Nhân vật nữ trong sáng tác của võ thị hảo

Để việc tìm hiểu và nghiên cứu về nhân vật nữ trong sáng tác của một nhà văn có hiệu quả nhất, chúng tôi nghĩ nên xuất phát từ một nhà văn nữ cụ thể.Trong số các nhà văn nữ đương đại,Võ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

TRẦN THỊ BÍCH VÂN

NHÂN VẬT NỮ TRONG SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

THÁI NGUYÊN – 2009

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

TRẦN THỊ BÍCH VÂN

NHÂN VẬT NỮ TRONG SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO

Chuyên ngành:VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số: 602234 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : PGS.TS.TRỊNH BÁ ĐĨNH

THÁI NGUYÊN - 2009

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-

TRẦN THỊ BÍCH VÂN

NHÂN VẬT NỮ TRONG SÁNG TÁC CỦA VÕ THỊ HẢO

Chuyên ngành:VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số: 602234

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học sư phạm Thái Nguyên

UNIVERSITY OF THAI NGUYEN

COLLEGE OF TEACHER’S TRAINING

-

TRAN THI BICH VAN

THE FEMALE CHARACTER IN VO THI HAO’S WRITING

MAJOR: LITERATURE OF VIET NAM

Code :602234

ABSTRACT OF A THESIS FOR MASTER OF PHILOLOGICAL

SCIENCE

THAI NGUYEN - 2009

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“Tất cả mọi sự bí ẩn của thế giới này đều không thể sánh nổi sự bí ẩn

của người phụ nữ ”.Thật vậy, người phụ nữ- một nửa của nhân loại, là biểu

tượng cho đạo đức và vẻ đẹp bền vững của nghệ thuật và của cuộc sống Vì thế, tìm hiểu về người phụ nữ, chính là khám phá vẻ đẹp của nghệ thuật và sức sống của nhân loại Đã có không biết bao nhiêu nhà văn nhà thơ từ cổ chí kim trên khắp hành tinh này viết về người phụ nữ với tất cả tấm lòng yêu thương rộng mở và viết về người phụ nữ như là thước đo của những giá trị mĩ học nhân văn Ở Việt Nam người phụ nữ đã đi từ cuộc sống vào văn học và trở thành một hình tượng rất quan trọng của văn học Việt Nam, ở một số giai đoạn nó là hình tượng nổi bật nhất (chẳng hạn văn học thế kỷ cuối 18 đầu 19).Theo dòng chảy đó văn học ngày nay viết về người phụ nữ là sự tiếp nối truyền thống văn học dân tộc, góp phần hoàn thiện hơn chân dung người phụ

nữ Việt Nam, cũng là thể hiện sâu sắc hơn nhận thức về người phụ nữ nói chung

Từ khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, đời sống kinh tế - xã hội, đời sống tư tưởng có nhiều thay đổi, đặc biệt là nhà văn có sự thay đổi trong cách nhìn về cuộc sống, thay đổi trong quan niệm nghệ thuật Vì vậy mà nền văn học dân tộc đã có những chuyển mình rõ rệt và đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận Một trong những thành tựu đó phải kể đến là sự đóng góp lớn của thể loại tự sự cụ thể là truyện ngắn và tiểu thuyết, trong việc thể hiện nhân vật người phụ nữ, nhất là những tác phẩm do chính nhà văn nữ viết Nhà nghiên cứu Bùi Việt Thắng coi sự xuất hiện đầy ấn tượng của các cây bút nữ là một

hiện tượng đáng chú ý của văn xuôi đương đại Ông viết:“văn học đang mang

gương mặt nữ ngày càng trắc ẩn và khoan dung, ngày càng tinh tế và đằm

thắm[55]” Hay Vương Trí Nhàn trong bài Phụ nữ và sáng tác văn chương

đã nhận xét:“hình như do sự nhạy cảm riêng của mình, phụ nữ bắt mạch thời

đại nhanh hơn nam giới [40]” Phải chăng đây chính là nguyên nhân giúp cho

hàng loạt cây bút nữ trẻ được bạn đọc mến mộ trong những năm qua như: Lê Minh Khuê,Võ Thị Hảo,Y Ban, Lý Lan, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh,Võ Thị Xuân Hà,Thuận…Một vấn đề hết sức nổi bật trong sáng tác của các cây bút nữ, là sự xuất hiện đặc biệt đông đảo và chiếm ưu thế của các nhân vật nữ Các nhà văn nữ với những cố gắng đã khẳng định được vị trí

của mình trên văn đàn Như nhận định của Phạm Xuân Nguyên:“số lượng

nhiều các tác giả nữ lại tỏ ra khá chắc tay trong cái dàn chung, đem đến cho văn học nói chung, truyện ngắn nói riêng một sinh khí mới cần thiết để thể hiện bề sâu của cuộc sống con người hôm nay [41]” Điều này có cơ sở từ

thực tế xã hội hiện đại, cuộc sống xã hội mà ngày nay với sự phát triển như vũ bão của kinh tế, khoa học kỹ thuật, con người trong khi bị những áp lực cạnh tranh căng thẳng nên càng mong ước được sống trong yên bình với những cảm giác quý giá về hạnh phúc gia đình Người phụ nữ hiện đại tuy rất năng động nhưng vẫn luôn cần có một cuộc sống tình cảm làm điểm tựa Luôn khát khao một tình yêu đẹp, đó không chỉ là nhu cầu tự thân mà còn là khao khát

tự khẳng định tư cách tồn tại của họ.Nhạy cảm với mặt trái của cuộc sống với bao xô bồ hỗn độn, các giá trị về tình yêu- hạnh phúc- gia đình dễ có nguy cơ

bị đảo lộn, người phụ nữ với bản chất yếu đuối càng khát khao một bến bờ hạnh phúc bình yên Thông qua việc tìm hiểu nhân vật nữ trong sáng tác của các nhà văn nữ, chúng tôi mong muốn tìm đến những“vùng sâu”trong tâm hồn của một nửa nhân loại Để việc tìm hiểu và nghiên cứu về nhân vật nữ trong sáng tác của một nhà văn có hiệu quả nhất, chúng tôi nghĩ nên xuất phát

từ một nhà văn nữ cụ thể.Trong số các nhà văn nữ đương đại,Võ Thị Hảo hiện lên như một đại diện xuất sắc, giàu cá tính.Tác phẩm của chị ngày càng chiếm

được nhiều tình cảm của độc giả Có thể nhận thấy rất rõ một điều, ở lĩnh vực

văn xuôi với bảy tập truyện ngắn và tiểu thuyết Giàn thiêu đã in,Võ Thị Hảo

đã thực sự chinh phục người đọc bằng ngòi bút sắc sảo mà tinh tế, mạnh mẽ

và tài hoa của mình Chị là người luôn tin vào một giải thưởng lớn đó là sự sàng lọc của thời gian.Thời gian đã sàng lọc và thời gian cũng đã khẳng định

Võ Thị Hảo là một cây bút nổi bật trong đội ngũ các nhà văn nữ và gặt hái được khá nhiều thành công với những giải thưởng:

Giải thưởng cuộc thi tiểu thuyết và truyện ngắn với tập Biển cứu rỗi

Võ Thị Hảo được thừa nhận là một trong vài cây bút nổi bật và giàu chất

nữ tính trong làng truyện ngắn hiện đại Việt Nam Đọc các sáng tác của chị, người đọc dễ nhận thấy bên cạnh những khắc khoải về chiến tranh thì những mảnh đời ngang trái, những đau đớn khôn nguôi của những con người bất hạnh là sự thường trực trong mỗi tác phẩm Đồng thời đó còn là những cảm thông, day dứt của một trái tim phụ nữ khi nói về những nỗi đau của người đồng giới Hơn nữa, vấn đề phụ nữ không chỉ là vấn đề riêng của sáng tác Võ Thị Hảo hay của văn học Việt Nam mà là vấn đề chung của văn học thế giới

hiện nay Chính vì thế mà những năm gần đây xu hướng nghiên cứu nữ quyền

đã thành một trào lưu phê bình, mới, hấp dẫn gây được nhiều sự chú ý Chúng

tôi chọn đề tài nghiên cứu:Nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo, để

trước hết có cái nhìn sâu hơn về người phụ nữ trong sáng tác của chị, sau đó

và từ đó đặt vấn đề bước đầu nghiên cứu văn học từ góc nhìn giới tính tiếp

cận một hướng nghiên cứu mới

2 Lịch sử vấn đề

Võ Thị Hảo đã từng làm thơ từ rất sớm và từng nghĩ mình sẽ trở thành một nhà thơ, tuy nhiên chị lại bắt đầu xuất hiện chính thức và đều đặn vào thập niên 90 ở lĩnh vực văn xuôi và lập tức gây được sự chú ý cũng như lấy được cảm tình của bạn đọc.Vì có một quá trình sáng tác dài, nên có khá nhiều bài viết, bài phỏng vấn hay nghiên cứu về các sáng tác của Võ Thị Hảo ở những khía cạnh, những phương diện và mức độ khác nhau sau:

2 1.Những ý kiến tiêu biểu về sáng tác của Võ Thị Hảo

2.1.1 Đối với thể loại truyện ngắn

Trong bài giới thiệu tập truyện Biển cứu rỗi của Võ Thị Hảo, Đoàn

Minh Tuấn nhận định về đặc trưng thể loại và nội dung:“Võ Thị Hảo đã tận

dụng được những đặc trưng lớn nhất, tiêu biểu nhất của thể loại nhỏ này Mỗi truyện của chị như một tia nắng chiếu vào tầm rộng và chiều sâu biển cả cuộc đời”.Theo tác giả:có thể nói ở tập truyện ngắn này,chị tập trung ở hai cái

nhìn:“Cái nhìn thứ nhất vào mặt trái của vầng trăng chiến tranh Cái nhìn

thứ hai vào những con người nhỏ bé(số đông nhân loại) tồn tại trong im lặng” Nhận định đó đánh giá chiều rộng, chiều sâu của phạm vi phản ánh

trong truyện ngắn Võ Thị Hảo, khái quát được đối tượng phản ánh trong truyện ngắn của chị Đồng thời tác giả bài viết còn nhận xét truyện ngắn Võ

