản biện xã hội

Theo tác giả Trần Đăng Tuấn thì: “PBXH là đưa ra các lập luận, phântích nhằm phát hiện, chứng minh, khẳng định, bổ sung hoặc bác bỏ một đề án(phương án, dự án) xã hội đã được hình thành và công bố trước đó” [26, tr.42]

Tác giả Hồ Bá Thâm và Nguyễn Tôn Thị Tường Vân, cho rằng: “PBXH

là sự phản biện nói chung của nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội về nộidung, phương hướng, chủ trương, chính sách, pháp luật, giải pháp phát triểnkinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, y tế, môi trường, trật

tự an ninh ảnh hưởng đến toàn xã hội của Đảng, Nhà nước và các tổ chứcliên quan ban hành nhằm mục tiêu phát triển” [6, tr.21]

Tác giả Nguyễn Văn Dững, khái quát: “PBXH là hoạt động bày tỏ ý kiến,chính kiến, đánh giá, nhận xét, bình luận, phê phán, tranh luận, thảo luận, thẩmđịnh… của xã hội, thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức nghề nghiệp,các cộng đồng, các tầng lớp xã hội và các cá nhân… đối với quá trình ban hành

và thực thi các quyết sách chính trị của Đảng cầm quyền và của các cơ quan nhànước nhằm thực thi dân chủ, phát huy trí tuệ và cảm xúc của xã hội, làm cho các

quyết sách chính trị phản ánh đúng quy luật khách quan, đáp ứng lợi ích vàmong đợi của các nhóm đối tượng chịu sự tác động của quyết sách chính trị,bảo đảm hài hòa lợi ích và phát triển bền vững” [14, tr 111-112].

Theo cách giải thích trong cuốn “Tìm hiểu một số thuật ngữ trongVăn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng”, PBXH cũngđược xây dựng trên nội hàm của khái niệm: “PBXH là sự phản biện nóichung, nhưng có quy mô và lực lượng rộng rãi hơn của xã hội, của nhândân và các nhà khoa học” [10, tr.11]

Quyết định số 217-QĐ/TW, ngày 12/12/2013 của Ban Chấp hànhTrung ương Đảng về việc ban hành Quy chế giám sát và PBXH của MTTQViệt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội cũng giải thích rõ: “PBXH làviệc nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến, kiến nghị đối với dự thảo các chủtrương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước” [24]

Từ những phân tích trên, có thể hiểu khái niệm: PBXH là quá trình xemxét, phân tích, lập luận để đi đến nhận thức chân lý, tức là nhằm phân định sựđúng - sai một vấn đề nào đó; PBXH nhằm làm cho các quyết sách của cơquan công quyền đáp ứng được lợi ích chung của cộng đồng xã hội; mục đíchcủa PBXH là hướng đến đề xuất, tư vấn cho cơ quan có thẩm quyền lựa chọn,quyết định chủ trương, chính sách, đề án có sự hợp pháp và hợp lý tối đa

1.1.3 Khái niệm Chính quyền địa phương và nội dung hoạt động của

Chính quyền địa phương

1.1.3.1 Khái niệm Chính quyền địa phương

Điều 2 Luật Tổ chức Chính quyền địa phương 2015 quy định Cácđơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam gồm có:

1 Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh);

2 Huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố

trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp huyện);

Điều 4 Luật Tổ chức Chính quyền địa phương 2015 quy định

1 Cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủyban nhân dân được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định tại Điều 2 của luật này

2 Chính quyền địa phương ở nông thôn gồm chính quyền địaphương ở tỉnh, huyện, xã

thành phố trực thuộc trung ương, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thànhphố thuộc thành phố trực thuộc trung ương, phường, thị trấn

Như vậy, có thể hiểu: Chính quyền địa phương là tổ chức hành chính

có tư cách pháp nhân được hiến pháp và pháp luật công nhận sự tồn tại vìmục đích quản lý một khu vực nằm trong lãnh thổ quốc gia Chính quyềnđịa phương ở Việt Nam gồm hai phân hệ cơ quan: Thứ nhất là cơ quanquyền lực nhà nước ở địa phương (gọi là Hội đồng nhân dân) và thứ hai là

cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương (gọi là Uỷ ban nhân dân)

Mặc dù, theo luật chính quyền địa phương 2015, chính quyền địa phương

ở nước ta được phân ở 3 cấp là tỉnh, huyện và xã Tuy nhiên, trên thực tế một sốchính quyền địa phương ở đô thị đang thực hiện thí điểm bỏ Hội đồng nhândân cấp quận, phường Như vậy chính quyền địa phương cấp quận, phường ởcác địa phương thí điểm sẽ chỉ là UBND quận, phường mà không còn HĐNDquận, phường như trước đây Điển hình cho mô hình thí điểm này là hai đô thịlớn Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh Cụ thể, tại Hà Nội: Theo Nghị quyết

số 97/2019/QH14 của Quốc Hội về việc thí điểm tổ chức mô hình chính quyền

đô thị thì từ ngày 1/7/202, huyện, quận, thị xã, xã, thị trấn ở thành phố Hà Nội

là cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND Trong khi đó, chínhquyền địa phương ở các phường thuộc quận, thị xã là UBND phường TạiThành phố Hồ Chí Minh, tháng 11/2020, Quốc hội đã chính thức thông quaNghị quyết về tổ chức chính quyền đô thị tại TPHCM, theo đó cấp quận vàphường tại TPHCM sẽ không có HĐND mà chỉ có UBND Còn việc tổ chứcchính quyền địa phương ở các huyện, thành phố, xã, thị trấn của TPHCM vẫnđược thực hiện theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương (tức

là vẫn có cả HĐND và UBND) Như vậy, mới đây nhất, với việc Thành phố

Hồ Chí Minh sáp nhập 3 quận là quận 2, quận 9 và quận Thủ Đức để thành lậpThành phố Thủ Đức (Thành phố trong thành phố) thì chính quyền địa phương