Thị Hảo đã “bộc lộ cái nhìn dung dị, bẩm sinh của các cây bút nữ nhưng ở

chị còn sâu sắc hơn bởi khi chấm dứt câu chuyện,chị đã gióng lên trong lòng người đọc âm vang của sự lo lắng Những lo lắng mơ hồ về cuộc đời biển cả”.Về nghệ thuật, Đoàn Minh Tuấn còn nhận xét về:“ lối viết trữ tình để đạt hiệu quả nhận thức - một trong những đặc điểm của thể loại truyện ngắn hiện đại” Nét riêng của bút pháp truyện ngắn Võ Thị Hảo theo ông còn ở:“cốt

truyện vững chắc với xung đột được đẩy tới cao trào”[16] Trong bài Võ Thị

Hảo giữa những trang viết, trang đời, Lương Thị Bích Ngọc nhận xét khá

toàn diện về truyện ngắn Võ Thị Hảo:“Truyện ngắn của Võ Thị Hảo phản

ánh hiện thực một cách nghiệt ngã nhưng người đọc lại không nhìn thấy sự cay nghiệt của một người viết Lan toả trên những trang viết, một tấm lòng nhân ái của một người đàn bà cầm bút hết lòng yêu cuộc sống và con người

Chị còn nhận xét:Trong truyện Võ Thị Hảo, cái tôi của tác giả dường như chỉ

thấp thoáng đâu đó, để rồi người đọc thấy cái tôi của hiện hữu”

[14,tr.303-304]

Nguyễn Lương trong bài viết Gương mặt Võ Thị Hảo cũng nêu ấn

tượng tổng quát truyện ngắn củaVõ Thị Hảo:“Mỏng manh đến điệu đà, nhạy

cảm đến mức khắt khe, đó cảm giác ban đầu về nữ văn sĩ xứ Nghệ này khi mới đọc, mới tiếp xúc với chị Còn ẩn sâu đằng sau những câu chữ trau chuốt

là những tâm sự day dứt khôn nguôi về số phận con người, về cuộc đời và nhân tình thế thái Đọc truyện của Võ Thị Hảo, người ta thường buồn Một nỗi buồn có lẫn ngọt ngào và cay đắng” [12,tr.209-230]

2.1.2 Về tiểu thuyết Giàn thiêu

Trong bài giới thiệu tác phẩm Giàn thiêu, trên báo Người đại biểu nhân dân số 3 năm 2005 một tác giả viết:“Giàn thiêu mặc dù hấp dẫn nhưng là

cuốn tiểu thuyết không dễ đọc Cũng như những truyện ngắn của Võ Thị Hảo

cuốn tiểu thuyết Giàn thiêu đang đi theo con đường riêng của nó, ngấm dần

vào trái tim người ta, và những tầng lớp ngữ nghĩa cũng như những tầng lớp nghệ thuật của cuốn tiểu thuyết này thường trở đi trở lại và ám ảnh người đọc”

[15]

Xuất hiện chưa lâu trên văn đàn tiểu thuyết Việt Nam, Giàn thiêu một sự

bứt phá đầy ngoạn mục của nhà văn Võ Thị Hảo thực sự thu hút được sự chú

ý của độc giả, các nhà phê bình và nghiên cứu.Trong lời giới thiệu có tính

chất đề dẫn cho cuốn tiểu thuyết Giàn thiêu- xứ sở của lối văn chương mê

hoặc và huyền bí, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên viết:“Văn Võ Thị Hảo

không chỉ là những dòng chữ, không chỉ là truyện ngắn hay tiểu thuyết Văn

Võ Thị Hảo có nhiều tầng hình tượng mà mỗi lần tiếp cận, người đọc lại ngạc nhiên thấy mình khám phá ra một tầng lớp ngữ nghĩa khác ẩn mình sau những câu chữ Đó là lối văn đã được tác giả thổi linh hồn Linh hồn đó tạo lên những câu văn huyền ảo, mê hoặc thậm chí ma quái” [15] Rõ ràng theo

Phạm Xuân Nguyên, chính lối văn chương mê hoặc ấy là thanh nam châm thu hút bạn đọc, nhưng đồng thời cũng là một thách thức đòi hỏi bạn đọc phải có bản lĩnh, thực sự tự tin khi bước vào khám phá thế giới văn chương huyền bí của Võ Thị Hảo, phải tìm hiểu phát hiện ra những tầng hình tượng, lớp ngữ nghĩa khác ẩn sau những câu chữ thì mới thấy hết được cái hay cái hấp dẫn của tác phẩm và thông điệp mà nhà văn muốn gửi gắm

2.2.Những ý kiến tiêu biểu về nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo

2.2.1.Về nhân vật nữ trong truyện ngắn

Đã có không ít những ý kiến nhận xét về nhân vật nữ trong truyện ngắn

của Võ Thị Hảo, ở đây chúng tôi dẫn ra một số nhận định tiêu biểu chẳng hạn:

Trong Những đặc điểm cơ bản của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975-1995 (luận án tiến sĩ )Lê Thị Hường đã nhận xét về yếu tố kỳ ảo trong

truyện ngắn Võ Thị Hảo:“Bằng câu chuyện nhuốm màu huyền thoại Võ Thị

Hảo đã đề cập một vấn đề rất thực Đó là số phận, nỗi đau của cả giới đàn bà.Võ Thị Hảo hay xây dựng nhân vật ảo, song nhân vật ảo lại tượng trưng cho số phận của những con người thực.Cái kì ảo ở đây không làm phương hại tới hiện thực được phản ánh Trái lại nó tô đậm, mở rộng, khơi sâu thêm hiện thực, mang ẩn ý sâu, tầm khái quát cao” [22]

Trong bài phỏng vấn Võ Thị Hảo suốt đời chỉ mơ một giấc, Nguyễn

Hằng nhận định:“Chị được xếp vào hàng những cây bút sắc sảo và giàu nữ

tính Những thân phận đàn bà, những con người nhỏ bé trước bão lũ cuộc

đời, những gì rất riêng tư mà chẳng riêng tư chút nào, là điều mà chị luôn trăn trở trên các trang viết của mình” [13]

Qua Huyền thoại về tình yêu, Nguyễn Văn Lưu đã chỉ ra những vấn đề

mà Võ Thị Hảo muốn gửi gắm ở những nhân vật nữ: “Tác giả giành cho trái

tim người phụ nữ, cho số phận người phụ nữ lòng yêu thương đau xót sâu sắc nhất.Thân phận người phụ nữ trở thành tâm niệm thường xuyên, da diết trong những trang viết của Võ Thị Hảo” [54]

Ở bài viết Đã đến lúc người đàn bà nổi loạn,Ngọc Anh nhận xét:“Trong

những truyện ngắn của Võ Thị Hảo, có những người đàn bà khổ vì yêu và khổ

vì bị ruồng bỏ” [1]

2.2.2 Về nhân vật nữ trong tiểu thuyết Giàn thiêu

Trả lời câu hỏi: Thông điệp chính của chị gửi đến độc giả khi viết Giàn thiêu là gì? Nhà văn Võ Thị Hảo cho biết: “Một trong những thông điệp của Giàn thiêu: Dựng giàn thiêu người trên đảo Âm Hồn đốt sách, mổ bụng, moi

gan người dưới đoạn đầu đài, hay bất kì một cực hình nào cũng không thiêu

hủy được sự thật, khát vọng tự do và công lý”[18] Quả thực “Giàn thiêu

mang đến cho người đọc cảm giác đang đứng trước một thế giới va đập bạo liệt giữa thiện và ác, tốt và xấu, sự bi thảm đến mức trớ trêu của số phận con

người”…[15]

Trong một bài phỏng vấn khác, chị nói: “Rất nhiều thông điệp tôi gửi

vào Giàn thiêu, nhưng một trong những thông điệp quan trọng nhất: Khát

vọng tự do và tình yêu Sự trường tồn, bất tử của sự thật trước bạo lực và cường quyền…những lầm lạc thật dễ thương và đau đớn của kiếp người Tôi

cũng gửi đến qua Giàn thiêu những người đàn bà đẹp, mong manh giữa cuộc

đời mà khuôn khổ tình yêu của họ không khớp với một cái khuôn khổ nào của hiện thực” [15,tr.559-560]

Trong một buổi tọa đàm về sáng tác của Võ Thị Hảo diễn ra vào ngày 19/10/2005 tại Viện Goethe (Hà Nội) nhân sự kiện công ty văn hóa truyền thông Võ Thị vừa ấn hành bốn tập truyện ngắn, đồng thời tái bản tiểu thuyết

Giàn thiêu Buổi tọa đàm có sự tham gia của đông đảo nhà văn, nhà phê bình,

nhà nghiên cứu văn học như Dương Tường, Hoàng Ngọc Hiến, Nguyễn Hòa, Châu Diên, Nguyễn Thị Minh Thái cùng đại diện nhiều tờ báo của Hà Nội

và Trung ương đến dự Đáng chú ý trong buổi toạ đàm là vấn đề nói về xu hướng nữ quyền thể hiện qua ba nhân vật nữ tuyệt đẹp là Nhuệ Anh, Lê Thị Đoan và Ngạn La, trong đó đặc biệt là Nhuệ Anh và Lê thị Đoan hầu như là hiện thân cho lương tri, tình yêu cao thượng và sự khoan dung Có một điều cũng đáng lưu ý là khi trả lời câu hỏi về cái nhãn người ta gán cho mình là nhà văn nữ quyền,Võ Thị Hảo đáp rằng khi viết chị không quan tâm đến những chủ nghĩa, trường phái chẳng hạn như nữ quyền, nếu có khuynh hướng

nữ quyền ấy là một cái gì nằm trong tự thân chị

Trên đây là những ý kiến, nhận xét, đánh giá và bài viết tiêu biểu về một

số đặc điểm nghệ thuật nói chung và nhân vật nữ nói riêng trong sáng tác của

Võ Thị Hảo Song đó mới là những ý kiến, đánh giá, hoặc nhận xét bước đầu,

ở những khía cạnh khác nhau, tuy nhiên đã phần nào thể hiện được sự cảm nhận đúng đắn của các nhà nghiên cứu về nhà văn này Đặc biệt chưa có công trình nghiên cứu nào riêng về nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo Những bài viết và nghiên cứu khác của người đi trước sẽ là những gợi mở quý báu cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài của mình

3 Mục đích và phạm vi nghiên cứu

3.1.Mục đích

Thông qua việc khảo sát, tìm hiểu, nghiên cứu về nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo, người viết luận văn muốn cho thấy những vấn đề về sự quan tâm của văn học đến người phụ nữ, cách thể hiện nhân vật nói chung,

nhân vật nữ nói riêng cùng các thủ pháp thể hiện nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo Đồng thời qua đó để thấy được mối quan hệ giữa nhân vật

nữ với bản thân hình tượng tác giả …

3.2.Phạm vi nghiên cứu

Luận văn sẽ khảo sát các tập truyện ngắn sau của Võ Thị Hảo

- Hồn trinh nữ - Nhà xuất bản Phụ nữ, 2005

- Goá phụ đen - Nhà xuất bản Phụ nữ, 2005

-Người sót lại của rừng cười - Nhà xuất bản Phụ nữ, 2006

-Những truyện không nên đọc lúc nửa đêm - Nhà xuất bản Phụ nữ,

2007 và cuốn tiểu thuyết Giàn thiêu - Nhà xuất bản Phụ nữ, 2005

4.Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chính sau:

4.1.Phương pháp khảo sát - thống kê

Chúng tôi tiến hành khảo sát- thống kê nhân vật nữ trong sáng tác của

Võ Thị Hảo trên nhiều phương diện, để từ đó phân loại nhân vật, tìm hiểu thấu đáo hơn các đặc điểm của nhân vật nữ cũng như các thủ pháp thể hiện nhân vật nữ

4.2.Phương pháp hệ thống

Là một trong những yếu tố cấu thành chỉnh thể tác phẩm, nhân vật nữ được xem xét trong mối tương quan với cả hệ thống nhân vật, với cốt truyện, với giọng điệu, với hệ thống các yếu tố nghệ thuật thể hiện ngoại hình, nội tâm…Sử dụng phương pháp này giúp cho việc tìm hiểu nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo đạt đến cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn

4.3.Phương pháp so sánh

Để thấy được cái chung cũng như nét riêng độc đáo của nhân vật nữ trong sáng tác của Võ Thị Hảo, luận văn cũng dùng phương pháp so sánh,

so sánh bút pháp của chị với các nhà văn nữ khác

4.4 Phương pháp phân tích- tổng hợp

Từ việc phân tích các dẫn chứng, các vấn đề cụ thể của nội dung và hình thức tác phẩm, chúng tôi rút ra những vấn đề chung mang tính khái quát

5.Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm các chương sau:

Chương 1

NHÂN VẬT NỮ TRONG VĂN HỌC VI ỆT NAM

1.1 Nhân vật nữ trong văn học truyền thống

1.2 Nhân vật nữ trong văn học thời kì đổi mới

1.2.1 Phụ nữ qua ngòi bút của các nhà văn nữ

1.2.2.Quá trình sáng tác và quan niệm viết văn của Võ Thị Hảo

Chương 2

ÂM HƯỞNG NỮ QUYỀN QUA CÁC NHÂN VẬT NỮ

CỦA VÕ THỊ HẢO

2.1 Về vấn đề nữ quyền

2.1.1.Vấn đề nữ quyền, một hiện tượng văn hoá xã hội của thời hiện đại

2.1.2 Nữ quyền –Ý thức về hạnh phúc của người phụ nữ

2.2 Bình diện xã hội- tư tưởng, nhân văn của nhân vật nữ trong sáng tác Võ Thị Hảo

2.2.1.Vấn đề số phận bi kịch của các nhân vật nữ trong sáng tác Võ Thị Hảo 2.2.1.1.Bi kịch là nạn nhân của chiến tranh

2.2.1.3.Bi kịch của những mảnh đời tật nguyền

2.2.1.4.Bi kịch của tình yêu và hạnh phúc lứa đôi

2.2.2.Vấn đề đạo đức của các nhân vật nữ trong sáng tác Võ Thị Hảo

2.2.3.Vấn đề giới tính của các nhân vật nữ trong sáng tác Võ Thị Hảo

Chương 3

NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT NỮ TRONG SÁNG TÁC

CỦA VÕ THỊ HẢO

3.1.Nghệ thuật miêu tả ngoại hình

3.2.Nghệ thuật miêu tả tâm lý

3.3 Nghệ thuật tạo màu sắc huyền thoại

B PHẦN NỘI DUNG

Chương 1

NHÂN VẬT NỮ TRONG VĂN HỌC VI ỆT NAM

1.1 Nhân vật nữ trong văn học truyền thống

“Văn học là nhân học”(M.Gorki), nhiệm vụ cơ bản và mục đích cao nhất của văn học là khám phá, phát hiện, nhận thức về con người thông qua những nhân vật văn học.Việc tìm hiểu và thể hiện nghệ thuật về con người được bộc lộ chủ yếu trên phương diện xây dựng nhân vật

Từ điển thuật ngữ văn học định nghĩa:“Nhân vật văn học chính là con

người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học”25 Nhân vật là hình thức cơ bản để văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng Chức năng của

nó là khái quát những quy luật phong phú của cuộc sống con người, từ đó bộc

lộ những hiểu biết, quan niệm và những trăn trở, ước mơ của người nghệ sĩ Nhà văn sáng tạo ra nhân vật là để thể hiện những cá nhân và xã hội nhất

định, bày tỏ quan niệm riêng về các cá nhân, xã hội đó Nhân vật là “công cụ

khái quát hiện thực và phương tiện để tác giả hiện thực hóa quan niệm nghệ thuật về con người dưới một hình thức biểu hiện tương ứng” 33 Như vậy,

nhân vật đóng vai trò là yếu tố hàng đầu của tác phẩm, là phương diện để nhà văn truyền tải tư tưởng, thể hiện cá tính sáng tạo của mình, đồng thời lại mang quan niệm có tính nghệ thuật của nhà văn về thời đại, đặc biệt là trong các sáng

tác thuộc thể loại tự sự

Phụ nữ là một nửa của nhân loại, là biểu tượng của cái đẹp, là hiện thân của sự sinh tồn và luân chuyển sự sống Trong dòng chảy văn học từ cổ chí kim, hình tượng người phụ nữ luôn là một trong những đề tài quen thuộc nhất

và dường như phụ nữ là một nguồn cảm hứng vô tận mà văn học muôn đời vẫn chưa khai thác hết.Văn học truyền thống Việt Nam đã nhiều lần quan

tâm, tập trung đến đề tài về người phụ nữ Qua hình tượng này người đọc các thế hệ sau thấy được giá trị của con người Việt Nam qua các thời đại, thấy cả

số phận của những “phận đàn bà”, của con người nhân loại

Trong văn học dân gian, nhân vật nữ đại diện cho lý tưởng thẩm mỹ của

nhân dân hiện lên trong các câu chuyện cổ tích thường có số phận bi thảm nhưng luôn tỏa sáng những nét đẹp: hiền lành, chăm chỉ, giàu đức hy sinh, giàu lòng nhân ái và cuối cùng chắc chắn sẽ được hưởng hạnh phúc Người

phụ nữ trong ca dao lại mang vẻ đẹp đằm thắm, ý nhị, dịu dàng và kín đáo

nhưng đồng thời cũng là hiện thân cho những bi kịch, phải gánh chịu số phận bất hạnh, không có quyền tự quyết định cho cuộc đời mình

Đến văn học Trung đại đã có biết bao tiếng nói xót xa, thương cảm, cho

thân phận người phụ nữ bị chà đạp, vùi dập trong xã hội phong kiến Như

trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ là hình ảnh những người phụ nữ

đức hạnh, đẹp người, tốt nết luôn khát khao một cuộc sống bình yên, hạnh phúc nhưng bị những thế lực cường quyền và cả lễ giáo phong kiến khắc

nghiệt, xô đẩy đến những cảnh ngộ éo le, ngang trái bất hạnh Ở Cung oán ngâm của Nguyễn Gia Thiều chúng ta thấy đó là câu chuyện kể về cuộc đời

của một nàng cung nữ xinh đẹp, khi mới vào cung được vua yêu chiều nhưng sau bị thất sủng Từ trong thâm cung lạnh lẽo nàng hồi tưởng lại quá khứ và cất tiếng oán thán cho số phận bạc bẽo của mình Cả tác phẩm là tiếng than dài, là sự đau đớn, tấm tức và tâm trạng bế tắc của nàng cung nữ Nguyễn Gia Thiều là người thấu hiểu, chia sẻ và cảm thông cho số phận bất hạnh của

nàng Còn Truyện Kiều của Nguyễn Du lại là tiếng kêu thương đến đứt ruột,

tiếng kêu xé lòng cho thân phận chìm nổi lênh đênh trong kiếp đoạn trường của nàng Kiều và cho “phận đàn bà” nói chung Tiếng nói mạnh bạo, dám bày

tỏ khát khao được yêu và sống hạnh phúc còn vang lên đầy mạnh mẽ, và đó còn là sự kịch liệt phản đối chế độ năm thê bảy thiếp trong xã hội phong kiến

“chém cha cái kiếp lấy chồng chung” của bà chúa thơ nôm Hồ Xuân Hương

Giai đoạn văn học thế kỉ XVIII - đầu XIX là thời kỳ rất đặc biệt bởi sự xuất hiện các nữ sĩ như: Hồ Xuân Hương, Đoàn Thị Điểm, Bà Huyện Thanh Quan, Ngọc Hân công chúa…Trong sáng tác văn chương, nhân vật nữ là trung tâm,

là nơi gửi gắm, bày tỏ những tư tưởng thẩm mĩ của nhà văn Không có thời kì nào trong lịch sử văn học Việt Nam lại rực rỡ, lộng lẫy như thời kì này với sự biểu hiện nghệ thuật trong sự khám phá đời sống nội tâm nhiều cung bậc của con người Dường như có mối liên quan giữa tinh thần nữ quyền và sự nở rộ của sáng tác văn học

Đến đầu thế kỷ XX, sáng tác của các nhà văn chí sĩ yêu nước như Phan

Bội Châu đã dựng lên chân dung của những người phụ nữ, những người anh hùng cứu nước như bà Trưng Trắc, Trưng Nhị, nàng Liên Hoa trong vở tuồng

Trưng nữ vương hay hình ảnh cô Chí, Triệu, Tinh, Liên, Hạnh, Lực, trong tiểu thuyết Trùng quang tâm sử

Văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 tiếp tục khai thác đề tài về

người phụ nữ Sáng tác của Tự Lực Văn Đoàn đã xây dựng hình ảnh những người phụ nữ mới, đòi quyền tự do yêu đương vượt qua mọi lễ giáo phong

kiến như Nhung trong Lạnh lùng của Nhất Linh Văn học hiện thực phê phán

giai đoạn này lại đi sâu tìm hiểu những bi kịch khác nhau trong cuộc đời

người phụ nữ Đó là cuộc đời cơ cực lắm đắng cay của chị Dậu trong Tắt đèn của Ngô Tất Tố, Tám Bính trong Bì vỏ của Nguyên Hồng, hay thân phận của một“dị nữ” như Thị Nở trong tác phẩm Chí phèo của Nam Cao Người phụ

nữ trong các tiểu thuyết, truyện ngắn của các nhà văn hiện thực hiện lên như một biểu tượng trong văn học về nỗi khổ đau, bất hạnh chồng chất của kiếp người và cuộc đời họ bao giờ cũng kết thúc trong sự tuyệt vọng, bế tắc Đến

văn học giai đoạn 1945 - 1975, nhân vật người phụ nữ tiếp tục được phản ánh

và được làm nổi bật trong mối quan hệ với những vấn đề chung của thời

đại.Tắm mình trong bầu không khí hào hùng của dân tộc, người phụ nữ góp phần không nhỏ làm nên những chiến thắng vẻ vang Đó là Nguyệt trong

Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu, chị Út tịch trong Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, chị Sứ trong Hòn đất của Anh Đức Có thể thấy

người phụ nữ trong giai đoạn này là con người của cộng đồng, của xã hội gắn với cuộc chiến đấu bảo vệ tổ quốc, được soi dọi dưới cái nhìn lý tưởng mang tính sử thi

Sau năm 1975, văn học có xu hướng trở về với cái đời thường muôn

mặt, cảm hứng sử thi nhạt dần, thay thế vào đó là cảm hứng thế sự- đời tư Vấn đề các nhà văn quan tâm không phải là cuộc sống, chiến đấu dũng cảm vì dân vì nước nữa mà là con người của cuộc sống đời thường với những lo toan rất nữ, người phụ nữ hiện lên với tư cách con người cá nhân, những mảnh đời riêng lẻ Nhân vật nữ xuất hiện đa dạng, phong phú và mỗi nhà văn tìm thấy cho mình một hướng đi riêng khi khai thác đề tài này Như Nguyễn Huy

Thiệp khai thác về thiên tính nữ qua một loạt những truyện ngắn Chảy đi sông ơi, Con gái thủy thần, Nhà Bua Còn Nguyễn Minh Châu lại tiếp tục

khai thác vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ nhưng chú ý nhiều hơn đến

đời sống nội tâm của họ, Quỳ trong Người đàn bà trên chuyến tầu tốc hành, Thai trong Cỏ lau Họ là một thế giới đầy bí ẩn và cần được khám phá với rất

nhiều những khao khát về tình yêu, hạnh phúc Biết bao cảnh đời khác nhau,

có hạnh phúc ngọt ngào, có bi kịch đắng cay, có tốt có xấu và có cả cao cả lẫn thấp hèn

Văn học Việt nam những năm gần đây xuất hiện một đội ngũ đông đảo

các nhà văn nữ trẻ viết về người phụ nữ như một sự khám phá chính bản thân mình như: Lý Lan, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo…Với cái nhìn mẫn cảm bản năng, các nhà văn nữ thường quan tâm nhiều đến nỗi bất hạnh, sự cô đơn và khát vọng tình yêu hạnh phúc

của người phụ nữ Tác giả Văn Tâm trong bài viết Phụ nữ và sáng tác văn chương lại khẳng định niềm tin vào sáng tác của các cây bút nữ hiện nay, tin

ở sự đóng góp cho: “cái mảng khá bí ẩn là tâm hồn họ”

Qua đây, chúng ta thấy hình tượng người phụ nữ là hình tượng xuyên suốt và nổi bật trong nền văn học Việt nam, gắn liền với sự vận động trong quan niệm nghệ thuật về con người qua các giai đoạn văn học Có một đặc điểm là người phụ nữ luôn là hình ảnh tích cực, được nhà văn gửi gắm nhiều tình cảm thương yêu trân trọng NHẪN NẠI, ĐA CẢM, THUA THIỆT, CHỦ ĐỘNG, đó dường như là nét tiêu biểu của nhân vật nữ trong văn học Việt Nam

ở mọi thời đại

1.2 Nhân vật nữ trong văn học thời kì đổi mới

1.2.1 Phụ nữ qua ngòi bút của các nhà văn nữ

Với lịch sử đấu tranh không phải chỉ cho việc giải phóng dân tộc, Việt nam - một nước chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng phong kiến Trung Hoa cũng mất nhiều năm cho cuộc đấu tranh về bình đẳng giới Khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, đời sống kinh tế - xã hội và tư tưởng con người cũng đổi thay tận gốc rễ Bởi vậy trong cách nhìn về cuộc sống, con người và quan niệm về nghệ thuật của các nhà văn…cũng tất yếu biến đổi Trong bối cảnh

xã hội mới, vai trò, vị trí của người phụ nữ đã được thừa nhận, đề cao và khẳng định Họ tham gia ngày càng đông vào tất cả các lĩnh vực như kinh tế, chính trị, y tế, thương mại, xã hội…trong đó có sáng tạo nghệ thuật, đặc biệt

là văn học, một trong những lĩnh vực nhạy cảm dễ bắt nhịp với những vấn đề nóng hổi của đời sống mà lúc này cũng đã mở rộng cánh cửa của mình để chào đón các cây bút nữ

Trên diễn đàn văn học, sự xuất hiện rầm rộ và đầy ấn tượng của các cây bút nữ đã đem đến một diện mạo mới, một làn gió mới cho nền văn học dân

tộc Chính sự xuất hiện ngày càng đông đảo các gương mặt nữ cùng với các

tập thơ, truyện ngắn hay tiểu thuyết của họ, đã thổi một luồng gió mới cho văn học Việt nam sau1975, góp phần tô điểm cho diện mạo nền văn học và

lấy lại thế cân bằng trong sáng tác văn học giữa các tác giả nam và nữ

Nếu như ở các giai đoạn trước 1930 - 1945 hay 1945 - 1975 ưu thế thuộc

về các nhà văn nam như Nam Cao, Thạch Lam, Nguyên Hồng, Nguyễn Khải, Nguyễn Thi, Nguyễn Minh Châu… thì văn học đương đại phần đông gắn với các tên tuổi nữ như: Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Hảo, Dạ Ngân, Lê Minh Khuê, Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban, Võ Thị Xuân Hà, Đoàn

Lê, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Hoàng Diệu…Như lời phát biểu của nhà văn Võ

Phiến: “Chúng ta đang có một nền văn chương đổi phái tính”2 Những trang viết của các nhà văn nữ thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến số phận, hạnh phúc

và quyền sống của người giới mình Trong cuộc sống hiện nay, theo suy nghĩ

và cảm nhận của họ, người phụ nữ vẫn còn mang nhiều nỗi khổ cần được sẻ chia và họ đã tìm thấy trong văn học nói chung và văn xuôi nói riêng một sức mạnh để qua thế giới nhân vật nữ họ tìm được nơi để bày tỏ những tâm tư, suy nghĩ uẩn khúc của lòng mình.Và có lẽ theo quy luật đồng thanh tương ứng lúc đầu là một vài cây bút nữ viết, rồi những cây bút khác qua tác phẩm của những người đi trước tìm thấy ở đó một sự đồng cảm và họ cũng viết để giãi bày làm thành cả một dòng chảy Ở dòng chảy đó họ như được tự do phơi

mở cái tôi cá nhân của chính mình với một giọng điệu riêng, một cách thức riêng Họ thẳng thắn đối thoại lại những quan niệm cũ về những mẫu hình nữ giới trước đây luôn bị đóng khung trong những đặc điểm dịu dàng, thùy mị, chỉ viết về những chuyện nhỏ nhặt, không có tầm tư tưởng lớn Mạnh dạn, họ thể hiện sự thức tỉnh ý thức cá nhân, khát vọng bản thể, khẳng định giá trị sống…của chính mình trên diễn đàn văn học nghệ thuật Khi viết về tình yêu,

họ khám phá toàn diện về mọi mặt, mọi cung bậc, từ những dư vị ngọt ngào đến những dư vị đắng chát, từ đớn đau đến xót xa, từ những nhẹ dạ cả tin đến

những mạnh mẽ, chủ động, già dặn và từng trải…tất cả đều là những bộc bạch chân thực nhất của các cây bút nữ viết về giới mình Hơn nữa khi nữ văn sĩ viết về phái yếu, cũng có nghĩa là họ đã hướng ngòi bút vào chính mình, dù tác giả viết về người phụ nữ khác thì cái nhìn của họ cũng sẽ có phần sâu sắc, triệt để và thấu đáo hơn Nhà văn nữ viết nhiều về phụ nữ vì theo đặc trưng tâm lý họ tồn tại với tình cảm hướng nội, luôn muốn tìm sự đồng cảm, khác tâm lý đàn ông với lý trí hướng ngoại luôn luôn phân tích chiếm lĩnh Bên cạnh đó nhà văn nữ muốn thông qua nhân vật nữ để thể hiện tâm hồn mình, bản thân mình, vì vậy mà những sáng tác của các tác giả nữ thường mang màu sắc tự truyện Diện sống của phụ nữ nói chung không rộng bằng nam giới, các tác giả nữ lại thường viết tập trung vào những đề tài nhất định, do đó đôi khi không tránh khỏi việc gây nên cảm giác đơn điệu cho người đọc, như

nhà văn Lê Minh Khuê nhận xét: “Nghĩ về những người viết cùng giới mình,

tôi thường bị chi phối bởi cảm giác nước đôi Một mặt nhiều chị em bộc lộ một tài năng rõ rệt, không lèm nhèm, không mờ nhạt Mặt khác sao vẫn cứ cảm thấy, đặt trong hoàn cảnh chung rồi mỗi người cũng thế thôi, không bao giờ có sự gọi là đồ sộ, vĩ đại ở những cây bút nữ này cả ”[27,tr.257-258].Và

nhà phê bình Đặng Anh Đào cũng khẳng định: “Phụ nữ thường mạnh ở chỗ

đưa tất cả cuộc đời và tâm hồn họ vào trong sách…tuy nhiên phải nói thật là ở mỗi người nguy cơ lặp lại chính mình, nguy cơ ấy khá rõ”[27]