ở Thành phố Thủ Đức vẫn được xây dựng gồm cả HĐND và UBND

Như vậy có thể thấy, về cơ bản chính quyền địa phương ở Việt Namđược tổ chức ở 3 phân cấp là tỉnh (thành phố trực thuộc Trung ương), huyện(quận), xã (phường, thị trấn) với 2 hệ cơ quan là HĐND và UBND Tuynhiên, ở một số đô thị việc sắp xếp, tổ chức chính quyền địa phương cũngđược Quốc hội xem xét việc bỏ HĐND ở một số cấp nhằm tinh giản bộ máynhưng vẫn đảm bảo chính quyền địa phương hoạt động hiệu lực, hiệu quả

1.1.3.2 Nội dung hoạt động của Chính quyền địa phương

1.1.3.2.1 Hội đồng nhân dân

Theo Điều 6, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 quy định:

1 Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu Hội đồng nhân dân do cử tri

ở địa phương bầu ra, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đạidiện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, chịu tráchnhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên

của Nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm trước cử tri địa phương và trước Hội đồng nhân dân về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn đại biểu của mình.

Đại biểu Hội đồng nhân dân bình đẳng trong thảo luận và quyết định các vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân

3 Thường trực Hội đồng nhân dân là cơ quan thường trực của Hội đồngnhân dân, thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật này và

các quy định, khác của pháp luật có liên quan; chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Hội đồng nhân dân

Thành viên của Thường trực Hội đồng nhân dân không thể đồng thời là thành viên của Ủy ban nhân dân cùng cấp

4 Ban của Hội đồng nhân dân là cơ quan của Hội đồng nhân dân, cónhiệm vụ thẩm tra dự thảo nghị quyết, báo cáo, đề án trước khi trình Hội đồngnhân dân, giám sát, kiến nghị về những vấn đề thuộc lĩnh vực Ban phụ trách;chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Hội đồng nhân dân

1.1.3.2.2 Ủy ban nhân dân

Theo Điều 8, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 quy định:

chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địaphương, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương, Hội đồng nhân dâncùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên

2 Ủy ban nhân dân gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên, số lượng cụ thể Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp do Chính phủ quy định

1.1.3.2.3 Hoạt động của chính quyền địa phương

Theo Điều 17, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 quy địnhnhiệm vụ quyền hạn, nhiệm vụ của chính quyền địa phương cấp tỉnh:

1 Tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn

tỉnh

quyền, phân cấp theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật

có liên quan

ở trung ương ủy quyền

4 Kiểm tra, giám sát tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương ở

các đơn vị hành chính trên địa bàn

thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương ở tỉnh

thúc đẩy liên kết kinh tế vùng, thực hiện quy hoạch vùng, bảo đảm tính thốngnhất của nền kinh tế quốc dân

7 Quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phát huy quyềnlàm chủ của Nhân dân, huy động các nguồn lực xã hội để xây dựng và phát triểnkinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn tỉnh

Theo Điều 24, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 quy địnhnhiệm vụ quyền hạn, nhiệm vụ của chính quyền địa phương cấp huyện:

1 Tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn

huyện

quyền, phân cấp theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật

có liên quan

cấp trên ủy quyền

4 Kiểm tra, giám sát tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp xã.

5 Chịu trách nhiệm trước chính quyền địa phương cấp tỉnh về kết quảthực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương ở huyện

6 Quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phát huy quyềnlàm chủ của Nhân dân, huy động các nguồn lực xã hội để xây dựng và phát triểnkinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn huyện

Theo Điều 31, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 quy địnhnhiệm vụ quyền hạn, nhiệm vụ của chính quyền địa phương cấp xã:

1 Tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn

xã

2 Quyết định những vấn đề của xã trong phạm vi được phân quyền, phân cấp theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan

cấp trên ủy quyền

4 Chịu trách nhiệm trước chính quyền địa phương cấp huyện về kết quả

thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương ở xã

5 Quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phát huyquyền làm chủ của Nhân dân, huy động các nguồn lực xã hội để xây dựng vàphát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn xã

1.1.4 Khái niệm báo chí, hiệu quả giám sát của báo chí và hiệu quả

phản biện xã hội của báo chí

1.1.4.1 Khái niệm báo chí

Báo chí ra đời từ trước công nguyên, đến nay, báo chí trở thành loạihình truyền thông rất phổ biến Tuy nhiên, cho đến nay ở nước ta vẫn cónhững cách nhìn, quan niệm khác nhau về báo chí

Theo cuốn Cơ sở lý luận báo chí truyền thông “Báo chí là loại hìnhhoạt động thông tin chính trị - xã hội Nghĩa là thông tin báo chí bao giờcũng chứa đựng những giá trị xã hội hay chính trị” [12].