Thế giới nhân vật nữ của các nhà văn nữ được xây dựng trên những trang văn thấm đẫm tình cảm, cảm xúc như đang tuôn trào từ trái tim, tâm hồn của họ với giọng điệu khi thì dịu dàng, ấm áp, khi thì xúc động nghẹn ngào…và tình yêu luôn là đề tài trung tâm trong nhiều sáng tác của các cây bút nữ Đặc biệt người phụ nữ trong văn học thời kì đổi mới hiện lên với khát vọng yêu đương mãnh liệt, luôn đòi hỏi được yêu thương che chở, bộc lộ những phẩm chất tốt trong tình yêu và thường xuyên gặp ngang trái trong ái

tình Nhân vật nữ của các nhà văn nữ thời kì đổi mới không phải là không có những người hạnh phúc, những khoảnh khắc vui, song hầu hết trong số họ là những người bất hạnh, cô đơn Với tâm hồn nhạy cảm, dễ xúc động nữ văn sĩ

là người dễ nhận ra và dễ khắc sâu những nỗi buồn của người cùng giới hoặc của chính mình Qua những trang viết đó, các nhà văn nữ thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến số phận, hạnh phúc và quyền sống của người giới mình trong cuộc sống hiện nay, theo suy nghĩ và cảm nhận của họ người phụ nữ vẫn còn mang nhiều nỗi khổ cần được sẻ chia Chính vì thế mấy mươi năm trở lại đây, người đọc đã được thưởng thức nhiều giọng điệu mới với những phong cách khác nhau của các cây bút nữ, trải nghiệm như Lê Minh Khuê, sắc sảo như Phạm Thị Hoài, tinh tế như Phan Thị Vàng Anh, đằm thắm như Nguyễn Thị Thu Huệ, hồn hậu và đậm sắc màu văn hoá như Nguyễn Ngọc Tư Chưa bao giờ phái nữ lại dành được sự quan tâm nhiều của người cầm bút như hôm nay Khuynh hướng duy nữ được thể hiện không chỉ là sự xuất hiện nhiều nhà văn

nữ, nhiều nhân vật nữ trong các tác phẩm mà nó còn chi phối ngay cả cách đặt

tên tác phẩm như: Người đàn bà trên đảo của Hồ Anh Thái, Bến không chồng của Dương Hướng, Người đàn bà đứng trước gương, Người đàn bà

có ma lực của Y Ban, Hồn trinh nữ, Goá phụ đen của Võ Thị Hảo, Thiếu phụ chưa chồng của Nguyễn Thị Thu Huệ, Xưa kia chị đẹp nhất làng của

Tạ Duy Anh…Mỗi tác giả đều cố gắng xác lập một tiếng nói riêng, một giọng điệu của riêng mình Dường như với xu hướng duy nữ ngôn ngữ văn chương của nền văn học đã đổi thay, tinh tế hơn, chất nội cảm nhiều hơn, màu sắc biểu tượng đa dạng hơn

1.2.2 Quá trình sáng tác và quan niệm viết văn củaVõ Thị Hảo

Xem xét văn chương của một nhà văn, phương pháp tiểu sử trong một chừng mực nào đó cũng có tác dụng, chỉ có điều không nên lấy tiểu sử nhà văn để giải thích toàn bộ các yếu tố văn chương mà thôi, vì thế những nét sơ

qua về Võ Thị Hảo, cuộc sống và quá trình sáng tác cũng là hữu ích Võ Thị Hảo, tên khai sinh và đồng thời cũng là bút danh của chị, sinh ngày 12/4/1956 tại Diễn Bình - Diễn Châu - Nghệ An Sinh ra và lớn lên ở mảnh đất xứ Nghệ khắc nghiệt nhưng có lẽ cũng chính sự khắc nghiệt của thiên nhiên nơi đây đã tạo nên tính cách con người chị - một tính cách chịu đựng bền bỉ và kiên

cường.Vì thế khi nói về quê hương mình chị thường nói: “Tôi cảm ơn những

kỉ niệm, mà đau khổ nhiều hơn là hạnh phúc, vì chính chúng đã tạo ra tôi”[7]…Chính tính cách đó giúp chị dù ở hoàn cảnh nào cũng có thể thích

nghi và tìm cách vượt qua những đoạn trường chìm nổi của cuộc đời Chị là người có niềm ham mê đọc sách từ khi còn nhỏ, nhiều lúc phải đọc trộm gia đình Từ niềm đam mê ấy chị đã trở thành cô sinh viên Văn khoa trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, với bao khát vọng và hoài bão văn chương cùng giấc mộng đẹp về tình yêu đã nuôi dưỡng chị trong những năm tháng tuổi xuân phơi phới ấy Chị từng làm thơ từ rất sớm cũng từng nghĩ mình sẽ trở thành một nhà thơ, thế nhưng duyên số lại đưa chị đến với nghề báo.Tốt nghiệp khoa Ngữ Văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, ra trường chị về công tác ở nhà xuất bản văn hoá dân tộc, nhập cư vào chốn thị thành cùng với tổ ấm yêu thương, gia đình bé nhỏ của mình Có lẽ nghiệp văn mới là một sự an bài trong số phận chị, cho nên từ đây những trang viết bắt đầu thao thức trong chị

và rồi luôn đồng hành với cuộc sống công chức của chị những năm 80-90 của thế kỉ trước, như một ngọn lửa cháy âm ỉ giữ cho tâm hồn chị luôn rực nóng

và đam mê Vì là niềm đam mê nên Võ Thị Hảo hết mực trân trọng cái khoảng riêng ấy cho dù khi đó văn chương không đủ sức đem lại cho gia đình một cuộc sống yên ổn, và hạnh phúc gia đình chị bắt đầu có dấu hiệu của sự bất ổn từ đây Chính chị đã để cái không khí văn chương đó len lỏi quá sâu vào đời sống gia đình lại vẫn bướng bỉnh, khư khư giữ lấy cho mình một góc riêng để thoả mãn niềm đam mê đó Cuộc sống vật chất khó khăn của những

năm tháng đất nước còn trong chế độ bao cấp, để vượt qua những năm tháng

ấy Võ Thị Hảo đã viết nhiều và bắt đầu nổi tiếng trên văn đàn, đó chính là thời gian chị viết văn mà không có được sự ủng hộ và đồng thuận của chồng Chị đã níu giữ được cuộc hôn nhân bất ổn trong hai mươi năm trời Khi cuộc hôn nhân không còn là cái đích đắm say của cả hai người, chị đã quyết định giải thoát cho mình và cho người khác khỏi sự nặng nề của một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, tất cả những điều ấy đều để lại dấu ấn trong sáng tác của chị Trong cuộc sống Võ Thị Hảo rất hay có những cuộc ra đi, trong công việc mưu sinh, trong tình cảm cũng như trong sáng tạo văn chương Chị nói: mình không phải là người thích phiêu lưu hoặc thích thay đổi mà là người phụ

nữ viết văn, để giữ lòng tự trọng và một trái tim luôn đập cho những điều tốt đẹp trong cuộc đời Một trái tim quá ư là nhạy cảm bởi vậy rất dễ bị rướm máu và tổn thương nên bất cứ một sự bất tín hay cư xử quá đáng của bạn bè đồng nghiệp hoặc những người xung quanh với mình đến độ cảm thấy mình không thể chịu đựng nổi thì tốt hơn cả là rời bỏ để ra đi Dẫu biết cuộc ra đi nào cũng đầy bất trắc và lắm trông gai, người ngoài nhìn vào có thể cho là

mình điên rồ nhưng đó là cách giải quyết của mình từ trước đến nay.“Nó làm

cho mình cảm thấy thanh thản, giữ được cái tôi của mình trước xô bồ đời sống quá nhiều cạm bẫy và thói xấu Sự ra đi giúp cho tâm hồn của mình không bị cằn cỗi tha hoá, để cố gắng dù cho trong hoàn cảnh nào thuận lợi hay khó khăn, hạnh phúc hay bi đát thì nhân cách của mình cũng không bị tha hoá Mình sợ nếu mình ở lại, mình thoả hiệp và sống chung với những điều mình cho là giả dối, căm ghét thì mình sẽ bị tha hoá đi lúc nào không hay Điều làm mình sợ nhất là khi mình không còn tin vào chính mình nữa thì sống

sao nổi, còn có thể tin được một ai khác” [57]

Về quan niệm nhân cách, nghĩa vụ của nhà văn và sáng tạo văn chương

Võ Thị Hảo cũng có những suy nghĩ nghiêm túc.Theo chị: “Thiên chức nhà

văn là tôn trọng tự nhiên Tự nhiên nghĩa là sự thật Như những con sóng biển và gió vẫn đêm ngày cồn cào đến với đất liền Khi nhà văn mà chối bỏ sự thực viết dối trá và đứng ngoài nỗi đau, khát vọng cũng như khát vọng thật

sự của con người khi ấy, nhà văn đó trở nên nguy hiểm cho đồng loại” [7]

Dẫu viết văn hay viết báo thì chị vẫn là một cây bút có sức viết dồi dào như một nhu cầu tự thân cần được nói ra những điều mình trăn trở và tâm huyết

Chị cho rằng: “Tôi may mắn được làm đúng nghề mình đã chọn và nghiệp

không trái với nghề Làm báo là nghề, viết văn là nghiệp Hơn cả nghề, nghiệp văn là cái thứ đeo bám,ám ảnh, thậm chí chi phối số phận”[14] Chị

từng tâm sự: “Tôi có quá ít thời gian dành cho văn chương Đó là sự thiếu

may mắn Tôi chỉ còn ban đêm, lúc đi đường và ngày nghỉ cuối tuần là dành cho văn chương Nhưng thực sự, làm báo cũng giúp nghề văn Nhiều khi đi tìm tư liệu, khai thác sự kiện hay họp hành, ý tưởng chợt hiện Tôi phác hoạ chúng vào những mảnh giấy bất kỳ nào đó và đem về nhà ghim lại, chờ dịp viết thành những truyện hoàn chỉnh”[11] Với lĩnh vực văn chương ta thấy

Võ Thị Hảo xuất hiện chính thức và đều đặn vào thập niên 90 và gây được sự

chú ý của người đọc kể từ truyện ngắn đầu tay Người gánh nước thuê in trên báo năm1989.Tiếp đó là những truyện ngắn“lạ ”như: Hồn trinh nữ, Người sót lại của Rừng Cười, Biển cứu rỗi …Cho đến nay chị đã có bảy tập truyện ngắn và tiểu thuyết Giàn thiêu đã ấn hành, sắp tới sẽ là sự ra đời của cuốn tiểu thuyết thứ hai Dạ tiệc quỷ Các tác phẩm đã in của chị ngày càng chiếm

được nhiều tình cảm của độc giả và thực sự chinh phục được người đọc bằng ngòi bút sắc sảo, tinh tế mạnh mẽ và tài hoa của mình Khi đọc sáng tác của

Võ Thị Hảo ta“dễ nhận thấy trong văn chương chị có một cái nhìn ưu ái và

thiên vị đối với phái nữ Một cô gái sa ngã (Vũ điệu địa ngục), một người đàn bà nhẹ dạ (Người đàn ông duy nhất), và đến cả một con điếm hết thời (Biển cứu rỗi) - bao giờ chị cũng tìm cách biện bạch để “bắt” người đọc

phải yêu và cứu mạng họ”[14] Bởi vậy mà “chị được xếp vào hàng những cây bút sắc sảo và giàu nữ tính Những thân phận đàn bà, những con người

bé nhỏ trước bão lũ cuộc đời, “những gì rất riêng tư mà chẳng riêng tư chút nào”…là điều mà chị luôn trăn trở trên các trang viết của mình”[13] Hình

dung về Võ Thị Hảo, người đọc sẽ thấy một Người phụ nữ có số phận không

dễ dàng nhưng đủ nghị lực để vượt qua mọi gian khó trên đường đời, cùng ánh mắt dường như nhìn thấu cuộc sống nhân sinh và luôn khát khao thể hiện những điều cảm nhận, suy ngẫm của mình bằng sự phong phú của ngôn từ

nghệ thuật

Chương 2

ÂM HƯỞNG NỮ QUYỀN QUA CÁC NHÂN VẬT NỮ

CỦA VÕ THỊ HẢO

2.1.1.Vấn đề nữ quyền, một hiện tượng văn hóa, xã hội của thời hiện đại

Những năm gần đây vấn đề nữ quyền (feminisme) được nói đến ở nhiều lĩnh vực như: chính trị, xã hội, văn chương, giải trí…Một cách hiểu thông

dụng nhất cho khái niệm nữ quyền là:“Quyền bình đẳng của phụ nữ trên mọi

lĩnh vực kinh tế, xã hội và giáo dục Khái niệm nữ quyền nếu hiểu ở cấp độ rộng là quyền lợi của người phụ nữ đặt trong thế tương quan với quyền lợi của nam giới để đạt đến cái gọi là nam nữ bình quyền Ở cấp độ hẹp thì nữ quyền có mối liên quan với các khái niệm như giới tính, phái tính trong văn học Nếu giới tính, phái tính là những công cụ để khu biệt đặc tính giữa hai phái (nam/nữ) thì khái niệm nữ quyền không chỉ dừng lại ở đó mà mục đích của nó hướng tới là sự bình quyền của nam/nữ đồng thời tạo ra hệ quy chuẩn riêng của nữ giới” [55] Thế kỷ XX, nhân loại được chứng kiến những phong

trào đấu tranh cho nữ quyền rầm rộ ở các nước phương Tây tiêu biểu là Đan Mạch Đây là nước mà phong trào nữ quyền nổ ra sớm nhất từ năm1905, phụ

nữ đã được đi bầu Hội đồng hàng tỉnh và thị xã, năm1910 Hội phụ nữ Đan Mạch KVINFO cùng viện Gocthe của Đức đã đánh dấu ngày 8-3 bằng Hội nghị Copenhagen, đòi quyền bình đẳng nam- nữ trong chính trị và việc làm Ở bất cứ lĩnh vực nào người phụ nữ cũng luôn muốn chứng tỏ sự bình quyền của mình trước nam giới Người phụ nữ Châu Mỹ cũng đấu tranh đòi quyền bình đẳng với nam giới, họ đã dấn thân xuống đường lập nghiệp đoàn, giơ cao

khẩu hiệu “đàn bà là tương lại nhân loại, thế kỷ XXI là thế kỷ đàn bà”[29]

Bên cạnh đó, là những nhân vật phụ nữ lỗi lạc, những người phụ nữ tiểu biểu

đã có những hoạt động nhằm khẳng định quyền của người phụ nữ như: Ganđi,

Thachơ, Marguerite Durand…

Marguerite Durand là một người phụ nữ Pháp hăng say tranh đấu dành

quyền bình đẳng cho nữ giới Năm 1897, bà sáng lập và điều khiển tờ báo La

Fronde(sự nổi loạn).Trụ sở tờ báo nằm trên đường Saint- Georges và tất cả

các việc trong tòa soạn từ quản lý, viết bài, đến in ấn và phát hành đều do phụ

nữ đảm nhận Tờ báo được nhiều phụ nữ có uy tín làm trợ bút Trong lúc đạo luật năm 1892, cấm phụ nữ làm việc ban đêm thì họ bất chấp cả luật lệ, không

kể đếm gì đến các thanh tra lao động và liên hiệp các đoàn thể làm sách Trong các bài xã thuyết, tờ báo đòi hỏi phụ nữ phải được ghi tên vào danh sách những người được chính phủ Pháp thưởng Bắc Đẩu bội Tinh, phụ nữ cũng phải có được quyền tham dự vào các cuộc tranh cãi tại quốc hội Marguerite Durand đã cố gắng tổ chức để đưa phụ nữ ra tranh cử vào Quốc hội Pháp trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 1910, và cũng là người phụ nữ đầu tiên tham dự vào nghiệp đoàn chủ nhân các nhật báo Bà tích cực đòi hỏi các quyền lợi của phụ nữ như: Quyền được tự do hành nghề, quyền được hưởng lương bằng với nam nhân, làm cùng một công việc, quyền của người vợ được giữ lương do chính mình làm ra và quyền được bảo vệ trong các công việc trong nhà…Trước làn sóng đấu tranh mạnh mẽ như thế, nhiều hội nghị bàn về vấn đề nữ quyền đã được triệu tập Phê bình nữ quyền luận được hình thành, trong môi trường của những tiếng nói đòi quyền lợi cho người phụ nữ; các lý thuyết về giới được nhiều người quan tâm từ đấy, trong đó có lí thuyết nữ quyền trong văn học

Ở Việt Nam, cùng với quá trình giao lưu và hội nhập vào đầu những năm

90 của thế kỷ XX, bằng nhiều con đường khác nhau, quan điểm giới nhanh chóng được du nhập và truyền bá vào Sự xuất hiện, cách tiếp cận giới chính

là bước đột phá quyết định sự phát triển mạnh mẽ và ấn tượng của khoa học

nghiên cứu về phụ nữ Cùng với nó là sự biến đổi nhanh chóng quan niệm, thái độ, hành vi của xã hội và thực tiễn tạo lập bình đẳng giới trong mọi lĩnh vực của xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới Nó không chỉ tồn tại như một hiện tượng xã hội, mà nó còn được chú ý nhiều trong lĩnh vực văn hóa, văn học Xuất phát từ cơ chế dân chủ của xã hội, như nhà văn Võ Thị Hảo đã phát

biểu: Xã hội văn minh bao giờ cũng có thiên hướng nữ khuynh, người ta

nghiêng về phái yếu để càng thấy mình mạnh Hơn nữa bản thân nữ giới dám đứng lên đấu tranh để đòi quyền sống, quyền tự do dân chủ của mình bằng thứ ngôn ngữ quyết liệt, mạnh mẽ thậm chí có ý thức gây “hấn” và “sốc” với cách nhìn truyền thống Đó là những phát ngôn gai góc đầy cá tính thể hiện chính xác những trải nghiệm cá nhân ở nhiều mối quan hệ trong cuộc sống

Họ dám công khai xem xét lại cả những chuẩn mực của lịch sử và của nghệ thuật bằng cái nhìn chủ quan, công khai bày tỏ thái độ chống lại sự lệ thuộc,

sự áp đặt trong văn chương, dám xông vào các đề tài trước kia bị xem là cấm

kỵ vốn là đặc quyền của nam giới Thực ra thì trong văn chương truyền thống

đã có những yếu tố của văn học nữ quyền Ở văn chương Việt Nam thời kỳ trung đại ý thức nữ quyền đến Hồ Xuân Hương đã trở nên gay gắt, nữ sĩ đã

dám nói lên những dồn nén và những đòi hỏi nữ quyền:“ Kẻ đắp chăn bông

kẻ lạnh lùng- chém cha cái kiếp lấy chồng chung”Làm lẽ Có thể thấy những

năm gần đây, văn học Việt Nam đương đại chịu ảnh hưởng nhiều luồng văn hóa mới trong quá trình hội nhập và gần với chúng ta nhất, Trung Quốc- một đất nước có bề dầy truyền thống đạo đức nho giáo mà nay văn học đã bùng phát, nổi loạn với cách viết táo bạo của một số cây bút nữ trẻ trong dòng văn học Linglei (lạc loài) như: Vệ Tuệ, Xuân Thụ ,Cửu Đan, Miên Miên, Lâm Bạch…Dung lượng văn hóa sex chiếm vị trí không nhỏ trên nhiều mặt báo, nhiều diễn đàn, nhiều Blog cá nhân Điều đó cho thấy dần dà người ta đã có cái nhìn cởi mở hơn về vấn đề tình dục Các văn nữ Việt (cả trong và ngoài

nước) viết về tình dục cũng thoải mái hơn, đặc biệt các văn nữ Việt Nam

đương đại viết về vấn đề tình dục với nhiều cách thức khác nhau,“có viết

đậm, viết nặng, viết phóng khoáng, viết có pha chế Vấn đề tình dục được khai thác cặn kẽ mạnh bạo và “khiêu khích” hơn bao giờ hết”[55], đây chính là

một hiện tượng mới trên văn đàn Ta bắt gặp lối viết “nhẹ nhàng, kín đáo

trong truyện Nguyễn Thị Thu Huệ, trực diện trần trụi trong truyện Y Ban ,mãnh liệt, nhẩn nha đầy thâm thúy và ẩn ý trong truyện Đỗ Hoàng Diệu,“quê mùa”, “chất phác” nhưng đằm như trong truyện Nguyễn Ngọc Tư