Cuốn Tác phẩm báo chí cho rằng, “Tiếp cận khái niệm báo chí bằngquan điểm hệ thống là nhìn nhận mọi sự vật hiện tượng trong sự cấu thành bởinhiều yếu tố; các yếu tố này liên kết với nhau thông qua quan hệ chí phốigiàng buộc trong điều kiện cụ thể, thời gian và không gian xác định” [13]

Tác giả Đỗ Chí Nghĩa, khái niệm về báo chí: “Báo chí là loại hình cácphương tiện truyền thông đại chúng được cơ quan thẩm quyền cấp phéphoạt động, có nhiệm vụ chuyển tải thông tin nhanh nhất, mới mẻ nhất đếncho đông đảo công chúng, nhằm tích cực hóa đời sống thực tiễn” [4, tr.17]

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí (năm1999), “Báo chí Việt Nam hiện nay là phương tiện thông tin đại chúngthiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chứcĐảng và Nhà nước, tổ chức xã hội; là diễn đàn của nhân dân” [22]

Theo Luật Báo chí năm 2016, “Báo chí là sản phẩm thông tin về các sựkiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh,được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo côngchúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử” [21, tr.5]

Có thể thấy, đã có rất nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm báo chí.Tuy nhiên, từ cách tiếp cận chính trị học có thể hiểu: Báo chí ở Việt Nam làphương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quanngôn luận của Đảng và Nhà nước, tổ chức xã hội; là diễn đàn của nhân dân;tuyên truyền đường lối, quan điểm của Đảng, chủ trương, chính sách và luậtpháp của Nhà nước đến với quần chúng nhân dân; nơi nhân dân và các tổ chức

của mình trao đổi bày tỏ các nhu cầu, lợi ích và nguyện vọng chính đáng,thực hiện quyền làm chủ (trong đó có quyền kiểm tra, kiểm soát, giám sát

và phản biện) của nhân dân

1.1.4.2 Khái niệm hiệu quả giám sát của báo chí

Trong Nghị quyết Trung ương 6 (lần hai) khóa VIII (tháng 2-1999),Đảng ta đã khẳng định báo chí và truyền thông đại chúng là một trong bốn hệthống GSXH Theo tinh thần của Nghị quyết T.Ư 4 (khóa XII), một trongnhững biểu hiện của dân chủ là việc phát huy vai trò giám sát của báo chítrong cuộc đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạođức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ

Về nguyên tắc, hoạt động giám sát của báo chí là theo dõi việc đảng viên,cán bộ, công chức, viên chức… thực hiện quy định và việc hoàn thành nhiệm vụ

từ chức trách mà chính quyền, cơ quan, đơn vị, đoàn thể, đã giao Trên phạm

vi rộng hơn, hoạt động giám sát của báo chí được thể hiện qua việc theo dõi quátrình thực hiện các chủ trương của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để

phát hiện vấn đề, hiện tượng tích cực cần được khuyến khích, biểu dương,nhân rộng, đồng thời phát hiện vấn đề, hiện tượng có thể ảnh hưởng tiêu cực,làm suy giảm hiệu quả xã hội của chủ trương, chính sách đó; thông qua nhữnghoạt động này, báo chí góp phần giúp chủ trương, chính sách ngày càng hoànthiện trong thực tiễn xã hội, đáp ứng nhu cầu chính đáng và tạo sự đồng thuậntrong nhân dân để ngày càng phục vụ tốt hơn những vấn đề quốc kế, dân sinh

Như vậy, có thể hiểu Hiệu quả giám sát của báo chí là thông qua quá trìnhtheo dõi, quan sát, xem xét, phân tích vấn đề của nhà báo để kịp thời phát hiệnnhững nơi làm đúng, làm hay để biểu dương, khích lệ và tổng kết thực tiễn; đồngthời cũng sớm phát hiện những “khiếm khuyết” của các kiến tạo chính sách - thểchế, qua đó nâng cao chất lượng quản trị của bộ máy nhà nước

1.1.4.3 Khái niệm hiệu quả phản biện xã hội của báo chí

Tại Đại hội lần thứ XI, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chính thức ghinhận, yêu cầu báo chí cách mạng Việt Nam đảm nhận vai trò, nhiệm vụPBXH Nghị quyết Đại hội nêu rõ: “Chú trọng nâng cao tính tư tưởng,phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin, giáo dục, tổ chức và PBXH củacác phương tiện thông tin đại chúng vì lợi ích của nhân dân và đấtnước…[2] Đây là bước phát triển quan trọng về lý luận, nhận thức củaĐảng về vai trò xã hội của báo chí và truyền thông đại chúng

Về nguyên tắc, PBXH của báo chí là thông qua các tác phẩm báo chí,xem xét, đánh giá, bình luận, có thể đồng tình hay không đồng tình ở mức độkhác nhau của phóng viên, nhà báo, CQBC về các giai đoạn của chính sách, từ

dự thảo đến khi ban hành và quá trình tổ chức thực hiện Mục đích phản biệncủa báo chí là xây dựng chính sách đúng đắn, có sức sống trong thực tiễn, gópphần vào giữ vững ổn định chính trị và phát triển đất nước, mở rộng dân chủ,nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với xã hội

Như vậy, có thể hiểu: Hiệu quả PBXH của báo chí chính là dân chủđược mở rộng và đề cao, quyền lực được kiểm soát, chống được lạmquyền, lộng quyền, suy thoái quyền lực bảo đảm mọi quyền lực đềuthuộc về nhân dân Đồng thời góp phần quan trọng xây dựng Đảng vàNhà nước vững mạnh, khắc phục những hạn chế, thiếu sót của các chủtrương, chính sách làm cho nó có sức sống trong thực tiễn

1.2 Nội dung, đặc điểm giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của Chính quyền địa phương

1.2.1 Nội dung

1.2.1.1 Báo chí giám sát và phản biện xã hội việc thi hành hiến pháp và

pháp luật

Luật tổ chức CQĐP quy định về nhiệm vụ của CQĐP gồm: Một là,nhiệm vụ tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp, pháp luật tại địaphương Hai là, quyết định các vấn đề của địa phương do luật định.