“Cao tay” khéo léo đụng chạm đến ghetto sex cấm kỵ nhưng người đọc không cảm thấy đụng chạm đến “taboo”tình dục như trong sáng tác Phạm Thị Hoài, Mai Ninh Còn Lê Thị Thấm Vân, Trần Sa v.v… lại nhầy nhụa trong những đặc tả tỉ mẩn, chi tiết không một chút ngần ngại”[55] Dù ở mức độ nào thì

họ cũng đã từng bước khẳng định tiếng nói của nữ giới trong văn chương Nếu như trước đây nhà văn nữ chỉ dám khuôn trong những chuyện lặt vặt, giản dị thì nay họ bung thoát, mổ xẻ cả những vấn đề tế nhị một cách thẳng thừng Thực ra nam giới viết về tình dục, giới tính nữ, nhiều khi vẫn áp cái nhìn chủ quan của phái nam nên việc miêu tả tâm lý cũng như các vấn đề sinh

lý của nhân vật nữ vì thế không thể chính xác được bởi dù sao họ cũng là người ngoài cuộc Như vậy, xét về phương diện khách quan cũng như chủ quan đã có sự cởi trói, phá rào trong chính nội lực của các nhà văn nữ Điều

đó chứng tỏ xu hướng dân chủ hóa trong văn chương từ quan niệm thẩm mỹ đến bình diện nội dung và cả lực lượng sáng tác Đó chính là một dấu hiệu ý thức nữ quyền rõ nét nhất Vì một mặt viết trở thành hành động tự xác định, trở thành phát ngôn viên chính thức của người phụ nữ, tiếng nói chính thức từ tình dục, mặt khác thể hiện rõ sự quyết liệt đấu tranh, đòi bình quyền trong tình cảm và khẳng định giới mình Qua đây có thể thấy,vấn đề nữ quyền chính

là một hiện tượng văn hóa xã hội của thời hiện đại

2.1.2 Nữ quyền - Ý thức về hạnh phúc của người phụ nữ

Nói đến ý thức về phái tính trong văn học Việt Nam, ta có thể thấy nếu ở phương Tây, ngự trị trên đỉnh Olempo là thần Zớt thì ở phương Đông các vị thần tối cao chủ yếu cũng gắn với đàn ông Vị thế kẻ mạnh của đàn ông còn thể hiện ở khâu sáng tạo và tiếp nhận văn học Những cuộc thù tạc, đàm đạo văn chương chỉ diễn ra giữa những người đàn ông với nhau, nó không có chỗ cho nữ nhi thường tình…Văn hóa khổng giáo (tiêu biểu là Trung Hoa và Việt Nam) cũng đặc biệt chú trọng đến vai trò áp chế của đàn ông so với đàn bà

“Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử”.Tư tưởng trọng nam khinh nữ “ Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô”…còn ảnh hưởng đến tận ngày

nay khiến cho cấu trúc dân số bị nghiêng lệch trầm trọng ở một số nước nhất

là các nước phương Đông Vai trò thống trị của đàn ông ngoài sự ủng hộ tuyệt đối của thiết chế xã hội còn trở thành một nét tâm lí phổ biến kéo dài từ thời này qua thời khác Trong dân gian người đàn ông Việt bao giờ cũng giữ tư

cách là kẻ chinh phục, khi ý nhị thì:“Bây giờ mận mới hỏi đào- vườn hồng đã

có lối vào hay chưa”?…Khi táo tợn thì:“Gặp đây anh nắm cổ tay- anh hỏi câu này có lấy anh không”? Như vậy, cho dù là tiếng nói hồn nhiên nhất, ít

bị áp chế bởi tính quy phạm nhất, văn học dân gian vẫn xác nhận vai trò kẻ mạnh của đàn ông so với đàn bà Trong văn học trung đại, về cơ bản giới cầm bút vẫn thuộc về đàn ông Thực ra, trong vòng cương tỏa của tư tưởng nam quyền đã bắt đầu xuất hiện những tài năng văn học là nữ giới như: Đoàn Thị Điểm, Bà Huyện Thanh Quan và đặc biệt là Hồ Xuân Hương Mặc dù giàu tinh thần nổi loạn và phản kháng nhưng những khúc tự tình của nữ sĩ họ Hồ vẫn chủ yếu là những tiếng than thân trách phận Đó chính là lí do khiến Bà

chúa thơ Nôm phải ao ước:“Ví đây đổi phận làm trai được- thì sự anh hùng

há bấy nhiêu” Đề Đền Sầm Nghi Đống Có thể nói ẩn chứa trong câu thơ đó

một trạng thái tâm lý không chỉ riêng của Hồ Xuân Hương mà là của giới nữ

bởi muốn lên sự nghiệp, muốn có sự nghiệp thì người phụ nữ phải đổi thân phận Song thực tế đó chỉ là mong ước và mong ước kia một mặt cho thấy sự đổi phận ấy dường như là bất khả trong thực tế, mặt khác gián tiếp xác nhận

vị thế ưu thắng của đàn ông Phải bước sang xã hội hiện đại khi trình độ dân trí được nâng cao, người phụ nữ bắt đầu được đi học, được tự do bầu cử, tầng lớp công chức đã có sự tham gia của phụ nữ thì cán cân công bằng về giới mới bắt đầu được hiện thực hóa và người ta đã bắt đầu bàn đến vai trò của người phụ nữ Đặc biệt là giờ đây người phụ nữ có quyền li hôn chính đáng

và được pháp luật bảo vệ Tuy nhiên quá trình ấy không phải lúc nào cũng diễn ra thuận lợi và nhanh chóng mà phải trải qua rất nhiều quanh co, sóng gió

Vai trò của người phụ nữ đặc biệt được đề cao trong chính thể mới sau

1945 với sự ra đời của Hội phụ nữ Việt Nam Đó là tiền đề văn hóa và xã hội thuận lợi để văn học nữ tính có cơ hội phát triển, so với trước đây đội ngũ các nhà văn nữ cầm bút đã đông hơn và tài năng của họ được thừa nhận rộng rãi hơn Nhiều tác phẩm của họ có ảnh hưởng đến công chúng và được giảng dạy trong nhà trường từ phổ thông đến đại học Những thay đổi trên đây trong lĩnh vực văn học thể hiện sự thay đổi rất lớn về ý thức phái tính và thái độ đề cao vai trò của nữ giới Trong nhiều tác phẩm, người phụ nữ được hình dung như

những anh hùng tiêu biểu cho vẻ đẹp của thời đại như Chị Sứ (Hòn đất của Anh Đức), Chị út Tịch (Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi), Nguyệt (Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu)…Tuy nhiên do yêu cầu của

phương pháp sáng tác hiện thực xã hội chủ nghĩa, đời sống tinh thần của nữ giới mới được khai thác nhiều ở khía cạnh xã hội mà chưa được chú ý nhiều đến đặc trưng về giới Vấn đề âm hưởng nữ quyền chủ yếu nằm trong hệ tư tưởng chung của thời đại chứ chưa trở thành mối quan tâm thực sự của nhà văn với tư cách là người kiến tạo những tư tưởng nghệ thuật riêng của chính

mình Trong sự phát triển mạnh mẽ của đất nước và những nỗ lực tạo nên sự bình đẳng về giới kể từ 1986 đến nay đã tạo nên những tiền đề cơ bản để giúp người đàn bà thoát khỏi sự áp chế của đàn ông, giúp họ có khả năng tồn tại độc lập và có khả năng tự quyết số phận của mình Người phụ nữ khi này không còn quanh quẩn nơi xó bếp, góc nhà mà đã tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội Nhiều phụ nữ được cử giữ những chức vụ cao trong hệ thống chính trị Nhưng quan trọng hơn ý thức về giới một cách tự giác đã ăn sâu vào tâm thức của đội ngũ cầm bút và tạo nên âm hưởng nữ quyền trong văn học Hình tượng người phụ nữ vốn xuất hiện từ rất lâu trong văn học, nhưng những phẩm chất, giá trị, cũng như đời sống tinh thần và thể xác của

họ luôn được nhìn bằng đôi mắt của người đàn ông Chỉ khi những vấn đề trên thoát khỏi hệ quy chiếu giá trị theo quan điểm nam quyền thì văn học nữ tính mới xuất hiện đầy đủ với đúng nghĩa của nó Như vậy văn học nữ tính chỉ

có thể xuất hiện trong điều kiện xã hội đạt đến một trình độ dân chủ nhất định Theo nhiều nhà nghiên cứu thì văn học nữ tính Trung Quốc bắt đầu từ phong trào Ngũ Tứ và đặc biệt phát triển mạnh vào thập kỷ 90 của thế kỷ trước Ở Việt Nam, văn học sau 1986 cũng chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của văn học nữ tính và đến nay nó phát triển đến mức có người cho rằng nền văn học

đương đại Việt Nam “Âm thịnh dương suy” với sự góp mặt của những cây bút

có thực tài như: Phạm Thị Hoài, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ…và gần đây là Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư, Nguyễn Ngọc Tư… những cây bút này đã đem đến cho văn đàn những tiếng nói mới mẻ, buộc các nhà văn và các nhà phê bình nam giới phải thừa nhận tài năng của họ

Trong bài viết Tản mạn về dục tính và nữ quyền Nguyễn Vy Khanh chỉ

ra: “ Nữ quyền có khuynh hướng đi với văn chương dục tính” [29] Tuy nhiên,

ở đây người viết không có ý đồng nhất nữ quyền với khuynh hướng văn chương dục tính, mà chỉ nhìn nhận ở khía cạnh dục tính là một lĩnh vực để

người nữ thể hiện quyền của mình Lý do: “ tính dục có vẻ là mặt trận duy

nhất mà phái nam có và chịu thua phái nữ Thành trì bảo vệ cho phái nam còn một góc hớ hênh là tính dục Do đó không có gì lạ khi phái nữ cần nói lên tiếng nói phản kháng hay nữ quyền thì họ dùng ngay lợi khí tính dục” [53]