Có thể thấy, trong một Nhà nước đơn nhất như nước ta, nhiệm vụ cơ bản,hàng đầu của CQĐP là tổ chức và bảo đảm thực hiện Hiến pháp, pháp luật tại địaphương Đồng thời, CQĐP thực hiện các nhiệm vụ xuất phát từ tính đặc thù củađịa phương Đây là quy định thể hiện nhiệm vụ có tính tự quản cao của CQĐP,nhằm phát huy lợi thế của mỗi địa phương trên thực tế Tuy nhiên để CQĐP thựchiện các nhiệm vụ được quy định tuân thủ đúng theo Hiến pháp và pháp luật thìvai trò giám sát của các tổ chức chính trị xã hội và người dân là đặc biệt cần thiết

Mà trong đó báo chí với chức năng giám sát và phản biện của mình đóng vai tròquan trọng trong giám sát và phản biện tính hợp pháp, hợp hiến trong hoạt động

và các quyết định của cơ quan công quyền Báo chí với vai trò giám sát và phảnbiện độc lập không chỉ theo dõi, phát hiện những nơi làm đúng, làm hay để biểudương mà còn kịp thời phát hiện những biểu hiện vi phạm Hiến pháp và pháp luậttrong hoạt động của CQĐP Mặt khác, báo chí cũng trở thành công cụ hữu hiệu

và đắc lực của các tổ chức và nhân dân cùng tham gia giám sát và phản biện việcthi hành hiến pháp và pháp luật của chính quyền sở tại Thông qua hoạt động củabáo chí, tính dân chủ được mở rộng, hiến pháp và pháp luật được đảm bảo trongquá trình thực thi công vụ Đây cũng là điều kiện quan trọng để hoạt động củaCQĐP ngày càng hiệu lực, hiệu quả

1.2.1.2 Báo chí giám sát và phản biện xã hội việc việc hoạch định

và thực thi chính sách

Đối với hoạch định chính sách, ngay từ khi một chính sách đang được hìnhthành, lấy ý kiến để xây dựng và hoàn thiện, báo chí với chức năng giám sát vàphản biện của mình đã thể hiện chính kiến, quan điểm, nêu ra được những vấn

đề chưa đúng, chưa phù hợp của chính sách Đồng thời với chức năngthông tin, báo chí đưa dự thảo chính sách đến với thực tiễn để nhân dân

và các tổ chức trong xã hội cùng tham gia phản hồi, góp ý trên diễn đànbáo chí Từ đây, các ý tưởng trong hoạch định chính sách được điềuchỉnh kịp thời theo hướng phù hợp với thực tiễn trước khi ban hành

Đối với việc thực thi chính sách, báo chí với chức năng của mình làkênh thông tin quan trọng để đưa các chính sách được ban hành vào cuộcsống Từ đây, với chức năng giám sát và phản biện của mình, báo chí tiếptục theo dõi, phát hiện những sai lầm, khiếm khuyết của chính sách để cóchính kiến phản biện Đồng thời, báo chí ghi nhận những phản hồi từthực tiễn đối với các chính sách ban hành, đưa những đòi hỏi, bức xúc từthực tiễn đến các nhà lãnh đạo, quản lý một cách nhanh nhất Chính nhờnhững ý kiến phản biện của báo chí mà nhiều chính sách đã ban hành bịkhiếm khuyết, không phù hợp được thu hồi để hủy bỏ hoặc điều chỉnh

Trong vấn đề hoạch định và thực thi chính sách, pháp luật báo chívới chức năng của mình tham gia giám sát và PBXH dưới các góc độ:

chính sách can thiệp;

(2) Thực hiện phương thức cung cấp thông tin, kiến thức, tạo diễn đàn

chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm cho công chúng xã hội về những vấn đềchính sách sẽ can thiệp, từ đó lấy ý kiến, tổ chức giám sát và PBXH vàhình thành dòng thông tin phản biện góp phần hoàn thiện chính sách;

(3) Sau khi chính sách đã được quyết định, ban hành, báo chí vào cuộcthực hiện các chiến dịch tuyên truyền, giáo dục, cung cấp thông tin, kiến thức để

công chúng xã hội biết, hiểu và thực hiện cũng như tham gia giám sát quátrình thực thi chính sách;

(4) Trong quá trình thực hiện chính sách, báo chí kịp thời nhìn nhậnnhững vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện, những mặt được và chưa được, nhữngtích cực và tiêu cực do tác động của chính sách để góp phần tổng kết thực tiễn vềchính sách, từ đó hình thành dữ liệu khoa học để có thể điều chính hoặc

làm cơ sở cho việc ban hành các chính sách khác do thực tiễn đặt ra

1.2.1.3 Báo chí giám sát và phản biện xã hội việc thanh tra, kiểmtra, khiếu nại, tố cáo

Có thể nói quản lý công tác thanh tra, kiểm tra là một trong những nộidung quan trọng trong hoạt động của CQĐP Bản thân thanh tra là một trongnhững nội dung QLNN nên QLNN về công tác thanh tra có thể coi là "quản lýđối với quản lý" Nội dung và phạm vi QLNN về công tác thanh tra rất rộng,không chỉ trong việc tổ chức các hoạt động thanh tra trực tiếp (như xây dựngđịnh hướng chương trình, kế hoạch thanh tra; lãnh đạo, chỉ đạo các cuộc thanhtra; tổ chức thực hiện kết luận, quyết định xử lý về thanh tra…) mà còn baogồm cả việc tổ chức thực hiện pháp luật về thanh tra nói chung: ban hành vănbản thực hiện pháp luật; tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật; thanh tra,kiểm tra trách nhiệm thực hiện pháp luật về thanh tra; hợp tác quốc tế về thanhtra… Từ thực tiễn thực hiện chức năng QLNN về công tác thanh tra trong thờigian qua có thể thấy hầu hết các nội dung QLNN về công tác thanh tra đãđược các cơ quan có thẩm quyền thực hiện theo quy định, góp phần nâng caohiệu quả hoạt động thanh tra nhưng vẫn còn một số bất cập Các cơ quan thanhtra cấp tỉnh, cấp huyện là cơ quan chuyên môn giúp việc cho CQĐP cùng cấpthực hiện chức năng QLNN về công tác thanh tra nhưng địa vị pháp lý, nhiệm

vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra nhà nước chưa được xác định rõ.Trước thực trạng khó khăn trong công tác thanh tra, sự vào cuộc của báo chívới vai trò là chức năng giám sát và PBXH trên lĩnh vực này là cần thiết

Khiếu nại, tố cáo là quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiếnpháp, là công cụ pháp lý để công dân bảo vệ quyền và lợi ích của mình khi bịxâm phạm Đồng thời, khiếu nại, tố cáo là một kênh thông tin khách quan phảnánh việc thực thi quyền lực của bộ máy nhà nước, phản ánh tình hình thực hiệncông vụ của cán bộ, công chức Tuy nhiên cũng phải nhìn nhận một thực tế rằng,bên cạnh phần lớn đơn thư tố cáo được giải quyết cơ bản đúng trình tự, thủ tụctheo quy định pháp luật, đảm bảo về thời gian, thời hạn, thời hiệu, đúng thẩmquyền, công khai, khách quan trong thẩm tra, xác minh thì vẫn còn tồn đọngnhiều đơn thư tố cáo khiếu nại chưa được giải quyết kịp thời, thuyết phục Tạimột số nơi, tình trạng khiếu kiện kéo dài, phức tạp không được xử lý triệt để, ảnhhưởng tiêu cực tới tình hình an ninh, trật tự an toàn xã hội và niềm tin của ngườidân, gây bức xúc trong nhân dân Hoạt động giám sát và PBXH của báo chí đốivới việc giải quyết khiếu nại, tố cáo đóng vai trò là một phương thức kiểm soátviệc thực hiện quyền hành pháp trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại, tố cáo, gópphần thúc đẩy việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.Giám sát và phản biện công tác giải quyết khiếu nại giúp tăng cường tiếng nói, sựtham gia của người dân trong việc bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của mình,của tập thể và nhà nước Bên cạnh đó, giám sát và phản biện công tác giải quyếtkhiếu nại, tố cáo còn là một phương thức bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, gópphần hoàn thiện pháp luật và dân chủ trong đời sống xã hội.

1.2.1.4 Báo chí giám sát và phản biện các vấn đề xã hội

Báo chí với chức năng của mình đã thông tin, tuyên truyền có chất lượng,hiệu quả công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thể hiện rõ nét là cơquan ngôn luận của Đảng và Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân; là phương tiệnthông tin đại chúng thiết yếu đối với xã hội Trên cơ sở các tiêu chí đề ra, các vấn

đề về xã hội mà báo chí tổ chức thực hiện chức năng giám sát và PBXH tập

trung ở 4 nội dung là: (1) Văn hóa - xã hội; (2) Kinh tế; (3) Chính trị; (4)Phòng chống tiêu cực, tham nhũng.

Với vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, Báo chí đã tíchcực thông tin tuyên truyền toàn diện các Nghị quyết của Trung ương, Chỉthị của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; các Nghị quyết của Quốc hội, của Chínhphủ; phản ánh đậm nét những diễn biến quan trọng trong đời sống chính trịcủa đất nước; có nhiều tin, bài bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; thựchiện ngày càng hiệu quả chức năng giám sát, PBXH; đẩy mạnh công táctuyên truyền giáo dục về chính trị, tư tưởng nhằm ngăn chặn, đẩy lùi sựsuy thoái về tư tưởng,chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễnbiến", "tự chuyển hoá" trong nội bộ, góp phần tăng cường xây dựng, chỉnhđốn Đảng, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh

Trong phòng, chống tham nhũng, báo chí đóng vai trò là một chủ thểkhơi nguồn PBXH một cách mạnh mẽ nhất Phần lớn các sự kiện, hiện tượngtham nhũng mà báo chí nêu ra đã tạo áp lực cũng như tạo cơ hội, điều kiện chocác cơ quan chức năng vào cuộc chống tham nhũng Hầu hết các bài báo,chương trình phát thanh, truyền hình có nội dung giám sát và PBXH về cácvấn đề tiêu cực, tham nhũng được báo chí phản ánh đều đã khơi nguồn DLXHmạnh mẽ, đòi hỏi chính quyền các địa phương, cơ quan chức năng trong bộmáy nhà nước vào cuộc, có các giải pháp để phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý

1.2.2 Đặc điểm

1.2.2.1 Tính chính trị trong giám sát và phản biện xã hội của báo chíTiếp cận từ lý luận đến thực tiễn cho thấy, hoạt động báo chí nói chung vàhoạt động giám sát, PBXH của báo chí đều là hoạt động chính trị, mang bản chấtgiai cấp sâu sắc Hơn nữa, nghiên cứu chức năng giám sát và PBXH của báo chívới CQĐP thì tính chính trị được thể hiện rất rõ Bởi CQĐP là cơ quan công

quyền, đại diện cho Nhà nước, nhân danh Nhà nước để thực thi quyềnlực nhà nước; triển khai, tổ chức thực hiện những chủ trương, chính sách

và pháp luật của Đảng, của Nhà nước ở địa phương Bản chất hoạt độngcủa CQĐP đã là một hoạt động chính trị, hoạt động dưới sự lãnh đạo,đường lối của Đảng do vậy báo chí giám sát và phản biện hoạt động củaCQĐP cũng phải đảm bảo được yếu tố chính trị

Ở nước ta hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giaicấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc ViệtNam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cảdân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng,

là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội” (Điều 4, Hiến pháp

năm 2013) Báo chí nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, mang bản chấtgiai cấp công nhân của Đảng, là cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhànước, hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật Việt Nam; đồng thời làtiếng nói, là diễn đàn của nhân dân Các văn kiện của Đảng nhất là từ Đạihội IX, X, XI, đã đề cập đến tự do báo chí trong đó có hoạt động giám sát

và PBXH của báo chí Đây là sự thể hiện cơ sở chính trị, pháp lý quantrọng trong việc qui định chức năng giám sát và PBXH của báo chí

1.2.2.2 Tính khách quan khoa học trong giám sát và phản biện xãhội của báo chí

Trong thực tiễn, mỗi một chủ trương, chính sách ra đời đều chứa đựng tồntại, hạn chế nhất định do nhiều nguyên nhân khác nhau, đây là vấn đề kháchquan, không ai mong muốn Cho nên để đảm bảo tính khách quan, khoa học,công khai, minh bạch và công bằng cần có chức năng giám sát và PBXH của báochí Báo chí thực hiện chức năng giám sát và PBXH thực chất là đưa ra một cáchnhìn khách quan của chính nhà báo, nhân dân và xã hội - một cách nhìn mang

tính khách quan so với cách nhìn chủ quan của người trong cuộc Điều nàykhông có mục đích phủ định sạch trơn hay tìm cách đánh đổ kiến tạo chínhsách, pháp luật của cơ quan công quyền Ngược lại, nó giúp cơ quan xâydựng chính sách, pháp luật nhận ra những, tồn tại khiếm khuyết hay lỗ hổngcủa bản thân chính sách, kể cả việc đề xuất phương hướng hay giải phápnhằm khắc phục những hạn chế, thiếu sót ấy Rõ ràng, việc bổ sung cáchnhìn khách quan, khoa học và có thể đưa đến một tác động kép, một mặt, nótrực tiếp nâng cao tính hiệu quả của quá trình xây dựng chính sách, phápluật; mặt khác, từng bước thay đổi tư duy xây dựng chính sách, pháp luật kể

cả tư duy quản lý của lãnh đạo theo hướng bám sát thực tiễn hơn

Tính khách quan, khoa học của chức năng PBXH của báo chí còn thểhiện: Qua phản biện của báo chí tiếng nói của nhân dân và xã hội nếu đượcchủ thể tiếp nhận phản biện lắng nghe, tiếp thu có sửa chữa sẽ tạo một vòngphản hồi rất hiệu quả, đó là, chất lượng chính sách, pháp luật được nâng cao,nhân dân tích cực tham gia vào công việc nhà nước, uy tín của nhà lãnh đạo,quản lý được nâng cao và quá trình này làm cho các chính sách, pháp luật tiếptheo có chất lượng và hiệu quả hơn Còn ở chiều ngược lại, nếu tiếng nói phảnbiện của họ không được lắng nghe tiếp thu, không được phản hồi, thì họ mấtniềm tin vào vai trò làm chủ, lòng tin vào nhà nước, chế độ bị xói mòn và ýkiến của họ có thể không còn mang tính xây dựng Và như vậy vòng phản hồinày chỉ làm yếu chứ không làm mạnh thêm các chính sách, quyết định

1.2.2.3 Tính hiệu quả trong giám sát và phản biện xã hội của báo chíMục đích hướng đến cuối cùng của hoạt động báo chí nói chung và hoạtđộng giám sát, PBXH của báo chí đối với hoạt động của CQĐP nói riêng chính làtính hiệu quả Nghĩa là những phát hiện kịp thời trong giám sát, những phản hồi,góp ý trong công tác phản biện của báo chí phải có sức ảnh hưởng và tác

động tích cực đến hoạt động của cơ quan công quyền, giúp hoạt động của

bộ máy tốt hơn, trơn tru hơn, được thực tiễn chấp nhận và phát huy đượchiệu quả trong thực tiễn