Phan Huyền Thư, một giọng thơ nữ trẻ trước đây quan niệm: “Từ vô thức, tôi

không bao giờ dám nói về tính dục một cách trắng trợn Về khía cạnh nào đó, tôi vẫn dùng ý thức để kiềm nén, dùng cái khôn ngoan để lấp liếm nó đi” Còn

bây giờ: “Tình dục là căn bản để nhận diện thơ trẻ Thơ nói về tình yêu, chăn

gối thời nào cũng có nhưng để tình dục bước chân mạnh mẽ vào văn chương thì phải tìm ở ngôn ngữ thơ ca hiện đại” [24] Dục tính không có gì là xấu nó

như một giá trị người muôn thủa đi vào văn chương, nó muốn vươn tới một tiêu chí xác lập nhân văn, chống lại những tín niệm đạo đức lỗi thời bóp nghẹt

tự do của con người Chủ đề tình dục trong văn chương rất phổ biến ở văn học phương Tây nhưng ở Việt Nam do ảnh hưởng của đạo đức nho giáo và tinh thần khắc kỷ của một thời chiến tranh nghiệt ngã, chủ đề này gần như một

vùng cấm trong văn chương chính thống Năm 2005 bạn đọc Châu Á phải

sững sờ trước hiện tượng phái nữ "vùng lên" trong văn chương, tiêu biểu là Trung Quốc Thế rồi, một loạt sách của các nhà văn nữ Trung Quốc được dịch

và giới thiệu tại Việt Nam gây sửng sốt cho người đọc Tình dục trở thành chủ

đề trọng tâm khiến nhiều tác phẩm được bàn tán ồn ào, được xếp vào loại

"sốt" như: Điên cuồng như Vệ Tuệ, Quạ đen, Búp bê Bắc Kinh,…đại diện cho các tác phẩm vừa kề là Búp bê Bắc Kinh của Xuân Thụ, một cô gái mười

bẩy tuổi Cuốn sách này đã gây chấn động Trung Quốc vì mô tả một cách bộc

trực sự thức tỉnh về mặt tình dục của một cô gái trẻ Qua đó nói lên khát vọng làm chủ: Tôi là của tôi và tôi có quyền sử dụng tôi, bất chấp dư luận Sự say

mê nhục cảm của Xuân Thụ, thái độ điềm nhiên khi nói về tình dục và phong cách viết vừa trữ tình, vừa thô ráp dường như gây sốt cho giới trẻ Trung

Quốc Cùng với Quạ Đen của Cửu Đan, Điên cuồng như Tệ Tuệ của Vệ Tuệ, Búp bê Bắc Kinh như một cuộc đột phá về đạo đức, một thái độ thách

thức của giới trẻ đối với những chuẩn mực đạo đức đậm màu sắc của phong kiến của Trung Quốc xưa Nó phô bày những đổi thay, rạn vỡ dữ dội của xã

hội hiện đại

Ở Việt Nam, theo một nguồn tin trên trang www evan.com.vn ngày

25/01/2007 có người viết: “Cách đây khoảng 20 năm, một tác phẩm của nhà

văn Đào Hiếu từng bị dư luận tẩy chay, phê phán nặng nề Chỉ vì trong đó, tác giả viết nhân vật chính quá bản năng về tính dục, nhớ người yêu đến nỗi phải ôm ấp, hít ngửi chiếc quần lót của nàng cho đỡ nhớ ”[32] Tuy nhiên,

vài năm sau đó, cùng với làn sóng đổi mới mở cửa hội nhập, dư luận xã hội dần tỏ ra cởi mở, dân chủ hơn trước những nhu cầu đa dạng của cá nhân, trong đó có nhu cầu tình dục Tuy nhiên, phải có thời gian những động thái của đời sống mới được biểt đạt trong văn học Lúc đầu còn dè dặt có vẻ chỉ giới hạn trong các cây bút nam Những tác giả nữ động đến vấn đề này thường được xem là mạnh mẽ, táo bạo, thậm chí bị phê phán đi ngược truyền thống kín đáo, thùy mị của nữ giới Thời gian gần đây, chính các cây bút nữ

đã gây xôn xao dư luận khi họ đề cập đến lĩnh vực nhạy cảm này Bạn đọc, có người khen họ là mới mẻ có người chê là quá trần trụi, nhưng đó là một hiện tượng có tính toàn cầu, nối tiếp những Cửu Đan, Vệ Tuệ, Sơn Táp…là Y Ban,

Đỗ Hoàng Diệu, Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư…

Năm 2005, Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư được xem như một

bứt phá ngoạn mục so với cách viết thật thà, nhà quê trước đó của cô Cây bút

nữ được yêu mến bởi những tác phẩm viết về nông thôn Nam bộ, với những

nhân vật hiền như cá rô kho tộ, bỗng trở nên bạo liệt trong Cánh đồng bất tận Không ít người vốn yêu quý giọng văn Nguyễn Ngọc Tư trước đây, phải

kêu lên ghê quá, khi tác phẩm này có những đoạn diễn tả con người bản năng

thật trần trụi, dữ dội Ở tập truyện Bóng đè của nhà văn trẻ Đỗ Hoàng Diệu

cũng rất đậm màu sắc sex Nhà văn Nguyên Ngọc, trong lời giới thiệu, đã

khen giọng văn của Diệu: “Thấm đẫm nữ tính, tỉnh táo nhiều khi đến tàn nhẫn

mà vẫn thật mê hoặc…”[32] Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên nhận định:“ Gần như chủ yếu, Đỗ Hoàng Diệu viết về phụ nữ và dục tính Cô dùng người

nữ và dục tính như một bộ mã để gửi đi một thông điệp của mình cho cuộc

sống này Bóng đè là một truyện ngắn tiêu biểu, hay cả về nội dung và cách viết…”[32] Không phải ngẫu nhiên Bóng đè được một nhà văn lớn giới thiệu

một cách trân trọng, một nhà phê bình khen hết lời, ít nhất thì ngôn ngữ trong truyện cũng lột tả cực kì chi tiết những pha bị cưỡng hiếp nó đã gây sốc cho

nhiều người đọc, nhất là bạn đọc nữ Cuối năm 2006, tập truyện ngắn I am đàn bà của nhà văn nữ Y Ban khiến nhiều người từng yêu thích giọng văn của

chị phải sững sờ Nếu Đỗ Hoàng Diệu mượn giấc mơ để mô tả chuyện tình

dục, thì ở I am đàn bà, Y Ban phô bày dục năng của nhân vật một cách trực

tiếp Chị để nhân vật thổ lộ ham muốn tình dục một cách rất tự nhiên Ngôn ngữ giàu thi vị khi trước đến tập truyện ngắn này hầu như không còn, nhường lại cho những ngôn ngữ mô tả kiểu dòng văn học “linglei” của Trung Quốc: Tôi là của tôi và tôi có quyền sử dụng tôi Trong lĩnh vực thơ ca, nơi được xem là "thánh địa của ngôn từ" ý thức về nữ quyền càng bộc lộ rõ Thơ Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư nói nhiều đến khát khao yêu và được dâng hiến Nhiều người nhận xét thơ họ viết về tình dục nhưng Vi Thùy Linh trong bài:

Tôi sống cật lực như thế để ngày mai sẽ chết, lớn tiếng khẳng định:“Tôi

không viết về tình dục mà là viết về tình yêu Đó là tình yêu đích thực hòa quện cả thể xác lẫn tâm hồn”[30] Từ ý thức về vẻ đẹp của thân thể thơ họ đã

trình ra những cách diễn đạt táo bạo, họ muốn đi tìm một thứ ngôn ngữ tải những trạng thái cảm xúc bùng nổ tràn trề sức xuân, chất sống, họ chủ trương

phải dám là mình đến tận cùng trang thơ Vi Thùy Linh đã tâm sự “Dù không

còn ai làm thơ, tôi vẫn làm thơ Chỉ có một độc giả, tôi vẫn làm thơ, mãnh liệt

và thành thật” [30] Phan Huyền Thư đã táo bạo, công khai nói những điều

mà các thế hệ trước hoặc không dám hoặc chỉ làm lén lút Người đàn bà trong thơ chị đầy nữ tính có chút hoang dại, vừa ra lệnh đồng thời vừa hạ mình, cất giấu từ những dịu ngọt nhất cho tới liều độc dược mạnh nhất Cùng với những cây bút mới nổi Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Hoàng Diệu, Y Ban…các sáng tác của

Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh mang một chiều sâu suy nghĩ và những trải nghiệm cuộc sống Họ viết nhiều, viết sâu về tình yêu, một tình yêu với những đợi chờ, khao khát và ham muốn chẳng bao giờ nguôi

và chẳng bao giờ toại nguyện.Truyện của họ kể về rất nhiều mối tình dang dở, chia lìa, tan vỡ mặc dù người trong cuộc tha thiết nâng niu, cũng vì thế mà truyện nào cũng chan chứa hoài niệm về một tình yêu, một hạnh phúc trong quá khứ, khát vọng tình yêu trở thành nỗi đau Riêng Võ Thị Hảo lại luôn dành cho trái tim người phụ nữ, cho số phận người phụ nữ lòng yêu thương, đau xót sâu sắc nhất, thân phận người phụ nữ trở thành tâm niệm thường xuyên da diết trong những trang viết của chị Với quan niệm nghề văn là một

sự cứu rỗi,“sứ mệnh của nhà văn là chia sẻ niềm vui, nỗi đau và thức tỉnh

lương tri”[14],Võ Thị Hảo đã thực sự mang lại cho nhân vật văn học những

kinh nghiệm sống từ những trải nghiệm trong cuộc đời mình Sáng tác của chị đầy ắp những nỗi lo lắng mơ hồ về cuộc đời mênh mông bất tận, vừa như thiên đường vừa như địa ngục đối với con người, đặc biệt là đối với người

phụ nữ, trong khi “phụ nữ được tạo hoá sinh ra để làm chiếc dây leo đẹp

quấn yểu điệu quanh cây đại thụ: Người đàn ông”(Biển cứu rỗi)…vậy mà

cuộc đời lại đầy dẫy những cạm bẫy, những trái ngang khổ đau, bất hạnh Đặc biệt tính nữ quyền thể hiện rất rõ trong sáng tác của Võ Thị Hảo ở sự quyết liệt đấu tranh dành giữ tình yêu, sự bình quyền trong tình cảm và khẳng định giới mình Nhân vật trong sáng tác của chị có khi rất mực nhu mì, dịu dàng