Có thể thấy, những năm qua, báo chí đã chủ động tham gia giám sát vàPBXH rất tích cực đối với các hoạt động của CQĐP các cấp, đóng góp tíchcực vào việc hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, phápluật của Nhà nước; đấu tranh phản bác các luận điệu thù địch, sai trái, phòngchống tham nhũng, tiêu cực và các tệ nạn xã hội đang làm cản trở sự phát triểncủa đất nước Trong vai trò giám sát và phản biện của mình, báo chí không chỉthông tin mà còn thể hiện chính kiến, quan điểm đối với các vấn đề của thựctiễn đời sống xã hội Ngoài ra, báo chí cũng đã đẩy mạnh công tác tuyêntruyền giáo dục về chính trị tư tưởng nhằm ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về

tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tựchuyển hóa” trong nội bộ, góp phần tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng,xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh Báo chí đẩy mạnh cáchoạt động thông tin đối ngoại, tổ chức tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu hìnhảnh đất nước con người Việt Nam và thành tựu đổi mới của đất nước với bạn

bè quốc tế và đồng bào Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài…

Hoạt động của CQĐP tốt lên, DLXH đồng tình ủng hộ và tích cựctham gia cùng báo chí thực hiện chức năng giám sát và PBXH chính làthước đo thể hiện rõ nhất tính hiệu quả của báo chí trong giám sát vàPBXH của báo chí đối với hoạt động của CQĐP

1.3 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của báo chí đối với hoạt động của Chính quyền địa phương

1.3.1 Tính chính trị và pháp lý

Đối với thể chế chính trị Việt Nam, Quản lý chính trị tối cao thuộc về

Đảng Cộng sản Việt Nam - Đảng lãnh đạo toàn diện, trực tiếp và triệt để đối vớitoàn bộ xã hội nói chung và báo chí nói riêng Đảng ta luôn coi báo chí là vũ khísắc bén để tuyên truyền, tập hợp tổ chức và giáo dục nhân dân Báo chí là công

cụ thực hiện quyền làm chủ của nhân dân; giám sát và kiểm soát hiện tượng suythoái quyền lực; dựa vào pháp luật và những chuẩn mực đạo đức xã hội để tạo ranhững áp lực xã hội đối với kiểm soát hoạt động của Đảng và Nhà nước

Trong thời đại thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay, Đảng và Nhànước ta luôn tôn trọng quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí của mọi thành phầngiai cấp, tầng lớp trong xã hội; đồng thời luôn lắng nghe, tiếp thu những ý kiếnđóng góp chân thành, những tiếng nói tâm huyết, những đề xuất, kiến nghị, hiến

kế nhằm xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh Vì vậy, với tư cách

là diễn đàn rộng rãi của toàn xã hội, chức năng giám sát và phản biện của báo chícần thực hiện tốt đường lối của Đảng các quy định của pháp luật, tuân theo nhữngquy định của Hiến pháp, pháp luật và vì lợi ích tối cao của Tổ quốc Trong tiêuchí này báo chí tham gia giám sát và PBXH phải đúng đường lối của Đảng vàđúng quy định của pháp luật, đúng định hướng chỉ đạo của cơ quan quản lý báochí Giám sát và PBXH của báo chí góp phần làm cho Đảng và Nhà nước mạnhlên, hoạt động của CQĐP ngày càng hiệu quả

1.3.2 Tính khách quan và khoa học

Báo chí tham gia giám sát và PBXH đối với hoạt động của CQĐPphải bảo đảm tính khách quan, khoa học, công khai, minh bạch trên mọimặt Giám sát và PBXH về chính sách phải tôn trọng sự thật khách quan,không có ý chủ quan, động cơ cá nhân để xem xét, đánh giá, tránh tìnhtrạng chủ quan duy ý trí Khách quan và khoa học, công khai minh bạch

là tiêu chí hàng đầu của chức năng giám sát và PBXH

Nhận thức đầy đủ về tính khách quan và khoa học trong PBXH của báo

chí là cần thiết, vì đây là cơ sở quan trọng để xem xét chức năng giám sát

và PBXH của báo chí đã làm đúng qui trình, nguyên tắc chưa Trong quátrình giám sát và PBXH, báo chí phải tập hợp được các cơ quan và nhàkhoa học có liên quan; các cơ quan tư vấn, tham vấn độc lập, v.v

Giám sát và PBXH của báo chí phải bảo đảm tính công khai, minh

quản lý báo chí), của các cơ quan và cá nhân có thẩm quyền

1.3.3 Sự chuẩn mực về đạo đức và giá trị văn hóa

Ở mỗi quốc gia khác nhau tổ chức CQĐP không giống nhau, do đó cũng

có những giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức khác nhau Cho nên phản biện củabáo chí vừa phải tôn trọng các qui định của pháp luật, vừa phải bảo đảm nhữnggiá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức, lối sống lợi ích cộng đồng, giá trị truyềnthống văn hóa của dân tộc là khách quan cần phải được quán triệt Ở Việt Nam,CQĐP đại diện cho Nhà nước, nhân danh Nhà nước để thực thi quyền lực nhànước; triển khai, tổ chức thực hiện những chủ trương, chính sách và pháp luật củaĐảng, của Nhà nước ở địa phương Báo chí ở Việt Nam hoạt động cũng theonguyên tắc phục vụ Đảng và Nhân dân Do vậy, giám sát và PBXH của báo chíđối với hoạt động của CQĐP phải đảm bảo giữ chuẩn mực về đạo đức xã hội vàgiá trị văn hóa Báo chí không thể vì sự chủ quan, hiếu thắng của cá nhân nhà báo

mà bất chấp đạo đức để phản biện một cách không trung thực, mang tính mộtchiều, phiến diện… Bởi mỗi thông tin xuất hiện trên báo chí đều có thể ảnhhưởng trực tiếp hay gián tiếp đến những giá trị đạo đức của một bộ phận dân cư,

vị thế diện mạo quốc gia dân tộc Không thể có những phản biện đi trái với giá trịvăn hóa, chuẩn mực đạo đức xã hội bằng việc soi mói đời tư, khiêu dâm, bạo lực,quảng cáo cho các hình ảnh phi văn hóa, chạy theo lợi nhuận Mọi sự PBXH củabáo chí phải trở thành kênh thông tin hữu ích phát huy các giá trị truyền

thống của dân tộc, xây dựng các giá trị chuẩn mực đạo đức đồng thời qua

đó PBXH của báo chí xác định được tiêu chí phản biện của mình

Trong quá trình hội nhập sâu rộng với thế giới chúng ta cần phảitôn trọng và giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc Phản biện của báo chí làmột nội dung quan trọng để giữ gìn và phát huy những giá trị, chuẩn mựcđạo đức cộng đồng, truyền thống văn hóa của dân tộc Đây là những giátrị cốt cách của người Việt, trong xu thế hoà nhập nhưng không hoà tan

1.3.4 Sự nhanh nhạy và chất lượng của thông tin

Nội dung giám sát và phản biện của báo chí phải đề cập đến những nộidung liên quan của hoạt động CQĐP Đó là việc hoạch định và thực thi chínhsách, là việc tuân thủ theo hiến pháp và pháp luật, là hoạt động giải quyếtkhiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng… Những nội dung hoạt động củaCQĐP bao trùm mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội, luôn tiềm ẩn nhiều vấn

đề còn khiếm khuyết, sai phạm, và chưa phù hợp với thực tiễn Do vậy, báochí với chức năng giám sát và phản biện của mình cần phát huy sự nhanh nhạytrong nắm bắt, phân tích thông tin, định hướng DLXH cùng tham gia phảnbiện để hoạt động của CQĐP ngày càng có hiệu lực, hiệu quả

Tính kịp thời, đúng lúc và nhạy bén đòi hỏi tác phẩm phản biện của báo chíxuất hiện đúng lúc, đáp ứng được nhu cầu của công chúng và sự quan tâm của họtrong thời điểm đó thì PBXH đó sẽ có giá trị hơn Ngày nay, lượng thông tin phụthuộc một cách quyết định vào tính kịp thời, chính xác, đúng lúc, nhanh nhạy Dovậy, báo chí làm được những điều trên sẽ làm tăng giá trị của phản biện, nếu phảnbiện chậm, hiệu quả sẽ ngược lại và lượng của nó sẽ bằng không

Hình thức phản biện cần phải tổ chức chặt chẽ, cả về tổ chức và con ngườiđảm bảo tính chuyên nghiệp CQBC cần tổ chức lực lượng chuyên nghiệp, xâydựng đội ngũ này có trình độ, phẩm chất và năng lực chuyên môn cao để thực

hiện phản biện có hiệu quả Bằng các thể loại báo chí khác nhau, điều tra, bìnhluận, v.v thông qua các loại hình báo chí khác nhau để chuyển tải đến đối tượngđược phản biện có hiệu quả nhất Tác phẩm báo chí là nội dung trọng tâm trongkết lối mối quan hệ giữa nhà báo, tác phẩm và chủ thể tiếp nhận phản biện.

1.3.5 Năng lực, trình độ giám sát, phản biện xã hội của đội ngũ báo chí

Trước hết đặt ra yêu cầu là chủ thể phản biện phải có năng lực, trình độ,bản lĩnh phản biện, vì chính báo chí là đại diện cho quyền lực của nhân dân,chuyển tải ý kiến nguyện vọng của nhân dân đến với Đảng và Nhà nước vàngược lại Kiểm soát QLCT, QLNN cần phải có nhà báo, nhà khoa học, cácchuyên gia làm đại diện, hạt nhân trung tâm, họ có trình độ kiến thức, nhậnthức sâu về những nội dung mà chính sách và pháp luật đề cập Trình độ nănglực phản biện thông qua đánh giá tác phẩm báo chí Mỗi chủ đề, chuyên đềthực hiện phản biện, báo chí cần phải xem xét cần bao nhiêu cơ quan, đơn vị,

tổ chức tham gia Ở đây cần có sự lựa chọn cho đúng, phù hợp những thànhphần có liên quan với chủ đề Có những vấn đề cần nhiều đơn vị cơ quan, cánhân tham gia, nhưng cũng có những vấn đề nhiều lực lượng tham gia quá sẽlàm cho quá trình thực hiện chức năng phản biện không được tập trung và hiệuquả không cao gây khó khăn, lãng phí Một sự kiện cần báo nào tổ chức phảnbiện thì báo ấy chủ trì và phối hợp phản biện

Sự ra đời của chính sách, pháp luật là xuất phát từ cuộc sống và do đóchính sách phải phục vụ cuộc sống Đánh giá được chất lượng của thực hiện chứcnăng giám sát và PBXH của báo chí, chính là hiệu quả của các chính sách trongcuộc sống nếu các chủ trương, chính sách, pháp luật nhanh đi vào cuộc sống thìcũng đồng nghĩa với việc báo chí phản biện có hiệu quả Báo chí phải tham giatích cực vào quá trình ra đời và thực thi chính sách, pháp luật bằng việc phản biệnđầy đủ, kịp thời việc thực thi chính sách, có đánh giá so sánh tìm ra